໗. ສປ຺ປາຓກວຄ຺ໂຄ

໑. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈປາຓສິກ຺ຂາປທ-ອຕ຺ຖໂຍຊນາ

໓໘໒. ສປ຺ປາຓກວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ອຸສຸໍ ອສຕິ ຂິປຕິ ອເນນາຕິ ອິສ຺ສາໂສຕິ ກເຕ ຘນຸເຍວ ມຸຂ຺ຍໂຕ ອິສ຺ສາໂສ ນາມ, ຘນຸຄ຺ຄຫາ- ຈຣິໂຍ ປນ ອຸປຈາເຣນ. ອຸສຸໍ ອສຕິ ຂິປຕີຕິ ອິສ຺ສາໂສຕິ ກເຕ ຘນຸຄ຺ຄຫາຈຣິໂຍ ອິສ຺ສາໂສ ນາມ, ອິຘ ປນ ອຸປຈາຣຕ຺ໂຖ ວາ ກຕ຺ຕຸຕ຺ໂຖ ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ຘນຸຄ຺ຄຫາຈຣິໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ປພ຺ພຊິຕກາເລ ອິສ຺ສາສສ຺ສ ອຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄິຫິກາເລ’’ຕິ. ໂວໂຣປິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິ ອວ ປຸພ຺ພສ຺ສ ຣຸຫຘາຕຸສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິໂຍຊິຕາ’’ຕິ.

ຍສ຺ມາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ຊີວິຕາ ໂວໂຣປິຕາ’’ຕິວຈນໍ. ກສ຺ມາ ໂວຫາຣມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ນນຸ ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ຍສ຺ມິໍ ກິສ຺ມິໍຈິ ວິໂຍຊິເຕ ທ຺ເວ ວຕ຺ຖູນິ ວິຍ ວິສຸໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ປາຓໂຕ ຊີວິເຕ ວິໂຍຊິເຕ ປາຓຊີວິຕາປີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ເຫຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຊີວິຕາ ໂວໂຣປິຕາ’’ຕິວຈເນ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກິຎ຺ຈິ ຊີວິຕໍ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ໂຘ – ສີສາລງ຺ກາເຣ ສີສໂຕ ວິໂຍຊິເຕ ສີສໍ ອລງ຺ກາຣໂຕ ວິສຸໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ຍຖາ, ເອວໍ ຊີວິເຕ ປາຓໂຕ ວິໂຍຊິເຕ ຊີວິຕໍ ປາຓໂຕ ວິສຸໍ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ ນາມາຕິ. ອຎ຺ຎທຕ຺ຖູຕິ ເອກໍເສນ. ‘‘ປາຓ’’ນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ໂຕປິ ມນຸສ຺ສປາຓສ຺ສ ປາຣາຊິກຏ຺ຐາເນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອິຘ ປາຣິເສສຎາເຍນ ຕິຣຈ຺ຉານປາໂຓວ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕເຍວ ປາໂຓ’’ຕິ. ຕນ຺ຕິ ປາຓໍ. ມຫນ຺ເຕ ປນ ປາເຓຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໓໘໕. ໂສເຘນ຺ໂຕ ອປເນຕີຕິ ໂຍຊນາ. ມງ຺ຄຸໂລຕິ ມນຸສ຺ສຣຕ຺ຕໂປ ເອໂກ ກິມິວິເສໂສ. ໂສ ຫິ ຣຕ຺ຕປິວນຕ຺ຖາຍ ມງ຺ຄຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອິມໍ ຈິມຎ຺ຈ ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ‘‘ມງ຺ຄຸໂລ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປທກ຺ຂຣານຎ຺ຫິ ອວິປຣິຕຕ຺ຖໍ, ໂສຕູນຎ຺ຈ ສຊ຺ຌາໂຍປເທສລຠນຕ຺ຖໍ ກຕ຺ຖຈິ ຐາເນ ວຈນຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ພີຊເມວ ຂຸທ຺ທກຏ຺ເຐນ ມງ຺ຄຸລພີຊກໍ, ຕສ຺ມິໍ. ຕນ຺ຕິ ມງ຺ຄຸລພີຊກໍ. ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາຕິ. ປຐມໍ.

໒. ສປ຺ປາຓກສິກ຺ຂາປທໍ

໓໘໗. ທຸຕິເຍ ສຫ ປາເຓຫີຕິ ສປ຺ປາຓກໍ ອຸທກນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເຍ ປາຓກາ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ປຕ຺ຕປູຣມ຺ປິ ອຸທກນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕາທິເສນາຕິ ສປ຺ປາຓເກນ. ໂຘວໂຕປິ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອຸທກໂສຓ຺ຑິນ຺ຕິ ສິລາມຍໍ ອຸທກໂສຓ຺ຑິໍ. ໂປກ຺ຂຣຓິນ຺ຕິ ສິລາມຍໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ. ອຸຏ຺ຐາປຍໂຕປິ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕໂຕຕິ ໂສຓ຺ຑິໂປກ຺ຂຣຓີຫິ. ອຸທກສ຺ສາຕິ ອຸທເກນ, ປູເຣ ຆເຏ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຸທເກ. ອຸທເກຕິ ອຸທກສຓ຺ຐານກປເທເສ ອາສິຎ຺ຈິຕອຸທເກ. ປຕິສ຺ສຕີຕິ ໂສຓ຺ຑິໂປກ຺ຂຣຓີຫິ ຄຫິຕອຸທກໍ ປຕິສ຺ສຕີຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ອຸກ຺ໂກຏນສິກ຺ຂາປທໍ

໓໙໒. ຕຕິເຍ ‘‘ອຸຈ຺ຈາເລນ຺ຕີ’’ຕິອິມິນາ ອຸກ຺ໂກເຏນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປຸພ຺ພສ຺ສ ກຸຏຘາຕຸສ຺ສ ອຸຈ຺ຈາລນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ຘາຕູນ, ມເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ. ຍໍ ຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ຍຖາປຕິຏ຺ຐິຕໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຍຖາປຕິຏ຺ຐິຕຠາໂວ, ເຕນ.

໓໙໓. ໂຍ ຘມ຺ໂມຕິ ໂຍ ສມຖຘມ຺ໂມ. ຘມ຺ເມນາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອນສທ຺ເທນ ‘‘ຍຖາຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອໍອິຕິກາຣິຍສ຺ສ ກາຣິໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິມິນາ ‘‘ຍຖາຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ນິຫຕາຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນິຫຕສທ຺ເທນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສຕ຺ຖາຣາ’’ຕິປທໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ’’ ອິຕິປເທ ກຕ຺ຕາ. ນຕ຺ຖິ ຫຕໍ ຫນນໍ ອິມສ຺ສາຕິ ນິຫຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຖໂຕ ວູປສມນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ວູປສມິຕ’’ນ຺ຕິ.

໓໙໕. ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ກມ຺ມໍ ຘມ຺ມກມ຺ມໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ອຘິກຣຓວູປສມກມ຺ມເມວ ຘມ຺ມກມ຺ມໍ ນາມາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເຍນ ກມ຺ເມນາ’’ຕິອາທິ. ອຍມ຺ປີຕິ ອຍມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸ. ເສສປທານິປີຕິ ‘‘ຘມ຺ມກມ຺ເມ ເວມຕິໂກ’’ຕິອາທີນິ ເສສປທານິປິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ປຣິວາເຣ ເອວ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ, ວິຠງ຺ເຄ ວາຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສິກ຺ຂາປທໍ

໓໙໙. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ທສ຺ສິຕານິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສທ຺ທຕ຺ຖຠາເວນ ສທິສຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຘຸຣ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓວນ຺ຕຕ຺ຕາ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຘຸເຣ’’ຕິ. ຘຸເຣ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ສຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ເອວໍ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສ ນາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ວຕ຺ຖຸ, ປຸຄ຺ຄລໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທຸຕິຍສ຺ສ. ໂສປີຕິ ທຸຕິໂຍປິ. ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ຕຕິຍສ຺ສ. ຍາວ ໂກຏິ ນ ຉິຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ອາປຊ຺ຊຕິເຍວາຕິ ໂຍຊນາ. ຕສ຺ເສວາຕິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ວຕ຺ຖຸປຸຄ຺ຄໂລເຍວາຕິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນປຸຄ຺ຄໂລເຍວ. ອຍນ຺ຕິ ປຐມຠິກ຺ຂຸ. ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ທຸຕິຍສ຺ສ. ໂສຕິ ທຸຕິໂຍ ອາໂຣເຈຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຍນາຕິ ປຐມຠິກ຺ຂຸນາ. ອສ຺ສາຕິ ທຸຕິຍສ຺ສ. ຕສ຺ເສວາຕິ ປຐມຠິກ຺ຂຸສ຺ເສວ. ວຕ຺ຖຸປຸຄ຺ຄລໍ ອຸປນິຘາຍ ‘‘ຕຕິເຍນ ປຸຄ຺ຄເລນ ທຸຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໐໐. ປຎ຺ຈາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາທິເກ ປຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘ. ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ນາມາຕິ ອຘິຠວິຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຈຣິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ນາມາຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ອູນວີສຕິວສ຺ສສິກ຺ຂາປທໍ

໔໐໒. ປຎ຺ຈເມ ອງ຺ຄຸລິໂຍຕິ ກຣສາຂາໂຍ. ຕາ ຫິ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຎ຺ຈຘາ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອງ຺ຄຸລິໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ລິຂນ຺ຕສ຺ສ ອຸປາລິສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕນາຕິ ພຫຸຈິນ຺ເຕຕພ຺ພກາຣເຓນ. ອສ຺ສາຕິ ອຸປາລິສ຺ສ. ອຸໂຣຕິ ຫທຍໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຸສຕິ ຈິຕ຺ຕຕາໂປ ທຫຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຣູປສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຫຣຎ຺ຎິການໍ ຣູປສຸຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍານໍ ຫຕ຺ຖິສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອກ຺ຂີນີຕິ ຈກ຺ຂູນິ. ຕານິ ຫິ ອກ຺ຂນ຺ຕິ ວິສເຍສຸ ພ຺ຍາປີຠວນ຺ຕິ, ຣູປໍ ວາ ປສ຺ສຕິ ອິເມຫີຕິ ອກ຺ຂີນີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ມກເສນ ສູຈິມຸຂານໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຑໍເສນ ປິງ຺ຄລມກ຺ຂິກາໂຍວ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ຑໍສາຕິ ປິງ຺ຄລມກ຺ຂິກາໂຍ’’ຕິ. ປິງ຺ຄລມກ຺ຂິກາໂຍ ຫິ ຑໍສນຏ຺ເຐນ ຂາທນຏ຺ເຐນ ຑໍສາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ທຸກ຺ກໂຣ ຂໂມ ເອຕາສນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂມານ’’ນ຺ຕິ. ເວທນານນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອສາຕສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອມຘຸຣານ’’ນ຺ຕິ. ອິມິນາ ອມຘຸຣຕ຺ຕາ ນ ສາທິຕພ຺ພາຕິ ອສາຕາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ປາຓສທ຺ທຊີວິຕສທ຺ທານໍ ປຣິຍາຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຊີວິຕຫຣານ’’ນ຺ຕິ. ປາຓໍ ຫຣນ຺ຕິ ອປເນນ຺ຕີຕິ ປາຓຫຣາ, ຕາສໍ ເວທນານນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໔໐໔. ວິຊາຍນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ໂສ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ຄພ຺ຠຄຫຓກາລໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ. ຄພ຺ເຠ ສຍິຕກາເລນ ສທ຺ຘິໍ ວີສຕິມໍ ວສ຺ສໍ ປຣິປຸຓ຺ຓມສ຺ສາຕິ ຄພ຺ຠວີໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ຍຖາຫາຕິ ເຍນາກາເຣນ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຕນາກາເຣນ ຠຄວາ ອາຫາຕິ ໂຍຊນາ. ອຖ ວາ ຍຖາ ກິໍ ວຈນໍ ຠຄວາ ອາຫາຕິ ໂຍຊນາ.

ຄພ຺ຠວີໂສ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອມ຺ຫີຕິ ອສ຺ມິ. ນຸສທ຺ໂທ ປຣິວິຕກ຺ກຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຍນ຺ຕິ ຍາທິສໍ ປຐມໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິມິນາ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ປຐມໍ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ຕນ຺ຕິ ປຐມໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຐມໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ອສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕສ຺ສ. ສາວ ຊາຕີຕິ ສາ ເອວ ປຏິສນ຺ຘິ, ຄພ຺ໂຠ ນາມ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ປາຬິຍໍ, ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ໂຍຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ. ມຫາປວາຣຓາຍາຕິ ອສ຺ສຍຸຊປຸຓ຺ຓມິຍໍ. ສາ ຫິ ປູຊິຕປວາຣຓຕ຺ຕາ ມຫາປວາຣຓາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໂຕຕິ ປວາຣຓາຍ ຊາຕກາລໂຕ. ຕນ຺ຕິ ມຫາປວາຣຓໍ. ປາຏິປເທ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈສທ຺ໂທ ອນິຍມວິກປ຺ປຕ຺ໂຖ, ປວາຣຓທິວສປາຏິປທທິວເສສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ທິວເສ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫາຍນວຑ຺ຒນນ຺ຕິ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ວສິຕມາເສສຸ ອຘິເກສຸ ຫາຍນຎ຺ຈ ອູເນສຸ ວຑ຺ຒຸນຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ໂປຣາຓກຕ຺ເຖຣາ ປນ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອກູນວີສຕິວສ຺ສນ຺ຕິ ອນນ຺ຕເຣ ວຸຕ຺ຕໍ ເອກູນວີສຕິວສ຺ສໍ. ນິກ຺ຂມນີໂຍຕິ ສາວຓມາໂສ. ໂສ ຫິ ອນ຺ໂຕວີຖິໂຕ ພາຫິຣວີຖິໍ ນິກ຺ຂມຕິ ສູຣິໂຍ ອສ຺ມິນ຺ຕິ ‘‘ນິກ຺ຂມນີໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປາຏິປທທິວເສຕິ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ວສ຺ສູປຄມນທິວເສ. ຕໍ ອຸປສມ຺ປາທນໍ. ກສ຺ມາຕິ ປຸຈ຺ຉາ. ເອຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ປຣິຫາໂຣ ວຸຈ຺ຈເຕ ມຍາຕິ ໂຍຊນາ. ວີສຕິຍາ ວສ຺ເສສູຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວີສຕິຍາ ວສ຺ເສສຸ. ຕິໍສຣຕ຺ຕິທິວສ຺ສ ເອກມາສຕ຺ຕາ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ ປຣິຫາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸກ຺ກຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ເອກສ຺ສ ອຘິກມາສສ຺ສ ນາສນຕ຺ຖາຍ ວສ຺ສໍ ອຸປຣິ ກຑ຺ຒນ຺ຕິ. ຕໂຕຕິ ຉມາສໂຕ ອປເນຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ເອກູນວີສຕິວສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທິວຈເນ. ປນ-ສທ຺ໂທ ຫິສທ຺ທຕ຺ໂຖ, ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຄພ຺ຠມາສານມ຺ປິ ຄຓນູປຄຕ຺ຕາ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຉ ມາເສ ວສິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຏ຺ຐ ມາເສ ວສິຕ຺ວາ ຊາໂຕປິ ນ ຊີວຕີຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕອຏ຺ຐກຖາສຸ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໔-໒໕; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໒໐໕) ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໐໖. ທສວສ຺ສຈ຺ຈເຍນາຕິ ອຸປສມ຺ປທໂຕ ທສວສ຺ສາຕິກ຺ກເມນ. ອຸປສມ຺ປາເທຕີຕິ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ວາ ກມ຺ມວາຈາຈຣິໂຍ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ. ຕນ຺ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຈຣິຍຠູຕໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນປຸຄ຺ຄລໍ. ກມ຺ມວາຈາຈຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທນ຺ໂຕ ຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສເຈ ອຎ຺ໂຎປິ ກມ຺ມວາຈາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖິ, ສູປສມ຺ປນ຺ໂນ. ໂສວ ສເຈ ກມ຺ມວາຈໍ ສາເວຕິ, ນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ. ຎຕ຺ວາ ປນ ປຸນ ອນຸປສມ຺ປາເທນ຺ເຕ ສຄ຺ຄນ຺ຕຣາໂຍປິ ມຄ຺ຄນ຺ຕຣາໂຍປິ ໂຫຕິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ເຖຍ຺ຍສຕ຺ຖສິກ຺ຂາປທໍ

໔໐໗. ຉຏ຺ເຐ ‘‘ປຏິຍາໂລກ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາໂລກສທ຺ເທນ ສູຣິໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ ອຸປຈາເຣນ. ສູຣິໂຍ ຫິ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສໂຕ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມທິສໍ ຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ສູຣິຍສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອາໂລກສ຺ສ ປຏິມຸຂໍ ‘‘ປຏິຍາໂລກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຉິມທິສາເຍວ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຉິມໍ ທິສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ກມ຺ມິກາຕິ ກມ຺ເມ ຍຸຕ຺ຕາ ປຍຸຕ຺ຕາ.

໔໐໙. ຣາຊານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕກໍ ‘‘ຣາຊາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸປຈາເຣນ, ອຖ ວາ ຣຎ຺ໂຎ ເອໂສ ‘‘ຣາຊາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕກໍ ‘‘ຣາຊາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຖຍ຺ຍນ຺ຕິ ເຖເນຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ກຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໖໐໖) ວິຍ ນິຄ຺ຄຫີຕາຄໂມ ໂຫຕິ. ຣາຊານໍ, ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕກໍ ວາ ເຖຍ຺ຍໍ ເຖເນຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຣາຊານໍ ວາ ເຖເນຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

໔໑໑. ຈຕູສຸ ວິສງ຺ເກເຕສຸ ທ຺ວີຫິ ອນາປຕ຺ຕິ, ທ຺ວີຫິ ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ສໍວິຘານສິກ຺ຂາປທໍ

໔໑໒. ສຕ຺ຕເມ ‘‘ປຘູເປນ຺ໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປປຸພ຺ພ ຘູປຘາຕຸ ປຣິຠາສນຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິຠາສນ຺ໂຕ’’ຕິ. ຕ຺ວໍ ສມໂຓປິ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉສິ, ຕຸຍ຺ເຫເວໂສ ໂທໂສ, ເນຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕານໍເຍວ ປຣິຠາສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນິກ຺ຂາເມສີ’’ຕິອິມິນາ ‘‘ນິປ຺ປາເຕສີ’’ຕິເອຕ຺ຖ ນິປຸພ຺ພ ປຕຘາຕຸ ຄຕ຺ຍຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕີຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ອຣິຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທໍ

໔໑໗. ອຏ຺ຐເມ ຄນ຺ເຘຕິ ຄິຊ຺ເຌ. ເຕ ຫິ ຄິຘນ຺ຕິ ກຸຓປໍ ອຠິກງ຺ຂນ຺ຕີຕິ ‘‘ຄນ຺ຘາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຄທ຺ເຘຕິປິ ປາໂຐ, ໂສປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ ຍຖາ ‘‘ຍຸຄນນ຺ໂຘ, ຍຸຄນທ຺ໂຘ’’ຕິ ຈ ‘‘ປຏິພນ຺ໂຘ ປຏິພທ຺ໂຘ’’ຕິ ຈ. ພາຘຍິໍສູຕິ ຫນິໍສຸ. ອສ຺ສາຕິ ອຣິຏ຺ຐສ຺ສ.

ຕທ຺ຘິເຕນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ເຕ’’ຕິອາທິ. ເຕຕິ ອນ຺ຕຣາຍິກາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປຎ຺ຈວິເຘສຸ ອນ຺ຕຣາຍິເກສຸ. ‘‘ຕຖາ’’ຕິປເທນ ‘‘ກມ຺ມນ຺ຕຣາຍິກໍ ນາມາ’’ຕິ ປທໍ ອຕິທິສຕິ. ຕໍ ປນາຕິ ຠິກ຺ຂຸນິທູສກກມ຺ມໍ ປນ. ໂມກ຺ຂສ຺ເສວາຕິ ມຄ຺ຄນິພ຺ພານສ຺ເສວ. ມຄ຺ໂຄ ຫິ ກິເລເສຫິ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ເຖນ ໂມກ຺ໂຂ ນາມ. ຌານມ຺ເປຕ຺ຖ ສງ຺ຄຫິຕໍ ນີວຣເຓຫິ ວິມຸຈ຺ຈນຕ຺ຕາ. ນິພ຺ພານໍ ວິມຸຈ຺ຈີຕິ ອຕ຺ເຖນ ໂມກ຺ໂຂ ນາມ. ຜລມ຺ເປຕ຺ຖ ສງ຺ຄຫິຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕຕ຺ຕາ. ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຘມ຺ມາຕິ ນິຍຕຠາວໍ ປຕ຺ຕາ, ນິຍຕວເສນ ວາ ປວຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕາ ຘມ຺ມາ. ເຕ ປນ ນຕ຺ຖິກອເຫຕຸກ ອກິຣິຍວເສນ ຕິວິຘາ. ປຓ຺ຑກາທິຄຫຓສ຺ສ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘ປຏິສນ຺ຘິຘມ຺ມາ’’ຕິປເທນ ອເຫຕຸກທ຺ວິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຘມ຺ມາ ຄເຫຕພ຺ພາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ວິປາກນ຺ຕຣາຍິກຠາວໂຕ. ເຕປິ ໂມກ຺ຂສ຺ເສວ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ສຄ຺ຄສ຺ສ. ເຕ ປນາຕິ ອຣິຍູປວາທາ ປນ. ຕາວເທວ ອຸປວາທນ຺ຕຣາຍິກາ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ຕາປີຕິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປນ຺ນາ ອາປຕ຺ຕິໂຍປິ. ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ວາ ປຏິຊານາຕີ’’ຕິ. ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ວຸຏ຺ຐາຕິ ວາ’’ຕິ. ລຫຸກາປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ເທເສຕິ ວາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ປຎ຺ຈວິເຘສຸ ອນ຺ຕຣາຍິເກສຸ. ອຍໍ ຠິກ຺ຂູຕິ ອຣິຏ຺ໂຐ ຄນ຺ຘພາຘິປຸພ຺ໂພ ຠິກ຺ຂຸ. ເສສນ຺ຕຣາຍິເກຕິ ອາຓາວີຕິກ຺ກມນ຺ຕຣາຍິກໂຕ ເສເສ ຈຕຸພ຺ພິເຘ ອນ຺ຕຣາຍິເກ. ອິເມ ອາຄາຣິກາຕິ ອຄາເຣ ວສນສີລາ ອິເມ ມນຸສ຺ສາ. ຠິກ຺ຂູປິ ປສ຺ສນ຺ຕິ ຜຸສນ຺ຕິ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກສ຺ມາ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏນ຺ຕິເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຣເສນ ຣສໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອຸປາທິຓ຺ຓກຣເສນ ອນຸປາທິຓ຺ຓກຣສໍ, ອນຸປາທິຓ຺ຓກຣເສນ ວາ ອຸປາທິຓ຺ຓກຣສໍ ສມາເນຕ຺ວາ. ໂຍນິໂສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສ຺ສ ອຠາວໂຕ ສໍວິຊ຺ຊຕິ ຉນ຺ທຣາໂຄ ເອຕ຺ຖາຕິ ສຈ຺ຉນ຺ທຣາໂຄ, ໂສເຍວ ປຣິໂຠໂຄ ສຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠໂຄ, ຕໍ. ເອກໍ ກຕ຺ວາຕິ ສມານໍ ກຕ຺ວາ. ຆເຏນ຺ໂຕ ວິຍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ກິໍສທ຺ໂທ ຄຣຫຕ຺ໂຖ, ກສ຺ມາ ຠຄວຕາ ປຐມປາຣາຊິກໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ນ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາສມຸທ຺ທໍ ພນ຺ຘນ຺ໂຕ ຍຖາ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣຕິ, ຕຖາ ປຐມປາຣາຊິກໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ໂຕ ຠຄວາ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປຐມປາຣາຊິເກ. ອາສນ຺ຕິ ຠພ຺ພາສໍ. ອາຓາຈກ຺ເກຕິ ອາຓາສງ຺ຂາເຕ ຈກ຺ເກ.

ອຏ຺ຐິເຍວ ອຏ຺ຐິກໍ ກຸຈ຺ຉິຕຕ຺ເຖນ, ກຸຈ຺ຉິຕຕ຺ເຖ ຫິ ໂກ. ອຏ຺ຐິກເມວ ຂໂລ ນີຈຏ຺ເຐນ ລາມກຏ຺ເຐນາຕິ ອຏ຺ຐິກງ຺ຂໂລ ນິຄ຺ຄຫີຕາຄມໍ ກຕ຺ວາ. ເຕນ ອຸປມາ ສທິສາຕິ ອຏ຺ຐິກງ຺ຂລູປມາ. ‘‘ອຏ຺ຐີ’’ຕິ ຈ ‘‘ກງ຺ຂລ’’ນ຺ຕິ ຈ ປທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ ອາຈຣິຍາ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໔໑໗; ວິ. ວິ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໒.໔໑໗; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໒; ມ. ນິ. ຏີ. ໓.໔໒). ອງ຺ຄາຣກາສູປມາຕິ ອງ຺ຄາຣຣາສິສທິສາ, ອງ຺ຄາເຣຫິ ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ອາວາຏສທິສາ. ອສິສູນູປມາຕິ ເອຕ຺ຖ ອສີຕິ ຂຄ຺ໂຄ. ໂສ ຫິ ອສເຕ ຂິປເຕ ອເນນາຕິ ‘‘ອສີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສູນາຕິ ອຘິໂກຏ຺ຏນໍ. ຕຎ຺ຫິ ສຸນຕິ ສຎ຺ຈຸຓ຺ຓຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ສູນາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອສິນາ ສູນາຕິ ອສິສູນາ, ຕາຍ ອຸປມາ ສທິສາຕິ ອສິສູນູປມາ. ສຕ຺ຕິສູລູປມາຕິ ສຕ຺ຕິຍາ ຈ ສູເລນ ຈ ສທິສາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິມິສ຺ສໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ. ມຊ຺ຌິມຏ຺ຐກຖາຍໍ ອລຄທ຺ທູປມສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໓໔ ອາທໂຍ) ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເອວໍສທ຺ທໂຂສທ຺ທານມນ຺ຕເຣ ວິຍສທ຺ທສ຺ສ ພ຺ຍາເທສຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວໍ ວິຍ ໂຂ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕສມ຺ໂຠຄສິກ຺ຂາປທໍ

໔໒໔. ນວເມ ອນຸຘມ຺ມສ຺ສ ສຣູປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸໂລມວຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ກຕາ ໂອສາຣຓາ’’ຕິ. ອິມິນາ ອນຸໂລມວຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ກໂຕ ໂອສາຣຓສງ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ ອນຸຘມ຺ໂມຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂອສາຣຓາຕິ ປເວສນາ. ເຕເນວາຕິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກສ຺ສ ອກຏານຸຘມ຺ມຕ຺ຕາ ເອວ. ອສ຺ສາຕິ ‘‘ອກຏານຸຘມ຺ເມນາ’’ຕິ ປທສ຺ສ.

ທທໂຕ ວາ ຄຓ຺ຫໂຕ ວາຕິ ວາສທ຺ໂທ ອນິຍມວິກປ຺ປຕ຺ໂຖຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ກຓ຺ຏກສິກ຺ຂາປທໍ

໔໒໘. ທສເມ ອຣິຏ຺ຐສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຍ ເອຕສ຺ສາປິ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອຸມ຺ມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາຕິ ມນສິກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ສໍວາສສ຺ສ ນາສນາ ສໍວາສນາສນາ. ລິງ຺ຄສ຺ສ ນາສນາ ລິງ຺ຄນາສນາ. ທຓ຺ຑກມ຺ເມນ ນາສນາ ທຓ຺ຑກມ຺ມນາສນາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕິວິຘາສຸ ນາສນາສຸ. ທູສໂກ…ເປ… ນາເສຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ນາສນາ ລິງ຺ຄນາສນາ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ອຍນ຺ຕິ ທຓ຺ຑກມ຺ມນາສນາ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ, ‘‘ນາເສຕູ’’ຕິ ປເທ ວາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປຸຣິມວຈນາເປກ຺ຂໍ, ‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ອາທິວຈເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປິເຣຕິ ອາມນ຺ຕນປທໍ ປຣສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຣາ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອນຊ຺ຌຕ຺ຕິກຠູຕ’’ອິຕິ ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຈ຺ຈນີກຠູຕ’’ ອິຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ອມາມກ’’ອິຕິປເທນ ‘‘ປຣ’’ອິຕິປທສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອມ຺ເຫ ນມມາຍກ, ອມ຺ເຫຫິ ວາ ນມມາຍິຕພ຺ພ ອິຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອມ຺ຫາມກ’’ອິຕິປິ ຫກາຣຍຸຕ຺ໂຕ ປາໂຐ. ອມ຺ເຫຫິ ອາມກອິຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ. ເຕຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕວ ຣູປສທ຺ເທ ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນ ປສ຺ສາມາຕິ ນ ປສ຺ສາມ, ນ ສຸຓາມ.

໔໒໙. ເຕນາຕິ ສາມເຓເຣນ. ‘‘ກາຣາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ປເທ ກາຣິຕກມ຺ມນ຺ຕິ. ທສມໍ.

ສປ຺ປາຓກວຄ຺ໂຄ ສຕ຺ຕໂມ.