໕. ປຐມປວາຣຓສິກ຺ຂາປທໍ

໒໓໖. ປຎ຺ຈເມ ປວາຣິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖປວາຣຓາ, ປຈ຺ຈຍປວາຣຓາ, ປຏິກ຺ເຂປປວາຣຓາ, ຍາວທຕ຺ຖປວາຣຓາ ຈາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘາສຸ ປວາຣຓາສຸ ຍາວທຕ຺ຖປວາຣຓາ ຈ ປຏິກ຺ເຂປປວາຣຓາ ຈາຕິ ທ຺ເວ ປວາຣຓາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນາ’’ຕິອາທິ. ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ປວາຣິຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສຍນ຺ຕິ ຕຕິຍນ຺ຕນິປາໂຕ ‘‘ປວາຣິຕາ’’ຕິປເທນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈສທ຺ໂທ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ຍາວທຕ຺ຖປວາຣຓາຍ ຈ ປຏິກ຺ເຂປປວາຣຓາຍ ຈາຕິ. ປຏິມຸຂໍ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ວິສນ຺ຕິ ປວິສນ຺ຕີຕິ ປຏິວິສ຺ສກາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອາສນ຺ນເຄຫວາສິກາ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ສາມນ຺ຕຆຣວາສິເກ’’ຕິ.

໒໓໗. ອຸທ຺ຘງ຺ຄໂມ ຣໂວ ໂອຣໂວ, ໂສເຍວ ສທ຺ໂທ ໂອຣວສທ຺ໂທ, ກາການໍ ໂອຣວສທ຺ໂທ ກໂກຣວສທ຺ໂທຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກາການ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໒໓໙. ຕວນ຺ຕຸປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອຕີຕຕ຺ຖຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຠຸຕ຺ຕວາ’’ຕິປເທ. ຍສ຺ມາ ເຍນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ‘‘ຠຸຕ຺ຕາວີ’’ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສງ຺ຂາທິຕ຺ວາຕິ ທນ຺ເຕຫິ ຈຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຕິ ເຕນ ເຫຕຸນາ. ອສ຺ສາຕິ ‘‘ຠຸຕ຺ຕາວີ’’ຕິປທສ຺ສ. ປວາເຣຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕີຕິ ປວາຣິໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກຕປວາຣໂຓ’’ຕິ. ໂສປິ ຈາຕິ ໂສ ປຏິກ຺ເຂໂປ ຈ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອສ຺ສາຕິ ‘‘ປວາຣິໂຕ’’ຕິປທສ຺ສ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິອາທິວຈເນ. ຍສ຺ມາ ຠຸຕ຺ຕາວີຕິປິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ປສ຺ສາມາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ປທຠາຊນິຍາ ‘‘ຠຸຕ຺ຕາວີ’’ຕິ ມາຕິກາປທສ຺ສ ອສໍສນ຺ທນຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອິມິນາ’’ຕິອາທິ. ຍຎ຺ຈາຕິ ຍຎ຺ຈ ໂຠຊນໍ. ທິຣຕ຺ຕາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ປຎ຺ຈາທິວຈນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ຠຸຕ຺ຕາວີ’’ຕິປທໍ.

‘‘ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຎາຘາຕຸຍາ ຂາຍນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ຫຕ຺ຖປາເສ’’ຕິປທສ຺ສ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖປ຺ປມາໂຓ ຫຕ຺ຖປາໂສ ນາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ຖປ຺ປມາເຓ’’ຕິ. ວາຈາຍ ອຠິຫຣຓໍ ນາຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກາເຍນາ’’ຕິ. ອຠິຫຣຕີຕິ ອຠິມຸຂໍ ຫຣຕິ. ຕນ຺ຕິ ໂຠຊນໍ. ເອຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຈງ຺ຄຠາວໍ, ‘‘ປຎ຺ຈຫິ…ເປ… ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ວາ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ‘‘ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິອາທິວຈເນ. ອສ຺ນາຕີຕິ ກີຍາທິຄຓຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສ ຈ ເອກກ຺ຂຣຘາຕຸຕ຺ຕາ ສກາຣນກາຣານໍ ສໍໂຍໂຄ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕນ຺ຕິ ໂຠຊນໍ. ອຸນ຺ທຕິ ປສວຕິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ອາຍຸພລໍ ຊເນຕີຕິ ໂອທໂນ. ຍວາທໂຍ ປູຕິໍ ກຕ຺ວາ ກຕຕ຺ຕາ ກຸຈ຺ຉິເຕນ ມສີຍຕິ ອາມສີຍຕີຕິ ກຸມາໂສ. ສຈຕິ ສມວາໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ຠວຕີຕິ ສຕ຺ຕຸ. ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ມາເຣຕພ຺ໂພຕິ ມຈ຺ໂຉ. ມານີຍຕິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕຫີຕິ ມໍສໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ໂອທນາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ໂຠຊເນສຸ. ສາໂຣ ອສ຺ສຕ຺ຖິ ອຎ຺ເຎສໍ ຘຎ຺ຎານນ຺ຕິ ສາລີ. ວຫຕິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ຊີວິຕນ຺ຕິ ວີຫິ. ຍວຕິ ອມິສ຺ສິໂຕປິ ມິສ຺ສິໂຕ ວິຍ ຠວຕີຕິ ຍໂວ. ຄຸຘຕິ ປຣິເວຐຕິ ມິລກ຺ຂໂຠຊນຕ຺ຕາຕິ ໂຄຘຸໂມ. ໂສຠນສີສຕ຺ຕາ ກມນີຍຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ກງ຺ຄຸ. ມຫນ຺ຕສີສຕ຺ຕາ, ມຘຸຣຣສນາຬຕ຺ຕາ ຈ ວຣີຍຕິ ປຕ຺ຖີຍຕິ ຊເນຫີຕິ ວຣໂກ. ໂກຣໍ ຣຸຘິຣໍ ທູສຕິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານນ຺ຕິ ກຸທ຺ຣູສໂກ. ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ໂອທໂນ ນາມາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ສຕ຺ຕສຸ ຘຎ຺ເຎສຸ. ສາລີຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິສທ຺ໂທ ນາມປຣິຍາໂຍ. ສາລີ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເສວ ນໂຍ ‘‘ວີຫີຕີ’’ຕິອາທີສຸປິ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ຕິຓຘຎ຺ຎຊາຕີສຸ. ນີວາໂຣ ສາລິຍາ ອນຸໂລໂມ, ວຣກໂຈຣໂກ ວຣກສ຺ສ ອນຸໂລໂມ. ອມ຺ພິລປາຍາສາທີສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ຂີຣຠຕ຺ຕາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ໂອຘີຕິ ອວຘິ, ມຣິຍາໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຫິ ອວຫີຍຕິ ຈຊີຍຕິ ອສ຺ມາຕິ ໂອຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ໂຍປິ ປາຍາໂສ ວາ ຍາປິ ອມ຺ພິລຍາຄຸ ວາ ໂອຘິໍ ນ ທສ຺ເສຕິ, ໂສ ປວາຣຓໍ ນ ຊເນຕີຕິ ໂຍຊນາ. ປເຍນ ຂີເຣນ ກຕຕ຺ຕາ ປາຍາໂສ. ປາຕພ຺ພສ຺ສ, ອສິຕພ຺ພສ຺ສ ຈາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພ຺ຍຸປ຺ປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕານໍ ສມ຺ຠວໂຕ ວາ ປາຍາໂສຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸທ຺ຘນໂຕຕິ ຈຸລ຺ລິໂຕ. ສາ ຫິ ອຸປຣິ ຘີຍນ຺ຕິ ຐປິຍນ຺ຕິ ຖາລ຺ຍາທໂຍ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸທ຺ຘນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ປຣິຓາເມຕ຺ວາ. ຆນຠາວນ຺ຕິ ກຖິນຠາວໍ. ເອຕ຺ຖາປິ ວາກ຺ເຍ ‘‘ໂຍ ໂສ’’ຕິ ປທານິ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ປຸພ຺ເພຕິ ອພ຺ຠຸຓ຺ຫກາເລ. ນິມນ຺ຕເນຕິ ນິມນ຺ຕນຏ຺ຐາເນ. ຠຕ຺ເຕ ອາກິຣິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍາປນໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອິມາຍາຕິ ຍາຄຸ. ກິຎ຺ຈາປິ ຕນຸກາ ໂຫຕິ, ຕຖາປີຕິ ໂຍຊນາ. ອຸທກາທີສູຕິອາທິສທ຺ເທນ ກິຎ຺ຊິກຂີຣາທໂຍ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຍາຄຸສງ຺ຄຫເມວ ຄຈ຺ຉຕິ, ກສ຺ມາ? ອຸທກາທີນໍ ປກ຺ກຸຖິຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ມິໍ ວາຕິ ສຠຕ຺ເຕ, ປກ຺ກຸຖິຕອຸທກາທິເກ ວາ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວາຕິ ປກ຺ກຸຖິຕອຸທກາທິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຸທກາທິເກ ວາ. ຍຕ຺ຖ ຍສ຺ມິໍ ອຸທກາທິເກ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ຕໍ ປວາຣຓໍ ຊເນຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ສຸທ຺ຘຣສໂກຕິ ມຈ຺ຉມໍສຂຓ຺ຑນ຺ຫາຣູຫິ ອມິສ຺ໂສ ສຸທ຺ໂຘ ມຈ຺ຉາທິຣສໂກ. ຣສກຍາຄູຕິ ຣສກຠູຕາ ທ຺ຣວຠູຕາ ຍາຄຸ. ຆນຍາຄູຕິ ກຖິນຍາຄຸ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຆນຍາຄຸຍໍ. ປຸປ຺ຜິອຕ຺ຖາຍາຕິ ປຸປ຺ຜໍ ຜຸລ຺ລໍ ອິມສ຺ສ ຂຊ຺ຊກສ຺ສາຕິ ປຸປ຺ຜີ, ປຸປ຺ຜິໂນ ອຕ຺ໂຖ ປໂຍຊນໍ ປຸປ຺ຜິອຕ຺ໂຖ, ຕທຕ຺ຖາຍ ກຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕ ຕຓ຺ຑຸເລຕິ ເຕ ເສທິຕຕຓ຺ຑຸເລ. ອຈຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ ເນວ ສຕ຺ຕຸສງ຺ຂ຺ຍໍ, ອປກ຺ກຕ຺ຕາ ນ ຠຕ຺ຕສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕຫີຕິ ເສທິຕຕຓ຺ຑຸເລຫິ. ເຕ ຕຓ຺ຑຸເລ ປຈນ຺ຕິ, ກໂຣນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

‘‘ຍເວຫີ’’ຕິ ພຫຸວຈເນນ ສຕ຺ຕ ຘຎ຺ຎານິປິ ຄຫິຕານິ. ເອສ ນໂຍ ສາລິວີຫິຍເວຫີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຖຸເສຕິ ຘຎ຺ຎຕເຈ. ປລາເປຕ຺ວາຕິ ປຏິກ຺ກມາເປຕ຺ວາ. ຕນ຺ຕິ ຈຸຓ຺ຓໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຂຣປາກຠຊ຺ຊິຕານນ຺ຕິ ຂໂຣ ປາໂກ ຂຣປາໂກ, ຂຣປາເກນ ຠຊ຺ຊິຕາ ຂຣປາກຠຊ຺ຊິຕາ, ເຕສໍ. ນ ປວາເຣນ຺ຕິ ອສຕ຺ຕຸສງ຺ຄຫຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກຸຓ຺ຑກມ຺ປີຕິ ກຓມ຺ປິ. ປວາເຣຕິ ສຕ຺ຕຸສງ຺ຄຫຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕຫີຕິ ລາເຊຫິ. ສຸທ຺ຘຂຊ຺ຊກນ຺ຕິ ປິຏ຺ເຐຫິ ອມິສ຺ສິຕໍ ສຸທ຺ຘໍ ຜລາຜລາທິຂຊ຺ຊກໍ. ຍາຄຸໍ ປິວນ຺ຕສ຺ສ ເທນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕານີຕິ ທ຺ເວ ມຈ຺ຉມໍສຂຓ຺ຑານິ. ນ ປວາເຣຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຈ຺ຉມໍສຂຓ຺ຑານໍ ອຂາທິຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕໂຕຕິ ທ຺ເວມຈ຺ຉມໍສຂຓ຺ຑໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ເຕສຸ ວາ. ໂສຕິ ຂາທໂກ ຠິກ຺ຂຸ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ທ຺ວີຫິ ມຈ຺ຉມໍສຂຓ຺ເຑຫິ ອຎ຺ຎໍ ປວາຣຓປໂຫນກໍ ໂຠຊນໍ.

ອວຕ຺ຖຸຕາຍາຕິ ປວາຣຓາຍ ອວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ. ຕໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍໍ ຫີ’’ຕິ. ຫິສທ຺ໂທ ວິຕ຺ຖາຣໂຊຕໂກ. ຍນ຺ຕິ ມໍສໍ. ອິທໍ ປນາຕິ ອິທໍ ມໍສໍ ປນ. ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕມໍສໍ ກປ຺ປິຍຠາວໂຕ ອປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕມ຺ປິ ມໍສຠາວໍ ນ ຊຫາຕິ. ນນຸ ຂາທິຕມໍສໍ ປນ ອກປ຺ປິຍຠາວໂຕ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ ຂາທິຍມານມ຺ປິ ມໍສຠາວໍ ຊຫາຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ກຸລທູສກກມ຺ມຎ຺ຈ ເວຊ຺ຊກມ຺ມຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາໂຣຈນຎ຺ຈ ສາທິຕຣູປິຍຎ຺ຈ ກຸລ…ເປ… ຣູປິຍານິ, ຕານິ ອາທີນິ ເຍສໍ ກຸຫນາທີນນ຺ຕິ ກຸລ…ເປ… ຣູປິຍາທໂຍ, ເຕຫິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ວາເຣສຸ.

ເອວນ຺ຕິອາທິ ນິຄມນນິທສ຺ສນໍ. ຕນ຺ຕິ ໂຠຊນໍ. ຍຖາຕິ ເຍນາກາເຣນ. ເຍນ ອຊ຺ໂຌຫຏໍ ໂຫຕິ, ໂສ ປຏິກ຺ຂິປຕິ ປວາເຣຕີຕິ ໂຍຊນາ. ກຕ຺ຖຈີຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ປຕ຺ຕາທິເກ. ຕສ຺ມິໍ ເຈ ອນ຺ຕເຣຕິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເຈ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣາຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຐາເນ. ປຕ຺ເຕ ວິຊ຺ຊມານໂຠຊນໍ ອນຊ຺ໂຌຫຣິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ ຍຖາ, ເອວນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ປເທສຸ. ຕຕ຺ຖາຕິ ກຸຣຸນ຺ທີຍໍ. ອານິສທສ຺ສາຕິ ອາຄມ຺ມ ນິສີທຕິ ເອເຕນາຕິ ອານິສໂທ, ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉິມນ຺ຕໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຓ຺ຫິອນ຺ຕໂຕຕິ ປສຕິ ຐິຕກາເລ ວາ ຄມນກາເລ ວາ ຠູມິໍ ຜຸສຕີຕິ ປຓ຺ຫີ, ຕສ຺ສ ອນ຺ຕໂຕ. ‘‘ທາຍກສ຺ສາ’’ຕິປທໍ ‘‘ປສາຣິຕຫຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ປເທນ ຈ ‘‘ອງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ປເທນ ຈ ອວຍວີສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຫຕ຺ຖປາໂສຕິ ຫຕ຺ຖສ຺ສ ປາໂສ ສມີໂປ ຫຕ຺ຖປາໂສ, ຫຕ຺ໂຖ ປສຕິ ຜຸສຕິ ອສ຺ມິໍ ຐາເນຕິ ວາ ຫຕ຺ຖປາໂສ, ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ໂຖ ປເທໂສ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖປາເສ.

ອຸປນາເມຕີຕິ ສມີປໍ ນາເມຕິ. ອນນ຺ຕຣນິສິນ຺ໂນປີຕິ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ອນນ຺ຕເຣ ຐາເນ ນິສິນ຺ໂນປິ ຠິກ຺ຂຸ ວທຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຠຕ຺ຕປຈ຺ຉິນ຺ຕິ ຠຕ຺ເຕນ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉິໍ. ອີສກນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກໍ. ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວາ ອປນາເມຕ຺ວາ ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ທູເຣຕິ ນວາສເນ. ອິໂຕຕິ ປຕ຺ຕໂຕ. ຄໂຕ ທູໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ປຣິເວສນາຍາຕິ ປຣິເວສນຕ຺ຖາຍ, ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ວາ. ຕຕ຺ຣາຕິ ອສ຺ມິໍ ປຣິເວສເນ. ຕນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕປຈ຺ຉິໍ. ຜຸຏ຺ຐມຕ຺ຕາວາຕິ ຜຸສິຍມຕ຺ຕາວ. ກຏຈ຺ຉຸນາ ອຸທ຺ຘຏຠຕ຺ເຕ ປນ ປວາຣຓາ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ຕສ຺ສາຕິ ປຣິເວສກສ຺ສ. ອຠິຫເຏ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຠິຫຏສ຺ສ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາວໂຕ.

‘‘ກາເຍນ ວາຈາຍ ວາ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ປວາຣຓາ ໂຫຕີ’’ຕິ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ກາຍວາຈາປຏິກ຺ເຂເປສຸ. ມຈ຺ຉິກພີຊນິນ຺ຕິ ມກ຺ຂິການໍ ອຸຕ຺ຕາສນິໍ ພີຊນິໍ. ຂກາຣສ຺ສ ຫິ ຉກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມຈ຺ຉິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ (ອ. ນິ. ໓.໑໐໓). ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ສກ຺ຂິກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຂກາຣສ຺ສ ຉກາໂຣ ໂຫຕິ.

ເອໂກ ວທຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອປເນຕ຺ວາຕິ ປຕ຺ຕໂຕ ອປເນຕ຺ວາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ວຈເນ. ກຖນ຺ຕິ ເກນາກາເຣນ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ວທນ຺ຕສ຺ສ ນາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ນາມສທ຺ໂທ ຄຣຫຕ຺ໂຖ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຖິ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິໂຕປີຕິ ປຕ຺ຕໂຕປິ. ຕຕ຺ຣາປີຕິ ຕສ຺ມິໍ ວຈເນປິ.

ສມໍສກນ຺ຕິ ມໍເສນ ສຫ ປວຕ຺ຕໍ. ຣສນ຺ຕິ ທ຺ຣວໍ. ຕນ຺ຕິ ວຈນໍ. ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ມຈ຺ໂຉ ຈ ຣໂສ ຈ ມຈ຺ເຉນ ມິສ຺ໂສ ຣໂສ ຈາຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ. ອິທນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸໍ. ມໍສໍ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາຕິ ‘‘ມໍສສ຺ສ ຣສໍ ມໍສຣສ’’ນ຺ຕິ ມໍສປທຕ຺ຖສ຺ສ ປຘານຠາວໍ ອກຕ຺ວາ, ຣສປທຕ຺ຖສ຺ເສວ ປຘານຠາວໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອາປຸຈ຺ຉນ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ມໍສຣສໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາປຸຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ຕນ຺ຕິ ມໍສໍ. ກຣມ຺ພໂກຕິ ມິສ຺ສກາຘິວຈນເມຕໍ. ຍຎ຺ຫິ ອຎ຺ເຎນ ອຎ຺ເຎນ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສ ‘‘ກຣມ຺ພໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຈນຕ຺ໂຖ – ກໂຣຕິ ສມູຫໍ ອວຍວິນ຺ຕິ ກໂຣ, ກຣີຍຕິ ວາ ສມູເຫນ ອວຍວິນາຕິ ກໂຣ, ອວຍໂວ, ຕໍ ວກຕິ ອາທທາຕີຕິ ກຣມ຺ພໂກ, ສມູໂຫ. ‘‘ກທມ຺ພໂກ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ໂສປິ ຍຸຕ຺ໂຕເຍວ ອນຸມຕຕ຺ຕາ ປຓ຺ຑິເຕຫິ. ອຠິຘາເນປິ ເອວເມວ ອຕ຺ຖີ. ອຕ຺ໂຖ ປນ ອຎ຺ຎຖາ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ໂພ. ອິມສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ເຖ ຣກາຣສ຺ສ ທກາໂຣ ກາຕພ຺ໂພ. ມໍເສນ ມິສ຺ໂສ, ລກ຺ຂິໂຕ ວາ ກຣມ຺ພໂກ ມໍສກຣມ຺ພໂກ. ນ ປວາເຣຕີຕິ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ມິສ຺ສກຕ຺ຕາ ນ ປວາເຣຕິ. ປວາເຣຕີຕິ ມໍເສນ ມິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ປວາເຣຕິ.

ໂຍ ປນ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ໂສ ປວາຣິໂຕວ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ນິມນ຺ຕເນຕິ ນິມນ຺ຕນຏ຺ຐາເນ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ. ເຍນາຕິ ເຍນ ຠຕ຺ເຕນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຍາຄຸໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິອາທິວຈເນ. ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຍາຄຸມິສ຺ສກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິອາທິວຈເນ. ທຸທ຺ທສນ຺ຕິ ທຸກ຺ກຣໍ ທສ຺ສນໍ. ອິທຎ຺ຈາຕິ ‘‘ມິສ຺ສກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິວຈນຎ຺ຈ. ນ ສມາເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມໍ ນ ອາເນຕພ຺ພໍ, ສມານໍ ວາ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ອິທໍ ປນາຕິ ມິສ຺ສກໍ ປນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ມິສ຺ສເກ. ວິສຸໍ ກຕ຺ວາຕິ ຣສຂີຣສປ຺ປີນິ ອາເວຓິໍ ກຕ຺ວາ. ຕນ຺ຕິ ຣສາທິໍ.

ກທ຺ທີຍຕິ ມທ຺ທີຍຕີຕິ ກທ຺ທໂມ. ອຸນ຺ທຕິ ປສວຕິ ວຑ຺ຒຕີຕິ ອຸທກໍ. ອຸນ຺ທຕິ ວາ ກ຺ເລທນໍ ກໂຣຕີຕິ ອຸທກໍ, ນິລີເນ ສຕ຺ເຕ ຄຸປຕິ ຣກ຺ຂຕີຕິ ຄຸມ຺ໂພ, ຄຸຫຕິ ສໍວຣຕີຕິ ວາ ຄຸມ຺ໂພ. ອນຸປຣິຍາຍນ຺ເຕນາຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອາຍນ຺ເຕນ. ຕນ຺ຕິ ນາວໍ ວາ ເສຕຸໍ ວາ. ມຊ຺ຌນ຺ຫິກນ຺ຕິ ອຫສ຺ສ ມຊ຺ຌໍ ມຊ຺ຌນ຺ຫໍ, ອຫສທ຺ທສ຺ສ ນ຺ຫາເທໂສ, ມຊ຺ຌນ຺ຫໍ ເອວ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກໍ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ມຊ຺ຌນ຺ຕິກນ຺ຕິ ປາໂຐ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ອປາໂຐເຍວ. ໂຍ ຐິໂຕ ປວາເຣຕິ, ເຕນ ຐິເຕເນວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອານິສທນ຺ຕິ ປີເຐ ຜຸຏ຺ຐອານິສທມໍສໍ. ອຈາເລຕ຺ວາຕິ ອຈາເວຕ຺ວາ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ອຸປຣິ ຈ ປສ຺ເສສຸ ຈ ອໂມເຈຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອທິນ຺ນາທາເນ ວິຍ ຐານາຈາວນໍ ນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສໍສຣິຕຸນ຺ຕິ ສໍສພ຺ພິຕຸໍ. ນນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸໍ.

ອຕິເຣກໍ ຣິຈຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ, ນ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ອນຕິຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ອຕິຣິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຘິກ’’ນ຺ຕິອິມິນາ ອຕິຣິຕ຺ຕສທ຺ທສ຺ສ ອຕິສຸຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ອຘິ ຫຸຕ຺ວາ ເອຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຘິກໍ. ຕໍ ປນາຕິ ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ ປນ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອກປ຺ປິຍກຕ’’ນ຺ຕິອາທິວຈເນ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ເພສຸ ວຕ຺ຖູສຸ. ຍໍ ຜລໍ ວາ ຍໍ ກນ຺ທມູລາທິ ວາ ອກຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ວາຕິ ກຸລທູສກກມ຺ມາທີຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ອກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ວາ ອຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂຍຕິ ວິນຍຘໂຣ ຠິກ຺ຂຸ. ເຕນ ກຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ປວາຣິເຕນ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐິເຕນ ກຕ’’ນ຺ຕິວຈນໂຕ ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ອປວາຣິເຕນ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐິເຕນ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຕສ຺ມາ ປາໂຕ ອທ຺ຘານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ເອໂກ ປວາຣິໂຕ, ຕສ຺ສ ອິຕໂຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂໍ ອຕ຺ຕນາ ອຠຸຕ຺ວາປິ ‘‘ອລເມຕໍ ສພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ກາຕຸໍ ລຠຕິ ເອວ. ຍນ຺ຕິ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ. ‘‘ຕທຸຠຍມ຺ປີ’’ຕິອິມິນາ ອຕິຣິຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຕິຣິຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ, ນ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ອນຕິຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ.

ຕສ຺ເສວາຕິ ອນຕິຣິຕ຺ຕສ຺ເສວ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອນຕິຣິຕ຺ເຕ, ‘‘ກປ຺ປິຍກຕ’’ນ຺ຕິ ອາທີສຸ ສຕ຺ຕສຸ ວິນຍກມ຺ມາກາເຣສຸ ວາ. ອນນ຺ຕເຣຕິ ວິນຍຘຣສ຺ສ ອນນ຺ຕເຣ ອາສເນ. ປຕ຺ຕໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຠຸຎ຺ຊນຏ຺ຐາເນເຍວ. ຕສ຺ສາຕິ ນິສິນ຺ນສ຺ສ. ເຕນາຕິ ຠຕ຺ຕໍ ອາເນນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ນິສິນ຺ເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ’’ຕິ ກາຣິຕກມ຺ມໍ ອາເນຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ ‘‘ຫຕ຺ຖໍ ໂຘວິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິ. ຫີຕິ ກາຣຓໍ. ຍສ຺ມາ ອກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຫຕ຺ຖໍ ໂຘວິຕ຺ວາຕິ ມຍາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ສາຕິ ຠຕ຺ຕໍ ອາເນນ຺ຕສ຺ສ. ເຍນາຕິ ວິນຍຘເຣນ. ປຸນ ເຍນາຕິ ເອວເມວ. ຍຎ຺ຈາຕິ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍຎ຺ຈ. ເຍນ ວິນຍຘເຣນ ປຐມໍ ອກຕໍ, ເຕເນວ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຍຎ຺ຈ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ປຐມໍ ອກຕໍ, ຕຎ຺ເຎວ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປຐມຠາຊເນ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ປຐມຠາຊນໍ ສຸທ຺ຘໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ກຕມ຺ປິ ນິທ຺ໂທສເມວ. ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ປວາຣິເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ.

ກຸຓ຺ເຑປີຕິ ອຸກ຺ຂລິຍມ຺ປິ. ສາ ຫິ ກຸຑຕິ ໂອທນາທິໍ ທາຫໍ ກໂຣຕີຕິ ກຸຓ຺ໂຑຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕນ຺ຕິ ອຕິຣິຕ຺ຕກຕໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ. ເຍນ ປນາຕິ ວິນຍຘເຣນ ປນ. ຠິກ຺ຂຸໍ ນິສີທາເປນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມງ຺ຄລນິມນ຺ຕເນຕິ ມງ຺ຄລຕ຺ຖາຍ ນິມນ຺ຕນຏ຺ຐາເນ. ຕຕ຺ຖາຕິ ມງ຺ຄລນິມນ຺ຕເນ. ກໂຣນ຺ເຕນາຕິ ກໂຣນ຺ເຕນ ວິນຍຘເຣນ.

ຄິລາເນນ ຠຸຎ຺ຊິຕາວເສສເມວ ນ ເກວລໍ ຄິລານາຕິຣິຕ຺ຕໍ ນາມ, ຄິລານໍ ປນ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອາຠຕໍ ຄິລານາຕິຣິຕ຺ຕເມວ ນາມາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ເກວລ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ຄິລານນ຺ຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ວາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ວາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຄິລານໍ. ຍໍ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອສໍສຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອນາຫາຣຕ຺ຖາຍາຕິ ປິປາສຈ຺ເຉທນອາພາຘວູປສມຕ຺ຖາຍ.

໒໔໑. ສຕິ ປຈ຺ຈເຍຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ສຣູປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປິປາສາຍ ສຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ອາພາເຘ ສຕີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ເຕນາຕິ ສຕ຺ຕາຫກາລິເກນ ຈ ຍາວຊີວິເກນ ຈ. ຕສ຺ສາຕິ ອາພາຘສ຺ສ. ອິທໍ ປທໍ ‘‘ອຸປສມນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມຸຘາຕຸຍາ ສມ຺ພນ຺ເຘ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ຍຸປຈ຺ຈເຍນ ສມ຺ພນ຺ເຘ ກມ຺ມນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.