໔. ໂຠຊນວຄ຺ໂຄ

໑. ອາວສຖປິຓ຺ຑສິກ຺ຂາປທ-ອຕ຺ຖໂຍຊນາ

໒໐໓. ໂຠຊນວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ອາວສເຖ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ປິຓ຺ໂຑ ອາວສຖປິຓ຺ໂຑຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສມນ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິວຸຕໍ ອາວສຖນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອທ຺ຘໍ ປຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອທ຺ຘິກາ. ຄິລາຍນ຺ຕິ ຣຸຊນ຺ຕີຕິ ຄິລານາ. ຄພ຺ໂຠ ກຸຈ຺ຉິຏ຺ຐສຕ຺ໂຕ ເອຕາສນ຺ຕິ ຄພ຺ຠິນິໂຍ. ມລໍ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕີຕິ ປພ຺ພຊິຕາ, ເຕສໍ ຍຖານຸຣູປນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ມຎ຺ຈປີຐານິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕມຎ຺ຈປີໂຐ, ຕໍ. ອເນກຄພ຺ຠປຣິຈ຺ເຉທໍ ອເນກປມຸຂປຣິຈ຺ເຉທໍ ອາວສຖໍ ກຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອາວສເຖ. ເຕສໍ ເຕສນ຺ຕິ ອທ຺ຘິກາທີນໍ. ຫິຍ຺ໂຍສທ຺ທສ຺ສ ອຕີຕານນ຺ຕຣາຫສ຺ສ ຈ ອນາຄຕານນ຺ຕຣາຫສ຺ສ ຈ ວາຈກຕ຺ຕາ ອິຘ ອນາຄຕານນ຺ຕຣາຫວາຈໂກຕິ ອາຫ ‘‘ສ຺ເວປີ’’ຕິ. ກຸຫິໍ ຄຕາ ອິຕິ ວຸຕ຺ເຕຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ໂຕ’’ຕິປທສ຺ສ ນາມຘາຕຸໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ໂຕ’’ຕິ.

໒໐໖. ‘‘ອທ຺ຘໂຍຊນໍ ວາ ໂຍຊນໍ ວາ’’ຕິອິມິນາ ‘‘ປກ຺ກມິຕຸ’’ນ຺ຕິປທສ຺ສ ກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິອິມິນາ ກມຸສທ຺ທສ຺ສ ປທວິກ຺ເຂປຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອໂນທິສ຺ສາ’’ຕິປທສ຺ສ ຕ຺ວາປຈ຺ຈຍນ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາສໍ ເຑຕີຕິ ປາສຓ຺ໂຑ, ສຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ເຕສຸ ທິຏ຺ຐິປາສໍ ຂິປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຕຓ຺ຫາປາສໍ, ທິຏ຺ຐິປາສຎ຺ຈ ເຑຕິ ອຸຑ຺ເຑຕີຕິ ປາສຓ຺ໂຑ, ຕໍ ປາສຓ຺ຑໍ. ຍາວຕຕ຺ໂຖ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ຍາວຕາ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕາວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຍາວທຕ຺ໂຖ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ທກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ສກິໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອກທິວສໍ ສກິໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກທິວສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ. ເອກກຸເລນ ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນານາກຸເລຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ນານາກຸລານິ ເອກໂຕ ອຫຸຕ຺ວາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂຍປິ ປິຓ຺ໂຑ ຉິຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອສທ຺ຘິຍາທິປາປຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ.

໒໐໘. ອນຸວສິຕ຺ວາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວສິຕ຺ວາ. ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິທໍ ຕາວ ຍຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕຸ, ຄຕຏ຺ຐາເນ ປນ ຄມິຕຕ຺ຕາ ກຖໍ? ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສມີໂປປິ ອຕີໂຕ ເຕນ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຍຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກຸໂຕ ນຸ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອາຄຈ຺ຉສີ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໓໐) ວິຍ. ຕໍສມີໂປປິ ຫິ ຕາທິໂສ. ນານາຏ຺ຐາເນສຸ ນານາກຸລານໍ ສນ຺ຕເກ ປກຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິຠາວໂຕ ນານາຏ຺ຐາເນສຸ ເອກກຸລສ຺ເສວ ສນ຺ຕກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ອາຣທ຺ຘສ຺ສ ວິຈ຺ເຉທຕ຺ຕາ ‘‘ປຸນ ເອກທິວສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ລຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ໂອທິສ຺ສາ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ເຕປິ ຠິກ຺ຂູເຍວ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍເຍວາ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ຄຓໂຠຊນສິກ຺ຂາປທໍ

໒໐໙. ທຸຕິເຍ ປຫີນລາຠສກ຺ກາຣສ຺ສ ເຫຕຸໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂສ ກິຣາ’’ຕິອາທິ. ໂສຕິ ເທວທຕ຺ໂຕ. ‘‘ອໂຫສີ’’ຕິ ຈ ‘‘ປາກໂຏ ຊາໂຕ’’ຕິ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາຕິ ອຊາຕສ຺ເສເຍວ ປິຕຸຣາຊສ຺ສ ສຕ຺ຕຸຠາວໂຕ ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ, ‘‘ມາຣາເປຕ຺ວາ’’ຕິປເທ ກາຣິຕກມ຺ມໍ. ຣາຊານນ຺ຕິ ພິມ຺ພິສາຣຣາຊໍ, ‘‘ມາຣາເປຕ຺ວາ’’ຕິປເທ ຘາຕຸກມ຺ມໍ. ອຠິມາເຣຕິ ອຠິນິລີຍິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ມາຣຓຕ຺ຖາຍ ເປສິເຕ ຘນຸຘເຣ. ຄູຬ຺ຫປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນຕິ ຄຸຫິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ. ປຣິກຖາຍາຕິ ປຣິຄຸຫນາຍ ກຖາຍ. ‘‘ຣາຊານມ຺ປີ’’ຕິປທໍ ‘‘ມາຣາເປສີ’’ຕິປເທ ຘາຕຸກມ຺ມໍ. ປວິຊ຺ຌີຕິ ປວຏ຺ເຏສິ. ຕໂຕຕິ ຕໂຕ ວຸຕ຺ຕໂຕ ປຣໍ ອຸຏ຺ຐຫິໍສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນຄເຣ ນິວສນ຺ຕີຕິ ນາຄຣາ. ຣາຊາຕິ ອຊາຕສຕ຺ຕຸຣາຊາ. ສາສນກຓ຺ຏກນ຺ຕິສາສນສ຺ສ ກຓ຺ຏກສທິສຕ຺ຕາ ສາສນກຓ຺ຏກໍ. ຕໂຕຕິ ນີຫຣໂຕ. ອຸປຏ຺ຐານມ຺ປີຕິ ອຸປຏ຺ຐານມ຺ປິ, ອຸປຏ຺ຐານຕ຺ຖາຍປິ ວາ. ອຎ຺ເຎປີຕິ ຣາຊໂຕ ອຎ຺ເຎປິ. ອສ຺ສາຕິ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ. ກິຎ຺ຈິ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ‘‘ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ກິຎ຺ຈິ ວາ ອຠິວາທນາທິ ‘‘ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຸເລສຸ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນສ຺ສ ເຫຕຸໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ມາ ເມ’’ຕິອາທິ. ໂປເສນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໒໑໑. ຠຕ຺ຕໍ ອນຘິວາເສນ຺ຕານໍ ກສ຺ມາ ຈີວຣໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໒໑໒. ຈີວຣກາຣເກ ຠິກ຺ຂູ ຠຕ຺ເຕນ ກສ຺ມາ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຄາເມ’’ຕິອາທິ.

໒໑໕. ນານາເວຣຊ຺ຊເກຕິ ເອຕ຺ຖ ຣຎ຺ໂຎ ອິທໍ ຣຊ຺ຊໍ, ວິສທິສໍ ຣຊ຺ຊໍ ວິຣຊ຺ຊໍ, ນານປ຺ປກາຣໍ ວິຣຊ຺ຊໍ ນານາວິຣຊ຺ຊໍ. ນານາວິຣຊ຺ເຊຫິ ອາຄຕາ ນານາເວຣຊ຺ຊກາ. ມຊ຺ເຌ ວຸທ຺ຘິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນານາວິເຘຫິ ອຎ຺ຎຣຊ຺ເຊຫິ ອາຄເຕ’’ຕິ. ອຎ຺ຎຣຊ຺ເຊຫີຕິ ຣາຊຄຫໂຕ ອຎ຺ເຎຫິ ຣຊ຺ເຊຫິ. ຣຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຣຎ຺ຊນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ອນາສນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນານາເວຣຎ຺ຊເກອິຕິປິ ປາໂຐ’’ຕິ.

໒໑໘. ຄຓໂຠຊເນຕິ ຄຓສ຺ສ ໂຠຊນໍ ຄຓໂຠຊນໍ, ຄຓໂຠຊນສ຺ສ ໂຠຊນໍ ຄຓໂຠຊນໍ, ຕສ຺ມິໍ ຄຓໂຠຊເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຣຕ຺ຕູປຣໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໑໐; ມ. ນິ. ໑.໒໙໓) ວິຍ ເອກສ຺ສ ໂຠຊນສທ຺ທສ຺ສ ໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນນຸ ອຸໂປສເຖ ວິຍ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຄໂຓ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ອິຘ ຄໂຓ ນາມ ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຄໂຓ ນາມ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປນ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຕທຸຕ຺ຕຣິ ຄໂຓ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕໍ ປເນຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອຕສທ຺ໂທ ວຈນາລງ຺ກາໂຣ ທ຺ວີສຸ ສພ຺ພນາເມສຸ ປຸພ຺ພສ຺ເສວ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຘານຕ຺ຕາ. ປສວຕີຕິ ວຑ຺ຒຕິ, ຊາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວວຈເນນ ວາຕິ ‘‘ຠຕ຺ເຕນ ນິມນ຺ເຕມິ, ໂຠຊເນນ ນິມນ຺ເຕມີ’’ຕິ ປຣິຍາເຍນ ວາ. ຠາສນ຺ຕເຣນ ວາຕິ ມູລຠາສາໂຕ ອຎ຺ຎາຍ ຠາສາຍ ວາ. ເອກໂຕ ນິມນ຺ຕິຕາ ຠິກ຺ຂູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ປມາຓນ຺ຕິ ກາຣຓໍ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາສໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ວິຫາເຣ’’ຕິປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຐິເຕສຸເຍວາຕິ ປທໍ ນິທ຺ຘາຣຓສມຸທາໂຍ. ເອໂກ ນິມນ຺ຕິໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ວິຎ຺ຎາເປຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປາເຏກ຺ກນ຺ຕິ ປຕິເອກສ຺ສ ຠາໂວ ປາເຏກ຺ກໍ, ວິສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກໂຕ ວາ ນານາໂຕ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຉວິສງ຺ຂາຕໂຕ ພາຫິຣຈມ຺ມໂຕ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຈມ຺ມສ຺ສ ຖູລຕ຺ຕາ ‘‘ມຫາຈມ຺ມສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຜາລໍ ເອເຕສໍ ປາທານໍ ສຎ຺ຊາຕນ຺ຕິ ຜາລິຕາ, ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຫຏມຕ຺ເຕ ສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເລເສນ ກປ຺ປນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເລສກປ຺ປິຍໍ.

ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ສູຈິປາສປເວສນສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ. ນນຸ ວິສຸໍ ຈີວຣທານສມໂຍ ວິຍ ຈີວຣກາຣສມໂຍປິ ອຕ຺ຖິ, ກສ຺ມາ ‘‘ຍທາ ຕທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິສຸໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ວິສຸໍ ຈີວຣທານສມໂຍ ວິຍ ຈີວຣກາຣສມໂຍ ນາມ ຍສ຺ມາ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຍທາ ຕທາ’’ຕິ ມຍາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ກໂຣຕິ, ເຕນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ສູຈິເວຐນໂກຕິ ສິພ຺ພນຕ຺ຖາຍ ທ຺ເວ ປິໂລຕິກຂຓ຺ເຑ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສູຈິຍາ ວິຊ຺ຌນໂກ. ວິຈາເຣຕີຕິ ປຎ຺ຈຂຓ຺ຑສຕ຺ຕຂຓ຺ຑາທິວເສນ ສໍວິທຫຕິ. ຉິນ຺ທຕີຕິ ສຕ຺ຖເກນ ວາ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ຉິນ຺ທຕິ. ໂມຆສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຸຍ຺ຫນໍ ໂມໂຆ, ອຕ຺ຖໂຕ ຄເຫຕພ຺ພຉຏ຺ເຏຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ມຸຍ຺ຫນຈິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ຉິນ຺ທນໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂມຆສຸຕ຺ຕໍ. ອາຄນ຺ຕຸກປຏ຺ຏນ຺ຕິ ທຸປຏ຺ຏຈີວເຣ ມູລປຏ຺ຏສ຺ສ ອຸປຣິ ຐປິຕປຏ຺ຏໍ. ປຈ຺ຈາຄຕນ຺ຕິ ປຏ຺ຏຈີວຣາທີສຸ ລພ຺ຠຕິ. ພນ຺ຘຕີຕິ ມູລປຏ຺ເຏນ ອາຄນ຺ຕຸກປຏ຺ຏໍ. ພນ຺ຘຕິ. ອນຸວາຕນ຺ຕິ ຈີວຣໍ ອນຸປຣິຍາຍິຕ຺ວາ ວີຍຕິ ພນ຺ຘີຍຕີຕິ ອນຸວາຕໍ, ຕໍ ຉິນ຺ທຕິ. ຆຏ຺ເຏຕີຕິ ທ຺ເວ ອນຸວາຕນ຺ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ພຊ຺ຌຕິ. ອາໂຣເປຕີຕິ ຈີວຣສ຺ສ ອຸປຣິ ອາໂຣເປຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຈີວເຣ. ສຸຕ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ສູຈິປາສປເວສນສຸຕ຺ຕໍ ວຏ຺ເຏຕິ. ວເລຕີຕິ ວຏ຺ຏິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕເວຐນທຓ຺ຑເກ ອາວຏ຺ເຏຕິ. ປິປ຺ຜລິກນ຺ຕິ ສຕ຺ຖກໍ. ຕຎ຺ຫິ ປິຍມ຺ປິ ຜາເລຕີຕິ ປິປ຺ຜລິ, ສາເຍວ ປິປ຺ຜລິກນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ປິປ຺ຜລິກນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ນິເສຕິ ນິສານໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ປນ ກເຖຕິ, ເອຕໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ.

ອທ຺ຘານມຄ຺ຄສ຺ສ ທ຺ວິຄາວຸຕຕ຺ຕາ ‘‘ອທ຺ຘໂຍຊນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຄາວຸເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິຣູຬ຺ເຫນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ. ‘‘ສນ຺ນິປຕນ຺ຕີ’’ຕິ ພຫຸກຕ຺ຕຸວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອກຸສລໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕີຕິ ປຣິພ຺ພາຊໂກ, ປພ຺ພຊ຺ຊເວສໍ ວາ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຊຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຣິພ຺ພາຊໂກ. ວິນາ ຠາວປຈ຺ຈເຍນ ຠາວຕ຺ຖສ຺ສ ຎາຕພ຺ພໂຕ ປຣິພ຺ພາຊກຠາໂວ ປຣິພ຺ພາຊໂກ, ຕໍ ສມາປນ຺ໂນຕິ ປຣິພ຺ພາຊກສມາປນ຺ໂນ. ອຖ ວາ ປຣິພ຺ພາຊເກສຸ ສມາປນ຺ໂນ ປຣິຍາປນ຺ໂນຕິ ປຣິພ຺ພາຊກສມາປນ຺ໂນ. ‘‘ເອເຕສ’’ນ຺ຕິປທໍ ‘‘ເຍນ ເກນຈີ’’ຕິປເທ ນິທ຺ຘາຣຓສມຸທາໂຍ.

໒໒໐. ເຍປິ ຠິກ຺ຂູ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ທ຺ເວ ຕໂຍ ເອກໂຕ’’ຕິວຈເນ. ອນິມນ຺ຕິໂຕ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຍສ຺ສ ຈຕຸກ຺ກສ຺ສາຕິ ອນິມນ຺ຕິຕຈຕຸຕ຺ຖໍ, ອນິມນ຺ຕິເຕນ ວາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອນິມນ຺ຕິຕຈຕຸຕ຺ຖໍ. ເອເສວ ນໂຍ ອຎ຺ເຎສຸປິ ຈຕຸຕ຺ເຖສຸ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ. ນິມນ຺ເຕຕີຕິ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕເນນ ນິມນ຺ເຕຕິ. ເຕສູຕິ ຈຕູສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ. ໂສຕິ ອຸປາສໂກ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ນາຄຕຠິກ຺ຂຸໂຕ ອຎ຺ຎໍ, ນິມນ຺ຕິຕຠິກ຺ຂຸໂຕ ວາ. ຕງ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຸຈ຺ຉນກຖນກ຺ຂເຓ ປຕ຺ຕໍ. ຫີຕິ ວິຕ຺ຖາໂຣ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ, ເຄເຫ ວາ. ເຕຫີຕິ ກຣຓຠູເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ.

ໂສຕິ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ. ອນາຄຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປີຕິ ສຍໍ ນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປິ. ລຈ຺ຉຖາຕິ ລຠິສ຺ສຖ.

ໂສປີຕິ ສາມເຓໂຣປິ, ນ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຄິລານຈຕຸຕ຺ເຖ, ເຕສຸ ຈຕູສຸ ວາ. ຄິລາໂນ ອິຕເຣສໍ ປນ ຄຓປູຣໂກ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ຄຓປູຣກຕ຺ຕາຕິ ສມຍລທ຺ຘສ຺ສ ຄຓປູຣກຕ຺ຕາ. ຈຕຸກ຺ການີຕິ ຈີວຣທານຈຕຸຕ຺ຖໍ ຈີວຣກາຣຈຕຸຕ຺ຖໍ ອທ຺ຘານຄມນຈຕຸຕ຺ຖໍ ນາວາຠິຣຸຫນຈຕຸຕ຺ຖໍ ມຫາສມຍຈຕຸຕ຺ຖໍ, ສມຓຠຕ຺ຕຈຕຸຕ຺ຖນ຺ຕິ ຉ ຈຕຸກ຺ການິ. ປຸຣິເມຫິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ເອກາທສ ຈຕຸກ຺ການິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເອໂກ ປຓ຺ຑິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕສູຕິ ຕີສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ, ຄເຕສຸ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຠຸຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິເຕສຸປິ ອນາປຕ຺ຕິເຍວ. ກສ຺ມາ ສພ຺ເພສໍ ອນາປຕ຺ຕິ, ນນຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ໂຠຊນານໍເຍວາຕິ ນ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກຜລາຜລາທີນໍ. ຕານິ ຈາຕິ ເຍຫິ ໂຠຊເນຫິ ວິສງ຺ເກຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຕານິ ຈ ໂຠຊນານິ. ເຕຫີຕິ ຈຕູຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ. ຕານີຕິ ຍາຄຸອາທີນິ. ອິຕີຕິ ຕສ຺ມາ ອນາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ໂກຈິ ເປສິໂຕ ອປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ໂສ ວທຕີຕິ ໂຍຊນາ. ກຕ຺ຕຸກາເມນ ເປສິໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາຕິ ວາຕິ ວາສທ຺ໂທ ‘‘ໂອທນໍ ຄຓ຺ຫຖ, ໂຠຊນໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອນ຺ນໍ ຄຓ຺ຫຖ, ກຸຣໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຈນານິປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ນິມນ຺ຕນໍ ສາທິຍນ຺ຕີຕິ ເນມນ຺ຕນິກາ. ປິຓ຺ຑປາເຕ ຘຸຕງ຺ເຄ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ. ປຸນທິວເສ ຠນ຺ເຕຕິ ວຸຕ຺ເຕຕິ ໂຍຊນາ. ຫຣິຕ຺ວາຕິ ອປເນຕ຺ວາ. ຕໂຕຕິ ຕໂຕ ວທນໂຕ ປຣນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິກ຺ເຂປນ຺ຕິ ວິວິຘໍ ເຂປໍ. ເຕຕິ ອສຸກາ ຈ ອສຸກາ ຈ ຄາມິກາ. ຠນ຺ເຕຕິ ວຸຕ຺ເຕຕິ ໂຍຊນາ. ໂສປີຕິ ອປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ໂສປິ, ນ ຄາມິກາເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາ ນ ລຠາມິ ຠນ຺ເຕຕິ ວຸຕ຺ເຕຕິ ໂຍຊນາ. ເອວໍ ‘‘ກຖໍ ນິມນ຺ເຕສຸໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຕໂຕຕິ ຕສ຺ມາ ກາຣຓາ. ເອສາຕິ ເອໂສ ຄາໂມ. ຕນ຺ຕິ ຠູມຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ຈຣຖາຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ເອເຕນາຕິ ເອເຕນ ປຸຈ຺ຉເນນ ກິໍ ປໂຍຊນໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປຸຈ຺ຉເນ. ມາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ ວທຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທຸຕິຍທິວເສຕິ ນິມນ຺ຕນທິວສໂຕ ທຸຕິຍທິວເສ. ຘຸຣຄາເມຕິ ປຘານຄາເມ, ອນ຺ຕິກຄາເມ ວາ. ຠາໂວ ນາມ ກິຣິຍຕ຺ຕາ ເອໂກເຍວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ກຕ຺ຕາຣໍ ວາ ກມ຺ມໍ ວາ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ວາ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ພຫຸວຈເນນ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ທຸພ຺ພເຈຫິ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເຕສູຕິ ຄາມິເກສຸ ໂຠເຊນ຺ເຕສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອສນສາລາຍນ຺ຕິ ໂຠຊນສາລາຍໍ. ສາ ຫິ ອສຕິ ຠຸຎ຺ຊຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອສນາ, ສລນ຺ຕິ ປວິສນ຺ຕິ ອສ຺ສນ຺ຕິ ສາລາ, ອສນາ ຈ ສາ ສາລາເຈຕິ ອສນສາລາຕິ ອຕ຺ເຖນ ‘‘ອສນສາລາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອຖ ປນາຕິ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ປນ. ອປາທານຕ຺ໂຖ ຫິ ອຖສທ຺ໂທ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອນ຺ຕຣວີຖິອາທີສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິກຈ຺ເຈວາຕິ ປຐມໍ ກຕ຺ວາ ເອວ. ຠິກ຺ຂູສຸ ຄາມໂຕ ອນິກ຺ຂນ຺ເຕສຸ ປເຄວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ປຫິຓຕ຺ຕາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຍ ປນ ມນຸສ຺ສາ ໂຠເຊນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນິວຕ຺ຕຖາຕິ ວຸຕ຺ຕປເທຕິ ‘‘ນິວຕ຺ຕຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກິຣິຍາປເທ. ຍສ຺ສກສ຺ສຈິ ໂຫຕີຕິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຕ຺ຖາຍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາຕິ ‘‘ນິວຕ຺ຕຖ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຠນ຺ເຕສທ຺ເທນ ອພ຺ຍວຫິຕໍ ກຕ຺ວາ. ນິສີທຖ ຠນ຺ເຕ, ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາຕິ ຠນ຺ເຕສທ຺ເທນ ພ຺ຍວຫິຕໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນິສີທຖາ’’ຕິປເທ ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຖ ຠນ຺ເຕສທ຺ເທນ ພ຺ຍວຫິຕໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ນິສີທຖ, ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕ ນິສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອິຈ຺ເຈຕໍ ນຍໍ ອຕິທິສຕິ ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິອິມິນາຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ປຣມ຺ປຣໂຠຊນສິກ຺ຂາປທໍ

໒໒໑. ຕຕິເຍ ‘‘ນ ໂຂ…ເປ… ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິປາຐສ຺ສ ອຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ຘໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເຍນ ນິຍາເມນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຍນ ນິຍາເມນາ’’ຕິອິມິນາ ‘‘ຍຖຍິເມ ມນຸສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາສທ຺ທສ຺ສ ຍໍສທ຺ທຕ຺ຖຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຕິ ເຕນ ນິຍາເມນ. ອິມິນາ ຍຖາສທ຺ທສ຺ສ ນິຍມນິທ຺ທິຏ຺ຐຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຎາຍຕີ’’ຕິອິມິນາ ກິຣິຍາປາຐເສສໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສາສນໍ ວາ ທານໍ ວາ’’ຕິປເທຫິ ອິທໍສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸເຂ ສງ຺ເຆຕິ ສມ຺ປທານຕ຺ເຖ ເຈຕານິ ຠຸມ຺ມວຈນານິ, ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຣິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອິມິນາ ໂອຣກສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ລາມກ’’ນ຺ຕິອິມິນາ ປຣິຕ຺ຕສທ຺ທສ຺ສ ປຣິວາຣຕ຺ຖໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ກິໂຣ ເອວ ປຕິຠາເວ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ກິຣປຕິໂກຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກິຣປຕິໂກຕິ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາທິ. ໂສຕິ ກິຣປຕິໂກ. ກມ຺ມໍ ກາເຣຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸປຈາຣວເສນາຕິ ໂວຫາຣວເສນ, ອຸປລກ຺ຂຓວເສນ, ປຘານວເສນ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເກວລໍ ພທຣາເຍວ, ອຎ຺ເຎປິ ປນ ພຫູ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍາ ປຏິຍຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ພທເຣນ ມິສ຺ໂສ ພທຣມິສ຺ໂສ, ພທຣສາຬໂວຕິ ອາຫ ‘‘ພທຣສາຬເວນາ’’ຕິ. ພທຣຈຸຓ຺ເຓນ ມິສ຺ໂສ ມຘຸສກ຺ຂຣາທິ ‘‘ພທຣສາຬໂວ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໒໒໒. ອຸທ຺ຘໍ ສູໂຣ ອຸຄ຺ຄໂຕ ອສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ອຸສ຺ສູໂຣຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຕິທິວາກາໂລຕິ ອາຫ ‘‘ອຕິທິວາ’’ຕິ.

໒໒໖. ອຍໍ ຠຕ຺ຕວິກປ຺ປນາ ນາມ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ປຎ຺ຈສຸ ສຫຘມ຺ມິເກສູຕິ ນິທ຺ຘາຣຓສມຸທາໂຍ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍທິ ປນ ສມ຺ມຸຂາປິ ວິກປ຺ປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕທາ ອຕ຺ຕນາ ສຫ ຐິຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກສ຺ມາ ນ ວິກປ຺ເປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສາ ຈາຍ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສາ ອຍໍ ວິກປ຺ປນາ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ວິກປ຺ເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຠຄວຕິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ສງ຺ເຆນ ກຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໒໒໙. ‘‘ທ຺ເວ ຕໂຍ ນິມນ຺ຕເນ’’ຕິປທານິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາສານີຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ເວ ຕີຓິ ນິມນ຺ຕນານີ’’ຕິ. ນິມນ຺ຕິຕພ຺ໂພ ເອເຕຫີຕິ ນິມນ຺ຕນານິ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທ຺ເວ ຕີຓິ ກຸລານິ ອາກິຣນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສູປພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ສູໂປ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຈ ສູປພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ອນາປຕ຺ຕິ ເອກໂຕ ມິສ຺ສິຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມູລນິມນ຺ຕນນ຺ຕິ ປຐມນິມນ຺ຕນໍ ໂຠຊນໍ. ອນ຺ໂຕຕິ ເຫຏ຺ຐາ. ເອກມ຺ປິ ກພຬນ຺ຕິ ເອກມ຺ປິ ອາໂລປໍ. ຍຖາ ຕຖາ ວາຕິ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ອາກາເຣນ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ໂຠຊເນ. ຣສໍ ວາຕິ ຂີຣໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຣສໍ ວາ. ເຍນ ຂີຣຣເສນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ເອກຣສໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຂີຣໍ ວາ ຕໍ ຣສໍ ວາ ອາກິຣນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຍໍສທ຺ໂທ ຫິ ອຸຕ຺ຕຣວາກ຺ເຍ ຐິໂຕ ປຸພ຺ພວາກ຺ເຍ ຕໍສທ຺ທໍ ອວຄມຍຕິ. ຂີເຣນ ສໍສຏ຺ຐໍ ຠຕ຺ຕໍ ຂີຣຠຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ຣສຠຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ເຎປີຕິ ຂີຣຠຕ຺ຕຣສຠຕ຺ຕທາຍກໂຕ ອຎ຺ເຎປິ. ອນາປຕ຺ຕິ ຠຕ຺ເຕນ ອມິສ຺ສິຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນາ’’ຕິປທໍ ‘‘ຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິປເທ ຠາວກຕ຺ຕາ. ສປ຺ປິປາຍາເສປີຕິ ສປ຺ປິນາ ຈ ປາຍາເສນ ຈ ກເຕ ຠຕ຺ເຕປິ.

ຕສ຺ສາຕິ ມຫາອຸປາສກສ຺ສ. ອາປຕ຺ຕີຕິ ຈ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຏ຺ຐກຖາວາທານໍ ຍຸຕ຺ຕຠາວໍ ມຫາປຈ຺ຈຣິວາເທນ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຫາປຈ຺ຈຣິຍ’’ນ຺ຕິອາທິ. ທ຺ເວ ອຏ຺ຐກຖາວາທາ ຫິ ສນ຺ຘາຍຠາສິຕມຕ຺ຕເມວ ວິເສສາ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ເອກາ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອໂກວາຕິ ກຸມ຺ຠິຍາ ເອໂກວ. ປຣມ຺ປຣໂຠຊນນ຺ຕິ ປຣສ຺ສ ປຣສ຺ສ ໂຠຊນໍ. ນິມນ຺ຕິຕມ຺ຫາຕິ ອຫໍ ນິມນ຺ຕິໂຕ ອມ຺ຫິ ນນູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປີຕິ ມຫາອຸປາສກໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ.

ໂສຕິ ອນຸໂມທໂກ ຠິກ຺ຂຸ. ຕນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸໍ. ອຎ຺ໂຎຕິ ອຎ຺ຎຕໂຣ. ກິນ຺ຕິ ກສ຺ມາ. ນິມນ຺ຕິຕຕ຺ຕາຕິ ນິມນ຺ຕິຕຠາວໂຕ.

ສກເລນ ຄາເມນ ນິມນ຺ຕິໂຕປິ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາວ ນິມນ຺ຕິຕສ຺ສ ກປ຺ປຕິ, ນ ວິສຸໍ ວິສຸນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ. ປູເຄປີຕິ ສມາທເປຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ສມູເຫປິ. ‘‘ນິມນ຺ຕິຍມາໂນ’’ຕິປທສ຺ສ ນິມນ຺ຕນາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ. ຍທຄ຺ເຄນາຕິ ຍໍ ອຄ຺ເຄນ ເຍນ ໂກຏ຺ຐາເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ວີສຸ ເຖຣວາເທສຸ ມຫາສຸມຕ຺ເຖຣວາໂທວ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ໂສ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ກາຓມາຕາສິກ຺ຂາປທໍ

໒໓໐. ຈຕຸຕ຺ເຖ ‘‘ນກຸລມາຕາຕິ’’ອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໑.໒໖໖; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໖໖) ນກຸລສ຺ສ ຠຄວໂຕ ມາຕາ ນກຸລມາຕາຕິ ຈ ນກຸລຎ຺ຈ ຠຄວໂຕ ຕໍ ມາຕາ ຈາຕິ ນກຸລມາຕາຕິ ຈ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ, ‘‘ອຸຕ຺ຕຣມາຕາຕິ’’ອາທີສຸ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ມາຕາ ອຸຕ຺ຕຣມາຕາຕິ ອຕ຺ໂຖເຍວ ສມ຺ຠວຕິ. ເຕສຸ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣມາຕາ’’ຕິປທສ຺ເສວ ‘‘ກາຓມາຕາ’’ຕິປທສ຺ສ ກາຓາຍ ມາຕາ ກາຓມາຕາຕິ ອຕ຺ໂຖເຍວ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກາຓາຍ ມາຕາ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ຘີຕຸຍາ ‘‘ກາຓາ’’ຕິນາເມນ ວິສ຺ສຸຕຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສາ ກິຣາ’’ຕິອາທິ. ສາຕິ ທາຣິກາ ວິສ຺ສຸຕາ ອໂຫສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອສ຺ສາຕິ ມຫາອຸປາສິກາຍ. ເຍ ເຍຕິ ປຸຣິສາ. ‘‘ຣາເຄນ ກາຓາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອິມິນາ ກຓນ຺ຕິ ນິມິລນ຺ຕິ ຣາເຄນ ປຸຣິສາ ເອຕາຍາຕິ ກາຓາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ກາຓາຍ. ອາຄຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠາວຕ຺ເຖ ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອາຄມນ’’ນ຺ຕິ. ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ‘‘ກິສ຺ມິໍ ວິຍາ’’ຕິປທສ຺ສ, ກາຓມາຕາຍ ວາ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຣິຕ຺ຕາຕິ ຕຸຈ຺ຉາ, ສຸຎ຺ຎາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອສ຺ມິໍ ຄມເນ’’ຕິອິມິນາ ພາຫິຣຕ຺ຖສມາສໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຣິຍສາວິກາ’’ຕິອາທິນາ ອຣິຍານໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ອປຏິວິຠຕ຺ຕໂຠຄໍ ທສ຺ເສຕິ. ນ ເກວລໍ ກິຎ຺ຈິ ປຣິກ຺ຂຍໍ ອຄມາສິ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພໍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ອຄມາສີ’’ຕິ. ກາຓາປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ນ ເກວລໍ ມາຕາເຍວ ມຄ຺ຄຜລຠາຄິນີ ອໂຫສິ, ອຖ ໂຂ ກາຓາປິ ໂສຕາປນ຺ນາ ອໂຫສີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂສປິ ປຸຣິໂສຕິ ກາຓາຍ ປຕິຠູໂຕ ໂສປິ ປຸຣິໂສ. ປກຕິຏ຺ຐາເນເຍວາຕິ ເຊຏ຺ຐກປຊາປຕິຏ຺ຐາເນເຍວ.

໒໓໑. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປູວວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ເອຕນ຺ຕິ ປາເຖຍ຺ຍວຕ຺ຖຸໍ. ອຣິຍສາວກຕ຺ຕາຕິ ອຣິຍຠູຕສ຺ສ ສາວກສ຺ສ ຠາວໂຕ, ອຣິຍສ຺ສ ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາວກຠາວໂຕ.

໒໓໓. ປເຫຓກປຓ຺ຓາກາຣສທ຺ທານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປເຫຓກຕ຺ຖາຍາຕິ ປຓ຺ຓາກາຣຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ອິຘາຕິ ‘‘ປູເວຫິ ວາ’’ຕິປເທ, ສິກ຺ຂາປເທ ວາ. ພທ຺ຘສຕ຺ຕູຕິ ມຘຸສກ຺ຂຣາທີຫິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ພທ຺ຘສຕ຺ຕຸ. ຖູປີກຕນ຺ຕິ ຖູປີກຕໍ ກຕ຺ວາ.

‘‘ທ຺ວຕ຺ຕິປຕ຺ຕປູເຣ’’ຕິປທສ຺ສ ວິເສສນຸຕ຺ຕຣຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປູເຣ ປຕ຺ເຕ’’ຕິ. ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ປຕ຺ຕາຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິປຕ຺ຕາ, ວາສທ຺ທຕ຺ເຖ ສງ຺ຂ຺ໂຍຠຍພາຫິຣຕ຺ຖສມາໂສ, ຕິສທ຺ທປຣຕ຺ຕາ ທ຺ວິສ຺ສ ຈ ອກາໂຣ ໂຫຕິ, ທ຺ວຕ຺ຕິປຕ຺ຕາ ຈ ເຕ ປູຣາ ຈາຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິປຕ຺ຕປູຣາ, ເຕ ທ຺ວຕ຺ຕິປຕ຺ຕປູເຣ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຣ ມຍາ’’ຕິອາທິ. ເຕນາປີຕິ ທຸຕິເຍນາປິ. ປຐມຠິກ຺ຂຸ ເອກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທຸຕິຍຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອາໂຣຈນຎ຺ຈ ທຸຕິຍຠິກ຺ຂຸ ເອກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕິຍຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອາໂຣຈນຎ຺ຈ ອຕິທິສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເຍນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເຍນາຕິ ປຐມຠິກ຺ຂຸນາ. ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ ຠຸຎ຺ຊີຕ຺ວາ ເອຕ຺ຖາຕິ ປຏິກ຺ກມນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອສນສາລາວ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ອສນສາລ’’ນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ສໍ ອສນສາລາຍໍ. ມຸໂຂໂລກນໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ’’ຕິອາທິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ປຏິກ຺ກມນໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ. ອສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ.

‘‘ສໍວິຠຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນສ຺ສ ສໍວິຠຊນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສເຈ ຕໂຍ’’ຕິອາທິ. ຍຖາມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ມິຕ຺ຕສ຺ສ. ອກາມາຕິ ນ ກາເມນ. ກາຣຓຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ.

໒໓໕. ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄຕິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອນ຺ຕໂຣ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ໂຄ, ສຸຂຸຈ຺ຈາຣຓຕ຺ຖໍ ມຊ຺ເຌ ທີໂຆ, ຕສ຺ມິໍ. ພຫຸມ຺ປິ ເທນ຺ຕານໍ ເອເຕສໍ ຎາຕກປວາຣິຕານໍ ພຫຸມ຺ປິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຏ຺ຐກຖານໍ ວຈນໍ ປາຬິຍາ ນ ສເມຕີຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ປຐມປວາຣຓສິກ຺ຂາປທໍ

໒໓໖. ປຎ຺ຈເມ ປວາຣິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖປວາຣຓາ, ປຈ຺ຈຍປວາຣຓາ, ປຏິກ຺ເຂປປວາຣຓາ, ຍາວທຕ຺ຖປວາຣຓາ ຈາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘາສຸ ປວາຣຓາສຸ ຍາວທຕ຺ຖປວາຣຓາ ຈ ປຏິກ຺ເຂປປວາຣຓາ ຈາຕິ ທ຺ເວ ປວາຣຓາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນາ’’ຕິອາທິ. ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ປວາຣິຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສຍນ຺ຕິ ຕຕິຍນ຺ຕນິປາໂຕ ‘‘ປວາຣິຕາ’’ຕິປເທນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈສທ຺ໂທ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ຍາວທຕ຺ຖປວາຣຓາຍ ຈ ປຏິກ຺ເຂປປວາຣຓາຍ ຈາຕິ. ປຏິມຸຂໍ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ວິສນ຺ຕິ ປວິສນ຺ຕີຕິ ປຏິວິສ຺ສກາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອາສນ຺ນເຄຫວາສິກາ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ສາມນ຺ຕຆຣວາສິເກ’’ຕິ.

໒໓໗. ອຸທ຺ຘງ຺ຄໂມ ຣໂວ ໂອຣໂວ, ໂສເຍວ ສທ຺ໂທ ໂອຣວສທ຺ໂທ, ກາການໍ ໂອຣວສທ຺ໂທ ກໂກຣວສທ຺ໂທຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກາການ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໒໓໙. ຕວນ຺ຕຸປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອຕີຕຕ຺ຖຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຠຸຕ຺ຕວາ’’ຕິປເທ. ຍສ຺ມາ ເຍນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ‘‘ຠຸຕ຺ຕາວີ’’ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສງ຺ຂາທິຕ຺ວາຕິ ທນ຺ເຕຫິ ຈຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຕິ ເຕນ ເຫຕຸນາ. ອສ຺ສາຕິ ‘‘ຠຸຕ຺ຕາວີ’’ຕິປທສ຺ສ. ປວາເຣຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕີຕິ ປວາຣິໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກຕປວາຣໂຓ’’ຕິ. ໂສປິ ຈາຕິ ໂສ ປຏິກ຺ເຂໂປ ຈ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອສ຺ສາຕິ ‘‘ປວາຣິໂຕ’’ຕິປທສ຺ສ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິອາທິວຈເນ. ຍສ຺ມາ ຠຸຕ຺ຕາວີຕິປິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ປສ຺ສາມາຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ປທຠາຊນິຍາ ‘‘ຠຸຕ຺ຕາວີ’’ຕິ ມາຕິກາປທສ຺ສ ອສໍສນ຺ທນຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອິມິນາ’’ຕິອາທິ. ຍຎ຺ຈາຕິ ຍຎ຺ຈ ໂຠຊນໍ. ທິຣຕ຺ຕາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ປຎ຺ຈາທິວຈນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ຠຸຕ຺ຕາວີ’’ຕິປທໍ.

‘‘ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຎາຘາຕຸຍາ ຂາຍນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ຫຕ຺ຖປາເສ’’ຕິປທສ຺ສ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖປ຺ປມາໂຓ ຫຕ຺ຖປາໂສ ນາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ຖປ຺ປມາເຓ’’ຕິ. ວາຈາຍ ອຠິຫຣຓໍ ນາຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກາເຍນາ’’ຕິ. ອຠິຫຣຕີຕິ ອຠິມຸຂໍ ຫຣຕິ. ຕນ຺ຕິ ໂຠຊນໍ. ເອຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຈງ຺ຄຠາວໍ, ‘‘ປຎ຺ຈຫິ…ເປ… ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ວາ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ‘‘ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິອາທິວຈເນ. ອສ຺ນາຕີຕິ ກີຍາທິຄຓຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສ ຈ ເອກກ຺ຂຣຘາຕຸຕ຺ຕາ ສກາຣນກາຣານໍ ສໍໂຍໂຄ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕນ຺ຕິ ໂຠຊນໍ. ອຸນ຺ທຕິ ປສວຕິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ອາຍຸພລໍ ຊເນຕີຕິ ໂອທໂນ. ຍວາທໂຍ ປູຕິໍ ກຕ຺ວາ ກຕຕ຺ຕາ ກຸຈ຺ຉິເຕນ ມສີຍຕິ ອາມສີຍຕີຕິ ກຸມາໂສ. ສຈຕິ ສມວາໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ຠວຕີຕິ ສຕ຺ຕຸ. ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ມາເຣຕພ຺ໂພຕິ ມຈ຺ໂຉ. ມານີຍຕິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕຫີຕິ ມໍສໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ໂອທນາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ໂຠຊເນສຸ. ສາໂຣ ອສ຺ສຕ຺ຖິ ອຎ຺ເຎສໍ ຘຎ຺ຎານນ຺ຕິ ສາລີ. ວຫຕິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ຊີວິຕນ຺ຕິ ວີຫິ. ຍວຕິ ອມິສ຺ສິໂຕປິ ມິສ຺ສິໂຕ ວິຍ ຠວຕີຕິ ຍໂວ. ຄຸຘຕິ ປຣິເວຐຕິ ມິລກ຺ຂໂຠຊນຕ຺ຕາຕິ ໂຄຘຸໂມ. ໂສຠນສີສຕ຺ຕາ ກມນີຍຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ກງ຺ຄຸ. ມຫນ຺ຕສີສຕ຺ຕາ, ມຘຸຣຣສນາຬຕ຺ຕາ ຈ ວຣີຍຕິ ປຕ຺ຖີຍຕິ ຊເນຫີຕິ ວຣໂກ. ໂກຣໍ ຣຸຘິຣໍ ທູສຕິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານນ຺ຕິ ກຸທ຺ຣູສໂກ. ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ໂອທໂນ ນາມາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ສຕ຺ຕສຸ ຘຎ຺ເຎສຸ. ສາລີຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິສທ຺ໂທ ນາມປຣິຍາໂຍ. ສາລີ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເສວ ນໂຍ ‘‘ວີຫີຕີ’’ຕິອາທີສຸປິ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ຕິຓຘຎ຺ຎຊາຕີສຸ. ນີວາໂຣ ສາລິຍາ ອນຸໂລໂມ, ວຣກໂຈຣໂກ ວຣກສ຺ສ ອນຸໂລໂມ. ອມ຺ພິລປາຍາສາທີສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ຂີຣຠຕ຺ຕາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ໂອຘີຕິ ອວຘິ, ມຣິຍາໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຫິ ອວຫີຍຕິ ຈຊີຍຕິ ອສ຺ມາຕິ ໂອຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ໂຍປິ ປາຍາໂສ ວາ ຍາປິ ອມ຺ພິລຍາຄຸ ວາ ໂອຘິໍ ນ ທສ຺ເສຕິ, ໂສ ປວາຣຓໍ ນ ຊເນຕີຕິ ໂຍຊນາ. ປເຍນ ຂີເຣນ ກຕຕ຺ຕາ ປາຍາໂສ. ປາຕພ຺ພສ຺ສ, ອສິຕພ຺ພສ຺ສ ຈາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພ຺ຍຸປ຺ປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕານໍ ສມ຺ຠວໂຕ ວາ ປາຍາໂສຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸທ຺ຘນໂຕຕິ ຈຸລ຺ລິໂຕ. ສາ ຫິ ອຸປຣິ ຘີຍນ຺ຕິ ຐປິຍນ຺ຕິ ຖາລ຺ຍາທໂຍ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸທ຺ຘນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ປຣິຓາເມຕ຺ວາ. ຆນຠາວນ຺ຕິ ກຖິນຠາວໍ. ເອຕ຺ຖາປິ ວາກ຺ເຍ ‘‘ໂຍ ໂສ’’ຕິ ປທານິ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ປຸພ຺ເພຕິ ອພ຺ຠຸຓ຺ຫກາເລ. ນິມນ຺ຕເນຕິ ນິມນ຺ຕນຏ຺ຐາເນ. ຠຕ຺ເຕ ອາກິຣິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍາປນໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອິມາຍາຕິ ຍາຄຸ. ກິຎ຺ຈາປິ ຕນຸກາ ໂຫຕິ, ຕຖາປີຕິ ໂຍຊນາ. ອຸທກາທີສູຕິອາທິສທ຺ເທນ ກິຎ຺ຊິກຂີຣາທໂຍ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຍາຄຸສງ຺ຄຫເມວ ຄຈ຺ຉຕິ, ກສ຺ມາ? ອຸທກາທີນໍ ປກ຺ກຸຖິຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ມິໍ ວາຕິ ສຠຕ຺ເຕ, ປກ຺ກຸຖິຕອຸທກາທິເກ ວາ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວາຕິ ປກ຺ກຸຖິຕອຸທກາທິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຸທກາທິເກ ວາ. ຍຕ຺ຖ ຍສ຺ມິໍ ອຸທກາທິເກ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ຕໍ ປວາຣຓໍ ຊເນຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ສຸທ຺ຘຣສໂກຕິ ມຈ຺ຉມໍສຂຓ຺ຑນ຺ຫາຣູຫິ ອມິສ຺ໂສ ສຸທ຺ໂຘ ມຈ຺ຉາທິຣສໂກ. ຣສກຍາຄູຕິ ຣສກຠູຕາ ທ຺ຣວຠູຕາ ຍາຄຸ. ຆນຍາຄູຕິ ກຖິນຍາຄຸ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຆນຍາຄຸຍໍ. ປຸປ຺ຜິອຕ຺ຖາຍາຕິ ປຸປ຺ຜໍ ຜຸລ຺ລໍ ອິມສ຺ສ ຂຊ຺ຊກສ຺ສາຕິ ປຸປ຺ຜີ, ປຸປ຺ຜິໂນ ອຕ຺ໂຖ ປໂຍຊນໍ ປຸປ຺ຜິອຕ຺ໂຖ, ຕທຕ຺ຖາຍ ກຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕ ຕຓ຺ຑຸເລຕິ ເຕ ເສທິຕຕຓ຺ຑຸເລ. ອຈຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ ເນວ ສຕ຺ຕຸສງ຺ຂ຺ຍໍ, ອປກ຺ກຕ຺ຕາ ນ ຠຕ຺ຕສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕຫີຕິ ເສທິຕຕຓ຺ຑຸເລຫິ. ເຕ ຕຓ຺ຑຸເລ ປຈນ຺ຕິ, ກໂຣນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

‘‘ຍເວຫີ’’ຕິ ພຫຸວຈເນນ ສຕ຺ຕ ຘຎ຺ຎານິປິ ຄຫິຕານິ. ເອສ ນໂຍ ສາລິວີຫິຍເວຫີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຖຸເສຕິ ຘຎ຺ຎຕເຈ. ປລາເປຕ຺ວາຕິ ປຏິກ຺ກມາເປຕ຺ວາ. ຕນ຺ຕິ ຈຸຓ຺ຓໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຂຣປາກຠຊ຺ຊິຕານນ຺ຕິ ຂໂຣ ປາໂກ ຂຣປາໂກ, ຂຣປາເກນ ຠຊ຺ຊິຕາ ຂຣປາກຠຊ຺ຊິຕາ, ເຕສໍ. ນ ປວາເຣນ຺ຕິ ອສຕ຺ຕຸສງ຺ຄຫຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກຸຓ຺ຑກມ຺ປີຕິ ກຓມ຺ປິ. ປວາເຣຕິ ສຕ຺ຕຸສງ຺ຄຫຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕຫີຕິ ລາເຊຫິ. ສຸທ຺ຘຂຊ຺ຊກນ຺ຕິ ປິຏ຺ເຐຫິ ອມິສ຺ສິຕໍ ສຸທ຺ຘໍ ຜລາຜລາທິຂຊ຺ຊກໍ. ຍາຄຸໍ ປິວນ຺ຕສ຺ສ ເທນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕານີຕິ ທ຺ເວ ມຈ຺ຉມໍສຂຓ຺ຑານິ. ນ ປວາເຣຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຈ຺ຉມໍສຂຓ຺ຑານໍ ອຂາທິຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕໂຕຕິ ທ຺ເວມຈ຺ຉມໍສຂຓ຺ຑໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ເຕສຸ ວາ. ໂສຕິ ຂາທໂກ ຠິກ຺ຂຸ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ທ຺ວີຫິ ມຈ຺ຉມໍສຂຓ຺ເຑຫິ ອຎ຺ຎໍ ປວາຣຓປໂຫນກໍ ໂຠຊນໍ.

ອວຕ຺ຖຸຕາຍາຕິ ປວາຣຓາຍ ອວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ. ຕໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍໍ ຫີ’’ຕິ. ຫິສທ຺ໂທ ວິຕ຺ຖາຣໂຊຕໂກ. ຍນ຺ຕິ ມໍສໍ. ອິທໍ ປນາຕິ ອິທໍ ມໍສໍ ປນ. ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕມໍສໍ ກປ຺ປິຍຠາວໂຕ ອປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕມ຺ປິ ມໍສຠາວໍ ນ ຊຫາຕິ. ນນຸ ຂາທິຕມໍສໍ ປນ ອກປ຺ປິຍຠາວໂຕ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ ຂາທິຍມານມ຺ປິ ມໍສຠາວໍ ຊຫາຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ກຸລທູສກກມ຺ມຎ຺ຈ ເວຊ຺ຊກມ຺ມຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາໂຣຈນຎ຺ຈ ສາທິຕຣູປິຍຎ຺ຈ ກຸລ…ເປ… ຣູປິຍານິ, ຕານິ ອາທີນິ ເຍສໍ ກຸຫນາທີນນ຺ຕິ ກຸລ…ເປ… ຣູປິຍາທໂຍ, ເຕຫິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ວາເຣສຸ.

ເອວນ຺ຕິອາທິ ນິຄມນນິທສ຺ສນໍ. ຕນ຺ຕິ ໂຠຊນໍ. ຍຖາຕິ ເຍນາກາເຣນ. ເຍນ ອຊ຺ໂຌຫຏໍ ໂຫຕິ, ໂສ ປຏິກ຺ຂິປຕິ ປວາເຣຕີຕິ ໂຍຊນາ. ກຕ຺ຖຈີຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ປຕ຺ຕາທິເກ. ຕສ຺ມິໍ ເຈ ອນ຺ຕເຣຕິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເຈ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣາຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຐາເນ. ປຕ຺ເຕ ວິຊ຺ຊມານໂຠຊນໍ ອນຊ຺ໂຌຫຣິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ ຍຖາ, ເອວນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ປເທສຸ. ຕຕ຺ຖາຕິ ກຸຣຸນ຺ທີຍໍ. ອານິສທສ຺ສາຕິ ອາຄມ຺ມ ນິສີທຕິ ເອເຕນາຕິ ອານິສໂທ, ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉິມນ຺ຕໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຓ຺ຫິອນ຺ຕໂຕຕິ ປສຕິ ຐິຕກາເລ ວາ ຄມນກາເລ ວາ ຠູມິໍ ຜຸສຕີຕິ ປຓ຺ຫີ, ຕສ຺ສ ອນ຺ຕໂຕ. ‘‘ທາຍກສ຺ສາ’’ຕິປທໍ ‘‘ປສາຣິຕຫຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ປເທນ ຈ ‘‘ອງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ປເທນ ຈ ອວຍວີສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຫຕ຺ຖປາໂສຕິ ຫຕ຺ຖສ຺ສ ປາໂສ ສມີໂປ ຫຕ຺ຖປາໂສ, ຫຕ຺ໂຖ ປສຕິ ຜຸສຕິ ອສ຺ມິໍ ຐາເນຕິ ວາ ຫຕ຺ຖປາໂສ, ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ໂຖ ປເທໂສ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖປາເສ.

ອຸປນາເມຕີຕິ ສມີປໍ ນາເມຕິ. ອນນ຺ຕຣນິສິນ຺ໂນປີຕິ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ອນນ຺ຕເຣ ຐາເນ ນິສິນ຺ໂນປິ ຠິກ຺ຂຸ ວທຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຠຕ຺ຕປຈ຺ຉິນ຺ຕິ ຠຕ຺ເຕນ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉິໍ. ອີສກນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກໍ. ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວາ ອປນາເມຕ຺ວາ ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ທູເຣຕິ ນວາສເນ. ອິໂຕຕິ ປຕ຺ຕໂຕ. ຄໂຕ ທູໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ປຣິເວສນາຍາຕິ ປຣິເວສນຕ຺ຖາຍ, ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ວາ. ຕຕ຺ຣາຕິ ອສ຺ມິໍ ປຣິເວສເນ. ຕນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕປຈ຺ຉິໍ. ຜຸຏ຺ຐມຕ຺ຕາວາຕິ ຜຸສິຍມຕ຺ຕາວ. ກຏຈ຺ຉຸນາ ອຸທ຺ຘຏຠຕ຺ເຕ ປນ ປວາຣຓາ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ຕສ຺ສາຕິ ປຣິເວສກສ຺ສ. ອຠິຫເຏ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຠິຫຏສ຺ສ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາວໂຕ.

‘‘ກາເຍນ ວາຈາຍ ວາ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ປວາຣຓາ ໂຫຕີ’’ຕິ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ກາຍວາຈາປຏິກ຺ເຂເປສຸ. ມຈ຺ຉິກພີຊນິນ຺ຕິ ມກ຺ຂິການໍ ອຸຕ຺ຕາສນິໍ ພີຊນິໍ. ຂກາຣສ຺ສ ຫິ ຉກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມຈ຺ຉິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ (ອ. ນິ. ໓.໑໐໓). ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ສກ຺ຂິກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຂກາຣສ຺ສ ຉກາໂຣ ໂຫຕິ.

ເອໂກ ວທຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອປເນຕ຺ວາຕິ ປຕ຺ຕໂຕ ອປເນຕ຺ວາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ວຈເນ. ກຖນ຺ຕິ ເກນາກາເຣນ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ວທນ຺ຕສ຺ສ ນາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ນາມສທ຺ໂທ ຄຣຫຕ຺ໂຖ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຖິ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິໂຕປີຕິ ປຕ຺ຕໂຕປິ. ຕຕ຺ຣາປີຕິ ຕສ຺ມິໍ ວຈເນປິ.

ສມໍສກນ຺ຕິ ມໍເສນ ສຫ ປວຕ຺ຕໍ. ຣສນ຺ຕິ ທ຺ຣວໍ. ຕນ຺ຕິ ວຈນໍ. ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ມຈ຺ໂຉ ຈ ຣໂສ ຈ ມຈ຺ເຉນ ມິສ຺ໂສ ຣໂສ ຈາຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ. ອິທນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸໍ. ມໍສໍ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາຕິ ‘‘ມໍສສ຺ສ ຣສໍ ມໍສຣສ’’ນ຺ຕິ ມໍສປທຕ຺ຖສ຺ສ ປຘານຠາວໍ ອກຕ຺ວາ, ຣສປທຕ຺ຖສ຺ເສວ ປຘານຠາວໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອາປຸຈ຺ຉນ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ມໍສຣສໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາປຸຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ຕນ຺ຕິ ມໍສໍ. ກຣມ຺ພໂກຕິ ມິສ຺ສກາຘິວຈນເມຕໍ. ຍຎ຺ຫິ ອຎ຺ເຎນ ອຎ຺ເຎນ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສ ‘‘ກຣມ຺ພໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຈນຕ຺ໂຖ – ກໂຣຕິ ສມູຫໍ ອວຍວິນ຺ຕິ ກໂຣ, ກຣີຍຕິ ວາ ສມູເຫນ ອວຍວິນາຕິ ກໂຣ, ອວຍໂວ, ຕໍ ວກຕິ ອາທທາຕີຕິ ກຣມ຺ພໂກ, ສມູໂຫ. ‘‘ກທມ຺ພໂກ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ໂສປິ ຍຸຕ຺ໂຕເຍວ ອນຸມຕຕ຺ຕາ ປຓ຺ຑິເຕຫິ. ອຠິຘາເນປິ ເອວເມວ ອຕ຺ຖີ. ອຕ຺ໂຖ ປນ ອຎ຺ຎຖາ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ໂພ. ອິມສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ເຖ ຣກາຣສ຺ສ ທກາໂຣ ກາຕພ຺ໂພ. ມໍເສນ ມິສ຺ໂສ, ລກ຺ຂິໂຕ ວາ ກຣມ຺ພໂກ ມໍສກຣມ຺ພໂກ. ນ ປວາເຣຕີຕິ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ມິສ຺ສກຕ຺ຕາ ນ ປວາເຣຕິ. ປວາເຣຕີຕິ ມໍເສນ ມິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ປວາເຣຕິ.

ໂຍ ປນ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ໂສ ປວາຣິໂຕວ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ນິມນ຺ຕເນຕິ ນິມນ຺ຕນຏ຺ຐາເນ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ. ເຍນາຕິ ເຍນ ຠຕ຺ເຕນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຍາຄຸໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິອາທິວຈເນ. ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຍາຄຸມິສ຺ສກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິອາທິວຈເນ. ທຸທ຺ທສນ຺ຕິ ທຸກ຺ກຣໍ ທສ຺ສນໍ. ອິທຎ຺ຈາຕິ ‘‘ມິສ຺ສກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິວຈນຎ຺ຈ. ນ ສມາເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມໍ ນ ອາເນຕພ຺ພໍ, ສມານໍ ວາ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ອິທໍ ປນາຕິ ມິສ຺ສກໍ ປນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ມິສ຺ສເກ. ວິສຸໍ ກຕ຺ວາຕິ ຣສຂີຣສປ຺ປີນິ ອາເວຓິໍ ກຕ຺ວາ. ຕນ຺ຕິ ຣສາທິໍ.

ກທ຺ທີຍຕິ ມທ຺ທີຍຕີຕິ ກທ຺ທໂມ. ອຸນ຺ທຕິ ປສວຕິ ວຑ຺ຒຕີຕິ ອຸທກໍ. ອຸນ຺ທຕິ ວາ ກ຺ເລທນໍ ກໂຣຕີຕິ ອຸທກໍ, ນິລີເນ ສຕ຺ເຕ ຄຸປຕິ ຣກ຺ຂຕີຕິ ຄຸມ຺ໂພ, ຄຸຫຕິ ສໍວຣຕີຕິ ວາ ຄຸມ຺ໂພ. ອນຸປຣິຍາຍນ຺ເຕນາຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອາຍນ຺ເຕນ. ຕນ຺ຕິ ນາວໍ ວາ ເສຕຸໍ ວາ. ມຊ຺ຌນ຺ຫິກນ຺ຕິ ອຫສ຺ສ ມຊ຺ຌໍ ມຊ຺ຌນ຺ຫໍ, ອຫສທ຺ທສ຺ສ ນ຺ຫາເທໂສ, ມຊ຺ຌນ຺ຫໍ ເອວ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກໍ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ມຊ຺ຌນ຺ຕິກນ຺ຕິ ປາໂຐ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ອປາໂຐເຍວ. ໂຍ ຐິໂຕ ປວາເຣຕິ, ເຕນ ຐິເຕເນວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອານິສທນ຺ຕິ ປີເຐ ຜຸຏ຺ຐອານິສທມໍສໍ. ອຈາເລຕ຺ວາຕິ ອຈາເວຕ຺ວາ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ອຸປຣິ ຈ ປສ຺ເສສຸ ຈ ອໂມເຈຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອທິນ຺ນາທາເນ ວິຍ ຐານາຈາວນໍ ນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສໍສຣິຕຸນ຺ຕິ ສໍສພ຺ພິຕຸໍ. ນນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸໍ.

ອຕິເຣກໍ ຣິຈຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ, ນ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ອນຕິຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ອຕິຣິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຘິກ’’ນ຺ຕິອິມິນາ ອຕິຣິຕ຺ຕສທ຺ທສ຺ສ ອຕິສຸຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ອຘິ ຫຸຕ຺ວາ ເອຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຘິກໍ. ຕໍ ປນາຕິ ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ ປນ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອກປ຺ປິຍກຕ’’ນ຺ຕິອາທິວຈເນ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ເພສຸ ວຕ຺ຖູສຸ. ຍໍ ຜລໍ ວາ ຍໍ ກນ຺ທມູລາທິ ວາ ອກຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ວາຕິ ກຸລທູສກກມ຺ມາທີຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ອກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ວາ ອຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂຍຕິ ວິນຍຘໂຣ ຠິກ຺ຂຸ. ເຕນ ກຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ປວາຣິເຕນ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐິເຕນ ກຕ’’ນ຺ຕິວຈນໂຕ ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ອປວາຣິເຕນ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐິເຕນ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຕສ຺ມາ ປາໂຕ ອທ຺ຘານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ເອໂກ ປວາຣິໂຕ, ຕສ຺ສ ອິຕໂຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂໍ ອຕ຺ຕນາ ອຠຸຕ຺ວາປິ ‘‘ອລເມຕໍ ສພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ກາຕຸໍ ລຠຕິ ເອວ. ຍນ຺ຕິ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ. ‘‘ຕທຸຠຍມ຺ປີ’’ຕິອິມິນາ ອຕິຣິຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຕິຣິຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ, ນ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ອນຕິຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ.

ຕສ຺ເສວາຕິ ອນຕິຣິຕ຺ຕສ຺ເສວ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອນຕິຣິຕ຺ເຕ, ‘‘ກປ຺ປິຍກຕ’’ນ຺ຕິ ອາທີສຸ ສຕ຺ຕສຸ ວິນຍກມ຺ມາກາເຣສຸ ວາ. ອນນ຺ຕເຣຕິ ວິນຍຘຣສ຺ສ ອນນ຺ຕເຣ ອາສເນ. ປຕ຺ຕໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຠຸຎ຺ຊນຏ຺ຐາເນເຍວ. ຕສ຺ສາຕິ ນິສິນ຺ນສ຺ສ. ເຕນາຕິ ຠຕ຺ຕໍ ອາເນນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ນິສິນ຺ເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ’’ຕິ ກາຣິຕກມ຺ມໍ ອາເນຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ ‘‘ຫຕ຺ຖໍ ໂຘວິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິ. ຫີຕິ ກາຣຓໍ. ຍສ຺ມາ ອກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຫຕ຺ຖໍ ໂຘວິຕ຺ວາຕິ ມຍາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ສາຕິ ຠຕ຺ຕໍ ອາເນນ຺ຕສ຺ສ. ເຍນາຕິ ວິນຍຘເຣນ. ປຸນ ເຍນາຕິ ເອວເມວ. ຍຎ຺ຈາຕິ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍຎ຺ຈ. ເຍນ ວິນຍຘເຣນ ປຐມໍ ອກຕໍ, ເຕເນວ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຍຎ຺ຈ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ປຐມໍ ອກຕໍ, ຕຎ຺ເຎວ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປຐມຠາຊເນ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ປຐມຠາຊນໍ ສຸທ຺ຘໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ກຕມ຺ປິ ນິທ຺ໂທສເມວ. ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ປວາຣິເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ.

ກຸຓ຺ເຑປີຕິ ອຸກ຺ຂລິຍມ຺ປິ. ສາ ຫິ ກຸຑຕິ ໂອທນາທິໍ ທາຫໍ ກໂຣຕີຕິ ກຸຓ຺ໂຑຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕນ຺ຕິ ອຕິຣິຕ຺ຕກຕໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ. ເຍນ ປນາຕິ ວິນຍຘເຣນ ປນ. ຠິກ຺ຂຸໍ ນິສີທາເປນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມງ຺ຄລນິມນ຺ຕເນຕິ ມງ຺ຄລຕ຺ຖາຍ ນິມນ຺ຕນຏ຺ຐາເນ. ຕຕ຺ຖາຕິ ມງ຺ຄລນິມນ຺ຕເນ. ກໂຣນ຺ເຕນາຕິ ກໂຣນ຺ເຕນ ວິນຍຘເຣນ.

ຄິລາເນນ ຠຸຎ຺ຊິຕາວເສສເມວ ນ ເກວລໍ ຄິລານາຕິຣິຕ຺ຕໍ ນາມ, ຄິລານໍ ປນ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອາຠຕໍ ຄິລານາຕິຣິຕ຺ຕເມວ ນາມາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ເກວລ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ຄິລານນ຺ຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ວາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ວາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຄິລານໍ. ຍໍ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອສໍສຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອນາຫາຣຕ຺ຖາຍາຕິ ປິປາສຈ຺ເຉທນອາພາຘວູປສມຕ຺ຖາຍ.

໒໔໑. ສຕິ ປຈ຺ຈເຍຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ສຣູປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປິປາສາຍ ສຕີ’’ຕິ ຈ ‘‘ອາພາເຘ ສຕີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ເຕນາຕິ ສຕ຺ຕາຫກາລິເກນ ຈ ຍາວຊີວິເກນ ຈ. ຕສ຺ສາຕິ ອາພາຘສ຺ສ. ອິທໍ ປທໍ ‘‘ອຸປສມນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມຸຘາຕຸຍາ ສມ຺ພນ຺ເຘ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ຍຸປຈ຺ຈເຍນ ສມ຺ພນ຺ເຘ ກມ຺ມນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ທຸຕິຍປວາຣຓສິກ຺ຂາປທໍ

໒໔໒. ຉຏ຺ເຐ ນ ອາຈຣິຕພ຺ໂພຕິ ອນາຈາໂຣຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກໂມຕິ ອາຫ ‘‘ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກໂຣຕີ’’ຕິອິມິນາ ‘‘ອຕ຺ຕານມາຈຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ຈຣສທ຺ໂທ ກຣສທ຺ທຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປນນ຺ຘີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປສທ຺ໂທ ອຸປນາຫຕ຺ໂຖ, ນຫຘາຕຸ ພນ຺ຘນຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຸປນາຫ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຊນິໂຕ ອຸປນາໂຫ ເຍນາຕິ ຊນິຕອຸປນາໂຫ. ອິມິນາ ‘‘ອຸປນນ຺ໂຘ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຸປນຫຕີຕິ ອຸປນນ຺ໂຘຕິ ກຕ຺ຖຸຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ.

໒໔໓. ອຠິຫຏ຺ຐຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຸໍປຈ຺ຈໂຍ ຕ຺ວາປຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິຫຣິຕ຺ວາ’’ຕິ. ປທຠາຊເນ ປນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສາຘາຣຓເມວ ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ. ຕີຫາກາເຣຫີຕິ ສາມໍ ຊານເນນ ຈ ອຎ຺ເຎສມາໂຣຈເນນ ຈ ຕສ຺ສາໂຣຈເນນ ຈາຕິ ຕີຫິ ກາຣເຓຫິ. ອາສາທີຍເຕ ມງ຺ກຸໍ ກຣີຍເຕ ອາສາທນໍ, ຕໍ ອເປກ຺ໂຂ ອາສາທນາເປກ຺ໂຂຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອາສາທນ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ອຠິຫຏນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຕຣສ຺ສາຕິ ອຠິຫາຣກໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ວິກາລໂຠຊນສິກ຺ຂາປທໍ

໒໔໗. ສຕ຺ຕເມ ຄິຣິມ຺ຫີຕິ ປພ຺ພຕມ຺ຫິ. ໂສ ຫິ ຫິມວມນາທິວເສນ ຊລໍ, ສາຣຠູຕານິ ຈ ເຠສຊ຺ຊາທິວຕ຺ຖູນິ ຄິຣຕິ ນິຄ຺ຄິຣຕີຕິ ຄິຣີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຄ຺ຄສມຊ຺ໂຊຕິ ອຸຕ຺ຕມສມຊ຺ໂຊ. ອິເມຫິ ປເທຫິ ອຄ຺ໂຄ ສມຊ຺ໂຊ ອຄ຺ຄສມຊ຺ໂຊ, ຄິຣິມ຺ຫິ ປວຕ຺ໂຕ ອຄ຺ຄສມຊ຺ໂຊ ຄິຣຄ຺ຄສມຊ຺ໂຊຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ສມຊ຺ໂຊຕິ ຈ ສຠາ. ສາ ຫິ ສມາຄມໍ ອຊນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ຊນາ ເອຕ຺ຖາຕິ ສມຊ຺ໂຊຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຄິຣິສ຺ສ ວາ’’ຕິອາທິນາ ຄິຣິສ຺ສ ອຄ຺ໂຄ ໂກຏິ ຄິຣຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ມິໍ ປວຕ຺ໂຕ ສມຊ຺ໂຊ ຄິຣຄ຺ຄສມຊ຺ໂຊຕິ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ໂສຕິ ຄິຣຄ຺ຄສມຊ຺ໂຊ. ຠວິສ຺ສຕິ ກິຣາຕິ ໂຍຊນາ. ຠູມິຠາເຄຕິ ອວຍວິອາຘາໂຣ, ສນ຺ນິປຕຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນຏຎ຺ຈ ນາຏກຎ຺ຈ ນຏນາຏການິ. ‘‘ນຈ຺ຈໍ ຄີຕໍ ວາທິຕຎ຺ຈາ’’ຕິ ອິທໍ ຕຍໍ ‘‘ນາຏກ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ນຏນາຏການໍ. ທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທສ຺ສນາຍ ຈ ສວນາຍ ຈ. ສວນມ຺ປິ ຫິ ທສ຺ສເນເນວ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສິກ຺ຂາປເທຕິ ອູນວີສຕິວສ຺ສສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ຕາວ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເຕຕິ ສຕ຺ຕຣສວຄ຺ຄິຍາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຄິຣຄ຺ຄສມຊ຺ຊໍ. ອຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ. ເນສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕຣສວຄ຺ຄິຍານໍ ອທໍສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິລິມ຺ເປຕ຺ວາຕິ ວິເລປເນຫິ ວິວິຘາກາເຣນ ລິມ຺ເປຕ຺ວາ.

໒໔໙. ‘‘ວິກາເລ’’ຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ເຕປິ ວິເສສກາໂລວ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ກາໂລ’’ຕິອາທິ. ໂສ ຈາຕິ ໂຠຊນກາໂລ ຈ. ມຊ຺ຌນ຺ຫິໂກ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເຕເນວາຕິ ໂຠຊນກາລສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ເອວ. ອສ຺ສາຕິ ‘‘ວິກາເລ’’ຕິປທສ຺ສ. ‘‘ວິກາໂລ ນາມ…ເປ… ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ’’ຕິ ປທຠາຊເນນ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໂຕ ຍາວ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກາ ກາໂລ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ ນເຍນ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ຕໂຕຕິ ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ຫິກໂຕ. ສູຣິຍສ຺ສ ອຕິສີຆຕ຺ຕາ ເວເຄນ ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ຫິກໍ ວີຕິວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈເກນ ປນ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ກາລຕ຺ຖມ຺ໂຠຕິ ກາລສ຺ສ ຊານນຕ຺ຖາຍ ຖູໂຓ. ກາລນ຺ຕເຣຕິ ກາລສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ.

ອວເສສໍ ຂາທນີຍໍ ນາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ຍນ຺ຕິ ຂາທນີຍໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວນມູລາທິປເຠທໍ ຍມ຺ປິ ຂາທນີຍໍ ອຕ຺ຖິ, ຕມ຺ປິ ອາມິສຄຕິກໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເສຍ຺ຍຖິທນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາວາຈກນິປາຕສມຸທາໂຍ. ອິທໍ ຂາທນີຍໍ ເສຍ຺ຍຖາ ກຕມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທມ຺ປີຕິ ອິທໍ ທ຺ວາທສວິຘມ຺ປິ. ປິສທ຺ເທນ ນ ປູວາທິເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ທ຺ວາທສສຸ ຂາທນີເຍສຸ, ອາຘາເຣ ຠຸມ຺ມໍ. ມູລຕິ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນາຕິ ວາ ມູລໍ. ຂາທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຂາທນີຍໍ. ມູລເມວ ຂາທນີຍໍ ມູລຂາທນີຍໍ, ຕສ຺ມິໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ມູລກມູລາທີນິ ໂລກສງ຺ເກໂຕ ປເທສໂຕເຍວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຕໍ ຕຎ຺ຫິ ນາມໍ ອຊານນ຺ຕານໍ ອຕິສມ຺ມູຬ຺ຫກາຣຓຕ຺ຕາ ສຫ ປຣິຍາຍນ຺ຕເຣນ ວຈນຕ຺ຖໍ ວກ຺ຂາມ. ສູປສ຺ສ ຫິຕໍ ສູເປຍ຺ຍໍ, ສູເປຍ຺ຍໍ ປຓ຺ຓໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ສູເປຍ຺ຍປຓ຺ຓາ, ເຕສໍ ມູລານິ ສູເປຍ຺ຍປຓ຺ຓມູລານິ. ອາມີຍຕິ ອນ຺ໂຕ ປເວສີຍຕີຕິ ອາມິໂສ, ອາກາໂຣ ອນ຺ໂຕກຣຓຕ຺ໂຖ, ອາມິສສ຺ສ ຄຕິ ວິຍ ຄຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ອາມິສຄຕິການິ . ເອຕ຺ຖາຕິ ມູເລສຸ. ຊຣຑ຺ຒນ຺ຕິ ຊຣຠູຕໍ ອຸປຑ຺ຒໍ. ອຎ຺ຎມ຺ປີຕິ ວຊກລິມູລໂຕ ອຎ຺ຎມ຺ປິ.

ຍານິ ປນ ມູລານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ຍາວຊີວິການີຕິ ໂຍຊນາ. ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຂາທນີຍຕ຺ຖນ຺ຕິ ຂາທນີຍສ຺ສ, ຂາທນີເຍ ວາ ວິຊ຺ຊມານໍ, ຂາທນີເຍນ ວາ ກາຕພ຺ພໍ ກິຈ຺ຈໍ, ປໂຍຊນໍ ວາຕິ ຂາທນີຍຕ຺ຖໍ. ‘‘ຂາທນີເຍ’’ຕິອິມິນາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ມຕ຺ຖາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ຂາທນີຍຕ຺ຖປທສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣປທຕ຺ຖປຘານຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຂາທນີຍສ຺ສ, ຂາທນີເຍ ວາ ວິຊ຺ຊມານໍ, ຂາທນີເຍນ ວາ ກາຕພ຺ພໍ ກິຈ຺ຈໍ ນາມ ຊິຆຈ຺ຉາຫຣຓເມວ. ຍຎ຺ຫິ ປູວາທິຂາທນີຍໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຊິຆຈ຺ຉາຫຣຓໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ ກິຈ຺ຈໍ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ, ປໂຍຊນໍ ວາ ເນວ ຜຣນ຺ຕິ, ເນວ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ‘‘ນ ໂຠຊນີເຍ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣນ຺ຕີ’’ຕິເອຕ຺ຖາປິ.

ເຕສນ຺ຕິ ມູລານໍ ອນ຺ໂຕ, ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອກສ຺ມິໍ ຊນປເທ ຂາທນີຍຕ຺ຖໂຠຊນີຍຕ຺ເຖສຸ ຜຣມາເນສຸ ອຎ຺ເຎສຸປິ ຊນປເທສຸ ຜຣນ຺ຕິເຍວາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ເຕສຸ ເຕສຸ ຊນປເທສູ’’ຕິ ວິຈ຺ຉາປທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ພຫູສຸ ຊນປເທສຸ ປຖວີຣສອາໂປຣສສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ຂາທນີຍຕ຺ຖໂຠຊນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣມານມ຺ປິ ເອກສ຺ມິໍ ຊນປເທ ປຖວີຣສອາໂປຣສວິປຕ຺ຕິວເສນ ອຜຣມານໍ ຠເວຍ຺ຍ, ວິກາຣວເສນ ປນ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕໍ ຊນປທໍ ປມາຓໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ຄເຫຕພ຺ພເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປກຕິອາຫາຣວເສນາຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ຍາວກາລິກ, ສຕ຺ຕາຫກາລິເກຫິ ອມິສ຺ສິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປກຕິຍາວ ອາຫາຣກິຈ຺ຈກຣຓວເສນ. ‘‘ມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິອິມິນາ ອຎ຺ເຎສໍ ຕິຣຈ຺ຉານາທີນໍ ຂາທນີຍຕ຺ຖໂຠຊນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣມານມ຺ປິ ນ ປມາຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕນ຺ຕິ ມູລໍ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ນາມສຎ຺ຎາສູຕິ ນາມສງ຺ຂາຕາສຸ ສຎ຺ຎາສຸ.

ຍຖາ ມູເລ ລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ສິຕໍ, ເອວໍ ກນ຺ທາທີສຸປິ ຍໍ ລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ນ ເກວລໍ ປາຬິຍໍ ອາຄຕານໍ ຫລິທ຺ທາທີນໍ ມູລໍເຍວ ຍາວຊີວິກໍ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ຕຈາທໂຍປີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຎ຺ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຍໍ ເອຕໍ ອຏ຺ຐວິຘນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ເອວໍ ມູລຂາທນີເຍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ກນ຺ທຂາທນີເຍ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກນ຺ທຂາທນີເຍ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ກນ຺ທຂາທນີເຍຕິ ກໍ ສຸຂໍ ທທາຕີຕິ ກນ຺ໂທ, ປທຸມາທິກນ຺ໂທ, ສຸຂສ຺ສ ອທາຍກາ ປນ ກນ຺ທາ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ກນ຺ທາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ກນ຺ໂທ ເອວ ຂາທນີຍໍ ກນ຺ທຂາທນີຍໍ, ຕສ຺ມິໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ເອເສວ ນໂຍ ອຸປຣິປິ. ຍນ຺ຕິ ກນ຺ທໍ. ອິມິນາ ຕໍສທ຺ທານເປກ຺ໂຂ ຍໍສທ຺ໂທປິ ອຕ຺ຖີຕິ ຎາເປຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ກນ຺ທຂາທນີເຍ. ຕຣຸໂຓ, ສຸຂຂາທນີໂຍຕິ ວິເສສນປທານິ ຍຖາວຈນໍ ອຸປຣິປິ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ເອວມາທໂຍ ຜຣຓກກນ຺ທາ ຍາວກາລິກາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອໂຘໂຕຕິ ວິສຣໂສ ອຸທເກນ ອຘູນິໂຕ. ເຕຕິ ກນ຺ທາ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ມູເລ ອລຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ມຸຬາໂລ, ອຸທກໂຕ ວາ ອຸທ຺ຘຏມຕ຺ເຕ ມິລຕິ ນິມິລຕີຕິ ມຸຬາລໍ. ເອວມາທິ ຜຣຓກມຸຬາລໍ ຍາວກາລິກນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ມຸຬາລໍ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ມສຕິ ວິຊ຺ຌຕີຕິ ມຕ຺ຖໂກ. ເອວມາທິ ມຕ຺ຖໂກ ຍາວກາລິໂກຕິ ໂຍຊນາ. ຊຣຑ຺ຒພຸນ຺ໂທຕິ ຊຣຠູຕອຑ຺ຒສງ຺ຂາໂຕ ປາໂທ.

ຂນີຍຕິ ອວທາຣີຍຕີຕິ ຂນ຺ໂຘ, ຂາຍຕີຕິ ວາ ຂນ຺ໂຘ. ‘‘ອນ຺ໂຕປຖວີຄໂຕ’’ຕິປທໍ ‘‘ສາລກລ຺ຍາຓິຂນ຺ໂຘ’’ຕິປເທເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ນ ອຎ຺ເຎຫິ. ເອວມາທິ ຂນ຺ໂຘ ຍາວກາລິໂກຕິ ໂຍຊນາ. ອວເສສາຕິ ຕີຫິ ທຓ຺ຑກາທີຫິ ອວເສສາ.

ຕຈຕິ ສໍວຣຕິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕີຕິ ຕໂຈ. ສຣໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວກາໂຣ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ສຣໂສ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສໍ ສງ຺ຄໂຫຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ເອຕນ຺ຕິ ກສາວເຠສຊ຺ຊໍ, ‘‘ອນຸຊານາມິ …ເປ… ໂຠຊນີຍຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ວາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ກສາວເຠສຊ຺ເຊ. ເອເຕສມ຺ປີຕິ ມຕ຺ຖກຂນ຺ຘຕ຺ຕຈານມ຺ປິ.

ປຕຕີຕິ ປຕ຺ຕໍ. ເອເຕສນ຺ຕິ ມູລກາທີນໍ. ເອວຣູປານິ ປຕ຺ຕານິ ຈ ເອກໍເສນ ຍາວກາລິການີຕິ ໂຍຊນາ. ຍາ ໂລຓີ ອາໂຣຫຕິ, ຕສ຺ສາ ໂລຓິຍາ ປຕ຺ຕໍ ຍາວຊີວິກນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ທີປວາສິໂນຕິ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປວາສິໂນ, ຊມ຺ພຸທີປວາສິໂນ ວາ. ຍານິ ວາ ຜຣນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕສນ຺ຕິ ນິມ຺ພາທີນໍ. ອິທໍ ປທໍ ປຸພ຺ພປຣາເປກ຺ຂກໍ, ຕສ຺ມາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຊ຺ເຌ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຓ຺ຓານໍ ອນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ປຸປ຺ຜຕິ ວິກສຕີຕິ ປຸປ຺ຜໍ. ເອວມາທິ ປຸປ຺ຜໍ ຍາວກາລິກນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕສ຺ສາຕິ ປຸປ຺ຜສ຺ສ. ອສ຺ສາຕິ ເອວເມວ.

ຜລຕີຕິ ຜລໍ. ຍານີຕິ ຜລານິ. ຜຣນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເນສນ຺ຕິ ຜລານໍ ປຣິຍນ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ຍາວຊີວິການີຕິ ໂຍຊນາ. ເຕສມ຺ປີຕິ ຜລານມ຺ປິ ປຣິຍນ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອສີຍຕິ ຂິປີຍຕິ, ຉຑ຺ຑີຍຕີຕິ ວາ ອຏ຺ຐິ. ເອວມາທີນິ ຜຣຓການິ ອຏ຺ຐີນິ ຍາວກາລິການີຕິ ໂຍຊນາ. ເຕສນ຺ຕິ ອຏ຺ຐີນໍ.

ປິສີຍຕິ ຈຸຓ຺ຓໍ ກຣີຍຕີຕິ ປິຏ຺ຐໍ. ເອວມາທີນິ ຜຣຓການິ ປິຏ຺ຐານິ ຍາວກາລິການີຕິ ໂຍຊນາ. ອໂຘຕກນ຺ຕິ ອຸທເກນ ອຘູນິຕໍ. ເຕສນ຺ຕິ ປິຏ຺ຐານໍ.

ນິຣນ຺ຕຣໍ ອສຕິ ສມ຺ພຊ຺ຌຕີຕິ ນິຍ຺ຍາໂສ. ເສສາຕິ ອຸຈ຺ຉຸນິຍ຺ຍາສໂຕ ເສສາ. ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນິຍ຺ຍາສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ນິຍ຺ຍາສຂາທນີເຍ. ສງ຺ຄຫິຕານໍ ນິຍ຺ຍາສານໍ ປຣິຍນ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເອວນ຺ຕິອາທິ ນິຄມນໍ.

ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ປຐມປວາຣຓສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ສນ຺ນິຘິກາຣກສິກ຺ຂາປທໍ

໒໕໒. ອຏ຺ຐເມ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຊາໂຕ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ. ມຫາເຖໂຣຕິ ມຫນ຺ເຕຫິ ຖິຣຄຸເຓຫິ ຍຸຕ຺ໂຕ. ອິມິນາ ‘‘ເພລຏ຺ໂຐ’’ຕິ ສຎ຺ຎານາມສ຺ສ ສຎ຺ຎິນາມິໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຘານຆເຣຕິ ສມຖວິປສ຺ສນານໍ ປທຫນຏ຺ຐານຆຣສງ຺ຂາເຕ ເອກສ຺ມິໍ ອາວາເສ. ສຸກ຺ຂກຸຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂສສນກຸຣຕ຺ຕາ ນ ສຸກ຺ຂກຸຣໍ ໂຫຕິ, ເກວລໍ ປນ ອສູປພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອສູປພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ໂອທນ’’ນ຺ຕິ. ໂສສນກຸຣມ຺ປິ ຍຸຕ຺ຕເມວ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຸທເກນ ເຕເມຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ໂອທນ’’ນ຺ຕິອິມິນາ ກຸຣສທ຺ທສ຺ສ ໂອທນປຣິຍາຍຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂອທນຎ຺ຫິ ກໂຣຕິ ອາຍຸວຓ຺ຓາທໂຍຕິ ‘‘ກຸຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສຕິ ເພລຏ຺ຐສີໂສ. ຕຎ຺ຈ ໂຂຕິ ຕຎ຺ຈ ສຸກ຺ຂກຸຣໍ ອາຫຣຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຈ຺ຈຍຄິທ຺ຘຕາຍາຕິ ປິຓ຺ຑປາຕປຈ຺ຈເຍ ລຸທ຺ຘຕາຍ. ເຖໂຣ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມນຸສ຺ສານໍ ເອກາຫາຣສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫມຕ຺ຕຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ສຕ຺ຕາຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕຕິ ຠຸຎ຺ຊນໂຕ ປຣນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈຕ຺ຕາຣິປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິສທ຺ເທນ ອຘິການິປິ ສຕ຺ຕາຫານິ ຄເຫຕພ຺ພານິ.

໒໕໓. ອິຕີຕິ ອິທໍ ຕຍໍ. ‘‘ສນ຺ນິຘິ ກາໂຣ ອສ຺ສາ’’ຕິ ສມາໂສ ວິເສສນປຣນິປາຕວເສນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ‘‘ສນ຺ນິຘິກິຣິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອິມິນາ ກຣີຍຕີຕິ ກາໂຣຕິ ກມ຺ມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອກຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນ຺ຕິມປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ຕທຘິການມ຺ປິ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ອສ຺ສາຕິ ‘‘ສນ຺ນິຘິກາຣກ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ.

ສນ຺ນິຘິກາຣກສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫກາລິກສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍປາຈິຕ຺ຕິຍາປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ຍາມກາລິກໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ອສມານມ຺ປິ ສຸທ຺ຘປາຈິຕ຺ຕິຍາປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍາມກາລິກໍ ວາ’’ຕິ. ປຏິຄ຺ຄຫເຓຕິ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຈ ຄຫເຓ ຈ. ອຊ຺ໂຌຫຣິຕຸກາມຕາຍ ຫິ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຈ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຄຫເຓ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍໍ ປຕ຺ຕໍ ອງ຺ຄຸລິຍາ ຆໍສນ຺ຕສ຺ສ ເລຂາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂສ ປຕ຺ໂຕ ທຸທ຺ໂຘໂຕ ໂຫຕິ ສເຈຕິ ໂຍຊນາ ອຸຕ຺ຕຣວາກ຺ເຍ ຍໍສທ຺ທໍ ທິສ຺ວາ ປຸພ຺ພວາກ຺ເຍ ຕໍສທ຺ທສ຺ສ ຄມນີຍຕ຺ຕາ. ຄຓ຺ຐິກປຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ພນ຺ຘນປຕ຺ຕສ຺ສ. ໂສຕິ ສ຺ເນໂຫ. ປຄ຺ຆຣຕິ ສນ຺ທິສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕາທິເສຕິ ທຸທ຺ໂຘເຕ, ຄຓ຺ຐິເກ ວາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ໂຘວິຕປຕ຺ເຕ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ອພ຺ໂພຫາຣິກາຕິ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ພາ, ໂວຫຣິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍນ຺ຕິ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ຕໂຕຕິ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຂາທນີຍໂຠຊນີຍໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອກປ຺ປິຍມໍເສສູຕິ ນິທ຺ຘາຣຓສມຸທາໂຍ. ສຕິ ປຈ຺ຈເຍຕິ ປິປາສສງ຺ຂາເຕ ປຈ຺ຈເຍ ສຕິ. ອນຕິຣິຕ຺ຕກຕນ຺ຕິ ອຕິຣິຕ຺ເຕນ ອກຕໍ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເອກເມວ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິກປ຺ປທ຺ວເຍຕິ ສາມິສນິຣາມິສສງ຺ຂາເຕ ວິກປ຺ປທ຺ວເຍ. ສພ຺ພວິກປ຺ເປສູຕິ ວິກາລສນ຺ນິຘິອກປ຺ປິຍມໍສຍາມກາລິກປຈ຺ຈຍສງ຺ຂາເຕສຸ ສພ຺ເພສຸ ວິກປ຺ເປສຸ.

໒໕໕. ອາມິສສໍສຏ຺ຐນ຺ຕິ ອາມິເສນ ສໍສຏ຺ຐໍ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ຍາວຊີວິກໍ.

໒໕໖. ຈຕຸພ຺ພິຘກາລິກສ຺ສ ສຣູປຎ຺ຈ ວຈນຕ຺ຖຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວິກາລໂຠຊນສິກ຺ຂາປເທ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍ’’ນ຺ຕິອິມິນາ ຍາວກາລິກສ຺ສ ສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍາວ…ເປ… ກາລິກ’’ນ຺ຕິອິມິນາ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສທ຺ຘິໍ…ເປ… ປານ’’ນ຺ຕິອິມິນາ ຍາມກາລິກສ຺ສ ສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍາວ…ເປ… ກາລິກ’’ນ຺ຕິອິມິນາ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສພ຺ພິອາທິ ປຎ຺ຈວິຘໍ ເຠສຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິອິມິນາ ສຕ຺ຕາຫກາລິກສ຺ສ ສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສຕ຺ຕາຫໍ…ເປ… ກາລິກ’’ນ຺ຕິອິມິນາ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຐເປຕ຺ວາ…ເປ… ສພ຺ພມ຺ປີ’’ຕິອິມິນາ ຍາວຊີວິກສ຺ສ ສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍາວ…ເປ… ຊີວິກ’’ນ຺ຕິອິມິນາ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ພວຈນຕ຺ໂຖ ລຫຸກມຕ຺ຕເມວ, ຄຣຸໂກ ປເນວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ຍາວ ຍຕ຺ຕໂກ ມຊ຺ຌນ຺ຫິໂກ ກາໂລ ຍາວກາໂລ, ໂສ ອສ຺ສຕ຺ຖີ, ຕໍ ວາ ກາລໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍາວກາລິກໍ. ຍາໂມ ກາໂລ ຍາມກາໂລ, ໂສ ອສ຺ສຕ຺ຖິ, ຕໍ ວາ ກາລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊີຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍາມກາລິກໍ. ສຕ຺ຕາໂຫ ກາໂລ ສຕ຺ຕາຫກາໂລ, ໂສ ອສ຺ສຕ຺ຖິ, ຕໍ ວາ ກາລໍ ນິທຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ. ຍາວ ຍຕ຺ຕໂກ ຊີໂວ ຍາວຊີໂວ, ໂສ ອສ຺ສຕ຺ຖິ, ຍາວຊີວໍ ວາ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍາວຊີວິກນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຈຕຸພ຺ພິເຘສຸ ກາລິເກສຸ. ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ອເນກວາຣໍ. ຍາວ ກາໂລ ນາຕິກ຺ກມຕິ, ຕາວ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ. ອໂຫຣຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປຓີຕໂຠຊນສິກ຺ຂາປທໍ

໒໕໗. ນວເມ ປກຏ຺ຐຠາວໍ ນີຕນ຺ຕິ ປຓີຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຓີຕສທ຺ໂທ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕມໂຠຊນານີ’’ຕິ. ສມ຺ປນ຺ໂນ ນາມ ນ ມຘຸຣຄຸໂຓ, ອຖ ໂຂ ມຘຸຣຄຸຓຍຸຕ຺ຕໍ ໂຠຊນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ກສ຺ສາຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ, ເກນາຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຸຣສ’’ນ຺ຕິອິມິນາ ສາທີຍຕິ ອສ຺ສາທີຍຕີຕິ ສາທູຕິ ວຈນຕ຺ຖສ຺ສ ສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ.

໒໕໙. ‘‘ໂຍ ປນ…ເປ… ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ສຸທ຺ຘານີຕິ ໂອທເນນ ອສໍສຏ຺ຐານິ. ໂອທນສໍສຏ຺ຐານິ ສພ຺ພິອາທີນີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ‘‘ປຓີຕສໍສຏ຺ຐານີ’’ຕິອິມິນາ ປຓີເຕຫິ ສພ຺ພິອາທີຫິ ສໍສຏ຺ຐານິ ໂຠຊນານິ ປຓີຕໂຠຊນານີຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສຕ຺ຕຘຎ຺ຎນິພ຺ພຕ຺ຕານີ’’ຕິ ອິມິນາ ໂຠຊນານໍ ສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ.

‘‘ສພ຺ພິນາ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິກປ຺ປານໍ ມຊ຺ເຌ ຕີສຸປິ ວິກປ຺ເປສຸ ‘‘ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ວາກ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາປເນ ອາປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາສໍ ກຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາປເນ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພິຠຕ຺ຕໍ ເທຫີ’’ຕິອາທິ.

ອິໂຕຕິ ຄາວິໂຕ ລທ຺ເຘນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິສງ຺ເກຕນ຺ຕິ ສງ຺ເກຕໂຕ ຎາປິຕໂຕ ວິຄຕໍ ວິຣຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ອິມິນາ ວິສງ຺ເກຕສ຺ສ ຄຸຓໂທສໍ ທສ຺ເສຕິ.

ກປ຺ປິຍສພ຺ພິນາ ເທຫີຕິ ກປ຺ປິຍສພ຺ພິນາ ສໍສຏ຺ຐໍ ຠຕ຺ຕໍ ເທຫີຕິ ໂຍຊນາ. ເອເສວ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ເຍນ ເຍນາຕິ ເຍນ ເຍນ ສພ຺ພິອາທິນາ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວິຈ຺ຉາວເສນ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປາຬິຍໍ ອາຄຕສພ຺ພິ ນາມ ໂຄສພ຺ພິ, ອຊິກາສພ຺ພິ, ມຫິໍສສພ຺ພິ, ເຍສໍ ມໍສໍ ກປ຺ປຕິ, ເຕສໍ ສພ຺ພິ ຈ. ນວນີຕໍ ນາມ ເອວເມວ. ເຕລໍ ນາມ ຕິລເຕລໍ, ສາສປເຕລໍ, ມຘຸກເຕລໍ, ເອຣຓ຺ຑເຕລໍ, ວສາເຕລຎ຺ຈ. ມຘຸ ນາມ ມກ຺ຂິກາມຘຸ. ຜາຓິຕໍ ນາມ ອຸຈ຺ຉຸມ຺ຫາ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ມຈ຺ໂຉ ນາມ ອຸທກຈໂຣ. ປາຬິອນາຄໂຕ ມຈ຺ໂຉ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ມໍສໍ ນາມ ເຍສໍ ມໍສໍ ກປ຺ປຕິ, ເຕສໍ ມໍສໍ. ຂີຣທຘີນິ ສພ຺ພິສທິສາເນວ. ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ເອວໍ ‘‘ນວນີຕຠຕ຺ຕໍ ເທຫີ’’ຕິອາທີສຸປິ ສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸກ຺ກຏເມວ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ໂສ ຈາຕິ ໂສ ຈຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ. ກິໍ ປໂຍຊນໍ. ນຕ຺ເຖວ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປຏິລທ຺ຘໍ ໂຠຊນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອກຣສນ຺ຕິ ເອກກິຈ຺ຈໍ. ຕໂຕຕິ ນວປຓີຕໂຠຊນໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ສພ຺ພານີຕິ ນວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໖໑. ອຸຠເຍສມ຺ປີຕິ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີນມ຺ປິ. ສພ຺ພີຕິ ເຈຕ຺ຖ ໂຍ ນໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ພລາຍຸວຑ຺ຒນຕ຺ຖໍ ສພ຺ພຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສພ຺ພິ, ຆຕໍ. ຕຕິຍກ຺ຂເຣເນວ ສຊ຺ຌາຍິຕພ຺ພໍ ລິຂິຕພ຺ພຎ຺ຈ. ກສ຺ມາ? ຕຕິຍກ຺ຂຣຏ຺ຐາເນເຍວ ສພ຺ພ ຄຕິຍນ຺ຕິ ຄຕິອຕ຺ຖສ຺ສ ສພ຺ພຘາຕຸສ຺ສ ຘາຕຸປາເຐສຸ ອາຄຕຕ຺ຕາຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ທນ຺ຕໂປນສິກ຺ຂາປທໍ

໒໖໓. ທສເມ ທນ຺ຕກຏ຺ຐນ຺ຕິ ທນ຺ຕໂປນໍ. ຕຎ຺ຫິ ທນ຺ໂຕ ກສີຍຕິ ວິເລຂີຍຕິ ອເນນາຕິ ‘‘ທນ຺ຕກຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ສພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາທິນາ ສພ຺ພເມວ ປໍສຸກູລໍ ສພ຺ພປໍສຸກູລໍ, ຕມສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ‘‘ສພ຺ພປໍສຸກູລິໂກ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂສຕິ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ ກິຣາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສຸສາເນຕິ ອາຬຫເນ. ຕຎ຺ຫິ ຉວານໍ ສຍນຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ‘‘ສຸສານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ. ຕຕ຺ຖາຕິ ສຸສາເນ. ປຸນ ຕຕ຺ຖາຕິ ເອວເມວ. ອຍ຺ຍສຣູປຎ຺ຈ ໂວສາຏິຕກສຣູປຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຍ຺ຍໂວສາຏິຕການີຕິ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຍ຺ຍາ…ເປ… ປິຕາມຫາ’’ຕິອິມິນາ ອຍ຺ຍສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ໂວ…ເປ… ໂຠຊນີຍານີ’’ຕິອິມິນາ ໂວສາຏິຕກສຣູປໍ. ອຍ຺ຍສງ຺ຂາຕານໍ ປິຕິປິຕາມຫານໍ ອຕ຺ຖາຍ, ເຕ ວາ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຉຑ຺ຑິຕານິ ໂວສາຏິຕກສງ຺ຂຕານິ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍານິ ອຍ຺ຍໂວສາຏິຕການີຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ ກາຕພ຺ໂພ. ມນຸສ຺ສາ ຐເປນ຺ຕິ ກິຣາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍນ຺ຕິ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ. ເຕສນ຺ຕິ ຎາຕການໍ. ປິຓ຺ຑໍ ປິຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາຕິ ສງ຺ຆາຏໍ ສງ຺ຆາຏໍ ກຕ຺ວາ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຂາທນີຍໂຠຊນີຍໂຕ ອຎ຺ຎໍ. ອຸມ຺ມາເຣປີຕິ ສຸສານສ຺ສ ອິນ຺ທຂີເລປິ. ໂສ ຫິ ອຸທ຺ຘໂຏ ກິເລສມາໂຣ ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອຸມ຺ມາໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິ ອຠິນິກ຺ຂມນກາເລ ປຸຕ຺ຕໍ ຈຸມ຺ພິສ຺ສາມີຕິ ໂອວຣກສ຺ສ ອິນ຺ທຂີເລ ຐຕ຺ວາ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ມາຕຣໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນລາເຏ ຫຕ຺ຖໍ ຐເປຕ຺ວາ ສຍນ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສເຈ ເມ ປຸຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍໍ, ມາຕາ ຕສ຺ສ ປພຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ, ປພຸຊ຺ຌມານາຍ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຠິນິກ຺ຂມນນ຺ຕຣາຍຠເຍນ ປຸຕ຺ຕທາເຣ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ອິນ຺ທຂີລໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິ. ຕສ຺ມາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຐຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕທາເຣສຸ ອເປກ຺ຂາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ມາຣສ຺ສ ອຸທ຺ຘຏຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ໂສ ອິນ຺ທຂີໂລ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ‘‘ອຸມ຺ມາໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຎ຺ເຎ ປນ ຣູຬ຺ຫີວເສນ. ຖິໂຣຕິ ຖທ຺ໂຘ. ຆນພທ຺ໂຘຕິ ຆເນນ ພທ຺ໂຘ. ກຖິເນນ ມໍເສນ ອາພທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຐຕິ ຖູໂລ ຠວຕີຕິ ວໂຐ, ມຸທ຺ຘຊທຸຕິໂຍຍໍ, ໂສ ອສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ວຐໂຣຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວຐໂຣຕິ ຖູໂລ’’ຕິ. ‘‘ສລ຺ລກ຺ເຂມາ’’ຕິອິມິນາ ‘‘ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ມນຘາຕຸ ສລ຺ລກ຺ຂຓຕ຺ໂຖ, ມກາຣສ຺ເສກາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ເຕສນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສານໍ.

໒໖໔. ສມ຺ມາຕິ ອວິປຣີຕໍ. ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ອາຫາຣສທ຺ທສ຺ສ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍາທີສຸ ນິຣູຬ຺ຫຠາວໍ ອມຎ຺ຎິຕ຺ວາ. ຠຄວາ ປນ ຐເປສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍຖາອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສາຕິ ເຍນາກາເຣນ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ. ປິຕາ ປຸຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕ ທາຣເກ ສຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ.

໒໖໕. ເອຕເທວາຕິ ຕິຓ຺ຓມາກາຣານມຎ຺ຎຕຣວເສນ ອທິນ຺ນເມວ ສນ຺ຘາຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ມາຕິກາຍໍ ‘‘ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖິ, ອຖ ກສ຺ມາ ປທຠາຊເນເຍວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທິນ຺ນນ຺ຕິ ອິທ’’ນ຺ຕິອາທິ. ‘‘ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອຸທ຺ຘຏນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອສ຺ສາຕິ ‘‘ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ. ນິທ຺ເທເສ ຈ ‘‘ກາເຍນ…ເປ… ເທນ຺ເຕ’’ຕິ ອຸທ຺ຘຏນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເອວນ຺ຕິ ອິເມຫິ ຕີຫາກາເຣຫິ ທທມາເນຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວນ຺ຕິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ. ອາທີຍມານນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຣຖເຣຓຸມ຺ປີຕິ ຣຖິກວີຖິຍໍ ອຸຏ຺ຐິຕປໍສຸມ຺ປິ. ປຸພ຺ເພຕິ ປຐມປວາຣຓສິກ຺ຂາປເທ. ເອວໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ເອຕໍ ອາຫາຣໍ ທິນ຺ນໍ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ເອຕເມວາ’’ຕິ ເອວສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ຕສ຺ສ ຜລໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ອິທ’’ນ຺ຕິອາທິ. ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ກາເຍນາ’’ຕິອາທິວຈເນ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ນຕ຺ຖຸ ກຣີຍຕິ ອິມາຍາຕິ ນຕ຺ຖຸກຣຓີ, ຕາຍ. ນາສາປຸເຏນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອກລ຺ລໂກຕິ ຄິລາໂນ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ກາເຍນ ປຏິພທ຺ໂຘ ກາຍປຏິພທ຺ໂຘ ກຏຈ຺ຉຸອາທີຕິ ອາຫ ‘‘ກຏຈ຺ຉຸອາທີສູ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ປາຕິຍມານນ຺ຕິ ປາຕາປິຍມານໍ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ. ‘‘ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຖາມມຊ຺ຌິມສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ຕນ຺ຕິ ທາຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໍ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຫຕ຺ຖປາໂສ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິວຈເນ. ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ຐິເຕເນວ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ຠູມຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ຠູມິຍໍ ຐິຕສ຺ສ. ອາກາສຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ອາກາເສ ຐິຕສ຺ສ. ‘‘ຫຕ຺ຖໍ ອງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ປເທຫິ ອວຍວິສມ຺ພນ຺ໂຘ ກາຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ‘‘ຠູມຏ຺ຐສ຺ສ ຈ ສີເສນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ປກ຺ຂີຕິ ສກຸໂຓ. ໂສ ຫິ ປກ຺ຂຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປກ຺ຂີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຫຕ຺ຖີຕິ ກຸຎ຺ຊໂຣ. ໂສ ຫິ ໂສຓ຺ຑສງ຺ຂາຕຫຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຫຕ຺ຖີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອທ຺ເຘນ ອຏ຺ຐມໍ ຣຕນມສ຺ສາຕິ ອທ຺ຘຏ຺ຐມຣຕໂນ, ຫຕ຺ຖີ, ຕສ຺ສ. ເຕນາຕິ ຫຕ຺ຖິນາ.

ເອໂກ ທາຍໂກ ວທຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂອຓມຕີຕິ ເຫຏ຺ຐາ ນມຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ເອກເທສສມ຺ປຏິຈ຺ຉນມຕ຺ເຕນ. ຕໂຕຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໂຕ. ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາຕິ ວິວຣິຕ຺ວາ. ກາເຊນາຕິ ພ຺ຍາຠງ຺ຄິຍາ. ສາ ຫິ ກຈຕິ ພນ຺ຘຕິ ວິວິຘໍ ຠາຣໍ ອສ຺ມິນ຺ຕິ ກາໂຈຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຈກາຣສ຺ສ ຊກາເຣ ກເຕ ກາໂຊປິ ຍຸຕ຺ໂຕເຍວ. ຕິໍສ ຫຕ຺ຖາ ຣຕນານິ ອິມສ຺ສາຕິ ຕິໍສຫຕ຺ໂຖ, ເວຓຸ. ຄຸຬກຸມ຺ໂຠຕິ ຜາຓິເຕນ ປູຣິໂຕ ຆໂຏ. ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວາຕິ ກຸມ຺ເຠສຸ ຫຕ຺ຖປາສໂຕ ພຫິ ຐິເຕສຸປິ ອຠິຫາຣກສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິຕຕ຺ຕາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸຈ຺ຉຸຍນ຺ຕໂທຓິໂຕຕິ ອຸຈ຺ຉຸໍ ປີຬນຍນ຺ຕສ຺ສ ອມ຺ພຓໂຕ.

ພຫູ ປຕ຺ຕາ ຐປິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ. ຐິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຫຕ຺ຖປາເສຕິ ໂຍຊນາ. ຐຕ຺ວາ ຜຸສິຕ຺ວາ ‘‘ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ ປາຐເສເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຐິເຕນ ວາ ນິສິນ຺ເນນ ວາ ນິປນ຺ເນນ ວາ ທາຍເກນ ທິຍ຺ຍຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ປຖວິຍໍ ຐິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍໍ ຍນ຺ຕິ ຍໍ ຍໍ ປຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ເຍສຸ ເກສຸຈີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ວຈນໍ.

ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຊາໂຕ ຕຕ຺ຖຊາໂຕ, ອລຸຕ຺ຕສມາໂສຍໍ, ໂສເຍວ ຕຕ຺ຖຊາຕໂກ, ຕສ຺ມິໍ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ຕຕ຺ຖຊາຕເກ ນ ຣຸຫຕິ ຍຖາ, ເອວໍ ນ ຣຸຫຕິເຍວາຕິ ໂຍຊນາ. ຖາມມຊ຺ຌິເມນ ປຸຣິເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ຫຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສໍຫາຣິຍໍ, ຕໍເຍວ ສໍຫາຣິມໍ ຍກາຣສ຺ສ ມກາຣໍ ກຕ຺ວາ, ນ ສໍຫາຣິມໍ ອສໍຫາຣິມໍ, ຕສ຺ມິໍ. ເຕປີຕິ ເຕ ອສໍຫາຣິມາປິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ຕຕ຺ຖຊາຕກສງ຺ເຂປູປຄາຕິ ຕຕ຺ຖຊາຕເກ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ເຂປໍ ປກ຺ເຂປໍ ອຸປຄຕາ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ອິທຎ຺ຫິ ວາກ຺ຍນ຺ຕຣຕ຺ຕາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕານີຕິ ຕິນ຺ຕິຓິກາທິປຓ຺ຓານິ. ສນ຺ຘາເຣຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ມາ ຘາເຣຕຸໍ. ຐິໂຕ ທາຍໂກຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ລທ຺ຘສ຺ສ ລທ຺ຘສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ສນ຺ນິຘິຏ຺ຐານຕ຺ຕາ, ປກ຺ຂິຕ຺ຕຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ວາ ຖວີຍຕິ ປສໍສີຍຕີຕິ ຖວິກາ, ຕໂຕ. ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ‘‘ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ວາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາ’’ຕິ ອນິຍມວິກປ຺ປຕ຺ໂຖ ວາສທ຺ໂທ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ໂພ. ເຕສຸ ເຕສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ຣຎ຺ຊຕິ ລຄ຺ຄຕີຕິ ຣໂຊ, ຕໍ. ວິນເຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ວິນຍທຸກ຺ກຏໍ. ຕໍ ປນາຕິ ຠິກ຺ຂໍ ປນ. ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເທຖາຕິ ມໍ ປຏິຄ຺ຄຫາເປຕ຺ວາ ມມ ເທຖາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຕໂຕ ຕໂຕຕິ ຕສ຺ມາ ຕສ຺ມາ ຐານາ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂໍ. ຕສ຺ສາຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ.

ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ໂສ ທິຍ຺ຍມາໂນ ຠິກ຺ຂຸ ທາຍເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ອິມນ຺ຕິ ສຣຊປຕ຺ຕໍ. ເຕນາຕິ ທິຍ຺ຍມານຠິກ຺ຂຸນາ. ຕຖາ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຖາ ທາຍເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປ຺ລວຕີຕິ ອຸປຣິ ຄຈ຺ຉຕິ, ປ຺ລຸ ຄຕິຍນ຺ຕິ ຫິ ຘາຕຸປາເຐສຸ (ສທ຺ທນີຕິຘາຕຸມາລາຍໍ ໑໖ ຬກາຣນ຺ຕຘາຕຸ) ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ອຸອິຕິ ອຸປສຄ຺ຄສ຺ສ ອຕ຺ຖທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຸປຣີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປກາຣລກາຣສໍໂຍໂຄ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ‘‘ອຸປ຺ປິລວຕີ’’ຕິ ລິຂນ຺ຕິ, ໂສ ອປາໂຐ. ກຎ຺ຊິກນ຺ຕິ ພິລງ຺ຄໍ. ຕຎ຺ຫິ ເກນ ຊເລນ ອຎ຺ຊິຍໍ ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕໍ ອສ຺ສາຕິ ‘‘ກຎ຺ຊິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕເມວ ກຎ຺ຊິກໍ ຍກາຣສ຺ສ ກກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ຕໍ ປວາເຫຕ຺ວາ, ອປເນຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ. ສຸກ຺ຂເມວ ຠຕ຺ຕໍ ຠຊິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ເສວິຕພ຺ພຏ຺ເຐນາຕິ ສຸກ຺ຂຠຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ. ປຸຣໂຕຕິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປຸຣໂຕ, ປຸພ຺ເພ ວາ. ຜຸສິຕານີຕິ ພິນ຺ທູນິ. ຕານິ ຫິ ສມ຺ພາຘຏ຺ຐາເນສຸປິ ຜຸສນ຺ຕີຕິ ຜຸສິຕານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ອຸຬຸງ຺ໂກຕິ ໂກສິຍສກຸຓນາໂມ ທີຆທຓ຺ຑໂກ ເອໂກ ຠາຊນວິເສໂສ, ເຕນ. ເຖວາຕິ ຜຸສິຕານິ. ຕານິ ຫິ ສມ຺ພາຘຏ຺ຐາເນສຸປິ ຜຸສິຕຕ຺ຕາ ຖວີຍນ຺ຕິ ປສໍສີຍນ຺ຕີຕິ ‘‘ເຖວາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຈຣຸເກນາຕິ ຈຣີຍຕິ ຠກ຺ຂີຍຕີຕິ ຈຣຸ, ຫພ຺ຍປາໂກ, ຕໍ ກໂຣຕິ ອເນນາຕິ ຈຣຸກໍ, ຖາລ຺ຍາທິກໍ ຂຸທ຺ທກຠາຊນໍ, ເຕນ ອາກິຣິຍມາເນຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກາຬວຓ຺ຓກາເມຫິ ມານີຍຕີຕິ ມສິ. ຂາທຕີຕິ ຉາໂຣ ຂກາຣສ຺ສ ຉກາຣໍ, ທກາຣສ຺ສ ຈ ຣກາຣໍ ກຕ຺ວາ, ຂາຣຣໂສ, ໂສ ອິມິສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ຉາຣິກາ. ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາຕິ ອຸທ຺ຘໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ.

ຜາເລຕ຺ວາຕິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ເທນ຺ຕານໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປາຍາສສ຺ສາຕິ ປາຍາເສນ. ຕຖາປີຕິ ເຕນ ມຸຂວຏ຺ຏິຍາ ຄຫຓາກາເຣນປິ.

ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາຕິ ‘‘ປຏິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ມນສິກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ໂສຕິ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ. ວຏ຺ຏຕິເຍວາຕິ ອາໂຠຄສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ອນາທຣນ຺ຕິ ອນາທເຣນ, ກຣຓຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ອນາທຣໍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເກຈີຕິ ອຠຍຄິຣິວາສິໂນ. ກາເຍນ ປຏິພທ຺ໂຘ ກາຍປຏິພທ຺ໂຘ, ເຕນ ປຏິພທ຺ໂຘ ກາຍປຏິພທ຺ຘປຏິພທ຺ໂຘ, ເຕນ. ວຈນມຕ຺ຕເມວາຕິ ‘‘ປຏິພທ຺ຘປຏິພທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ເອກໍ ອຕິເຣກໍ ປຏິພທ຺ຘວຈນມຕ຺ຕເມວ ນານໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ກາຍປຏິພທ຺ຘເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍມ຺ປີຕິ ຍມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ວຏ຺ຏເນ. ຕນ຺ຕິ ອນຸຊານນໍ.

ເນຍ຺ໂຍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ເນຕ຺ວາ ຎາໂຕ ອຕ຺ໂຖ ອິມສ຺ສາຕິ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ສຸຕ຺ເຕ, ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ. ຍນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸ ປຕຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຣິຄຬິຕ຺ວາຕິ ຠສ຺ສິຕ຺ວາ. ສຸທ຺ຘາຍາຕິ ນິຣຊາຍ. ສາມນ຺ຕິ ສຍໍ. ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ວາຕິອາທີສຸ ຕໂຍ ວາສທ຺ທາ ອນິຍມວິກປ຺ປຕ຺ຖາ. ປຸຎ຺ຉິຕາທີສຸ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ກິຈ຺ເຈ ກເຕ ອິຕຣກິຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຕິ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ, ‘‘ອາຫຣາເປຕຸມ຺ປີ’’ຕິປເທ ກາຣິຕກມ຺ມໍ. ‘‘ກສ຺ມາ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາ. ຫີຕິ ວິຕ຺ຖາໂຣ. ວທນ຺ເຕນ ຠຄວຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖາຕິ ສຸຕ຺ຕວຈເນສຸ. ‘‘ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ຕໍ ຠິກ຺ຂເວ ທາຍເກຫີ’’ຕິ ວຈເນນາຕິ ໂຍຊນາ. ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ນີຕຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ອິຕຕ຺ໂຖ ຎາຕຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ນີຕຕ຺ຖມຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖ, ມຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ຈາ’’ຕິ ອາທິ. ຕນ຺ຕິ ປຣິຠຸຎ຺ຊນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທຸຕິຍທິວເສປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ອປຣທິວເສປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ເນຍ຺ຍຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເນຕ຺ວາ ອິຍ຺ຍຕ຺ໂຖ ຎາຕຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຫີຕິ ວິຕ຺ຖາໂຣ. ທນ຺ຕາຕິ ທສນາ. ເຕ ຫິ ທໍສີຍນ຺ຕິ ຠກ຺ຂີຍນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ‘‘ທນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖໍເຍວ ສຕ຺ຖກໍ ຂຸທ຺ທກຏ຺ເຐນ, ເຕນ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ສຕ຺ຖເກນ. ເອຕນ຺ຕິ ມລໍ. ຕນ຺ຕິ ໂລຫຄນ຺ຘມຕ຺ຕໍ. ປຣິຫຣນ຺ຕີຕິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຫຣນ຺ຕິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ຕໍ ສຕ຺ຖກໍ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ຍສ຺ມາ ນ ປຣິຫຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອເສວ ນໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຄ຺ຄຫິຕປຈ຺ຈຍາ, ສນ຺ນິຘິປຈ຺ຈຍາ ວາ ໂທໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ຕກ຺ກຂີເຣສຸ. ນີລິກາຕິ ນີລວຓ຺ຓາ ສ຺ເນຫາ. ອາມກຕກ຺ກາທີສູຕິ ອປກ຺ເກສຸ ຕກ຺ກຂີເຣສຸ.

ກິລິຏ຺ຐອຸທກນ຺ຕິ ສມລໍ ອຸທກໍ. ຕສ຺ສາຕິ ສາມເຓຣສ຺ສ. ປຕ຺ຕຄຕໍ ໂອທນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອສ຺ສາຕິ ສາມເຓຣສ຺ສ. ອຸຄ຺ຄຫິຕໂກຕິ ອວຄຫິຕໂກ. ‘‘ອຸຎ຺ຎາໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໑໒) ວິຍ ອຸກາໂຣ ໂອກາຣວິປຣີໂຕ ໂຫຕິ, ອປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ທຸຄ຺ຄຫິຕໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເອເຕນາຕິ ໂອທເນນ. ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ ຫຕ຺ຖໂຕ ອມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປຸນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ສາເປກ຺ເຂ ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ໂຕຕິ ອິໂຕ ປຕ຺ຕໂຕ. ສາມເຓໂຣ ປກ຺ຂິປຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕໂຕຕິ ປຕ຺ຕໂຕ. ເກຈີຕິ ອຠຍຄິຣິວາສິໂນ. ຕນ຺ຕິ ‘‘ປຸນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕານໍ ເກສຎ຺ຈິ ອາຈຣິຍານໍ ວຈນໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍນ຺ຕິ ປູວຠຕ຺ຕາທິ.

ອຕ຺ຕໂນ ວາຕິ ສາມເຓຣສ຺ສ ວາ. ສາມເຓຣາຕິ ອາມນ຺ຕນໍ. ຕສ຺ສາຕິ ສາມເຓຣສ຺ສ. ຠາຊເນຕິ ຍາຄຸປຈນກຠາຊເນ. ຍາຄຸກຸຏນ຺ຕິ ຍາຄຸຍາ ປູຣິຕໍ ກຸຏໍ. ຕນ຺ຕິ ຍາຄຸກຸຏໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ກາຣິຕກມ຺ມໍ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ຄີວໍ ຐເປຕ຺ວາ ອາວຊ຺ເຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາວຊ຺ເຊຕີຕິ ປຣິຓາເມຕິ.

ປຏິຄ຺ຄຫຓູປຄໍ ຠາຣນ຺ຕິ ຖາມມຊ຺ຌິເມນ ປຸຣິເສນ ສໍຫາຣິມໍ ຠາຣໍ. ພລວຕາ ສາມເຓເຣນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕລຆຏໍ ວາຕິ ເຕເລນ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຆຏໍ ວາ. ລຄ຺ເຄນ຺ຕີຕິ ລມ຺ເພນ຺ຕິ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ.

ນາຄສ຺ສ ທນ຺ໂຕ ວິຍາຕິ ນາຄທນ຺ຕໂກ, ສທິສຕ຺ເຖ ໂກ. ອງ຺ກີຍເຕ ລກ຺ຂີຍເຕ ອເນນາຕິ ອງ຺ກຸໂສ, ຄຊມຕ຺ຖກມ຺ຫິ ວິຊ຺ຌນກຓ຺ຑໂກ. ອງ຺ກຸໂສ ວິຍາຕິ ອງ຺ກຸສໂກ, ຕສ຺ມິໍ ອງ຺ກຸສເກ ວາ ລຄ຺ຄິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຄຓ຺ຫໂຕຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ. ມຎ຺ຈສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ໂຈ, ຕສ຺ມິໍ. ຕນ຺ຕິ ເຕລຖາລກໍ.

ອາໂຣຫນ຺ເຕຫິ ຈ ໂອໂຣຫນ຺ເຕຫິ ຈ ນິຈ຺ຈໍ ເສວີຍຕີຕິ ນິສ຺ເສຓີ, ຕສ຺ສາ ມຊ຺ຌໍ ນິສ຺ເສຓິມຊ຺ຌໍ, ຕສ຺ມິໍ. ກຓ຺ເຓ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ກຓ຺ຓິກໍ, ກຓ຺ຓມລໍ, ກຓ຺ຓິກໍ ວິຍ ກຓ຺ຓິກໍ, ຍຖາ ຫິ ກຓ຺ຓມລໍ ກຓ຺ຓໂຕ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສຍໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ເຕລາທິໂຕ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສຍໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຆນຈຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ກຖິນຈຸຓ຺ຓໍ. ຕໍສມຸຏ຺ຐານເມວ ນາມາຕິ ຕໂຕ ເຕລາທິໂຕ ສມຸຏ຺ຐານເມວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕນ຺ຕິ ກຓ຺ຓິກາທິ. ອິທໍ ປທໍ ປຸພ຺ພາປຣາເປກ຺ຂໍ.

ໂຍຕ຺ເຕນາຕິ ຣຊ຺ຊຸນາ. ອຎ຺ໂຎ ເທຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ປວິສນ຺ເຕ ຈ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ຈ ວຣຕິ ອາວຣຕິ ອິມາຍາຕິ ວຕິ, ຕໍ. ອຸຈ຺ຉູຕິ ຣສາໂລ. ໂສ ຫິ ອຸສຕິ ວິສໍ ທາເຫຕີຕິ ອຸຈ຺ຉູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ. ຕິມ຺ພຣຸສກນ຺ຕິ ຕິນ຺ທຸກໍ. ຕຎ຺ຫິ ເຕເມຕິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອທ຺ເທຕິ ຣເສນາຕິ ຕິມ຺ໂພ, ຣຸສຕິ ຂຸທ຺ທິຕໍ ນາເສຕີຕິ ຣຸສໂກ, ຕິມ຺ໂພ ຈ ໂສ ຣຸສໂກ ຈາຕິ ‘‘ຕິມ຺ພຣຸສໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ. ວຕິທຓ຺ຑເກສູຕິ ວຕິຍາ ອຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂຓິເຕສຸ ທຓ຺ຑເກສຸ. ມຍໍ ປນາຕິ ສງ຺ຄຫກາຣາຈຣິຍຠູຕາ ພຸທ຺ຘໂຆສນາມກາ ມຍໍ ປນ, ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາຍ ພຫຸວຈນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ປຸຖຸໂລ ປາກາໂຣຕິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ຖປາສານຕິກ຺ກມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫຕ຺ຖສຕມ຺ປີຕິ ຣຕນສຕມ຺ປິ.

ໂສຕິ ສາມເຓໂຣ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເທຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອປໂຣຕິ ສາມເຓໂຣ.

ຜລໍ ອິມິສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ຜລິນີ, ອິນປຈ຺ຈໂຍ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໂຊຕໂກ ອີ, ຕໍ ສາຂນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຜລິນິສາຂນ຺ຕິ ສມາສໂຕປິ ປາໂຐ ອຕ຺ຖິ. ມຈ຺ຉິກວາຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ມຘຸຜາຓິຕາທີຫິ ມກ຺ຂນຏ຺ຐາເນ ນິລີຍນ຺ຕີຕິ ມກ຺ຂິກາ, ຕາເຍວ ມຈ຺ຉິກາ ຂກາຣສ຺ສ ຉກາຣໍ ກຕ຺ວາ, ຕາສໍ ນິວາຣຓາຍ. ມູລປຏິຄ຺ຄຫເມວາຕິ ມູເລ ປຏິຄ຺ຄຫຓເມວ, ປຐມປຏິຄ຺ຄຫເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຠິກ຺ຂຸ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຣິຕ຺ເຕນາຕິ ເກນິປາເຕນ. ຕຎ຺ຫິ ອຣຕິ ນາວາ ຄຈ຺ຉຕິ ອເນນາຕິ ອຣິຕ຺ຕໍ, ເຕນ. ຕນ຺ຕິ ປຏິຄ຺ຄຫຓາຣຫໍ ຠຓ຺ຑໍ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນາຕິ ກາຣິຕກມ຺ມໍ. ຕສ຺ມິມ຺ປີຕິ ຈາຏິກຸຓ຺ຑເກປິ. ຕນ຺ຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ.

ປາເຖຍ຺ຍຕຓ຺ຑຸເລຕິ ປຖສ຺ສ ຫິເຕ ຕຓ຺ຑຸເລ. ເຕສນ຺ຕິ ສາມເຓຣານໍ. ອິຕເຣຫີຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຄຫິຕຕຓ຺ຑຸເລຫິ. ສພ຺ເພຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຄຫິເຕຫິ ສາມເຓຣສ຺ສ ຕຓ຺ຑຸເລຫິ ຍາຄຸປຈເນ ນ ທິສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກາຣຓນ຺ຕິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ກາຣຓໍ.

ຠຕ຺ຕໍ ປຈິຕຸກາໂມ ສາມເຓໂຣຕິ ໂຍຊນາ. ຠິກ຺ຂຸນາ ອາໂຣເປຕພ຺ພໍ, ອຄ຺ຄິ ນ ກາຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸນ ປຏິຄ຺ຄຫຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ ມູເລ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອສ຺ສາຕິ ສາມເຓຣສ຺ສ. ຕໂຕຕິ ອຄ຺ຄິຊາລນໂຕ.

ຕຕ຺ເຕ ອຸທເກຕິ ອຸທເກ ຕາເປ. ຕໂຕຕິ ຕຓ຺ຑຸລປກ຺ຂິປນໂຕ.

ປິຘານນ຺ຕິ ອຸກ຺ຂລິປິຘານໍ. ຕສ຺ເສວາຕິ ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ຈກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວ. ທພ຺ພິໍ ວາຕິ ກຏຈ຺ຉຸໍ ວາ. ໂສ ຫິ ທຣີຍຕິ ວິໂລຬີຍຕິ ອິມາຍາຕິ ທພ຺ພີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຐປເນ. ຕສ຺ເສວາຕິ ໂລລຠິກ຺ຂຸສ຺ເສວ. ຕໂຕຕິ ປຕ຺ຕໂຕ. ປຸນ ຕໂຕຕິ ສາຂາທິໂຕ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຜລຣຸກ຺ເຂ.

ວິຕກ຺ກໍ ໂສເຘຕຸນ຺ຕິ ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ ວິຕກ຺ກໍ ໂສເຘຕຸໍ. ຕໂຕຕິ ອມ຺ພຜລາທິໂຕ.

ປຸນ ຕໂຕຕິ ມາຕາປິຕູນມຕ຺ຖາຍ ຄຫິຕເຕລາທິໂຕ. ເຕຕິ ມາຕາປິຕໂຣ. ຕໂຕເຍວາຕິ ເຕຫິເຍວ ຕຓ຺ຑຸເລຫິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ຕາປິຕອຸທເກ. ອມຸຎ຺ຈນ຺ເຕເນວ ຫຕ຺ເຖນາຕິ ໂຍຊນາ. ອງ຺ຄນ຺ຕິ ວິນາສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອງ຺ຄາຣາ. ທຣີຍນ຺ຕິ ຜລີຍນ຺ຕີຕິ ທາຣູນິ.

ວຸຕ຺ໂຕ ສາມເຓໂຣຕິ ໂຍຊນາ.

ຄວຕິ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ສທ຺ທໍ ກໂຣຕີຕິ ຄຸໂຬ, ຄຸຬຕິ ວິສໂຕ ຊີວິຕໍ ຣກ຺ຂຕີຕິ ວາ ຄຸໂຬ, ຕໍ ຠາເຊນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ສາຕິ ໂລລສາມເຓຣສ຺ສ.

ຘູມສ຺ສຕ຺ຖາຍ ວຏ຺ຏີຍຕິ ວຏ຺ຏິຕ຺ວາ ກຣີຍຕີຕິ ຘູມວຏ຺ຏິ, ຕໍ. ມຸຂີຍຕິ ວິປຣີຍຕີຕິ ມຸຂໍ. ກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສີສໍ, ຕໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ກຓ຺ໂຐ.

ຠຕ຺ຕຸຄ຺ຄາໂຣຕິ ອຸທ຺ຘໍ ຄິຣຕິ ນິຄ຺ຄິຣຕີຕິ ອຸຄ຺ຄາໂຣ, ຠຕ຺ຕເມວ ອຸຄ຺ຄາໂຣ ຠຕ຺ຕຸຄ຺ຄາໂຣ, ອຸຄ຺ຄາຣຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທນ຺ຕນ຺ຕເຣຕິ ທນ຺ຕວິວເຣ.