໓. ສຕ຺ຕິວຄ຺ໂຄ

໑.ສຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑. ເທສນາສີສນ຺ຕິ ເທສນາປເທສລກ຺ຂຓວຈນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂອມຏ຺ໂຐຕິ ອໂຘມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ທິນ຺ນປ຺ປຫາໂຣ. ອິມິນາ ເອວ ປສງ຺ເຄນ ປຫາເຣ ວິຠາຄໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຣິ ຐຕ຺ວາຕິ ຫຕ຺ຖິອາທີນໍ ອຸປຣິ ຐຕ຺ວາ. ອໂຘມຸຂໍ ທິນ຺ນປ຺ປຫາໂຣຕິ ຂຄ຺ຄກຣວາລາທີນໍ ອໂຘມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ປຫຕປຫາໂຣ. ອຸມ຺ມຏ຺ໂຐ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິວິຘປ຺ປຫາໂຣ ວິມຏ຺ໂຐ. ‘‘ໂອມຏ຺ໂຐ ຄຫິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ຄຫເຓ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຄ຺ຄນ຺ຘກິມິອາທີນໍ ວເສນ ອນ຺ໂຕໂທໂສ. ມຎ຺ເຈນ ສທ຺ຘິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ຍສ຺ມິໍ ມຎ຺ເຈ ວຓິກປຸຄ຺ຄໂລ ນິປນ຺ໂນ, ຕຕ຺ຖ ຕໍ ສຸພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ປາທຏ຺ຐານໍ ອຸທ຺ຘໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ສີສຏ຺ຐານໍ ອໂຘ ກາຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອໂຘສິໂຣ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ປຣິພ຺ພເຊຕິ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ສາ ປນ ປວຕ຺ຕິ ຠາວນາວິຫາເຣນ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ວິຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ສລ຺ລສ຺ສ ອຸພ຺ພຫນໍ ສລ຺ລຸພ຺ພຫນໍ. ອຕ຺ຖໍ ປຣິຕ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕາ ອຸປມາກາຣສ຺ສ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອນຸພນ຺ໂຘວ ໂຫຕິ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫໂຕ ເທວຕາຍ ກາມຣາຄປ຺ປຫານສ຺ສ ໂຊຕິຕຕ຺ຕາ. ນນຸ ຠຄວຕາ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ເທສນາ ນິຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາຕິ? ນ, ອິຕຣິສ຺ສາ ຎາຓພລານຸຣູປເທສນາຍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພໂຕ. ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍານຸກຸລຎ຺ຫິ ຘມ຺ມໍ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ ເທເສຕີຕິ.

ສຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຜຸສຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒. ກມ຺ມໍ ອຜຸສນ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມຜສ຺ສໍ ອຜຸສນ຺ຕໍ, ກມ຺ມໍ ອກໂຣນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປາໂກ ນ ຜຸສຕີຕິ ວິປາກຜສ຺ໂສ ນ ຜຸສຕິ, ວິປາໂກ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວ ກາຣຓສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ເອວໍ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ກມ຺ມວຏ຺ເຏນ ວິປາກວຏ຺ຏໍ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ເກວລໍ ກມ຺ມວຏ຺ຏວເສນ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ກມ຺ມເມວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນາກໂຣໂຕ ກຣິຍຕີຕິ ກມ຺ມໍ ອກຸພ຺ພໂຕ ນ ກຍິຣຕິ, ອນຠິສນ຺ຘິກຕກມ຺ມໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ອນ຺ວຍໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຜຸສນ຺ຕຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕໂຕຕິ ຜຸສນເຫຕຸ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ປຣິເວຐິຕວເສນ ວິຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ມາ ຜຸສນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມຕາຕິ ກາຣກສ຺ເສວ ກມ຺ມວິປາການຸພນ຺ໂຘ, ນາກາຣກສ຺ສາຕິ ອຍໍ ກມ຺ມວິປາການໍ ສຠາໂວ.

ປຈ຺ເຈຕິ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ອນຸພນ຺ຘຕິ. ປາປນ຺ຕິ ປາປກໍ ກມ຺ມໍ ຜລຎ຺ຈ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ອຣຎ຺ເຎ ລຸທ຺ທກສ຺ສ ອຸຍ຺ໂຍຊນາຍ ສຸນເຂຫິ ປຣິວາຣິຍມານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠເຍນ ຣຸກ຺ຂໍ ອາຣຸຬ຺ຫສ຺ສ ຈີວເຣ ລຸທ຺ທສ຺ສ ອຸປຣິ ປຕິເຕ ຕສ຺ສ ສຸນເຂຫິ ຂາທິຕ຺ວາ ມາຣິຕວຕ຺ຖຸນາ ທີເປຕພ຺ໂພຕິ.

ຜຸສຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຊຏາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓. ເຍນ ອຕ຺ເຖນ ຕຓ຺ຫາ ‘‘ຊຏາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕເມວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຊາລິນິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ຫິ ອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕປເຠທາ ອຕ຺ຕໂນ ອວຍວຠູຕາ ເອວ ຊາລາ ເອຕິສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ຊາລິນີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທານິສ຺ສາ ຊຏາກາເຣນ ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຣູປາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສູຕິ ຕສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານມາຫ ຣູປາທິຉຬາຣມ຺ມຓວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕຓ຺ຫາວິສຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍວເສນາຕິ ກທາຈິ ຣູປາຣມ຺ມເຓ ກທາຈິ ຍາວ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓາ, ກທາຈິ ຘມ຺ມາຣມ຺ມເຓ ກທາຈິ ຍາວ ຣູປາຣມ຺ມຓາຕິ ເອວໍ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸປຣິ ຈ ປວຕ຺ຕິວເສນ. ເທສນາກ຺ກເມນ ເຈຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ກາມຣາຄາທິວເສນປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສງ຺ຂາຣານໍ ຂຓິກຠາວໂຕ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສໍສິພ຺ພນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ສໍສິພ຺ພນຏ຺ເຐນາ’’ຕິ. ອິທໍ ເຍນ ສມ຺ພນ຺ເຘນ ຊຏາ ວິຍາຕິ ຊຏາຕິ ຊຏາຕຓ຺ຫານໍ ອຸປມູປເມຍ຺ຍຕາ, ຕໍທສ຺ສນໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ຊາລິນີ ເວຬຸຄຸມ຺ພສ຺ສ ສາຂາ, ຕາສໍ ສຎ຺ຈຍາທໂຍ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອວຍເວຫິ ສໍສິພ຺ພິຕາ ວິນທ຺ຘາ ‘‘ຊຏາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕຓ຺ຫາປິ ສໍສິພ຺ພນສຠາເວນາຕິ.

ອິເມ ສຕ຺ຕາ ‘‘ມມ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ອຕ຺ຕນິພ຺ພິເສສໍ ມຎ຺ຎມານາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣິມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣຏ຺ໂຐ ຈ ອນ຺ໂຕ-ສທ຺ໂທຕິ ສກປຣິກ຺ຂາເຣສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນມານາປິ ຕຓ຺ຫາ ‘‘ອນ຺ໂຕຊຏາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ປຕ຺ຕາທິ, ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ ຫຕ຺ຖິອາທິ ສກປຣິກ຺ຂາໂຣ. ອຕ຺ຕາຕິ ຠວຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິມາໂນຕິ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ສຣີຣນ຺ຕິ ເກຈິ. ‘‘ມມ ອຕ຺ຕຠາໂວ ສຸນ຺ທໂຣ, ອສຸກສ຺ສ ວິຍ ມມ ອຕ຺ຕຠາໂວ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິນາ ສກອຕ຺ຕຠາວາທີສຸ ຕຓ຺ຫາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາກາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕໂນ ຈກ຺ຂາທີນິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນານິ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປເຣສຎ຺ຈ ຣູປາທີນິ ພາຫິຣາຍຕນານິ, ປເຣສໍ ສພ຺ພານິ ວາ. ສປຣສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນານິ ວາ ຈກ຺ຂາທີນິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນານິ, ຕຖາ ຣູປາທີນິ ພາຫິຣາຍຕນານິ. ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕຠເວສຸ ປວຕ຺ຕິຍາປິ ຕຓ຺ຫາຍ ອນ຺ໂຕຊຏາພຫິຊຏາຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກາມຠໂວ ຫິ ກສ຺ສຈິປິ ກິເລສສ຺ສ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ກຕ຺ຖຈິປິ ອວິມຸຕ຺ໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍຕິ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອນ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ຣູປາຣູປຠໂວ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ ພຫີ’’ຕິ ຈ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕສໍໂຍຊໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ, ພຫິທ຺ຘາສໍໂຍຊໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໒.໓໗).

ວິສຍເຠເທນ ປວຕ຺ຕິອາກາຣເຠເທນ ອເນກເຠທຠິນ຺ນມ຺ປິ ຕຓ຺ຫໍ ຊຏາຠາວສາມຎ຺ເຎນ ເອກນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຕາຍ ເອວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ຊຏາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ປນ ປຊາຕິ ວຸຕ຺ຕສຕ຺ຕສນ຺ຕານປຣິຍາປນ຺ນາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕໍ ຊເຏນ຺ຕີ ວິນນ຺ຘນ຺ຕີ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຊຏາຍ ຊຏິຕາ ປຊາ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຍທິປິ ອວຍວພ຺ຍຕິເຣເກນ ສມຸທາໂຍ ນຕ຺ຖິ, ເອກເທໂສ ປນ ສມຸທາໂຍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອວຍວໂຕ ສມຸທາຍໍ ຠິນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ອຸປມູປເມຍ຺ຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ນາມ ເວຬຸຊຏາທີຫິ…ເປ… ສໍສິພ຺ພິຕາ’’ຕິ ອາຫ. ອິມໍ ຊຏນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕີສຸ ຘາຕູສຸ ເອກມ຺ປິ ອເສເສຕ຺ວາ ສໍສິພ຺ພເນນ ເຕຘາຕຸກໍ ຊເຏຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ເຕນສ຺ສາ ມຫາວິສຍຕໍ ວິຊຏນສ຺ສ ຈ ສຸທຸກ຺ກຣຠາວມາຫ. ວິຊເຏຕຸໍ ໂກ ສມຕ຺ໂຖຕິ ອິມິນາ ‘‘ວິຊຏເຍ’’ຕິ ປທໍ ສຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍ, ນ ວິຘິອຕ຺ຖນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເອວໍ ‘‘ອນ຺ໂຕຊຏາ’’ຕິອາທິນາ ປຸຏ຺ໂຐ ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ຕມຕ຺ຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖ ສີເລຕິ ກຸສລສີເລ. ຕໍ ປນ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣາທິເຠເທສຸ ປຣິສຸທ຺ຘເມວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລ’’ຕິ.

ນຣຕິ ເນຕີຕິ ນໂຣ, ປຸຣິໂສ. ກາມໍ ອິຕ຺ຖີປິ ຕຓ຺ຫາຊຏາວິຊຏເນ ສມຕ຺ຖາ ອຕ຺ຖິ, ປຘານເມວ ປນ ສຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນໂຣ’’ຕິ ອາຫ ຍຖາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອວິຠາເຄນ ປຸຄ຺ຄລປຣິຍາໂຍ ອຍນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນໂຣຕິ ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປາກຠູຕາຍ ສຫ ປຎ຺ຎາຍ ຠວຕີຕິ ສປຎ຺ໂຎ. ຕາຍ ຫິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສນ຺ຕານວເສນ ພຫຸລໍ ປວຕ຺ຕມານາຍ ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ສວິເສສໍ ສປຎ຺ໂຎຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ. ວິປາກປຎ຺ຎາປິ ຫິ ສນ຺ຕານວິເສເສນ ຠາວນາປຎ຺ຎຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ອເຫຕຸກທ຺ວິເຫຕຸການໍ ຕທຠາວໂຕ. ກມ຺ມຊຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິປຎ຺ຎາຍາຕິ ກມ຺ມຊາຍ ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ເອວໍ ຕິເຫຕຸກສທ຺ໂທ ປຏິສນ຺ຘິສທ຺ເທນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ, ນ ປຎ຺ຎາສທ຺ເທນ. ນ ຫິ ປຎ຺ຎາ ຕິເຫຕຸກາ ອຕ຺ຖິ. ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຠຸຕິ ປວຕ຺ຕມານາ ປຎ຺ຎາ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຕໍມູລກຕ຺ຕາ, ນ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕາ ເອວ.

ຈິນ຺ເຕຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ, ສມາຘິ. ໂສ ຫິ ສາຕິສຍໍ ອຸປນິຊ຺ຌານກິຈ຺ໂຈ. ນ ຫິ ວິຕກ຺ກາທໂຍ ວິນາ ສມາຘິນາ ຕມຕ຺ຖໍ ສາເຘນ຺ຕິ, ສມາຘິ ປນ ເຕຫິ ວິນາປິ ສາເຘຕີຕິ. ປຄຸຓພລວຠາວາປາທເນນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຈິຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ຈິໂນຕີຕິປິ ຈິຕ຺ຕໍ, ສມາຘິ. ປຐມຊ຺ຌານາທິວເສນ ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕຕາຍ ອິທ຺ຘິວິຘາທິຈິຕ຺ຕກຣເຓນ ຈ ສມາຘິ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິນາປິ ປໂຣປເທເສນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕປຣິຍາໂຍ ລພ຺ຠເຕວ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຈິຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ວິຎ຺ຎາເຓ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕສີເສນ ເຫຕ຺ຖ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ກຖິຕາ’’ຕິ. ຍຖາສຠາວໍ ປກາເຣຫິ ຊານາຕີຕິ ປຎ຺ຎາ. ສາ ຍທິປິ ກຸສລາທິເຠທໂຕ ພຫຸວິຘາ, ‘‘ຠາວຍ’’ນ຺ຕິ ປນ ວຈນໂຕ ຠາເວຕພ຺ພາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຎານາເມນ ວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ’’ຕິ. ຍທິປິ ກິເລສານໍ ປຫານໍ ອາຕາປນໍ, ຕໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນມ຺ປິ ອຕ຺ເຖວ, ອາຕປ຺ປສທ຺ໂທ ວິຍ ປນ ອາຕາປ-ສທ຺ໂທ ວີຣິເຍ ເອວ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ອາຫ ‘‘ອາຕາປີຕິ ວີຣິຍວາ’’ຕິ. ຍຖາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິໂຕ ຫຣີຍຕິ ປວຕ຺ຕີຍຕິ, ເອວໍ ສາປິ ຕທຕ຺ຖໍ ໂຍຄິນາຕິ ອາຫ ‘‘ປາຣິຫາຣິຍປຎ຺ຎາ’’ຕິ. ອຠິກ຺ກມາທີນິ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎາທິວເສນ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ເນຕີຕິ ສພ຺ພກິຈ຺ຈປຣິຓາຍິກາ.

ຍສ຺ມາ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ຄາຖາ ຠາສິຕາ, ຕສ຺ມາ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານເມວ ອຸປມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ນາມ ປຸຣິໂສ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸນິສິຕນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ນິສິຕໍ, ອຕິວິຍ ຕິຂິຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຖສ຺ສ ນິສິຕຕຣຠາວກຣຓໍ ນິສານສິລາຍໍ, ພາຫຸພເລນ ຈສ຺ສ ອຸກ຺ຂິປນນ຺ຕິ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ອຕ຺ຖາປນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ອຸປມາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຕທຸຠຍໍ ອຸປເມຍ຺ຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສມາຘິສິລາຍໍ ສຸນິສິຕໍ…ເປ… ປຎ຺ຎາຫຕ຺ເຖນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ’’ຕິ ອາຫ. ສມາຘິຄຸເຓນ ຫິ ປຎ຺ຎາຍ ຕິກ຺ຂຠາໂວ. ຍຖາຫ ‘‘ສມາຫິໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໕; ໔.໙໙; ໕.໑໐໗໑). ວີຣິຍຎ຺ຈສ຺ສາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ. ວິຊເຏຍ຺ຍາຕິ ວິຊເຏຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ. ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາຍ ຫິ ວຕ຺ຕມານາຍ ໂຍຄາວຈໂຣ ຕຓ຺ຫາຊຏໍ ວິຊເຏຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ. ວິຊຏນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຫານນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ສຎ຺ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ ສມ຺ປທາເລຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປເນສ ວິຊເຏຕິ ນາມ, ອຄ຺ຄຜລກ຺ຂເຓ ສພ຺ພໂສ ວິຊຏິຕຊໂຏ ນາມ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທານີ’’ຕິອາທິ. ຍສ຺ມາ ຊຏາຍ ວິຊຏນໍ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ນິພ຺ພານໍ ອາຄມ຺ມ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຊຏາຍ ວິຊຏໂນກາສ’’ນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ສາ ວິຊຏີຍຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຕ຺ຖ ນາມຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຏິຆໍ ຣູປສຎ຺ຎາ ຈາ’’ຕິ ຄາຖາສຸຂຕ຺ຖໍ ສານຸນາສິກໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສ, ‘‘ປຏິຆຣູປສຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຏິຆສຎ຺ຎາວເສນ ກາມຠໂວ ຄຫິໂຕ ກາມຠວປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕາຍ. ປຖວີກສິຓາທິຣູເປ ສຎ຺ຎາ ຣູປສຎ຺ຎາ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ສຎ຺ຎາສີເສນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ເສວ ຄຫຓໍ. ຠວສງ຺ເຂເປນາຕິ ຠວຠາເວນ ສງ຺ຂິປິຕພ຺ພຕາຍ, ຠວລກ຺ຂເຓນ ເອກລກ຺ຂຓຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູເປ ວາ ວິຣຊ຺ຊນວເສນ ຈ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ ອິຘ ຣູປສຎ຺ຎາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຣູປຠວສ຺ສ ຈ ຄຫິຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈາ’’ຕິ ອນວເສສໂຕ ນາມຣູປໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຣູປຠວ-ອສຎ຺ຎຠວານມ຺ເປຕ຺ຖ ຄຫຓໍ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ອປເຣ. ປຣິຍາທິຍນຏ຺ຐາເນຕິ ປຣິຍາທິຍນກາຣເຓ ສພ຺ພໂສ ເຂປນນິມິຕ຺ເຕ ນິພ຺ພາເນ. ເຕນາຫ ‘‘ນິພ຺ພານໍ…ເປ… ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຊຏາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ມໂນນິວາຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔. ເອວໍລທ຺ຘິກາຕິ ສພ຺ພຖາປິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສທຸກ຺ຂາ, ສພ຺ພຖາປິ ອຈິຕ຺ຕກຠາໂວ ເສຍ຺ໂຍ, ຕສ຺ມາ ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ຈິຕ຺ຕໍ ນິວາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວໍທິຏ຺ຐິກາ. ໂສຕິ ສຕ຺ໂຕ. ອນິຍ຺ຍານິກກຖໍ ກເຖຕິ ອໂຍນິໂສ ຈິຕ຺ຕນິວາຣຓໍ ວທນ຺ຕີ. ສໍຍຕຠາວໍ ອາຄຕນ຺ຕິ ຣາຄວິເສວນາທິໂຕ ສມ຺ມເທວ ສໍຍຕຠາວໍ ໂອຕຣຠາວໍ. ຘມ຺ມຈຣິຍາວເສນ ຫິ ປວຕ຺ຕມາເນ ຈິຕ຺ເຕ ນຕ຺ຖິ ອີສກມ຺ປິ ຣາຄາທິວິເສວນໍ, ນ ຕສ຺ສ ສມ຺ປຕິ ອາຍຕິຎ຺ຈ ໂກຈິ ອນຕ຺ໂຖ ສິຍາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ມໂນ ສພ຺ພໂຕ ອນວຊ຺ຊວຸຕ຺ຕິໂຕ ນ ນິວາເຣຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິ. ຍໂຕ ຍໂຕຕິ ຍໂຕ ຍໂຕ ສາວຊ຺ຊວຸຕ຺ຕິໂຕ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣໂຕ. ຕນ຺ຕິ ມໂນ ນິວາເຣຕພ຺ພໍ ອນຕ຺ຖາວຫຕ຺ຕາ.

ມໂນນິວາຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ອຣຫນ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕. ກຕາວີຕິ ກຕວາ, ປຣິຎ຺ຎາທິກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ກຕກິຈ຺ໂຈ’’ຕິ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ອຣຫນ຺ຕິອາທິສທ຺ທສນ຺ນິຘານໂຕ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ເອວໍ ‘‘ອຫໍ ວທາມີ’’ຕິອາທິອາກາເຣນ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ຂນ຺ຘາທີສຸ ກຸສໂລຕິ ຂນ຺ຘາຍຕນາທີສຸ ສລກ຺ຂຓາທີສຸ ຈ ສມູຫາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ເຉໂກ ຍຖາຠູຕເວທີ. ອຸປລທ຺ຘິນິສ຺ສິຕກຖນ຺ຕິ ອຕ຺ຕຸປລທ຺ຘິນິສ຺ສິຕກຖໍ ຫິຕ຺ວາ. ໂວຫາຣເຠທໍ ອກໂຣນ຺ໂຕຕິ ‘‘ອຫໍ ປຣມຕ຺ຖໍ ຊານາມີ’’ຕິ ໂລກໂວຫາຣໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ອວິນາເສນ຺ໂຕ ໂລເກ ໂລກສມຎ຺ຎເມວ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ອຫໍ, ມມາ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ຂນ຺ຘາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິອາທິນາ ໂວຫາຣເຠທໍ, ຕຕ຺ຖ ຈ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ມາໂນ ນາມ ທິຏ຺ຐິຍາ ສມຘຸໂຣ. ຕຖາ ຫິ ທຸຕິຍມຄ຺ຄາທີສຸ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ປຫານາຠິສມຍສ຺ສ ປຏິວິປຈ຺ຈນີເກ ປຏິປຕ຺ຕິສິທ຺ຘິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍທິ ທິຏ຺ຐິຍາ ວເສນ ນ ວທຕິ, ມານວເສນ ນຸ ໂຂ ວທຕີຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິ. ວິຘູປິຕາຕິ ສນ຺ຕາປິຕາ ຎາຓຄ຺ຄິນາ ທຑ຺ຒາ. ເຕ ປນ ວິທ຺ຘໍສິຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິຘມິຕາ’’ຕິ. ມມງ຺ກາຣາທໂຍ ມຍນ຺ຕິ ສຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ສຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ມໂຍ, ມຎ຺ຎນາ. ມໂຍ ເອວ ມຍຕາຕິ ອາຫ ‘‘ມຍຕນ຺ຕິ ມຎ຺ຎນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫນ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ປຊ຺ໂຊຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖. ທິວາຣຕ຺ຕິນ຺ຕິ ນ ອາທິຈ຺ໂຈ ວິຍ ທິວາ ເອວ, ນ ຈນ຺ທິມາ ວິຍ ຣຕ຺ຕິໍ ເອວ, ອຖ ໂຂ ທິວາ ຈ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ສມ຺ປຊ຺ຊລິໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ປເທເສ, ນ ອາທິຈ຺ໂຈ ວິຍ ຈນ຺ທິມາ ວິຍ ສກລໍ ມຫາທິສໍ ທິສນ຺ຕຣາຬຎ຺ຈ. ຎາຓານຸຠາເວນ ອຸປ຺ປນ຺ນາໂລໂກ ຎາຓາໂລໂກຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນນຸສ຺ສຸເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ ຎາຓໍ ອຸທປາທິ ປຎ຺ຎາ ອຸທປາທິ ວິຊ຺ຊາ ອຸທປາທິ ອາໂລໂກ ອຸທປາທີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໕; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐) ປນ ວຈນໂຕ ມຄ຺ໂຄ ຎາຓາໂລໂກ. ‘‘ຕໂມ ວິຫໂຕ, ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໘໖; ປາຣາ. ໑໒) ວາ ວຈນໂຕ ວິຊ຺ຊຕ຺ຕຍາໂລໂກ ຎາຓາໂລໂກ. ປຐມາຠິສມ຺ໂພຘິຍໍ ວິຍ ສຎ຺ຊາຕປີຕິວິປ຺ຜາໂຣ, ວິເສສໂຕ ຣຕນຆເຣ ສມນ຺ຕປຏ຺ຐານວິຈິນເນ ສຎ຺ຊາຕປີຕິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນສຣີໂຣຠາໂສ ວາ ປີຕິອາໂລໂກ. ຕຕ຺ເຖວ ອຸປ຺ປນ຺ນປສາທວເສນ ສຎ຺ຊາຕອາໂລໂກວ ປສາທາໂລໂກ. ຘມ຺ມຈກ຺ກປວຕ຺ຕເນ ‘‘ອຎ຺ຎາສິ ວຕ, ໂຠ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນປສາທາໂລໂກຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນາ ສຕ຺ຕານໍ ຫທຍຕມໍ ວິຘມນ຺ຕີ ຘມ຺ມກຖາອາໂລໂກ. ສພ຺ໂພປິ ພຸທ຺ຘານໍ ປາຕຸຠາວາ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອາໂລໂກຕິ ອິມິນາ ສາວການໍ ເທສນາຍ ສຎ຺ຊາຕຘມ຺ມາໂລໂກປິ ພຸທ຺ຘານຸຠາໂວຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ປຊ຺ໂຊຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໗. ສຣຓໂຕ ອວິຈ຺ເຉທວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຂນ຺ຘາທີນໍ ປຏິປາຏິ ສຣາ. ເຕນາຫ ‘‘ອິເມ ສໍສາຣສຣາ’’ຕິ. ກຸໂຕຕິ ເກນ ກາຣເຓນ, ກິມ຺ຫິ ວາ? ເຕນາຫ ‘‘ກິໍ ອາຄມ຺ມາ’’ຕິ? ນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ປຈ຺ຈຍາຠາວໂຕ. ອາໂປຕິອາທິນາ ປາຬິຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐານາປເທເສນ ຕຕ຺ຖ ກາມຣູປຠວານໍ ອຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ. ຕທຸຠຍາຠາວທສ຺ສເນນ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຣູປຠວສ຺ສປິ ອຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕວ ໂຫຕິ, ຍຖາຣຸຕວເສນ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ປຸຣິມາ ທ຺ເວ ຄຫິຕາ, ຄຫິຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາວ ປຈ຺ຉິມຕ຺ໂຖ ປວຕ຺ໂຕຕິ.

ສຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ມຫທ຺ຘນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໘. ນິຘີຍຕີຕິ ນິຘານໍ. ນິຘາຕພ຺ພຕໍ ຄຕໍ ນິຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຸຕ຺ຕສາຣາທີຕິ ມຸຕ຺ຕາມຓິເວຬຸຣິຍປວາຬຣຊຕຊາຕຣູປາທິ. ສຸວຓ຺ຓຣຊຕຠາຊນາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກຫາປຓ-ຘຎ຺ຎໂກຏ຺ຐຠຓ຺ຑາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕມ຺ປິ ຫິ ນິຈ຺ຈປຣິພ຺ພຍວເສນ ຠຸຎ຺ຊີຍຕີຕິ ‘‘ໂຠໂຄ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຠິຄິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ອຠິຄິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຕ຺ເຖນ຺ຕີ’’ຕິ. ອນລງ຺ກຕາຕິ ນ ອລໍ ປຣິຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ກຕຈິຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາມຫິຈ຺ຉຕາຫິ ອຠິຠູຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕິຕ຺ຕາ ອປຣິຍຕ຺ຕຊາຕາ’’ຕິ. ອຸສ຺ສຸກ຺ກຊາເຕສູຕິ ຕໍຕໍກິຈ຺ເຈ ສຎ຺ຊາຕອຸສ຺ສຸກ຺ເກສຸ. ນານາກິຈ຺ຈຊາເຕສູຕິ ນານາວິຘກິຈ຺ເຈສຸ, ສຎ຺ຊາຕນານາກິຈ຺ເຈສຸ ວາ. ວຏ຺ຏຄາມິກປສຸເຕນ ວຏ຺ຏໂສຕໍ ອນຸສຣນ຺ເຕສຸ. ຕຓ຺ຫານິວາສຕາຍ ເຄຫນ຺ຕິປິ ອຄາຣນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ເຄຫ’’ນ຺ຕິ. ວິຣາຊິຍາຕິ ເຫຕຸອຕ຺ຖທີປກໍ ປທນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິຣາເຊຕ຺ວາ’’ຕິ, ຕ຺ວາ-ສທ຺ໂທປິ ຈາຍໍ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖຕິ.

ມຫທ຺ຘນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ຈຕຸຈກ຺ກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໙. ອິຣິຍາ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາເຍນ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຣິຍາ, ຕສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ອິຣິຍາປໂຖ, ຄມນາທິ. ຕໍ ອປຣາປຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຈກ຺ກໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕຸຈກ຺ກນ຺ຕິ ຈຕຸອິຣິຍາປຖ’’ນ຺ຕິ. ນວທ຺ວາຣນ຺ຕິ ກຣຊກາໂຍ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ໂສ ຈ ເກສາທິອສຸຈິປຣິປູໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ອສຸຈິປູຣ’’ນ຺ຕິ. ຕຓ຺ຫາຍ ສໍຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາສຫິຕໍ. ເຕນ ນ ເກວລໍ ສຠາວໂຕ ເອວ, ອຖ ໂຂ ນິສ຺ສິຕຘມ຺ໂມ ຈ ອສຸຈິໍ ທສ຺ເສຕິ. ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສງ຺ຂາເຕ ອສຸຈິປງ຺ເກ ຊາຕຕ຺ຕາ ປງ຺ກຊາຕໍ, ເກສາທິອສຸຈິປງ຺ກຊາຕຕ຺ຕາ ຈ ປງ຺ກຊາຕໍ. ຍາຕ຺ຣາຕິ ອປຄໂມ. ເຕນ ສຠາວໂຕ ນິສ຺ສິຕຘມ຺ມໂຕ ຈ ອສຸຈິສຠາວໂຕ ກາຍໂຕ ກຖໍ ອປຄໂມ ສິຍາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ.

ນຫນຏ຺ເຐນ ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ນທ຺ຘີຕິ ອຸປນາໂຫ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ນທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຸປນາຫ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ປນ ອິໂຕ ປຸພ຺ພກາເລ ໂກໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ພກາເລ’’ຕິອາທິ. ປາຬິນິທ຺ທິຏ຺ເຐຕິ ອຸປນາຫອິຈ຺ຈາທິເກ ອິຘ ປາຬິຍໍ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐ ກິເລເສ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາທໂຍ ສຕ຺ຕ ກິເລສາ ທຸມ຺ໂມຈຍຕາຍ ວຣຕ຺ຕາ ວິຍາຕິ ວຣຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓສຠາວໂຕ ເອໂກ ເອເວສ ຘມ຺ໂມ, ປວຕ຺ຕິ-ອາກາຣເຠເທນ ປນ ອິຈ຺ຉນຏ຺ເຐນ ປຕ຺ຖນຏ຺ເຐນ ອິຈ຺ຉາ, ລຸພ຺ຠນຏ຺ເຐນ ຄິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ໂລໂຠຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຐມຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຕິ ເອກສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ, ວາເຣ ວາ ປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໂກ. ອລທ຺ຘປຕ຺ຖນາ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອາສຕ຺ຕິ ໂລໂຠ. ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາຕິ ສສນ຺ຕານໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ.

ຈຕຸຈກ຺ກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ເອຓິຊງ຺ຆສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໐. ເອຓິມິຄສ຺ສ ວິຍາຕິ ເອຓິມິຄສ຺ສ ຊງ຺ຆາ ວິຍ. ອວຍວີສມ຺ພນ຺ເຘ ຫິ ອິທໍ ສາມິວຈນໍ. ປິຓ຺ຑິມໍສສ຺ສ ປຣິໂຕ ສມສຓ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ສຸວຏ຺ຏີຕຊງ຺ໂຆ. ກິສນ຺ຕິ ຖູລຠາວປຏິກ຺ເຂປປຣາໂຊຕນາ, ນ ສຸຏ຺ຐຸ ກິສຠາວທີປນປຣາຕິ ອາຫ ‘‘ອຖູລໍ ສມສຣີຣ’’ນ຺ຕິ. ອາຕເປນ ມິລາຕນ຺ຕິ ຕປສາ ມິລາຕກາຍໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສນ຺ຕາປນຠາວໂຕ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຕໂປ ມິລາຕ’’ນ຺ຕິອາທິ, ຕຖາ ຈາຫ ປາຬິຍໍ ‘‘ອປ຺ປາຫາຣໍ ອໂລລຸປ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາ ‘‘ວີຣສ຺ສ ຠາໂວ ວີຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວີຣຠາເວນ ວີຣິຍໍ ລກ຺ຂີຍຕິ, ເອວໍ ວີຣິຍສມ຺ຠເວນ ວີຣຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ວີຣນ຺ຕິ ວີຣິຍວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຈ ອາໂລເປ, ອຠຸຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປິເວ’’ຕິ (ເຖຣຄາ. ໙໘໓; ມິ. ປ. ໖.໕.໑໐) ຘມ຺ມເສນາປຕິວຸຕ຺ຕນິຍາເມນ ປຣິມິຕໂຠຊິຕາຍ ອປ຺ປາຫາຣຕາ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ. ‘‘ມິຕາຫາຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລໂຠຊິຕາຍປິ ອປ຺ປາຫາຣຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິກາລ…ເປ… ປຣິຕ຺ຕາຫາຣ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ໂລລຸປ຺ປວິຣຫິຕໍ ໂພຘິມູເລ ເອວ ສພ຺ພໂສ ໂລລຸປ຺ປສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ. ‘‘ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສູ’’ຕິ ຫິ ອິມິນາວ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂລລຸປ຺ປວິຄໂມ ທີປິໂຕວາຕິ. ຣສຕຓ຺ຫາປຏິກ຺ເຂໂປ ວາ ເອສ ‘‘ອປ຺ປາຫາຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອໂລລຸປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ສີຫໍ ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກຈຣສທ຺ໂທ ວິຍ ອິວ-ສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖໂຕ ‘‘ນາຄ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອາເນຕ຺ວາ, ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ – ‘‘ເອກຈຣໍ ສີຫໍ ວິຍ, ເອກຈຣໍ ນາຄໍ ວິຍາ’’ຕິ. ເອກຈຣາ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ເອກີກຕາຍ.

ປຎ຺ຈກາມຄຸຓວເສນ ຣູປໍ ຄຫິຕໍ ເຕສໍ ຣູປສຠາວຕ຺ຕາ. ມເນນ ນາມໍ ຄຫິຕໍ ມນສ຺ສ ນາມສຠາວຕ຺ຕາ. ອວິນິຠຸຕ຺ຕຘມ຺ເມຕິ ອວິນາຠາວຘມ຺ເມ ຄເຫຕ຺ວາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອາຍຕນຘາຕຸອາທໂຍ ຄຫິຕາ. ກາມຄຸຓຄ຺ຄຫເຓນ ເຫຕ຺ຖ ຣູປຠາວສາມຎ຺ເຎນ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ຄຫິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ມໂນຄຫເຓນ ຘມ຺ມາຍຕນໍ, ເອວໍ ທ຺ວາທສາຍຕນານິ ຄຫິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ຘາຕຸອາທີນມ຺ປິ ຄຫິຕຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາທິວເສນເປຕ຺ຖ ຠຸມ຺ມໍ ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປາຬິຍໍ. ກາມວຕ຺ຖຸ ຠຸມ຺ມໍ.

ເອຓິຊງ຺ຆສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຕ຺ຕິວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.