໑. ປາຣິວາສິກວຕ຺ຕກຖາ

໗໕. ປາຣິວາສິກກ຺ຂນ຺ຘເກ ປາຣິວາສິກາຕິ ປທສ຺ສ ປຣິວາສໍ ປຣິວສນ຺ຕີຕິ ປາຣິວາສິກາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຣິວາສໍ ປຣິວສນ຺ຕາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ປຣິວາສໍ ປຣິວສນ຺ຕາ’’ຕິ ຕທ຺ຘິຕວາກ຺ເຍ. ເຕສູຕິ ຈຕຸພ຺ພິເຘສຸ ປຣິວາເສສຸ. ຕິຕ຺ຖິຍປຣິວາໂສຕິ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິວາໂສ, ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວາ ທາຕພ຺ໂພ ປຣິວາໂສ, ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ວາ ປຣິວສິຕພ຺ໂພ ປຣິວາໂສ ຕິຕ຺ຖິຍປຣິວາໂສ. ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສຕິ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ປຣິວາໂສ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາເສ. ຍນ຺ຕິ ວຈນໍ. ອຍໍ ປນາຕິ ອຍໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ ປນ. ອິຘາຕິ ປາຣິວາສິກກ຺ຂນ຺ຘເກ. ເສສາຕິ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາສໂຕ ເສສາ. ຕໂຍຕິ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາສາທໂຍ ຕໂຍ, ທາຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກສ຺ສ ທາຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ເຍນາ’’ຕິອາທິ. ອາປນ຺ນາ ເຈວາຕິ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ເຈວ. ເຕສູຕິ ຕິວິເຘສຸ ປຣິວາເສສຸ. ເອເຕ ປນາຕິ ຕໂຍ ປນ. ອິຘາຕິ ປາຣິວາສິກກ຺ຂນ຺ຘເກ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕສ຺ມາ. ເອເຕສູຕິ ຕິວິເຘສຸ ປຣິວາເສສຸ.

ປກຕຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປຕປກຕຕ຺ເຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣຫາທີນມ຺ປີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ມານຕ຺ຕາຣຫມານຕ຺ຕຈາຣິກອພ຺ຠານາຣຫາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປິສທ຺ເທນ ປກຕິປກຕຕ຺ຕໍ ອເປກ຺ຂຕິ. ເຕຕິ ປກຕຕ຺ຕາ. ຍໍ ອຠິວາທນາທິໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສາທິຍນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສາທິຍນໍ ນາມ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຠິວາທນາທີສຸ, ນິທ຺ຘາຣເຓ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ສາມີຈິກມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕໍ ອາຠິສມາຈາຣິກສ຺ສ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອຠິວາທນາທີນີຕິ ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານອຎ຺ຊລິກມ຺ມານິ. ພີຊນວາຕທານາທິໂນຕິ ພີຊນິຍາ ປຫຣິເຕນ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ວາຕສ຺ສ ທານາທິໂນ. ອາສນາຠິຫາຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິຫຣຓໍ ອຠິຫາໂຣ, ອາສນສ຺ສ ອຠິຫາໂຣ ອາສນາຠິຫາໂຣຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອາສນສ຺ສ ອຠິຫຣຓ’’ນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎາປນມ຺ປິ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາປິຕຕ຺ຕາ ອຠິຫາໂຣເຍວ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຎາປນເມວ ວາ’’ຕິ. ‘‘ປາທໂຘວນອຸທກ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປາທສ຺ສ ໂຘວນໍ ອຸທກໍ ປາໂທທກນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ປາທຏ຺ຐປນກ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປາທສ຺ສ ຐປນກໍ ປີຐໍ ປາທປີຐນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ປາທຆໍສນໍ ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ປາທສ຺ສ ຆໍສນໍ ກຖລິກໍ ປາທກຖລິກນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ສທ຺ຘິວິຫາຣິການມ຺ປິ ອຠິວາທນາທິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປິສທ຺ເທນ ອຎ຺ເຎສໍ ສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ກາ ນາມ ກຖາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕຕິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ. ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕາຕິ ສທ຺ຘາຍ ປພ຺ພຊິຕາ. ກຸລປຸຕ຺ຕາຕິ ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ຕາ, ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ຕາ ຈ. ກໂຣນ຺ຕິ, ອາປຸຈ຺ຉນ຺ຕິເຍວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວາຣິຕມ຺ປິ ອສາທິຍນໍ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ວາຣິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ມິຖຸ ຍຖາວຸຑ຺ຒນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມິຖຸສທ຺ໂທ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິຍາໂຍ, ຍຖາສທ຺ໂທ ຍໍສທ຺ທປຣິຍາໂຍ, ວິຈ຺ຉຕ຺ໂຖ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ໂຍ ໂຍ ວຸຑ຺ໂຒ’’ຕິ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ຫິ ມິຖຕິ ສງ຺ຄມໍ ກໂຣຕີຕິ ມິຖູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ເຕນາຕິ ຠິກ຺ຂຸນາ, ‘‘ສາທິຕຸ’’ນ຺ຕິ ປເທ ຠາວກຕ຺ຕາ. ສາທິຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

‘‘ວຸຑ຺ຒປຏິປາຏິຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ວຸຑ຺ຒານໍ ປຏິປາຏິ ຍຖາວຸຑ຺ຒນ຺ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖີອພ຺ຍຍີຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຸຣິມປເທ ປນ ປຐມາອພ຺ຍຍີຠາໂວ. ປາຬິຍາຕິ ປນ຺ຕິຍາ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ສງ຺ຆນວກຏ຺ຐາເນ ເອວ. ປວາຣຓາຍປີຕິ ປິສທ຺ເທນ ນ ເກວລໍ ອຸໂປສເຖເຍວ, ອຖ ໂຂ ປວາຣຓາຍປີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສງ຺ເຆນ ຠາຊິຍມານນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ໂອໂຓຊນນ຺ຕິ ອວນຸທເຕ ໂອໂຓຊນໍ. ອວປຸພ຺ໂພ ນຸທຘາຕຸ ນກາຣສ຺ສ ຓກາຣໍ, ທກາຣສ຺ສ ຈ ຊກາຣໍ ກຕ຺ວາ ໂອໂຓຊນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນຸທຘາຕຸ ອປນຍນຕ຺ໂຖ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕາທີນີຕິອາທິສທ຺ເທນ ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອສ຺ສາຕິ ປາຣິວາສິກສ຺ສ. ຕານີຕິ ທ຺ເວ ຕີຓິ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕາທີນິ. ເຫຏ຺ຐາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເຫຏ຺ຐາ. ຄາເຫຖາຕິ ນວກຕເຣ ຠິກ຺ຂູ ຄາຫາເປຖ. ຠຕ຺ຕປຈ຺ຈາສາຕິ ຠຕ຺ຕເມວ ປຈ຺ຈາສາ ຠຕ຺ຕປຈ຺ຈາສາ, ປຈ຺ຈາສາຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພານີ’’ຕິ ອິມິນາ ອວນຸທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂອໂຓຊນນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອວນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊມາເນຕິ ໂຍຊນາ. ຕານີຕິ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕາທີນິ. ຍທິ ປນ ນ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ສເຈ ສງ຺ຆໂຕ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີຕິ ສເຈ ອຎ຺ຎສ຺ສ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ໂອທິສ຺ສາຕິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ. ຕສ຺ສາຕິ ປາຣິວາສິກສ຺ສ. ຫີຕິ ຍສ຺ມາ. ສງ຺ຆນວກຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຕສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ. ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄຕິ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ຄຫຓຏ຺ຐາເນ. ໂສຕິ ປາຣິວາສິໂກ, ມາ ກິລມິຕ຺ຖາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິທນ຺ຕິ ໂອໂຓຊນໍ. ອສ຺ສາຕິ ປາຣິວາສິກສ຺ສ, ອນຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອາຄຕາຄເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈຕຸສ຺ສາລຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈຕຸມຸຂາ ສາລາ ຈຕຸສ຺ສາລາ ໂຠຊນສາລາ, ຕຕ຺ຖ ປຏິປາຏິຍາ ທິນ຺ນໍ ຠຕ຺ຕໍ ຈຕຸສ຺ສາລຠຕ຺ຕໍ. ເອຕນ຺ຕິ ຈຕຸສ຺ສາລຠຕ຺ຕໍ. ປາຬິຍາຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຬິຍາ. ໂອສກ຺ກິຕ຺ວາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ສກ຺ກິຕ຺ວາ. ຫຕ຺ຖປາເສຕິ ຠຕ຺ຕທາຍກສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເສ. ເສໂນຕິ ກຸລໂລ. ‘‘ອາຣາມິກສມຓຸທ຺ເທເສຫີ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ອາຫຣາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ປເທ ກາຣິຕກມ຺ມໍ. ສຍເມວາຕິ ປາຣິວາສິເກນ ອນາຓຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສຍເມວ. ມຫາເປຬຠຕ຺ເຕປີຕິ ມຫຕິຍໍ ເປຬາຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທິນ຺ເນ ຠຕ຺ເຕປິ. ຍຕ຺ຖ ປນາຕິ ປຣິວິສຏ຺ຐາເນ ປນ.

໗໖. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສມ຺ມາວຕ຺ຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕສທ຺ທສ຺ສ ອນິຍມນິທ຺ເທສຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອິທານິ ຍາ ອຍໍ ສມ຺ມາວຕ຺ຕນາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ ເອຕາຍາຕິ ສມ຺ມາວຕ຺ຕນາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ສມ຺ມາວຕ຺ຕນາຍໍ. ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຈຣິເຍນ ຫຸຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈາສາວນມ຺ປິ ອຸປສມ຺ປາທນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ອາຈຣິເຍນ ຫຸຕ຺ວາປິ ກມ຺ມວາຈາ ນ ສາເວຕພ຺ພາ’’ຕິ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອສຕີຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກມ຺ມວາຈາວາຈເກ ອສຕິ. ນ ນິສ຺ສໂຍ ທາຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕຸການເມວ ນິສ຺ສໂຍ ນ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ທິນ຺ນນິສ຺ສຍານມ຺ປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸການໍ ນິສ຺ສໂຍ ນ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິ, ເຍຫິປິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຄຫິໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອຎ຺ໂຎ ສາມເຓໂຣຕິ ປກຕຕ຺ຕກາເລ ອຸປຊ຺ຌໍ ທຕ຺ວາ ຄຫິຕສາມເຓເຣຫິ ອຎ຺ໂຎ ສາມເຓໂຣ. ອາຘິປຈ຺ຈຏ຺ຐານຠູຕາຕິ ສພ຺ພສມ຺ມຸຕີນໍ ອຘິປຕິຠາວສ຺ສ ຐານຠູຕາ. ປຏິພລສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸໍ ປຏິພລສ຺ສ. ອິມິນາ ລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິເກນ ອາຓຕ຺ໂຕ ອລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິໂກປິ ຄຣຸຘມ຺ເມຫິ ວາ ອຎ຺ເຎຫິ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸໍ ລຠຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອາຄຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂວຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ. ໂສຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ໂວຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ທສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິຍາຕິ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິອາປຕ຺ຕິກາຣຓາ. ກາຍສໍສຄ຺ຄາທິຄຣຸກາປຕ຺ຕິ ນາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາຕິ ໂຍຊນາ. ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘວເສນ ອາປຕ຺ຕິວຕ຺ຖູນໍ ປາປິຏ຺ຐຠາວຎ຺ຈ ປາປິຏ຺ຐຕຣຠາວຎ຺ຈ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕສຸ ຫີ’’ຕິອາທິ. ປາປິຏ຺ຐຕຣາຕິ ທຸພ຺ຠາສິຕາປຕ຺ຕິໂຕ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ ປາປິຏ຺ຐຕຣາ. ຕາສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ. ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ປຸຣິມານໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ນເຍເນວ. ເຠໂທຕິ ວຕ຺ຖູນໍ ວິເສໂສ. ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘວເສນ ອາປຕ຺ຕິວຕ຺ຖູນໍ ປາປິຏ຺ຐປາປິຏ຺ຐຕຣຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສິກ຺ຂາປທວເສນ ເຕສໍ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊສິກ຺ຂາປເທ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອຸຠຍມ຺ປີຕິ ວຕ຺ຖຸອາປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ອຸຠຍມ຺ປິ.

ກມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓຠູຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ນາມໍ ກາຣິຍຠູຕາຍໍ ກມ຺ມວາຈາຍໍ ອຸປຈາຣວເສນ ກາຣິຍຠູຕາ ກມ຺ມວາຈາ ກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິວາສກມ຺ມວາຈາ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ກມ຺ມສ຺ມິໍ ສຕິ, ກມ຺ເມນ ວາ ວຈິຕພ຺ພາຕິ ກມ຺ມວາຈາຕິ ວຈນຕ຺ໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ກສິກມ຺ມນ຺ຕິ ກສິສງ຺ຂາຕໍ ກມ຺ມໍ. ໂຄຣກ຺ຂກມ຺ມນ຺ຕິ ໂຄຣກ຺ຂສງ຺ຂາຕໍ ກມ຺ມໍ. ‘‘ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ກມ຺ມິກາຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕຕິ ກມ຺ມິກາ ຠິກ຺ຂູ, ນ ຄຣຫິຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ວຈິຕພ຺ພໍ ອເນນ ໂທເສນາຕິ ວຈນີຍໍ, ສໍວິຊ຺ຊຕິ ວຈນີຍໍ ອສ຺ສາຕິ ສວຈນີຍໍ, ຕໍ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປລິໂພຘຕ຺ຖາຍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຍາວ ນ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕາວ ອິມມ຺ຫາ ອາວາສາ ເອກປທມ຺ປິ ມາ ປກ຺ກາມີຕິ ໂຍຊນາ. ເຕຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ.

ອນຸວາໂທຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸສາສນວເສນ ອຎ຺ເຎ ວທຕີຕິ ອນຸວາໂທຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຊຏ຺ຐກຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິຫາເຣ ເຊຏ຺ຐກຏ຺ຐານໍ ນ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເຊຏ຺ຐກຏ຺ຐານໍ ສຣູເປນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ວາ’’ຕິອາທິ. ເມຕິ ມຍ຺ຫໍ. ຕນ຺ຕິ ຕວໍ. ນ ໂຈເທຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ເກນ ນ ໂຈເທຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ວຕ຺ຖຸນາ ວາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ວາ’’ຕິ. ນ ສາເຣຕພ຺ໂພຕິ ນ ສຣາເປຕພ຺ໂພ. ນ ຠິກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູຫິ ອຕ຺ຕນາ ກລຫວເສນ ນ ສມ຺ປໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ກລໂຫ ນ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ສງ຺ຆຕ຺ເຖເຣນ ຫຸຕ຺ວາຕິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖເຣນ ໂຫນ຺ເຕນປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣໂຕ ອຄນ຺ຕພ຺ເພ ສມາເນ ກິໍ ປຈ຺ຉໂຕ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອາສນປຣິຍນ຺ໂຕຕິ ອາສນເມວ ປຣິຍນ຺ໂຕ ລາມໂກຕິ ອາສນປຣິຍນ຺ໂຕ, ຕທຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຆນວກາສນໍ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ສ຺ວາສ຺ສາຕິ ໂສ ອສ຺ສ. ໂສຕິ ອາສນປຣິຍນ຺ໂຕ. ອສ຺ສາຕິ ປາຣິວາສິກສ຺ສ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອາສນປຣິຍນ຺ເຕ. ອຍນ຺ຕິ ປາຣິວາສິໂກ, ນ ລຠຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຄຫິຕາວເສສາຕິ ຄຫິຕາຫິ ເສຍ຺ຍາຫິ ອວເສສາ. ມງ຺ຄຸລຄູຖຠຣິຕາຕິ ມງ຺ຄຸລານໍ ຄູເຖຫິ ປູຣິຕາ. ອສ຺ສາຕິ ປາຣິວາສິກສ຺ສ. ຣເຊຫິ ຫຕາ ນາສິຕາ ຠູມິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຣໂຊຫຕຠູມິ. ຊຕຸກມູສິກຠຣິຕາຕິ ຊຕູຫິ ຈ ມູສິກາຫິ ຈ ປູຣິຕາ. ປຓ຺ຓສາລາຕິ ປຓ຺ເຓຫິ ຉາທິຕາ ສາລາ. ອສ຺ສາຕິ ປາຣິວາສິກສ຺ສ. ສພ຺ເພປິ ອາວາສາຕິ ໂຍຊນາ. ເອເຕຫີຕິ ປກຕຕ຺ເຕຫິ. ເຕສູຕິ ອາວາເສສຸ. ຍນ຺ຕິ ອາວາສໍ. ປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ວສ຺ສາວາສິກລາຠໍ. ເອກປສ຺ເສຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຬິຍໍ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ປສ຺ເສ.

ອສ຺ສາຕິ ປາຣິວາສິກສ຺ສ, ເທນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂສ ເອວາຕິ ອາສນາທິປຣິຍນ຺ໂຕ ເອວ. ຎາຕິປວາຣິຕຏ຺ຐາເນ ນິມນ຺ຕິເຕນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕໍ ກຸລໍ. ສໍວິຘາຍາຕິ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ. ອສ຺ສາຕິ ກຸລສ຺ສ, ຠເວຍ຺ຍ ວາ.

ຫຣາຍມາເນນາຕິ ລຊ຺ຊມາເນນ. ເຍນາປີຕິ ປາຣິວາສິເກນປິ. ສມາທິນ຺ນນ຺ຕິ ອາຣຎ຺ຎິກຘຸຕງ຺ຄສມາທິນ຺ນໍ. ຕຖາຕິ ຍຖາ ອາຣຎ຺ຎິກງ຺ຄໍ ນ ສມາທາຕພ຺ພໍ, ຕຖາ. ປິຓ຺ຑປາຕິກຘຸຕງ຺ຄມ຺ປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ອາຣຎ຺ຎິກງ຺ຄໍ ອເປກ຺ຂຕິ. ໂຍ ປນາຕິ ປາຣິວາສິໂກ ປນ.

ອນາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ເມຕິ ໂຍຊນາ. ອນາໂຣເຈນ຺ເຕ ສຕີຕິ ວາ ໂຍຊນາ. ‘‘ອິມິນາ ກາຣເຓນາ’’ຕິ ອິມິນາ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍສທ຺ໂທ ກາຣຓຕ຺ໂຖ, ນິສ຺ສກ຺ກວຈນຎ຺ຈ ກາຣຓຕ຺ເຖ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂສ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ເອວ ປຈ຺ຈໂຍ ຕປ຺ປຈ຺ຈໂຍຕິ ວຈນຕ຺ໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ‘‘ສາມເຓເຣຫີ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ປຈາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ປເທ ກາຣິຕກມ຺ມໍ. ເອຕ຺ຖາປິ ປກຕິຍາ ນີຫຣາເປຕ຺ວາປິ ວິຫາເຣ ປຈາເປຕ຺ວາປິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປຏິເສໂຘ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ? ‘‘ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຄາເມຕິ ມຫາຄາເມ, ສພ຺ພກາລໍ ອເນກສເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອວິວິຕ຺ເຕ ຄາເມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄາມກາວາສນ຺ຕິ ຄາໂມເຍວ ຂຸທ຺ທກຏ຺ເຐນ ຄາມໂກ, ຕສ຺ມິໍ ກາຣິໂຕ ອາວາໂສ ຄາມກາວາໂສ, ຕໍ.

ຄເຕນ ອາຄນ຺ຕຸກປາຣິວາສິເກນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ວິຫາເຣ, ສພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐິຕຏ຺ຐາເນ. ນ ເອກຈ຺ເຈ ປສ຺ສຕິ, ອປສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ນາໂຣເຈຕິ, ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທວ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເອກສ຺ສ ວາ ພຫູນໍ ວາ ອາຄນ຺ຕຸການນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ອາໂຣເຈຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປເທ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸເກນ ອາໂຣເຈຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ຕໍ ວຸຕ຺ຕນຍມາວິກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສເຈ’’ຕິອາທິ. ເຕສມ຺ປີຕິ ອາຄນ຺ຕຸການມ຺ປິ. ຕສ຺ສາຕິ ປາຣິວາສິກສ຺ສ. ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວາຕິ ອນາທເຣ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ. ອຍຎ຺ຈ ປນາຕິ ປາຣິວາສິໂກ ຈ. ຄຕກາເລຕິ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ຄຕກາເລ. ເຍປີຕິ ອາຄນ຺ຕຸກາປິ. ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ໂອສຣິຕ຺ວາ, ປວິສິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຈາຕິ ປາຣິວາສິໂກ ຈ, ຊານາຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເນສນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕຸການໍ. ໂຍປີຕິ ອາຄນ຺ຕຸໂກປິ. ອສ຺ສາຕິ ປາຣິວາສິກສ຺ສ. ອຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາຕິ ອາຄຕຠາວສ຺ສ ອຊານິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອພ຺ຠານ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ກໂຣຕີ’’ຕິ ປເທ ກມ຺ມໍ, ‘‘ໂຫຕີ’’ຕິ ປເທ ກຕ຺ຕາ. ອຘິກາ ຣຕ຺ຕິໂຍຕິ ອາປຕ຺ຕິປຏິຈ຺ຉນ຺ນຣຕ຺ຕິໂຕ ອຘິກາ ຣຕ຺ຕິໂຍ. ອຍນ຺ຕິ ປາຣິວາສິກວຕ຺ຕປຏິປທາ. ອປຓ຺ຓກປຏິປທາຕິ ອວິຣທ຺ຘປຏິປທາ, ເອກໍສປຏິປທາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຄຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສາເວຕຸນ຺ຕິ ສຸຓາເປຕຸໍ. ວິສຍາວິສເຍນາຕິ ອາໂຣເຈຕຸໍ ເທສາເທເສນ. ກຣວີກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ອາຫາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

‘‘ອຸໂປສຖທິວເສ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸໂປສເຖຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸໂປສຖສທ຺ທສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສາທໂຍ ອຕ຺ເຖ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ປວາຣຓາຍປີຕິ ປວາຣຓທິວເສປິ. ຄນ຺ຕຸນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕຸໍ. ທູເຕນາປີຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຘິປ຺ເປຕທູຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຘິປ຺ເປຕທູຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ…ເປ… ອາໂຣຈາເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ສຸຎ຺ຎວິຫາໂຣຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ວິວິຕ຺ຕວິຫາໂຣ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ອາວາເສ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ສຸຎ຺ຎວິຫາເຣ. ທສວິຘນ຺ຕຣາເຍ ສຕິ ປນ ຄນ຺ຕພ຺ພເມວາຕິ ໂຍຊນາ. ນານາສໍວາສເກຫີຕິ ກມ຺ມນານາສໍວາສກລທ຺ຘິນານາສໍວາສເກຫິ.

໘໑. ອາວາສາທີນໍ ສຣູປໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອາວາໂສ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ຕຕິຍປເທນາຕິ ‘‘ອາວາເສ ວາ ອນາວາເສ ວາ’’ຕິ ຕຕິຍປເທນ. ເອເຕສູຕິ ອາວາສາທີສຸ. ຉທນໂຕຕິ ຉທນໂກຏິໂຕ. ອນ຺ໂຕອາວາເສຕິ ຠິຕ຺ຕິປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ອນ຺ໂຕອາວາເສ. ອວິເສເສນາຕິ ‘‘ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ’’ຕິ ວາ ‘‘ປາຣິວາສິໂກ’’ຕິ ວາ ວິເສສໍ ອກຕ຺ວາ ສາມຎ຺ເຎນ. ອຸທກປາເຕນາຕິ ຉທນໂຕ ອຸທກໍ ປຕຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸທກປາໂຕ, ເຕນ. ປຎ຺ຈວຓ຺ຓຈ຺ຉທນພທ຺ຘຏ຺ຐາເນສູຕິ ປຎ຺ຈປມາເຓນ ຉທເນນ ພທ຺ຘຏ຺ຐາເນສຸ ເອເຕສຸ ອາວາເສສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປາຣິວາສິກສ຺ສ ຈ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກສ຺ສ ຈ ປກຕຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ວາຣິຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ນານູປຈາເຣປີຕິ ປິສທ຺ເທນ ເອກູປຈາເຣ ປນ ກາ ນາມ ກຖາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ອາວາສາທິເກ, ສເຈ ນິປຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ສຏ຺ຐິວສ຺ເສປິ ປາຣິວາສິເກ.

ວຸຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ນິມນ຺ເຕຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ກິໍ ອຕ຺ຕໂນ ວຸຑ຺ຒຕຣໍ ປກຕຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ນິມນ຺ເຕຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ຕທຫຸປສມ຺ປນ຺ນມ຺ປີ’’ຕິອາທິ. ໂອພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ປລິພຸທ຺ຘໍ. ເອກາສເນຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກສທ຺ໂທ ສມານປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ສມານວສ຺ສິກາສເນ’’ຕິ, ສມານວສ຺ສິການໍ ອາສເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉມາຍໍ ນິສິນ຺ເນຕິ ເອຕ຺ຖ ຉມາສທ຺ໂທ ຠູມິປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ຠູມິຍໍ ນິສິນ຺ເນ’’ຕິ. ອິຕເຣນາຕິ ປາຣິວາສິເກນ. ສຫາເຍນ ສທ຺ຘິໍ ຈງ຺ກມຕິ ວິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ຈງ຺ກເມ’’ຕິ ອິມິນາ ເອກຈງ຺ກມສທ຺ທສ຺ສ ຕຸລ຺ຍາຘິກຣຓສມາສວາກ຺ຍໍ ທສ຺ເສຕິ.

ຉມາຍໍ ຈງ຺ກມນ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຉມາຍໍ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ’’ຕິ. ອຍໍ ປນາຕິ ວກ຺ຂມາໂນ ປນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຉມາຍໍ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ’’ຕິ ປາເຐ. ຈງ຺ກມນ຺ເຕຕິ ປກຕຕ຺ເຕ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ. ນ ຈງ຺ກມິຕພ຺ພນ຺ຕິ ປາຣິວາສິເກນ ນ ຈງ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ໂກ ປນ ວາໂທ ອິຏ຺ຐກາຈຍສມ຺ປນ຺ເນ ເວທິກາປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ອິຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ໂຍຊນາ. ປພ຺ພຕນ຺ຕຣວນນ຺ຕຣຄຸມ຺ພນ຺ຕເຣສູຕິ ປພ຺ພຕມຊ຺ຌວນມຊ຺ຌຄຸມ຺ພມຊ຺ເຌສຸ, ປພ຺ພຕວິວຣວນວິວຣຄຸມ຺ພວິວເຣສຸ ວາ. ອຸປຈາຣນ຺ຕິ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖໍ ອຸປຈາຣໍ.

໘໒. ອິຕໂຣຕິ ນວໂກ. ອສ຺ສາຕິ ນວກສ຺ສ. ນ ວຕ຺ຕເຠເທ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ນ ວຕ຺ຕເຠເທ ທຸກ຺ກຏໍ. ເອເສວ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ອປຈ຺ຉາປຸຣິມນ຺ຕິ ອປຈ຺ຉາ ອປຸຣິມໍ, ເອກປຫາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມວສ຺ສາ ທ຺ເວ ປາຣິວາສິກາຕິ ໂຍຊນາ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ປາຣິວາສິການໍ ເອກໂຕ ວສນໂທສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສເຈ ຫິ ທ຺ເວ’’ຕິອາທິ. ເນສນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປາຣິວາສິການໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປາຣິວາສິກາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ. ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣຫາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ໂຍຊນາ.

ປຣິວາສທານາທີນີຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນມານຕ຺ຕທານອພ຺ຠານານິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອເຕສ຺ເວວາຕິ ປຣິວາສທານາທີສຸ ເອວ. ອຍນ຺ຕິ ປາຣິວາສິໂກ.

໘໓. ‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລີ’’ຕິອາທິວຈນສ຺ສ ອນຸສນ຺ຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອິມໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຣໂຫຄຕສ຺ສ ອຸປາລິຕ຺ເຖຣສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ. ອຖ ວາ ອນາທເຣ ສາມິວຈນໍ ກຕ຺ວາ ອຸປາລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຣໂຫຄຕສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປາຣິວາສິກວຕ຺ເຕ. ໂສຕິ ອຸປາລິຕ຺ເຖໂຣ. ອສ຺ສາຕິ ອຸປາລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕີສຸ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉເທສຸ. ຍ຺ວາຍນ຺ຕິ ໂຍ ອຍໍ, ເອກໂຕ ວາໂສຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂສ ວາໂສ ສຫວາໂສ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ວິປ຺ປວາໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ປກຕຕ຺ເຕນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວາໂສຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອກກສ຺ເສວ ວາໂສ’’ຕິ. ອາຄນ຺ຕຸກາທີນນ຺ຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ອາວາສິກາ ຄເຫຕພ຺ພາ.

໘໔. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕໍ ຕໍ ຐານໍ. ທ຺ວີສຸ ປເທສູຕິ ທ຺ວີສຸ ວາກ຺ຍສງ຺ຂາເຕສຸ ປເທສຸ. ເອເກເນເກນປີຕິ ເອເກນ ເອເກນ ວາກ຺ຍປເທນປິ. ປຣິວສິຍິຕ຺ຖາຕິ ປຣິວຸຕ຺ໂຖ, ປຣິວຸຕ຺ໂຖ ປຣິວາໂສ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຣິວຸຕ຺ຖປຣິວາໂສ, ຕສ຺ສ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ເອສາຕິ ເອໂສ ຠິກ຺ຂູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສຸທ຺ຘນ຺ເຕຕິ ສຸທ຺ຘໂກຏ຺ຐາເສ. ທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ. ອນ຺ຕນ຺ຕິ ອວສານໍ, ວິນາສໍ ວາ.