໖. ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘກໍ

໑໖໐. ປຎ຺ຈເຠສຊ຺ຊາທິກຖາ

໒໖໐. ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘເກ ສຣທກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ສາຣທິໂກຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສຣທກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ເນນາ’’ຕິ. ‘‘ປິຕ຺ຕາພາເຘນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອາພາຘສ຺ສ ສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ. ປິຕ຺ຕາພາຘສ຺ສ ກາຣຓໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ເຕນາຕິ ເຫຕຸນາ. ເຕສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ. ໂກຏ຺ຐພ຺ຠນ຺ຕຣຄຕນ຺ຕິ ໂກຏ຺ຐສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ຄຕໍ. ອນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິສນໍ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາຫາຣຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຫາຣສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ, ອາຫາເຣນ ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກິຈ຺ຈໍ.

໒໖໑. ນຈ຺ຉາເທນ຺ຕີຕິ ຕານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ໂຠຊນານິ ນຈ຺ຉາເທນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ໂຠຊນານໍ ອຊີຣຓຕ຺ຕາ. ອິຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ຊີຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ນຈ຺ຉາທຕ຺ຕາ ນ ວາຕໂຣຄໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ນ ຊີຣນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ນຈ຺ຉາທນສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ນ ວາຕ…ເປ… ສກ຺ໂກນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ເສວ ຜລໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ສິນິທ຺ຘານີ’’ຕິ ອິມິນາ ສິນິຫນ຺ຕີຕິ ເສເນຫິການີຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຠຕ຺ຕຈ຺ຉນ຺ນເກນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ອຈ຺ຉນ຺ນກໍ ນາມ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ອໂຣຈິກໍ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ຣຸຈິຍາ ອນຸປ຺ປາທກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຠຕ຺ຕາໂຣຈເກນາ’’ຕິ.

໒໖໒. ອຈ຺ຉວສນ຺ຕິອາທີສຸ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ປາຬິຍໍ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິປ຺ປກ຺ກໍ ສໍສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ປທານໍ ກິຣິຍາວິເສສນໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ ປເທນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາເລ ປຏິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາທີສູ’’ຕິອາທິ. ເຕລປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ເຕລປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕາຫກາລ’’ນ຺ຕິ.

໑໖໑. ມູລາທິເຠສຊ຺ຊກຖາ

໒໖໓. ມູລເຠສຊ຺ຊາທິວິນິຈ຺ຉໂຍປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ອຈ຺ຉວສນ຺ຕິອາທີສຸ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ອເປກ຺ຂຕິ. ອິຘາຕິ ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘເກ. ຍໍ ຍນ຺ຕິ ວິນິຈ຺ຉຍໍ. ປິສນສິລາຕິ ປິສຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປິສນາ, ສາເຍວ ສິລາຕິ ປິສນສິລາ. ອິມິນາ ອຈລໍ ຫຸຕ຺ວາ ນິສີທຕີຕິ ນິສໂທຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ປິສນໂປຕໂກຕິ ປິສຕິ ອເນນາຕິ ປິສໂນ, ໂສເຍວ ໂປຕໂກຕິ ປິສນໂປຕໂກ, ອິມິນາ ນິສທໂຕ ໂປຕໂກຕິ ນິສທໂປຕໂກຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຫິງ຺ຄຸຊາຕິໂຍຕິ ຫິງ຺ຄຸກຸລານິ.

ສາມຸທ຺ທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມຸທ຺ເທ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ສາມຸທ຺ທນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສມຸທ຺ທຕີເຣ’’ຕິອາທິ. ‘‘ຕີເຣ’’ຕິ ອິມິນາ ສມຸທ຺ເທຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ຕມີວິຠຕ຺ຕິຍາ ສມີປຕ຺ເຖ ປວຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ປກຕິໂລຓນ຺ຕິ ສຠາວໂລຓໍ, ນ ທພ຺ພສມ຺ຠາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຈິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປພ຺ພເຕ ອຸຏ຺ຐຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສິນ຺ຘຸນາມເກ ປພ຺ພເຕ ອຸຏ຺ຐຫຕີຕິ ສິນ຺ຘວນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸພ຺ພິໂຕ ຠູມິໂຕ ອີຣຕິ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຸພ຺ພິຣນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຠູມິໂຕ ອງ຺ກຸຣໍ ອຸຏ຺ຐຫຕີ’’ຕິ. ອິມິນາ ອຏ຺ຐກຖານເຍນ ໂອຏ຺ຐໂຊ ຕຕິຍກ຺ຂໂຣເຍວ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ຈຕຸຕ຺ຖກ຺ຂໂຣເຍວ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ອຸພ຺ຠິທ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ພິລນ຺ຕິ ໂກຏ຺ຐາໂສ. ຕສ຺ມາ ທພ຺ພສມ຺ຠາເຣຫິ ພິເລຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຈິຕໍ ພິລນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ທພ຺ພສມ຺ຠາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຈິຕ’’ນ຺ຕິ. ອຠິຘາເນ ປນ (ອຠິຘາເນ ໔໖໑ ຄາຖາຍໍ) ‘‘ພິລາລ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ ອຕ຺ຖິ. ຕນ຺ຕິ ພິລໍ.

໒໖໔. ອສ຺ສາທີນໍ ກາຍຄນ຺ໂຘ ວິຍ ກສ຺ສຈິ ກາຍຄນ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕສ຺ສາປີຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນປິ. ປິສທ຺ເທນ ກຓ຺ຑຸວາພາຘຠິກ຺ຂຸອາທໂຍປິ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ຉກຓສທ຺ທສ຺ສ ອສ຺ສາທີນໍ ມເລປິ ປວຕ຺ຕນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂຄມຍ’’ນ຺ຕິ. ປາກຕິກຈຸຓ຺ຓມ຺ປີຕິ ອປກ຺ກຣຊນຈຸຓ຺ຓມ຺ປິ. ເອຕມ຺ປີຕິ ປາກຕິກຈຸຓ຺ຓມ຺ປິ.

ຕນ຺ຕິ ອາມກມໍສໍ, ນ ຂາທີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕນ຺ຕິ ອາມກໂລຫິຕໍ ວາ, ນ ປິວີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອມນຸສ຺ໂສຕິ ມນຸສ຺ສສທິໂສ ຠູໂຕ. ຕນ຺ຕິ ອາມກມໍສໂລຫິຕໍ.

໒໖໕. ‘‘ອຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ນາມໍ ສາມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຊນນ຺ຕິ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກວຈນເມຕ’’ນ຺ຕິ. ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກວຈນນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ອຎ຺ຊນານໍ ສງ຺ຄາຫກວຈນໍ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ອຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ວຈນໍ. ອຎ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸໍ ມກ຺ເຂຕິ ອເນນາຕິ ອຎ຺ຊນໍ, ອຎ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸໍ ພ຺ຍຕ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ວາ ອຎ຺ຊນໍ, ຕາລຸໂຊ ຕຕິຍກ຺ຂໂຣ. ກປລ຺ລນ຺ຕິ ກປລ຺ເລ ປວຕ຺ຕໍ. ກປາລຎ຺ຫິ ທີປສິຂາຍ ອຸປຣິ ນິກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕໍ ມສິ ‘‘ກປລ຺ລ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ທີປສິຂໂຕ ຄຫິຕມສີ’’ຕິ. ອຎ຺ຊນູປປິສເນຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຎ຺ຊເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸປເນຕຸໍ ປິສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຎ຺ຊນູປປິສນນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ປິສິເຕຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອກໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ເສວ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ອຎ຺ຊນູປປິສນໍ ຈຸຓ຺ຓໍ ນ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອຖ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ ນ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏຕິເຍວາຕິ ໂຍຊນາ. ອິມສ຺ມິໍ ນເຍ ‘‘ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຂ຺ຍາຕປທໍ ກິຣິຍານ຺ຕຣາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ອາຂ຺ຍາເຕສຸປິ ຫິ ກຕ຺ຕຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ກມ຺ມຕ຺ຕຎ຺ຈ ລພ຺ຠຕິ. ຈນ຺ທນນ຺ຕິອາທີນິ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາເນວ.

ອຏ຺ຐິມຍນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ອຕິພ຺ຍາປິຕໂທສໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ມນຸສ຺ສຏ຺ຐິໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ສລາກຏ຺ຐານິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສລາກາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສລາກຏ຺ຐານິຍນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ສຸສິຣທຓ຺ຑກາທິເກ. ສລາກນ຺ຕິ ອຎ຺ຊນິສລາກໍ. ໂອທຫນ຺ຕີຕິ ຐເປນ຺ຕິ. ອໍສພທ຺ຘໂກຕິ ອໍເສ ພທ຺ຘຕິ ອເນນາຕິ ອໍສພທ຺ຘໂກ. ຍມກນຕ຺ຖຸກຣຓິນ຺ຕິ ນຕ຺ຖຸ ກຣີຍຕິ ອິມາຍາຕິ ນຕ຺ຖຸກຣຓີ, ຍມກາ ນຕ຺ຖຸກຣຓີ ຍມກນຕ຺ຖຸກຣຓີ.

໒໖໗. ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຕລປາກນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອຕິ ວິຍ ຂິຕ຺ຕມຊ຺ຊານີ’’ຕິ ອິມິນາ ອຕິ ວິຍ ຂິປີຍນ຺ຕິ ປກ຺ຂິປີຍນ຺ຕີຕິ ອຕິຂິຕ຺ຕານິ, ຕານິເຍວ ມຊ຺ຊານິ ອຕິຂິຕ຺ຕມຊ຺ຊານີຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ.

ປຓ຺ຓເສທນ຺ຕິ ປຓ຺ເຓຫິ ເສທໍ. ອງ຺ຄາຣານນ຺ຕິ ອງ຺ຄາເຣຫິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ປໍສຸວາລິກາທີສຸ. ວາຕຫຣຓປຓ຺ຓານີຕິ ວາຕສ຺ສ ອປນຍນານິ ອຸທ຺ທາລາທີນິ ປຓ຺ຓານິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ປຓ຺ເຓສຸ. ນານາປຓ຺ຓຠງ຺ຄກຸຖິຕນ຺ຕິ ນານາປຓ຺ຓານິເຍວ ຠຎ຺ຊິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ນານາປຓ຺ຓຠງ຺ຄໍ, ເຕນ ກຸຖິຕໍ ນານາປຓ຺ຓຠງ຺ຄກຸຖິຕໍ. ອຸຓ຺ໂຫທກສ຺ສາຕິ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຸທກໂກຏ຺ຐເກ.

ປພ຺ເພ ປພ຺ເພຕິ ຜຬຸມ຺ຫິ ຜຬຸມ຺ຫິ. ເຍນາຕິ ປຊ຺ເຊນ. ຕໍ ປຊ຺ຊໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕຸນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ປາທານໍ ສປ຺ປາຍເຠສຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປາທສ຺ສ ຫິຕໍ ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕິລກກ຺ເກນາຕິ ເອຕ຺ຖ ກກ຺ກສທ຺ທສ຺ສ ຈຸຓ຺ຓວາຈກຕ຺ຕາ ‘‘ປິຏ຺ເຐຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກພເຬນ ປກ຺ຂິປນໍ ກພຬິກໍ. ສຕ຺ຕຸປິຓ຺ຑສ຺ສ ຠຕ຺ຕກພຬສທິສຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕຸປິຓ຺ຑນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຓິ ວິຍາຕິ ຂີລາ ວິຍ. ຂາເຣນາຕິ ໂລຓສກ຺ຂຣິກມເຍນ ຂາເຣນ. ວິກາສໍ ຣຸນ຺ຘຕີຕິ ວິກາສິກໍ, ເຕລຣຸນ຺ຘນປິໂລຕິກໍ. ວຓກມ຺ມນ຺ຕິ ວຓສ຺ສ, ວເຓ ວາ ກມ຺ມໍ.

໒໖໘. ສປ຺ປທຏ຺ຐກາເລເຍວ ກິໍ ສາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນ ເກວລ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອິທນ຺ຕິ ມຫາວິກຏໍ, ປຣິຠຸຎ຺ຊີກພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຎ຺ເຎສຸ ປນາຕິ ສປ຺ປທຏ຺ຐໂຕ ອຎ຺ເຎສຸ ປນ. ສເຈ ຠູມິປຕ຺ໂຕ ຄູໂຖ ໂຫຕິ, ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ.

໒໖໙. ວສີກຣຓປານກສມຸຏ຺ຐິຕໂຣໂຄຕິ ກນ຺ຕິຠາວສງ຺ຂາຕໍ ວສໍ ກໂຣຕິ ອເນນາຕິ ວສີກຣຓໍ, ເຠສຊ຺ຊໍ, ປິວເຕ ປານໍ, ຕໍເຍວ ປານກໍ, ວສີກຣຓສ຺ສ ປານກໍ ວສີກຣຓປານກໍ, ເຕນ ສມຸຏ຺ຐິໂຕ ໂຣໂຄ ວສີກຣຓປານກສມຸຏ຺ຐິຕໂຣໂຄ. ອິມິນາ ຆຣທິນ຺ນກາພາໂຘຕິ ເອຕ຺ຖ ຆຣຓິຍາ ທິນ຺ເນນ ວສີກຣຓປານເກນ ສມຸຏ຺ຐິໂຕ ອາພາໂຘ ຆຣທິນ຺ນກາພາໂຘຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ສີຕາຍ ອາໂລເຬຕພ຺ພນ຺ຕິ ສີຕາໂລຬໍ, ອຸທກໍ. ສີຕາສທ຺ໂທ ນງ຺ຄລເລຂາສງ຺ຂາຕໍ ຜາລປທ຺ຘຕິໍ ມຸຂ຺ຍໂຕ ວທຕິ, ຜາລປທ຺ຘຕິກເຣ ຜາເລ ລຄ຺ຄມຕ຺ຕິກໍ ອຸປຈາຣໂຕ ວທຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສີຕາຍ ອາໂລເຬຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນງ຺ຄເລນາ’’ຕິອາທິ.

ວິປກ຺ກຄຫຓິໂກຕິ ວິເສເສນ ປາຈາປນຄຫຓິໂກ. ມຸຕ຺ຕຫຣີຕກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ເຕປິ ໂຄມຸຕ຺ຕເມວ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂຄມຸຕ຺ຕປຣິຠາວິຕໍ ຫຣີຕກ’’ນ຺ຕິ. ອິມິນາ ມຸຕ຺ເຕນ ປຣິຠາວິຕໍ ຫຣີຕກໍ ມຸຕ຺ຕຫຣີຕກນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຓ຺ຑຸລກສໂຏຕິ ຕຓ຺ຑຸລໂຘວໂນທກກສໂຏ ໂຘຕສິນິທ຺ໂຘ, ໂສວ ມຸຄ຺ຄປຈິຕປານີໂຍຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ມໍສຣເສນາ’’ຕິ ອິມິນາ ມໍສຣໂສ ມໍເສນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຉາທນີຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໖໓. ຄຸຬາທິອນຸຊານນກຖາ

໒໗໒. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ປກ຺ກຕ຺ຕາຕິ ມຸຄ຺ຄານໍ ປກ຺ກຠາວໂຕ. ເຕຕິ ມຸຄ຺ຄາ.

໒໗໔. ອກປ຺ປິຍກຸຏິຍນ຺ຕິ ອກປ຺ປິຍກຸຏິຍາ ອນ຺ໂຕ. ອສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕມ຺ປີຕິ ອຸຓ຺ຫຍາຄຸມ຺ປິ. ປິສທ຺ເທນ ປເຄວ ອາມິສໍ ປຈິຕຸນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ປກ຺ກຕຓ຺ຑຸລໂຕ ວິໂຍໂຄຕິ ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸໂລ, ອຸກາໂຣ ຫິ ວິໂຍຄຕ຺ຖວາຈໂກ, ອປກ຺ກຕຓ຺ຑຸໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລມຍໍ ຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລຠຕ຺ຕໍ. ສກິໍ ກຸຖິເຕສຸ ຂີຣຕກ຺ກາທີສຸ ອຄ຺ຄິໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ພິຬາລາທີນໍ ສຕ຺ຕານໍ ສມູໂຫ ຣູຬ຺ຫີວເສນ ອຸກ຺ກປິຓ຺ຑໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ພິຬາລມູສິກໂຄຘາມງ຺ຄຸສາ’’ຕິ. ວິຆາສາທຠາເວນ ນິຫຕມານຕ຺ຕາ ກາຍວາຈໍ ທເມຕີຕິ ທມໂກ ວິຆາສາໂທຕິ ອາຫ ‘‘ວິຆາສາທາ’’ຕິ.

໒໗໖. ຕໂຕ ນີຫຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕສທ຺ທສ຺ສ ວິສຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ. ນີຫຏນ຺ຕິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຫຣິຕໍ.

໒໗໘. ວນຏ຺ຐໍ ໂປກ຺ຂຣຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວເນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ວນຏ຺ໂຐ, ໂປກ຺ຂເຣ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ໂປກ຺ຂຣຏ຺ໂຐຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວເນ ເຈວາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ປທຸມິນິຄຈ຺ເຉ’’ຕິ ອິມິນາ ໂປກ຺ຂຣສທ຺ໂທ ປທຸມວາຈໂກຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍສ຺ສ ພີຊໍ ອງ຺ກຸຣໍ ນ ຊເນຕິ, ຕໍ ຜລໍ ອພີຊໍ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ.

໑໖໗. ສຕ຺ຖກມ຺ມປຏິກ຺ເຂປກຖາ

໒໗໙. ທຸກ຺ເຂນ ຣຸປຕີຕິ ທຸໂຣປໂຍຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ທຸກ຺ເຂນ ຣຸຫຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖກມ຺ມໍ ວາ ວຕ຺ຖິກມ຺ມໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ເຖນ ກາຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ ສຕ຺ຖກມ຺ມໍ, ວຕ຺ຖິປີຬນໍ ກາຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ ວຕ຺ຖິກມ຺ມນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ’’ຕິອາທິ. ‘‘ສູຈິຍາ ວາ’’ຕິອາທິນາ ສຕ຺ຖກມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສຕ຺ເຖນ ວາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ຉິນ຺ທນໍ ວາ ຜາລນໍ ວາ’’ຕິປເທຫິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ສູຈິຍາ ວາ ກຓ຺ຏເກນ ວາ ສຕ຺ຕິກາຍ ວາ’’ຕິປທານິ ‘‘ວິຊ຺ຌນໍ ວາ’’ຕິ ປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ‘‘ປາສາຓສກ຺ຂລິກາຍ ວາ ນເຂນ ວາ’’ຕິ ປທານິ ‘‘ເລຂນໍ ວາ’’ຕິ ປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ເອຕນ຺ຕິ ສຕ຺ເຖນ ຉິນ຺ທນາທິກມ຺ມໍ. ເອຕ຺ຖ ຈາຕິ ສຕ຺ຖກມ຺ມວຕ຺ຖິກມ຺ເມສຸ. ຕຕ຺ຖ ປນາຕິ ສມ຺ພາເຘ ປນ. ເຕນາຕິ ຂາຣາທິນາ. ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄ ຍາຍ ເຠສຊ຺ຊມກ຺ຂິຕາທານວຏ຺ຏິຍາ ຂາຣກມ຺ມໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ຍາຍ ເວຬຸນາຬິກາຍ ເຕລໍ ວາ ປເວເສນ຺ຕິ, ສາ ເຠສຊ຺ຊມກ຺ຂິຕາທານວຏ຺ຏິ ວາ ສາ ເວຬຸນາຬິກາ ວາ ວຏ຺ຏຕິເຍວາຕິ ໂຍຊນາ.

໒໘໐. ຕໍ ທິວສນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ. ກິຎ຺ຈິ ສຕ຺ຖນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອິມາຍາຕິ ສຸປ຺ປິຍາຍ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອເທຍ຺ຍໍ ກິມ຺ປິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຍຕ຺ຣ ນາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕ຺ຣປຈ຺ຈໂຍ ກາຣຓຕ຺ເຖ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ນາມາ’’ຕິ. ‘‘ວີມໍສີ’’ຕິ ອິມິນາ ປຏິເວກ຺ຂີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິອວປຸພ຺ໂພ ອິກ຺ຂຘາຕຸ ວີມໍສນຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອສຸກມໍສນ຺ຕິ ອສຸກໍ ມໍສໍ, ອສຸກສ຺ສ ວາ ສຕ຺ຕສ຺ສ ມໍສໍ.

໑໖໙. ຫຕ຺ຖິມໍສາທິປຏິກ຺ເຂປກຖາ

໒໘໑. ອຣຎ຺ຎໂກກາ ນາມາຕິ ສສພິຬາລາທໂຍ ສຕ຺ເຕ ຂາທນຕ຺ຖາຍ ກຸກຕິ ອາທທາຕີຕິ ໂກໂກ ອຣຎ຺ເຎ ຊາໂຕ ໂກໂກ ອຣຎ຺ຎໂກໂກ, ສຸນຂສທິສາຕິ ຄາມສຸນເຂນ ສທິສາ. ເຕສນ຺ຕິ ອຣຎ຺ຎໂກການໍ. ໂຍ ປນາຕິ ສຸນໂຂ ປນ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຄາມສຸນຂິຍາຕິ ສາມ຺ຍຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ໂກເກນາຕິ ສຫາທິໂຍເຄ ກຣຓວຈນໍ. ຕານິ ປທານິ ‘‘ສໍໂຍເຄນາ’’ຕິ ປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ຕສ຺ສາຕິ ສຸນຂສ຺ສ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ມນຸສ຺ສມໍສາທີສຸ. ສຊາຕິກຕາຍາຕິ ສມານຊາຕິກຠາວໂຕ. ອນຸປທ຺ທວຕ຺ຖາຍາຕິ ອນຸປທ຺ທວຕ຺ຖໍ, ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາປຕ຺ຕີຕິ ມນຸສ຺ສມໍເສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈເຍນ, ເສເສ ທຸກ຺ກເຏນ ອາປຕ຺ຕິ. ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕໍ ປນາຕິ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕມໍສໍ ປນ.

໑໗໐. ຍາຄຸມຘຸໂຄຬກາທິກຖາ

໒໘໒. ເອກໂກຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກໂຕ ອສຫາຍຕ຺ເຖ ກປຈ຺ຈໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ນຕ຺ຖິ ເມ ທຸຕິໂຍ’’ຕິ. ໂສຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ວຍໍ ກຕ຺ວາຕິ ປຣິພ຺ພຍໍ ກຕ຺ວາ, ປຏິຍາທາເປສິ ກິຣາຕິ ໂຍຊນາ. ອນຸໂມທນຄາຖາຍາຕິ ອນຸໂມທນປກາສກາຍ ຄາຖາຍ. ‘‘ປຕ຺ຖຍຕໍ ອິຈ຺ຉຕ’’ນ຺ຕິ ປທານໍ ອລມຕ຺ຖປໂຍເຄ ສມ຺ປທານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອລເມວ ທາຕຸນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ’’ຕິ. ໂສເຍວ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ທາຕຸ’’ນ຺ຕິຠາວສ຺ສ ກຕ຺ຕຸຠາເວນ ໂສ ເອວ ປາໂຐ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໘໓. ຍາ ຍາຄຸ ປວາຣຓໍ ຊເນຕິ, ສາ ຍາຄຸ ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ຍນ຺ຕິ ກາລໍ. ‘‘ອາທິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ຍທຄ຺ເຄນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຄ຺ຄສທ຺ໂທ ອາທ຺ຍຕ຺ໂຖ ກິຣິຍາວິເສສນຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສຄ຺ຄນິພ຺ພຕ຺ຕກປຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສຄ຺ຄາຕິ ເອຕ຺ຖ ຜລູປຈາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂສຕິ ຄຸໂຬ.

໒໘໔. ຕຖາຣູເປນາຕິ ຕຖາສຠາເວນ. ຄຸຬສ຺ສ ອນຸຣູປສຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໗໓. ປາຏລິຄາມວຕ຺ຖຸກຖາ

໒໘໕. ຍຖາ ສພ຺ພໍ ສນ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຕຖາ ສພ຺ພສນ຺ຖຣິສນ຺ຖຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

໒໘໖. ສຸນິໂຘ ຈ ວສ຺ສກາໂຣ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈກາເຣຫິ ທ຺ວນ຺ທວາກ຺ຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ອາຍມຸຂປຈ຺ຉິນ຺ທນຕ຺ຖນ຺ຕິ ສຸງ຺ກມຸຂສ຺ສ ປຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ. ‘‘ຆຣວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ ອິມິນາ ວຕ຺ຖຸສທ຺ທສ຺ສ ກາຣຓທພ຺ພຕ຺ເຖ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຠູເຠທຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ. ຕາ ເທວຕາ ນາເມນ຺ຕິ ກິຣາຕິ ໂຍຊນາ. ຍຖານຸຣູປນ຺ຕິ ຍໍ ຍໍ ໂຠຄພລານຸຣູປໍ. ໂລເກຕິ ສຕ຺ຕໂລເກ. ສທ຺ໂທຕິ ກິຕ຺ຕິໂຆໂສ. ເຕເນວາຕິ ເຕນ ສທ຺ທສ຺ສ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕເຫຕຸນາ ເອວ. ‘‘ໂອສຣຓຏ຺ຐານໍ ນາມາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຣິຍໍ ອາຍຕນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຍຕນສທ຺ໂທ ສໂມສຣຓຏ຺ຐານຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍຕ຺ຕກໍ ກຍວິກ຺ກຍຏ຺ຐານໍ ນາມາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ວາຓິຊານໍ…ເປ… ກຍວິກ຺ກຍຏ຺ຐານໍ ນາມາ’’ຕິ ອິມິນາ ວຓິຊາ ປຕນ຺ຕິ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວຓິປ຺ປໂຕຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ວຓິຊປໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຊກາຣໂລໂປຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປາຬິຍໍ ‘‘ເຕສ’’ນ຺ຕິ ປາຐເສສສ຺ສ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕສໍ ອຣິຍາຍຕນວາຓິຊປຕານ’’ນ຺ຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ຈ ສາມ຺ຍຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ນິທ຺ຘາຣຓຕ຺ເຖ ວາ ວິຠຕ຺ຕອປາທານຕ຺ເຖ ວາ. ອິທນ຺ຕິ ປຸຣໍ. ປຸຏເຠທນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຏໍ ຠິນ຺ທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປຸຏເຠທນນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຠຓ຺ຑິກເຠທນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ ວາສທ຺ໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຣ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຣາຕິ ປາຏລິປຸຕ຺ເຕ, ຕີສຸ ວາ ອຄ຺ຄິອຸທກມິຖຸເຠເທສຸ. ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເຠທາ’’ຕິ ອິມິນາ ມິຖຸເຠທາຕິ ເອຕ຺ຖ ມິຖຸສທ຺ທສ຺ສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸຬຸມ຺ປກຸລ຺ລສທ຺ທານໍ ອຕ຺ເຖ ສມາເນປິ ກຣຓວິເສສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຸຬຸມ຺ປ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອຸຬຸ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸທກໍ, ຕໂຕ ປາຕິ ຣກ຺ຂຕີຕິ ອຸຬຸມ຺ໂປ. ກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸທກໍ, ຕສ຺ມິໍ ອຸລຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ກຸລ຺ໂລ.

ອຓ຺ຓວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຓ຺ຓໂວ ນາມ ກິໍ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ນາມນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຓ຺ຓວ’’ນ຺ຕິອາທິ. ‘‘ອຓ຺ຓວ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ນາມໍ ອຸທກຏ຺ຐານສ຺ສ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອຓ຺ໂຓ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸທກໍ, ຕໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຓ຺ຓໂວ. ສຣສທ຺ທສ຺ສ ອກາຣາທິມ຺ຫິ ຈ ກຓ຺ເຑ ຈ ປວຕ຺ຕນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຣນ຺ຕິ ອິຘ ນທີ ອຘິປ຺ເປຕາ’’ຕິ. ອິຘາຕິ ອິມິສ຺ສໍ ຄາຖາຍໍ. ອິທນ຺ຕິ ອຕ຺ຖຊາຕໍ.

ເຍຕິ ອຣິຍາ. ເຕຕິ ອຣິຍາ, ຕຣນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິສຊ຺ຊປລ຺ລລານີຕິ ເອຕ຺ຖ ວິສຊ຺ຊສທ຺ໂທ ຕ຺ວາປຈ຺ຈຍນ຺ໂຕ, ປລ຺ລລສທ຺ໂທ ນິນ຺ນຏ຺ຐານວາຈໂກຕິ ອາຫ ‘‘ວິສຊ຺ຊ…ເປ… ນິນ຺ນຏ຺ຐານານີ’’ຕິ. ອຍໍ ປນ ຊໂນ ກຸລ຺ລໍ ພນ຺ຘຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕິຓ຺ຓາ ເມຘາວິໂນ ຊນາ ອິຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໒໘໗. ອນນຸໂພຘາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອພຸຊ຺ຌເນນາ’’ຕິ. ສນ຺ຘາວິຕໍ ສໍສຣິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕປຈ຺ຈຍສ຺ສ ກມ຺ມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຍາ ຈ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຈາ’’ຕິ. ອິມິນາ ກຕ຺ຕຸຕ຺ເຖ ສາມິວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິນາ ຕປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຠາວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ສໍສິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຣຘາຕຸຍາ ຣກາໂຣ ໂລໂປຕິ ອາຫ ‘‘ສໍສຣິຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕຓ຺ຫາຣຊ຺ຊູ’’ຕິ ອິມິນາ ຠວໂຕ ຠວໍ ເນຕີຕິ ຠວເນຕ຺ຕີຕິ ວຈນຕ຺ເຖນ ຕຓ຺ຫາຣຊ຺ຊຸ ຠວເນຕ຺ຕິ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໒໘໙. ວຓ຺ຓວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣານິ ສາມຎ຺ຎວເສນ ‘‘ນີລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ນີລາຕິ ອິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ນີລາ’’ຕິອາທິປາເຐ. ເຕສນ຺ຕິ ລິຈ຺ຉວີນໍ. ປກຕິວຓ຺ຓາ ນີລາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ນີລາ’’ຕິອາທິວຈນໍ. ປຏິວຕ຺ເຕສີຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕຸຘາຕຸ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ວາ ອຕ຺ຖາຕິສຍວເສນ ວາ ປຫຣຓຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ປຫາເຣສີ’’ຕິ. ‘‘ສຊນປທ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສາຫາຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຫາຣສທ຺ໂທ ຊນປທຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຊນປໂທ ຫິ ຍສ຺ມາ ນຄຣສ຺ສ ປຣິວາຣຠາເວນ ອາຫຣິຕພ຺ໂພ, ອິມສ຺ມາ ຈ ຣາຊປຸຣິສາ ພລິໍ ອາຫຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຫາໂຣຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ສຊນປທໍ ເວສາລິໍ ທຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖາຕິ ໂຍຊນາ. ອງ຺ຄຸລິໍ ໂຜເຏສຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຜຸຏຘາຕຸ ສຎ຺ຈລນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອງ຺ຄຸລິໍ ຈາເລສຸ’’ນ຺ຕິ. ອິຕ຺ຖິກາຍາຕິ ອິຕ຺ຖີເຍວ ປຸຣິສໂຕ ຂຸທ຺ທກຏ຺ເຐນ ອິຕ຺ຖິກາ, ຕາຍ.

໑໗໘. ສີຫເສນາປຕິວຕ຺ຖຸກຖາ

໒໙໐. ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ອນຸຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມສທ຺ໂທ ກາຣຓຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ກາຣຓສ຺ສ ອນຸກາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ປເຣຫີ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ອິຕິ ປເທ ກຕ຺ຕາ. ‘‘ວຸຕ຺ຕກາຣເຓນາ’’ຕິປທໍ ‘‘ສກາຣໂຓ’’ຕິປເທ ກຣຓໍ. ໂກຈິ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກປິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາໂທຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ວິຎ຺ຎູຫີ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ຄຣຫິຕພ຺ພ’’ອິຕິ ປເທ ກຕ຺ຕາ. ‘‘ຄຣຫິຕພ຺ພກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ນ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ປເທ ກມ຺ມໍ. ອນພ຺ຠກ຺ຂາຕຸກາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິຕ຺ຍູປສຄ຺ໂຄ ອຠິຠວນຕ຺ໂຖ ອາປຸພ຺ໂພ ຂາຘາຕຸ ປກຖນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິຠວິຕ຺ວາ ນ ອາຈິກ຺ຂິຕຸກາມາ’’ຕິ.

໒໙໓. ອນຸວິຈ຺ຈກາຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸວິຈ຺ຈສທ຺ໂທ ວິຈຘາຕຸ ຕ຺ວາປຈ຺ຈຍນ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸວິຈິຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຈຘາຕຸຍາ ຎາຓຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ກາຣນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຏາກນ຺ຕິ ຘຊປຏາກໍ. ‘‘ອາຫິຓ຺ເຑຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິປຸພ຺ພອາປຸພ຺ພ ຍາຘາຕຸຍາ ຄຕ຺ຍຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ປາຬິຍໍ ‘‘ປຣິຫເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ອາຫິຓ຺ເຑຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕິ. ມຸທ຺ຘໂຊ ຕຕິຍກ຺ຂໂຣ. ໂອປານຠູຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂອປາໂນ ວິຍ ຠູໂຕ ໂອປານຠູໂຕຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຏິຍຕ຺ຕອຸທປາໂນ ວິຍ ຐິຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຸທປາໂນ’’ຕິ ອິມິນາ ໂອປານສທ຺ໂທ ອຸທປານຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸທປາໂນ ຫິ ສພ຺ເພ ຊນາ ໂອສຣິຕ຺ວາ ປິວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ໂອປາໂນຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິເມສນ຺ຕິ ນິຄຓ຺ຐານໍ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ທານໍ ທາຕພ຺ພເມວ, ຕສ຺ມາ ມາ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ຖາຕິ ໂຍຊນາ. ອຸທ຺ທິສ຺ສາຕິ ຕ຺ວາປຈ຺ຈຍນ຺ຕສທ຺ໂທ ‘‘ກຕ’’ນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣປເທນ ສມາໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ‘‘ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ.

໒໙໔. ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕໍ ນາມໍ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມສ຺ສ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ໂຍຕິ ໂຍ ໂກຈິ ຊໂນ. ວຘກສ຺ສ ປາຓຆາຕກມ຺ມໍ ໂຫຕິ ວິຍ, ຕສ຺ສາປິ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ນ ຊີຣນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຊຣຘາຕຸ ຄຕ຺ຍຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ.

໑໗໙. ກປ຺ປິຍຠູມິອນຸຊານນກຖາ

໒໙໕. ພຫາຣາມໂກຏ຺ຐເກຕິ ເອຕ຺ຖ ສມີປຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ພຫາຣາມໂກຏ຺ຐກສມີເປຕິ ອາຣາມໂກຏ຺ຐກສ຺ສ ພຫິ ສມີເປຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ວສນ຺ຕິ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ປຈ຺ຈນ຺ຕິມ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ວຈນໍ. ຘຸຣວິຫາໂຣປີຕິ ປຘານວິຫາໂຣປິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ. ອນຸປເຄເຍວາຕິ ປາໂຕເຍວ. ໂອຣວສທ຺ທນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຈຣວສງ຺ຂາຕໍ ສທ຺ທໍ. ກປິລສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນຕິ ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.ກປິລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ) ສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ກປິລສຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິໂຍສາເນ. ປຎ຺ຈສຕານໍ ເກວຏ຺ຏປຸຣິສານນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອຸສ຺ສາວນນ຺ຕິກາທີສຸ ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ໂຍ ວິຫາໂຣ ກຣິຍຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຠູມິຍາ ຄຕິ ວິຍ ຄຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ຠູມິຄຕິກາ. ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ເຕຫິ ພຫູຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຕິຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນິຈ຺ຉາເຣນ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫີຕິ ໂຍຊນາ. ສຍນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ຕໍ ປນາຕິ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ກປ຺ປິຍກຸຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວຈນໍ ປນ. ອວຕ຺ວາປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ຕຖາ ‘‘ວຕ຺ວາປີ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ອຏ຺ຐກຖາສູຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາທີສຸ ຕີສຸ ອຏ຺ຐກຖາສຸ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸສ຺ສາວນນ຺ຕິກກຸຏິຍໍ. ‘‘ສມກາລໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ທຬ຺ຫີກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິ. ວຈເນຕິ ‘‘ກປ຺ປິຍກຸຏິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ວຈເນ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຖມ຺ເຠ. ເຕເນວາຕິ ອກຕຠາເວເນວ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ພຫູສຸ.

ຍໂຕຕິ ອິຏ຺ຐກສິລາມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ຑໂຕ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ‘‘ພຫູຫິ ສມ຺ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍກຸຏິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ອິຏ຺ຐກາທໂຍຕິ ‘‘ກປ຺ປິຍກຸຏິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພອິຏ຺ຐກາທໂຍ. ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຖາຕິ ຍຖາ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ. ຖມ຺ຠາທີນິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐາປນຎ຺ຈ ‘‘ກປ຺ປິຍກຸຏິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ສາວນຎ຺ຈ ອນ຺ຕໍ ປຣິໂຍສານເມຕິສ຺ສາຕິ ອຸສ຺ສາວນນ຺ຕິກາ.

ຕາສູຕິ ທ຺ວີສຸ ໂຄນິສາທິກາສຸ. ຍຕ຺ຖາຕິ ກຸຏິຍໍ. ເນວ ອາຣາໂມ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸນ ຍຕ຺ຖາຕິ ກຸຏິຍໍ. ອຍນ຺ຕິ ກຸຏິ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປີຕິ ອາຣາມວິຫາຣໂຄນິສາທິກາສຸ ທ຺ວີສຸປິ. ພຫຸຕຣໍ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕປິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕເຍວ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸປຑ຺ຒປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕພຫຸຕຣປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕອາຣາເມ. ຄາໂວ ປວິສິຕ຺ວາ ຍຖາສຸຂໍ ນິສີທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ໂຄນິສາທາ ໂຄສາລາ. ໂຄນິສາທາ ວິຍາຕິ ໂຄນິສາທິກາ ກຸຏິ.

ມນຸສ຺ສາ ວທນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອສາຕິ ກຸຏິ. ວຸຕ຺ເຕປີຕິ ປິສທ຺ເທ, ‘‘ກປ຺ປິຍກຸຏິໍ ເທມາ’’ຕິ ວາກ຺ຍໍ ອເປກ຺ຂຕິ. ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍສ຺ມາ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາຕິ ໂຍຊນາ. ເຕສນ຺ຕິ ເສສສຫຘມ຺ມິກເທວມນຸສ຺ສານໍ. ເຕຫີຕິ ເສສສຫຘມ຺ມິກເທວມນຸສ຺ເສຫິ. ປຸນປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ. ອປີຕິ ຕທຎ຺ເຎສໍ. ຕນ຺ຕິ ວຈນໍ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ສງ຺ຆສ຺ສ ສນ຺ຕກເມວ ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕກເມວ ວາຕິ ໂຍຊນາ. ອິຕິ ຕສ຺ມາ ສຸວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຄຫປຕີນໍ ສນ຺ຕກໍ ຄຫປຕິ ກຸຏິ. ‘‘ກມ຺ມວາຈໍ ສາເວຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ ກມ຺ມວາຈມວຕ຺ວາ ອປໂລກເນນປິ ກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ. ກມ຺ມວາຈາຍ ວາ ອປໂລກເນນ ວາ ສມ຺ມນິຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ມຸຕິ ກຸຏິ. ອິຕິສທ຺ໂທ ປຣິສມາປນຕ຺ໂຖ.

ຍໍ ອາມິສໍ ວຸຕ຺ຖໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ອາມິສນ຺ຕິໂຍຊນາ. ອກປ຺ປິຍຠູມິຍໍ ສຫເສຍ຺ຍປໂຫນເກ ເຄເຫ ວຸຕ຺ຖໍ ຐປິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍໍ ປນ ສງ຺ຆິກໍ ວາ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ວາ ອຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ. ເຕສໍເຍວາຕິ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີນເມວ. ເອກຣຕ຺ຕມ຺ປິ ຐປິຕໍ ຍໍ ສນ຺ຕກໍ ອຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ. ຕນ຺ຕິ ສງ຺ຆິກາທິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອກປ຺ປິຍຠູມິຍໍ ສຫເສຍ຺ຍປໂຫນກເຄເຫ. ເອຕນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕວຸຕ຺ຖອນ຺ໂຕປກ຺ກສງ຺ຂາຕໍ ຍາວຍາມກາລິກໍ, ‘‘ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ພ຺ຍຕິເຣກສ຺ສ ອນ຺ວຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ປຸຣິມວຈນາເປກ຺ຂໍ. ຕຕ຺ຣ ວຈເນຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ສາມເຓໂຣ ເທຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ຕຓ຺ຑຸລາທິກໍ ອາມິສນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ມຸຂສນ຺ນິຘິ ນາມາຕິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ມຸໂຂ ອຸປາໂຍ ສນ຺ນິຘິ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ, ມຸຂສນ຺ນິຘິອນ຺ໂຕວຸຕ຺ເຖສຸ ວາ. ຠິກ຺ຂຸ ປຈິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາມິສສໍສຏ຺ຐນ຺ຕິ ອາມິເສນ ສໍສຄ຺ຄໍ.

ຊຫິຕວຕ຺ຖຸກາຕິ ຊຫິຕໍ ວຕ຺ຖຸ ເອຕາສນ຺ຕິ ຊຫິຕວຕ຺ຖຸກາ. ອຸສ຺ສາວນນ຺ຕິກາ ກຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສາຕິ ອຸສ຺ສາວນນ຺ຕິກາ. ໂຍ ໂຍຕິ ຖມ຺ໂຠ ວາ ຠິຕ຺ຕິປາໂທ ວາ. ອິຏ຺ຐກາທີຫິ ກຕາ ອຸສ຺ສາວນນ຺ຕິກາຕິ ໂຍຊນາ. ຈຍສ຺ສາຕິ ອຘິຏ຺ຐານສ຺ສ. ເຍຫິ ປນ ອິຏ຺ຐກາທີຫີຕິອາທິສທ຺ເທນ ຖມ຺ຠສິລາມຕ຺ຕິກາໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕທຎ຺ເຎສູຕິ ເຕຫິ ອຘິຏ຺ຐິຕອິຏ຺ຐກາທີຫິ ອຎ຺ເຎສຸ.

ປາກາຣາທິປຣິກ຺ເຂເປຕິ ອຸປຈາຣສີມາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນສ຺ສ ອາຣາມສ຺ສ ປາກາຣາທິນາ ປຣິກ຺ເຂເປ ກເຕ. ປາກາຣາທີຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ວຕິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ກປ຺ປິຍກຸຏິໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຄນິສາທິກາຍ ອຠາເວນ ເສສາສຸ ຕີສຸ ກປ຺ປິຍກຸຏີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ກປ຺ປິຍກຸຏິໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ. ອິຕຣາ ປນາຕິ ອຸສ຺ສາວນນ຺ຕິກໂຄນິສາທິກາຫິ ອຎ຺ຎາ. ທ຺ເວຕິ ອຸໂຠ ຄຫປຕິສມ຺ມຸຕິໂຍ, ຊຫິຕວຕ຺ຖຸກາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປກ຺ຂປາສກມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ທ຺ເວ ປກ຺ເຂ ອປຕນຕ຺ຖາຍ ປສຕິ ພນ຺ຘຕີຕິ ປກ຺ຂປາສໂກ, ມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ຉທນໂກຏິໂຄປານສີນໍ ອຸປຣິ ຐປິຕກຏ຺ຐວິເສໂສ, ປກ຺ຂປາສໂກ ຈ ມຓ຺ຑລຎ຺ຈ ປກ຺ຂປາສກມຓ຺ຑລໍ.

ຍຕ຺ຣາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທຕ຺ວາຕິ ອນເປກ຺ຂວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທຕ຺ວາ. ຈີວຣວິກປ຺ປນໍ ວິຍ ສາເປກ຺ຂວິສ຺ສຊ຺ຊນມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ປຸຣິມວຈນາເປກ຺ຂໍ. ໂສຕິ ກຣວີກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ, ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຖໂຣຕິ ມຫາສິວຕ຺ເຖໂຣ. ລູຂທິວເສຕິ ອສິນິທ຺ຘທິວເສ. ຕໂຕຕິ ພ຺ຣວນໂຕ, ປຣນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນນ຺ຕິ ມຫາສິວຕ຺ເຖຣໍ. ປມຸເຂຕິ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປມຸເຂ. ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພິກຸມ຺ຠິໍ. ພຫີຕິ ວິຫາຣສ຺ສ ພຫິ. ໂສຕິ ມຫາສິວຕ຺ເຖໂຣ.

໑໘໐. ເມຓ຺ຑກຄຫປຕິວຕ຺ຖຸກຖາ

໒໙໖. ‘‘ພຫິທ຺ວາເຣ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກສ຺ສ ພຫິທ຺ວາເຣຕິ ອາຫ ‘‘ຘຎ຺ຎາຄາຣສ຺ສ ພຫິທ຺ວາເຣ’’ຕິ. ອາຬກຖາລິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຬກຕຓ຺ຑຸລປຈນກໍ ຄຓ຺ຫກຖາລິ ອາຬກຖາລິ, ຕາຍ ປຈິຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ອາຬກຖາລິກນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອາຬກຕຓ຺ຑຸລປຈນກຖາລິກ’’ນ຺ຕິ. ພ຺ຍຎ຺ຊນຠຓ຺ຑິກນ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິກ຺ຂາຣິກໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິວາຣກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ສູປຠິຎ຺ຊນກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສູປສທ຺ໂທ ພ຺ຍຎ຺ຊນວາຈໂກ, ຠິຎ຺ຊນກສທ຺ໂທ ຠຓ຺ຑິກປຣິຍາໂຍຕິ ທສ຺ເສຕິ. ທາສກມ຺ມກຣໂປຣິສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທາສໂປຣິສາ ຈ ກມ຺ມກຣໂປຣິສາ ຈ ທາສກມ຺ມກຣໂປຣິສໍ, ສມາຫາຣທ຺ວນ຺ໂທ ປຸພ຺ພປເທ ອຸຕ຺ຕຣໂລໂປ, ອິຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ທາສປຸຣິເສ ຈ ກມ຺ມກຣປຸຣິເສ ຈາ’’ຕິ. ໂປຣິສສທ຺ໂທປິ ປຸຣິສສທ຺ເທນ ສມາໂນ ‘‘ປຸຣິໂສ ເອວ ໂປຣິໂສ’’ຕິ ອຕ຺ເຖນ. ຘຸວຠຕ຺ເຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຘຸວສທ຺ໂທ ນິຈ຺ຈປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ນິຈ຺ຈກາລ’’ນ຺ຕິ. ທຸຍ຺ເຫນ ຂີເຣນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ເມຓ຺ຑກວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປນາ’’ຕິ ປາຐໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ‘‘ຂຓຎ຺ເຎວ ທຸຍ຺ເຫນາ’’ຕິ ປາຐາ ເກສຸຈິເຍວ ອຏ຺ຐກຖາໂປຕ຺ຖເກສຸ ອຕ຺ຖິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເມຓ຺ຑກວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ. ໂຄຣເສຕິ ຄວເຍຫິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ ຂີຣທຘິຕກ຺ກນວນີຕສພ຺ພິສງ຺ຂາເຕ ຣເສ. ປາເຖຍ຺ຍນ຺ຕິ ປຖສ຺ສ ຫິຕໍ ປາເຖຍ຺ຍໍ. ຎຕ຺ວາຕິ ປາເຖຍ຺ຍມິຈ຺ຉຕີຕິ ຎຕ຺ວາ. ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ວາຕິ ອຎ຺ຎາຕກອປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ວາ. ຍາຈິຕ຺ວາປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ປເຄວ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍຕ຺ຕເກນ ປາເຖຍ຺ເຍນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໘໒. ເກຓິຍຊຏິລວຕ຺ຖຸກຖາ

໓໐໐. ກາເຊຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຊສ຺ສ ຄຓນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຈຫິ ກາຊສເຕຫີ’’ຕິ. ເອເກນ ກາເຊນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຸຏານໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຸຏສຫສ຺ສ’’ນ຺ຕິ. ໂວຕິ ຕຸມ຺ເຫ. ສຸຏ຺ຐຸ ປສນ຺ໂນຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອຏ຺ຐ ປານານີ’’ຕິ ປາເຐ, ອຏ຺ຐສຸ ປາເນສຸ ວາ. ‘‘ອມ຺ເພຫິ ກຕປານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ມຊ຺ເຌໂລປສມາສໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອາມປກ຺ເກສຸ. ກໂຣນ຺ເຕນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາທິຈ຺ຈປາເກນາຕິ ອາທິຈ຺ຈເຫຕຸນາ ປຈເນນ. ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ກປ຺ປຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸນາ ສຍໍ ກຕຕ຺ຕາ ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ກປ຺ປຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຫີ’’ຕິອາທິ. ກຕໍ ອມ຺ພປານນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສພ຺ພປາເນສູຕິ ຊມ຺ພຸປານາທີສຸ ສພ຺ເພສຸ ປາເນສຸ.

ເຕສູຕິ ຊມ຺ພຸປານາທີສຸ ສຕ຺ຕສຸ ປາເນສຸ. ປນສທ຺ໂທ ວິເສສຕ຺ຖໂຊຕໂກ. ຊມ຺ພຸຜເລຫີຕິ ອາເມຫິ ວາ ປກ຺ເກຫິ ວາ ຊມ຺ພຸຜເລຫິ. ອຏ຺ຐິເກຫີຕິ ອຏ຺ຐິ ອສ຺ມິມຕ຺ຖີຕິ ອຏ຺ຐິກໍ ຜລໍ. ຊາຕິຣເສນາຕິ ຍຖາຊາເຕນ ຣເສນ. ອິມິນາ ມຘຸສກ຺ຂຣກປ຺ປຸຣາທີຫິ ນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕໍ ປນາຕິ ມຘຸກປານໍ ປນ. ມຸທ຺ທິກາຕິ ມຸທ຺ທິກຜລານິ. ສາລຸເກຕິ ກນ຺ເທ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຘຎ຺ຎານໍ ຜລຣສນ຺ຕິ ຕຓ຺ຑຸລໂຘວໂນທກໍ. ‘‘ປກ຺ກຑາກຣສ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອປກ຺ກຑາກຣສໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ວາ. ຣໂສຕິ ປກ຺ກຣໂສ. ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐປິຕສພ຺ພິອາທີຫິ ປກ຺ການໍ ຍາວຊີວິການໍ ປຕ຺ຕານໍ ຣໂສຕິ ໂຍຊນາ. ປກ຺ກໍ ຍາວຊີວິກປຕ຺ຕຣສນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍາວກາລິກປຕ຺ຕານມ຺ປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ປເຄວ ຍາວຊີວິກປຕ຺ຕານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍໍ ປານນ຺ຕິ ຍໍ ມຘຸກປຸປ຺ຜຣສປານໍ. ໂສຕິ ມຘຸກປຸປ຺ຜຣໂສ. ເຕນາຕິ ມຘຸກປຸປ຺ເຜນ. ຍໂຕ ກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຊ຺ຊໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ອຸຈ຺ຉຸຣໂສ ນິກສໂຏ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ວຏ຺ຏຕິ ສຕ຺ຕາຫກາລິກຕ຺ຕາ. ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຣສາຕິ ຜລປຕ຺ຕປຸປ຺ຜອຸຈ຺ຉຸຣສສງ຺ຂາຕາ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຣສາ. ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕມຸຂາຕິ ຍຎ຺ຎາ ອຄ຺ຄິຫຸຕມຸຂາ, ອຄ຺ຄິຫຸຕເສຏ຺ຐາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໘໓. ໂຣຊມລ຺ລາທິວຕ຺ຖຸກຖາ

໓໐໑. ສງ຺ກຣມກໍສູຕິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ກຣສທ຺ທສ຺ສ ຍຸທ຺ຘຕ຺ຖາທີສຸ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອິຘ ປຏິຎ຺ຎາຕຕ຺ເຖຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກຕິກມກໍສູ’’ຕິ. ກຕິກນ຺ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຕສງ຺ຂາຕໍ ກຕິກໍ. ອຸຬາຣໍ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸຬາຣສທ຺ໂທ ເສຏ຺ຐວາຈໂກ. ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ ຈ ສຸນ຺ທຣເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸນ຺ທຣໍ ໂຂ ເຕ ອິທ’’ນ຺ຕິ. ເຕຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ. ‘‘ພຫຸກໂຕ’’ຕິ ປທສ຺ສ ກຕພຫຸມາໂນຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປສາທພຫຸມາເນນາ’’ຕິ. ‘‘ປິຏ຺ຐມຍໍຂາທນີຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປິຏ຺ຐຂາທນີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມຍສທ຺ທໂລປໍ ທສ຺ເສຕິ.

໓໐໓. ປຏິຠາເນຍ຺ຍກາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິຠາເນ ນິຍຸຕ຺ຕາ ປຏິຠາເນຍ຺ຍກາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຏິຠານສມ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ. ‘‘ນິທ຺ໂທສສິປ຺ປາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຣິໂຍທາຕສິປ຺ປາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິສມນ຺ຕໂຕ ໂອທາຕໍ ສິປ຺ປໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຣິໂຍທາຕສິປ຺ປາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ສິປ຺ປຕ຺ຖິເກຫິ ສິຍຕິ ເສວິຍຕີຕິ ສິປ຺ປໍ, ສິປ຺ປິການໍ ຫິຕາຍ ເສຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວາ ສິປ຺ປໍ, ໂອຏ຺ຐໂຊ ປຐມກ຺ຂໂຣ. ນາຬິຍາວາປເກນາຕິ ປທສ຺ສ ທ຺ວນ຺ທຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນາຬິຍາ ເຈວ ອາວາປເກນ ຈາ’’ຕິ. ອິມິນາ ຍກາໂຣ ປທສນ຺ຘິມຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ນາຬິຍາ ວາ ປສິພ຺ພເກນາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ໂສ ອປາໂຐເຍວ. ໂກ ອາວາປໂກ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ອາວາປໂກ ນາມ ຍຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຖວິເກ. ອິມິນາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາລທ຺ຘໍ ວປນ຺ຕິ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາວາປໂກຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ວປ ພີຊນິກ຺ເຂເປຕິ ຘາຕຸປາເຐສຸ (ສທ຺ທນີຕິຘາຕຸມາລາຍໍ ໑໕ ປກາຣນ຺ຕຘາຕຸ) ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ປກ຺ຂິປເນຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປກ຺ຂິປນ຺ຕີ’’ຕິ. ປຣິຫຣິຕຸເມວາຕິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຫຣິຕຸເມວ. ເວຕນນ຺ຕິ ຠຕິໍ. ໂຍຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ຕໍ ວາຕິ ປຣິຫຣິຕຂຸຣຠຓ຺ຑໍ ວາ. ອຎ຺ຎໍ ວາຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ວາ.

໓໐໔. ອິທນ຺ຕິ ທສມຠາຄທານໍ. ທສ ໂກຏ຺ຐາເສຕິ ທສ ປຏິວີເສ.

໑໘໕. ຈຕຸມຫາປເທສກຖາ

໓໐໕. ອິທໍ ນ ກປ຺ປຕີຕິອາທີຕິ ‘‘ອິທໍ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິອາທໂຍ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປເທເສຕິ ໂຍຊນາ. ອປສ຺ສຍໍ ກຕ຺ວາ ທິສິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອປເທສາ ໂອກາສາ, ອປສ຺ສຍໍ ກຕ຺ວາ ທິສິຍນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ວາ ອປເທສາ ກາຣຓາ, ‘‘ມຫນ຺ຕາ ອປເທສາ ມຫາປເທສາ. ຕຎ຺ຈາຕິ ມຫາປເທສສງ຺ຂາຕໍ ຕຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕໍ, ຄເຫຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ປຣິມທ຺ທນ຺ຕາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ມທ຺ທນ຺ຕາ, ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທນ຺ຕິ ກາຣຓໍ. ຕນ຺ຕິ ນວມຫາຜລອປຣຓ຺ຓໍ. ຕານີຕິ ຂຸທ຺ທກຜລປານານິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ.

ເຕສນ຺ຕິ ຉນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຉສຸ ອນຸໂລມຈີວເຣສຸ. ‘‘ປາຓເກຫິ ສຎ຺ຊາຕວຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ໂກເສຍ຺ຍວຕ຺ຖຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ທ຺ເວ ປຏາຕິ ຈີນປຏໂສມາຣປຏາ. ທຸກູລໍ ສາຓສ຺ສ ອນຸໂລມນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ເຕສໍເຍວາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຕ຺ຕານເມວ. ເຕສໍເຍວາຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ຕຸມ຺ພານເມວ. ເຕສໍເຍວາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກາຍພນ຺ຘນານເມວ. ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕນ຺ຕິ ເສເຕຫິ ວຕ຺ເຖຫິ ກຕໍ ຉຕ຺ຕໍ. ເຕສໍເຍວາຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ຉຕ຺ຕານເມວ.

ສມ຺ຠິນ຺ນຣສນ຺ຕິ ສໍສຄ຺ຄຣສໍ. ເອຕ຺ຖ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ ຠິນ຺ໂນຕິ ວຈນຕ຺ເຖນ ຠິທິຘາຕຸ ທ຺ວິຘາກຣຓສງ຺ຂາໂຕ ເຠທຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຘາຕ຺ວຕ຺ຖພາຘເກນ ສໍຕ຺ຍູປສຄ຺ເຄນ ຠິທິຘາຕຸຍາ ເຠທຕ຺ຖໍ ພາເຘຕ຺ວາ ສໍສຄ຺ຄຕ຺ຖວາຈໂກ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຉລ຺ລິມ຺ປີຕິ ຕຈມ຺ປິ. ສກເລເນວາຕິ ຉລ຺ລິຍາ ເອວ. ປາຍາເສນ ອສໍສຏ຺ຐໍ ຍໍ ສພ຺ພີຕິ ໂຍຊນາ. ຕານີຕິ ຕກ຺ໂກລຊາຕິຜລາທີນິ. ຍຏ຺ຐິມຘຸກາທີສຸປີຕິ ມຘຸລຏ຺ຐິກາທີສຸປິ. ‘‘ລຏ຺ຐິມຘຸກາທີສຸປີ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ໂສ ອປາໂຐເຍວ. ຍໍ ຍນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸ. ຍຖາຕິ ເຍນາກາເຣນ, ໂຘວິຍມາເນ ຕຈ຺ຉິຍມາເນຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ສມ຺ຠິນ຺ນຣສນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສໍສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ. ສຠາວນ຺ຕິ ຍາວກາລໍ ກປ຺ປິຍສຠາວໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອຸປເນຕິ, ຕສ຺ມາ. ເຕນາຕິ ສຕ຺ຕາຫກາລິເກນ. ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ຕທເຫວ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ. ທ຺ວີຫປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ສຕ຺ຕາຫກາລິເກນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ກາລິກສໍສຄ຺ເຄ. ອາປຕ຺ຕິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ຍຖາກ຺ກມໍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘເກ.

ອິຕິ ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາຍ ໂຍຊນາ ສມຕ຺ຕາ.