໑. ໂອວາທສິກ຺ຂາປທ-ອຕ຺ຖໂຍຊນາ

໑໔໔. ຠິກ຺ຂຸນິວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ເຕສນ຺ຕິ ເຖຣານໍ. ມຫາກຸເລຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕາຕິ ໂຍຊນາ. ກຸລຘີຕໂຣ ວິຊ຺ຊມານຄຸຓໍ ກຖຍນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຎາຕິມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິປທໍ ‘‘ກຖຍນ຺ຕີ’’ຕິປເທ ສມ຺ປທານໍ. ກຸໂຕຕິ ກສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສນ຺ຕິ ເຖຣານໍ ຄຸຓນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ກເຖຕຸ’’ນ຺ຕິປທມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ວິຊ຺ຊມານຄຸເຓ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອວຕ຺ວາ ‘‘ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິປທມເປກ຺ຂິຍ ‘‘ວິຊ຺ຊມານຄຸຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ຕໂຕຕິ ກຖນກາຣຓາ ອຠິຫຣິໍສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕນາຕິ ອຠິຫຣຓເຫຕຸນາ.

ເຕສນ຺ຕິ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍານໍ. ຕາສູຕິ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ’’ຕິປທໍ ‘‘ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ’’ຕິປເທ ກມ຺ມໍ. ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍານໍ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ອຸປສງ຺ກມນໍ ລາຠຕຓ຺ຫາຍ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຉພ຺ພຄ຺ຄີສຸ ອຸປສງ຺ກມນໍ ຈລຈິຕ຺ຕຕາຍ ໂຫຕີຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎູປສງ຺ກມນ຺ຕານໍ ວິເສໂສ. ຕິຣຈ຺ຉານຠູຕາ ກຖາ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາ ນິຣຕ຺ຖກກຖາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານກຖນ຺ຕີ’’ຕິ. ສຄ຺ຄມຄ຺ຄຄມເນປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ໂມກ຺ຂຄມເນ ປນ ກາ ນາມ ກຖາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຣາຊາໂນ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ ຣາຊກຖາ. ອາທິສທ຺ເທນ ໂຈຣກຖາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໑໔໗. ເຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຠເວຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອທິຏ຺ຐໍ ສຈ຺ຈໍ ເຍຫີຕິ ອທິຏ຺ຐສຈ຺ຈາ, ເຕສໍ ຠາໂວ ອທິຏ຺ຐສຈ຺ຈຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອທິຏ຺ຐສຈ຺ຈຕ຺ຕາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ເນສນ຺ຕິ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍານໍ. ອຎ຺ເຎເນວ ອຸປາເຍນາຕິ ອລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິໂຕ ອຎ຺ເຎເນວ ລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິສງ຺ຂາເຕນ ກາຣເຓນ ກຕ຺ຕຸກາໂມຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຣໂຕຕິ ປຣສ຺ມິໍ ປຈ຺ຉາ, ອຸປຣີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກໂຣນ຺ໂຕ ວາຕິ ປຣິພາຫິເຣ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ອາຫາຕິ ໂຍຊນາ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ຍສ຺ມາ ນ ຠູຕປຸພ຺ພານິ, ອິຕິ ຕສ຺ມາ ປຣິພາຫິຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອນຸຊານາມີ’’ຕິອາທິວຈເນ. ສີລວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວນ຺ຕຸສທ຺ໂທ ປສໍສຕ຺ເຖ ຈ ອຕິສຍຕ຺ເຖ ຈ ນິຈ຺ຈໂຍຄຕ຺ເຖ ຈ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິກສ຺ສ. ຕນ຺ຕິ ສີລໍ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສທ຺ທານໍ ກມ຺ມຘາຣຍຠາວໍ, ເຕຫິ ຈ ສໍວຸຕສທ຺ທສ຺ສ ຕປ຺ປຸຣິສຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ໂຂວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອວສທ຺ເທນ ກມ຺ມຘາຣຍຠາວໍ, ເອນສທ຺ເທນ ຈ ຕປ຺ປຸຣິສຠາວໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ກາຣິຕປຈ຺ຈໂຍ ຫິ ອທສ຺ສນໍ ຄໂຕ. ອິມິນາ ອິຣິຍາປຖວິຫາຣ ທິພ຺ພວິຫາຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣ ອຣິຍວິຫາເຣສຸ ຈຕູສຸ ວິຫາເຣສຸ ອຕ຺ຕຠາວວຕ຺ຕນໍ ອິຣິຍາປຖວິຫາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕີ’’ຕິວຈນໍ. ວິຠງ຺ເຄຕິ ຌານວິຠງ຺ເຄ.

‘‘ສີລ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ອຏ຺ຐ ປທານິ ຕຸລ຺ຍາຘິກຣຓານິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ – ສີລໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ປຕິຏ຺ຐາ ອາທິ ຈຣຓໍ ສໍຍໂມ ສໍວໂຣ ໂມກ຺ຂໍ ປໂມກ຺ຂນ຺ຕິ. ສມາປຕ຺ຕິຍາຕິ ສມາປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ. ‘‘ອຸເປໂຕ’’ຕິອາທີນິ ສຕ຺ຕ ປທານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນານິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປປນ຺ໂນຕິ ຍຸຕ຺ໂຕ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ອນຸ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາຄໂຕຕິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ສມງ຺ຄີຠູໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ສໍສທ຺ໂທ ສມນ຺ຕຕ຺ຖວາຈໂກ, ອນຸສທ຺ໂທ ນອຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຖວາຈໂກ. ເຕນາຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ. ປາເລຕີຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ພາຘນໂຕ ຣກ຺ຂຕິ. ຍເປຕີຕິ ອຕ຺ຕຠາໂວ ປວຕ຺ຕຕິ. ຍາເປຕີຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປວຕ຺ຕາເປຕິ. ຍປ ຍາປເນ. ຍາປນໍ ປວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ຫິ ຘາຕຸປາເຐສຸ ວຸຕ຺ຕໍ (ສທ຺ທນີຕິຘາຕຸມາລາຍໍ ໑໘ ປກາຣນ຺ຕຘາຕຸ). ວິຫຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເອໂກ ອາກາຣຕ຺ຖວາຈໂກ ອິຕິສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ອິຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວາ ໂຍຊນາ.

ອາຈາຣໂຄຈຣສທ຺ທານໍ ທ຺ວນ຺ທຠາວໍ, ເຕຫິ ຈ ສມ຺ປນ຺ນສທ຺ທສ຺ສ ຕປ຺ປຸຣິສຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຈສທ຺ເທນ ທ຺ວນ຺ທຠາວໍ, ເອນສທ຺ເທນ ຈ ຕປ຺ປຸຣິສຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຓຸສທ຺ໂທ ອປ຺ປຕ຺ໂຖ, ມຕ຺ຕສທ຺ໂທ ປມາຓຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕເກສູ’’ຕິ. ‘‘ທສ຺ສນສີໂລ’’ຕິອິມິນາ ‘‘ທສ຺ສາວີ’’ຕິເອຕ຺ຖ ອາວີສທ຺ທສ຺ສ ຕສ຺ສີລຕ຺ຖຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສມາທາຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສໍປຸພ຺ພອາປຸພ຺ພສ຺ສ ທາສທ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໍ ຕໍ ສິກ຺ຂາປທ’’ນ຺ຕິ. ອິມິນາ ‘‘ສິກ຺ຂາປເທສູ’’ຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ວາ ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ນິທ຺ຘາຣຓຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນເມຕໍ. ‘‘ຕໍ ຕໍ ສິກ຺ຂາປທ’’ນ຺ຕິ ກມ຺ມໍ ປນ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສມາທາຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສໍສທ຺ທສ຺ສ ຈ ອາປຸພ຺ພສ຺ສ ທາສທ຺ທສ຺ສ ຈ ຍກາຣສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສາຘຸກໍ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິມິສ຺ສໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ໂຍຕິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ.

ອສ຺ສາຕິ ລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິກສ຺ສ. ຍໍ ຕໍ ພຫຸ ສຸຕໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ນ ສຸຕມຕ຺ຕເມວາຕິ ໂຍຊນາ. ມຎ຺ຊູສາຍນ຺ຕິ ເປຬາຍໍ. ສາ ຫິ ສາມິກສ຺ສ ສຘນຕ຺ຕໍ ມຎ຺ຎເຕ ອິມາຍາຕິ ‘‘ມຎ຺ຊູສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມຎ຺ຊູສາຍໍ ຣຕນໍ ສນ຺ນິຈິຕໍ ວິຍ ສຸຕໍ ສນ຺ນິຈິຕໍ ອສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລຕິ ໂຍຊນາ, ເອເຕນາຕິ ‘‘ສນ຺ນິຈິຕ’’ນ຺ຕິປເທນ, ທສ຺ເສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂສຕິ ລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິໂກ ຠິກ຺ຂຸ. ສນ຺ນິຈິຕຣຕນສ຺ເສວາຕິ ສນ຺ນິຈິຕຣຕນສ຺ສ ອິວ. ຕນ຺ຕິ ‘‘ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິວຈນໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ. ອສ຺ສາຕິ ລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ວຈສາ ປຣິຈິຕາ’’ຕິອາທິວຈເນ. ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ປຄຸຓາຕິ ອຸຊຸກາ. ອຸຊຸໂກ ຫິ ອຊິມ຺ຫຕ຺ຕາ ປກຏ຺ໂຐ ອຸຕ຺ຕໂມ ຄຸໂຓຕິ ອຕ຺ເຖນ ‘‘ປຄຸໂຓ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອນຸເປກ຺ຂິຕາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອິກ຺ຂິຕາ, ປສ຺ສິຕາ ທສ຺ສິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖໂຕຕິ ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ຖໂຕ, ອຏ຺ຐກຖາໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຣຓໂຕຕິ ຘມ຺ມໂຕ, ປາຬິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐິສທ຺ທສ຺ສ ປຎ຺ຎາສທ຺ທເວວຈນຕ຺ຕາ ‘‘ປຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸປຈ຺ຈກ຺ຂກຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອກ຺ຂານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຏິມຸຂໍ ກຕາ.

‘‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ ຕິວິຘຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ນິສ຺ສຍໂຕ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ນິສ຺ສຍມຸຈ຺ຈນໂກ. ປຣິສໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕີຕິ ປຣິສຸປຏ຺ຐາໂກ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕິວິເຘສຸ ພຫຸສ຺ສຸເຕສຸ. ນິສ຺ສຍມຸຈ຺ຈນເກນ ເອຕ຺ຕກໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸປສມ຺ປທາຍາຕິ ອຸປສມ຺ປາເທຕ຺ວາ. ປຎ຺ຈ ວສ຺ສານິ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຈວສ຺ໂສ. ເຕນ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ສພ຺ພນ຺ຕິເມນາຕິ ສພ຺ເພສໍ ປຣິຈ຺ເຉທານໍ ອນ຺ເຕ ລາມເກ ປວຕ຺ເຕນ. ປຄຸຓາຕິ ອຊິມ຺ຫາ ອຸຊຸກາ. ວາຈຸຄ຺ຄຕາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ຍສ຺ສ ຫິ ປາຬິປາຐາ ສຊ຺ຌາຍນກາເລ ປຄຸຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ວາຈຸຄ຺ຄຕາ. ຍສ຺ສ ວາ ປນ ວາຈຸຄ຺ຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ປຄຸຓາ. ຕສ຺ມາ ຕານິ ປທານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎກາຣຓເວວຈນານິ. ປກ຺ຂທິວເສສູຕິ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂກາຬປກ຺ຂປຣິຍາປນ຺ເນສຸ ທິວເສສຸ. ຘມ຺ມສາວນຕ຺ຖາຍາຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ປຣິສານໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ສາວນຕ຺ຖາຍ ສຸຓາປນຕ຺ຖາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສາວນຕ຺ຖາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຸປຈ຺ຈຍປຣຕ຺ຕາ ກາຣິຕປຈ຺ຈໂຍ ໂລໂປ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ສາວີຍເຕ ສຸຓາປີຍເຕ ສາວນນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ຠາຓວາຣາ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສມ຺ປຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ. ປຣິກຖນຕ຺ຖາຍາຕິ ປຣິສ຺ສງ຺ເຄນ ອາລິງ຺ຄເນນ ກຖນຕ຺ຖໍ, ອປ຺ປສທ຺ທສງ຺ຂາຕາຍ ວາຈາຍ ກຖນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ກຖາມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖຸກຖາເຍວ ອຘິປ຺ເປຕາ, ນ ສຸຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຕ ປາຬິປາໂຐ. ອນຸ ປຈ຺ຉາ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ວາ ທາຍກາ ໂມທນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ອນຸໂມທນາ. ຌານໍ ວາ ມຄ຺ໂຄ ວາ ຜລໍ ວາ ສມຓຘມ຺ໂມ ນາມ. ຕສ຺ສ ກຣຓຕ຺ຖໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ອປຏິຫໂຕຕິ ຈາຕຸທ຺ທິໂສ, ອປຏິຫຕຕ຺ເຖ ຓປຈ຺ຈໂຍ.

ປຣິສຸປຏ຺ຐາປເກນ ກາຕພ຺ພາຕິ ໂຍຊນາ. ອຠິວິນເຍຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ວິນຍປິຏເກ. ທ຺ເວ ວິຠງ຺ຄາຕິ ຠິກ຺ຂຸວິຠງ຺ໂຄ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິວິຠງ຺ໂຄ ຈ. ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ປຣິສຸປຏ຺ຐາປເກນ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປຣິສາຍ ອຕ຺ຖາຍ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຣິສາຍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອຠິຘມ຺ເມຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏເກ ເອວ, ນ ອຠິຘມ຺ມປິຏເກ. ຕໂຍ ວຄ຺ຄາຕິ ສຄາຖາວຄ຺ໂຄ ນິທານວຄ຺ໂຄ ຂນ຺ຘວຄ຺ໂຄຕິ ຕໂຍ ວຄ຺ຄາ. ວາສທ຺ໂທ ອນິຍມວິກປ຺ປຕ຺ໂຖ. ເອກນ຺ຕິ ເອກໍ ນິປາຕໍ. ຕໂຕ ຕໂຕຕິ ນິກາຍໂຕ. ສມຸຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາຕິ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ. ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ນ ກຖິຕໍ. ຍສ຺ສ ປນ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ນ ລຠຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ຈາຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏເກ ປນ. ອຸຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ສຣູປກຖເນນ ຄຫິໂຕ, ອຸຈ຺ຈາຣິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິສາປາໂມກ຺ໂຂຕິ ທິສາສຸ ຐິຕານໍ ຠິກ຺ຂຸອາທີນໍ ປາໂມກ຺ໂຂ. ເຍນ ກາມໍ ຄໂມຕິ ຍຖາກາມໍ ຄໂມ.

ຈຕູສຸ ນິກາເຍສູຕິ ຂຸທ຺ທກນິກາຍໂຕ ອຎ຺ເຎສຸ ທີຆນິກາຍາທີສຸ. ເອກສ຺ສາຕິ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ເອກສ຺ສ. ເອກນິກາເຍນາຕິ ເອກສ຺ມິໍ ນິກາເຍ ລທ຺ຘນເຍນ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຈຕຸປ຺ປກຣຓສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ. ນານຕ຺ຖນ຺ຕິ ນານາປໂຍຊນໍ. ຕນ຺ຕິ ວິນຍປິຏກໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ເອຕ຺ຕກປມາເຓນ ປຄຸເຓນ. ໂຫຕີຕິ ອິຕິສທ຺ໂທ ປຣິສມາປນຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ປຣິສມາປນໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ອຸຠຍານິ ໂຂ ປນສ຺ສາຕິ ອາທິ ປນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຎ຺ຎສ຺ມິນ຺ຕິ ວິນຍປິຏກໂຕ ອິຕຣສ຺ມິໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອຸຠຍານິ ໂຂ ປນສ຺ສາ’’ຕິອາທິວຈເນ. ຍຖາ ເຍນາກາເຣນ ອາຄຕານິ, ຕໍ ອາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ປທປຈ຺ຈາຠຏ຺ຐສງ຺ກຣໂທສວິຣຫິຕານີຕິ ປທານໍ ປຈ຺ຈາຠຏ຺ຐສງ຺ກຣຠູເຕຫິ ໂທເສຫິ ວິຣຫິຕານິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປທປຈ຺ຈາຠຏ຺ຐນ຺ຕິ ປທານໍ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອາຠສ຺ສນໍ ຄຬນໍ, ຈຸຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທສງ຺ກຣນ຺ຕິ ປທານໍ ວິປຕ຺ຕິ, ວິນາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຸຕ຺ຕໂສ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ເຕປິ ຂນ຺ຘກປຣິວາຣສຸຕ຺ຕໍ ເອວ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຂນ຺ຘກປຣິວາຣໂຕ’’ຕິ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຍຎ຺ຊນສທ຺ໂທ ອກ຺ຂຣສ຺ສ ຈ ປທສ຺ສ ຈ ວາຈໂກຕິ ອາຫ ‘‘ອກ຺ຂຣປທປາຣິປູຣິຍາ ຈາ’’ຕິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ.

‘‘ສິຖິລຘນິຕາທີນ’’ນ຺ຕິປທໍ ‘‘ວຈເນນາ’’ຕິປເທ ກມ຺ມໍ, ‘‘ວຈເນນາ’’ຕິປທໍ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິປເທ ເຫຕຸ, ‘‘ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ອເນລຄຬາຍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ’’ຕິປທານິ ‘‘ວາຈາຍາ’’ຕິປເທ ວິເສສນານິ. ສິຖິລຘນິຕາທີນນ຺ຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ນິຄ຺ຄຫິຕວິມຸຕ຺ຕສມ຺ພນ຺ຘວວຕ຺ຖິຕທີຆ ຣສ຺ສ ຄຣຸ ລຫຸ ສງ຺ຂາຕາ ອຏ຺ຐ ພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍຖາວິຘານວຈເນນາຕິ ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕການໍ ຍຖາ ສໍວິທຫນວຈເນນ. ວາຈາເຍວ ກຣີຍຕິ ກຖີຍຕິ ອຸຈ຺ຈາຣີຍຕິ ວາກ຺ກຣຓໍ ຈກາຣສ຺ສ ກກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ຫີຕິ ຕເທວ ຍຸຕ຺ຕໍ. ມາຕຸຄາໂມ ຍສ຺ມາ ສຣສມ຺ປຕ຺ຕິຣໂຕ, ຕສ຺ມາ ຫີເຬຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ສຣສມ຺ປຕ຺ຕິຣຫິຕ’’ນ຺ຕິປທໍ ‘‘ວຈນ’’ນ຺ຕິປເທ ວິເສສນຠາເວນ ວິເສສໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຫີເຬຕີ’’ຕິປເທ ເຫຕຸຠາເວນ ສມ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ເຫຕຸອນ຺ໂຕຄຘວິເສສນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສພ຺ພາສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ. ‘‘ສີລາຈາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິອິມິນາ ຊາຕິ ໂຄຕ຺ຕ ຣູປ ໂຠຄາທິນາຕິອຕ຺ຖໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ກາຣຓຎ຺ຈາຕິ ອຏ຺ຐກຖຎ຺ຈ. ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ອຸພ຺ເພເຊຕ຺ວາ. ຕາສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ. ຄິຫິກາເລຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກສ຺ສ ຄິຫິກາເລ ອນຊ຺ຌາປນ຺ນປຸພ຺ໂພ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຫິ ຕເທວ ຍຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ມາຕຸຄາໂມ’’ຕິປທໍ ‘‘ນ ກໂຣຕີ’’ຕິປເທ ສຸທ຺ຘກຕ຺ຕາ, ‘‘ອຸປ຺ປາເທຕີ’’ຕິປເທ ເຫຕຸກຕ຺ຕາ. ຐິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຘມ຺ມເທສນາຍາປີຕິ ໂຍຊນາ. ອປິສທ຺ໂທ ຄຣຫຕ຺ໂຖ. ວິສຠາເຄຫີຕິ ວິຣຸທ຺ເຘຫິ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມເຓຫິ. ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນຕິ ປພ຺ພຊິຕານໍ ອນນຸຣູປຏ຺ຐາເນ. ຉນ຺ທຣາຄນ຺ຕິ ພລວຕຓ຺ຫໍ. ເຕນາຕິ ເຕນ ເຫຕຸນາ.

‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ອຍໍ ປນ ສງ຺ຄໂຫ –

‘‘ສີລວາ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຈ, ສ຺ວາຄໂຕ ຈ ສຸວາຈໂກ;

ປິໂຍ ປຏິພໂລ ຈາປິ, ນຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ຈ ວີສຕີ’’ຕິ.

໑໔໘. ວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ. ກກາຣໂລປໍ ກຕ຺ວາ ຄຣຸຘມ຺ມາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຄຣຸເກຫິ ຘມ຺ເມຫີ’’ຕິ. ເຕຕິ ຄຣຸຘມ຺ມາ. ຫີຕິ ຍສ຺ມາ. ‘‘ເອກໂຕ’’ຕິ ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕວຈນສ຺ສ ວິເສເສນ ຄເຫຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ. ຍຖາວຕ຺ຖຸກເມວາຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ຕຎ຺ຫິ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິກາຣຓສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຍຖາວຕ຺ຖຸກ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໑໔໙. ປາໂຕຕິ ປເຄວ, ປຐມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສມ຺ມຏ຺ຐໍ ສມ຺ມຊ຺ຊີຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອສມ຺ມຊ຺ຊເນ ໂທສໍ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອສມ຺ມຏ຺ຐໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ຕປ຺ປາກຏີກຣຓໂຊຕໂກ. ຕນ຺ຕິ ປຣິເວຓໍ. ທິສ຺ວາ ຠເວຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕນາຕິ ອໂສຕຸກາມານໍ ວິຍ ຠວນເຫຕຸນາ. ປຣິເວຓສມ຺ມຊ຺ຊນສ຺ສ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປານີຍປຣິໂຠຊນີຍອຸປຏ຺ຐານສ຺ສ ຕເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອນ຺ໂຕ ຄາມໂຕ ປນາ’’ຕິ ອາທິ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ປານີຍປຣິໂຠຊນີເຍ.

ສາຂາຠງ຺ຄມ຺ປີຕິ ຠຎ຺ຊິຕພ຺ພສາຂມ຺ປິ. ທຸຕິໂຍຕິ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ທຸຕິໂຍ. ນິສີທິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນິສີທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ. ‘‘ວິຫາຣມຊ຺ເຌ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຕ຺ວາ ວິເສສໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ວາເຣ’’ຕິ. ໂອສຣນ຺ຕິ ອວສຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ໂອສຣຓໍ, ຕຎ຺ຈ ຕໍ ຐານຎ຺ເຈຕິ ໂອສຣຓຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ມິໍ. ສມຄ຺ຄຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ສໍປຸພ຺ໂພ ຈ ອາປຸພ຺ໂພ ຈ ຄມຸສທ຺ໂທ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ຫິຍ຺ຍຕ຺ຕນີສງ຺ຂາຕໍ ຕ຺ຖວຈນໍ ວາ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຈມີສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຖວຈນສ຺ສ ຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ວາ ໂຫຕິ, ສໍໂຍຄປຣຕ຺ຕາ ອາ ອຸປສຄ຺ໂຄ ຣສ຺ໂສ ຈ ໂຫຕິ, ອິຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສມ຺ມາ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສມ຺ມາ’’ຕິປເທນ ສໍສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ອາ’’ອິຕິປເທນ ອາຕ຺ຍູປສຄ຺ຄໍ, ‘‘ຄຕ’’ອິຕິປເທນ ຄມຸຘາຕຸໍ, ‘‘ຕ຺ຖ’’ອິຕິປເທນ ຫິຍ຺ຍຕ຺ຕນີສງ຺ຂາຕໍ ຕ຺ຖວຈນໍ ວາ, ປຎ຺ຈມີສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຖວຈນສ຺ສ ຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖຕ຺ໂຖ – ສມໍ ຕຸມ຺ເຫ ອາຄຕຕ຺ຖາຕິ. ປຎ຺ຈມີສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຖວຈນສ຺ສ ຕ຺ຖຕ຺ຕກາເລ ສມໍ ຕຸມ຺ເຫ ອາຄາ ອຕ຺ຖ ຠວຖາຕິ. ‘‘ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິປເທນ ‘‘ວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕຸຘາຕຸຍາ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ປຄຸຓາ ວາຈຸຄ຺ຄຕາ’’ຕິປເທຫິ ອຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ປາຬີຕິ ຄຣຸຘມ຺ມປາຬິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສໍ ປາຬິຍໍ, ເຕສຸ ວາ ອຠິວາທນາທີສຸ ຈຕູສຸ. ມຄ຺ຄສມ຺ປທານນ຺ຕິ ມຄ຺ຄໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ໂອກາສທານໍ. ພີຊນນ຺ຕິ ພີຊນິຍາ ວິຘູປນໍ. ປານີຍາປຸຈ຺ຉນນ຺ຕິ ປານີຍສ຺ສ ອາປຸຈ຺ຉນໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ປຣິໂຠຊນີຍາປຸຈ຺ຉນາທິກໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈາຕິ ເອເຕສຸ ຈຕູສຸ ອຠິວາທນາທີສຸ. ‘‘ອນ຺ໂຕ ຄາເມ ວາ’’ຕິອາທີນິ ຉ ປທານິ ‘‘ກາຕພ຺ພເມວາ’’ຕິປເທ ອາຘາໂຣ. ຣາຊຸສ຺ສາຣຓາຍາຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອານຸຠາເວນ ຊນານໍ ອຸສ຺ສາຣຓາຍ. ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ສນ຺ນິປຕຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ມຫາສນ຺ນິປາຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ມຫາສນ຺ນິປາເຕ ຐາເນ ນິສິນ຺ເນ ສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປຏິກຈ຺ເຈວ ອຸຏ຺ຐານໍ. ຕໍ ຕນ຺ຕິ ສາມີຈິກມ຺ມໍ.

ສກ຺ກຕ຺ວາຕິ ຈິຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ, ສໍ ອາທຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ກໂຕ’’ຕິອາທິ. ຕິຓ຺ຓໍ ກິຈ຺ຈານນ຺ຕິ ‘‘ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ’’ຕິສງ຺ຂາຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ກິຈ຺ຈານໍ. ອນີຍສທ຺ໂທ ກມ຺ມຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ນ ອຕິກ຺ກມິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ນຕ຺ຖິ ຠິກ຺ຂຸ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຠິກ຺ຂຸໂກ ອາວາໂສ, ໂສ ກິຕ຺ຕເກ ຐາເນ ອຠິກ຺ຂຸໂກ, ໂຍ ອາວາໂສ ອຠິກ຺ຂຸໂກ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສເຈ’’ຕິ ອາທິ. ‘‘ອຸປສ຺ສຍໂຕ’’ຕິປທໍ ‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ’’ຕິປເທ ອປາທານໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອຠິກ຺ຂຸເກ ອາວາເສ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ຕໂຕຕິ ອຑ຺ຒໂຍຊນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐິຕອາວາສໂຕ. ປຣນ຺ຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອາວາເສ, ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕໂຕ ປຈ຺ຉາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຠິກ຺ຂຸເກ ອາວາເສ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ’’ຕິປທໍ ‘‘ວທນ຺ຕີ’’ຕິປເທ ກມ຺ມໍ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາເຓຕິ ອຑ຺ຒໂຍຊນພ຺ຠນ຺ຕຣສງ຺ຂາເຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາເຓ. ສາຂາມຓ຺ຑເປປີຕິ ສາຂາຍ ຉາທິຕມຓ຺ຑເປປິ. ປິສທ຺ເທນ ອາວາເສ ປນ ກາ ນາມ ກຖາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວຸຕ຺ຕາຕິ ວສິຕາ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ເອກຣຕ຺ຕໍ ວສິຕມຕ຺ເຕນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ສຠິກ຺ຂຸເກ ອາວາເສ. ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕີຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ຍາຈິຕພ຺ພາຕິ ໂຍຊນາ. ປກ຺ຂສ຺ສາຕິ ອາສຬ຺ຫີມາສສ຺ສ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂສ຺ສ. ‘‘ເຕຣສິຍ’’ນ຺ຕິປເທນ ອວຍວິອວຍວຠາເວນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ມຍນ຺ຕິ ອມ຺ເຫ. ຍໂຕຕິ ເຍນ ອຸຊຸນາ ມຄ຺ເຄນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕນ ມຄ຺ເຄນາ’’ຕິ. ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນາຕິ ອຸຊຸມຄ຺ຄໂຕ ອຎ຺ເຎນ ຊິມ຺ຫມຄ຺ເຄນ. ອຍນ຺ຕິ ອຍໍ ອາວາໂສ. ຕໂຕຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາວາສໂຕ, ຠິກ຺ຂຸນິອຸປສ຺ສຍໂຕ ວາ, ອິທເມວ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຸປສ຺ສຍໂຕ ຄາວຸຕມຕ຺ເຕ’’ຕິ. ເຂມຏ຺ຐາເນຕິ ອຠຍຏ຺ຐາເນ. ຕຎ຺ຫິ ຂີຍນ຺ຕິ ຠຍາ ເອຕ຺ຖາຕິ ເຂມໍ, ເຂມຎ຺ຈ ຕໍ ຐານຎ຺ເຈຕິ ເຂມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ເຂມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕາຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫີຕິ ອຑ຺ຒໂຍຊນມຕ຺ເຕ ຐາເນ ວສນ຺ຕີຫິ. ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍຕິ ຄາວຸຕມຕ຺ເຕ ຐາເນ ວສນ຺ຕິໂຍ. ອນ຺ຕຣາຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ນິວາສນຏ຺ຐານສ຺ສ, ນິວາສນຏ຺ຐານໂຕ ວາ ອນ຺ຕເຣ ເວມຊ຺ເຌ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ. ຐິເຕ ມຄ຺ເຄຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ‘‘ສນ຺ຕິກາ’’ຕິປທໍ ‘‘ອາຄຕ’’ອິຕິປເທ ອປາທານໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຎ຺ຎາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປສ຺ສເຍ. ອິຕິ ຍາຈິຕພ຺ພາຕິ ໂຍຊນາ. ຕໂຕຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍາຈິຕພ຺ພໂຕ, ປຣນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຈາຕຸທ຺ທເສຕິ ອາສຬ຺ຫີມາສສ຺ສ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂສ຺ສ ຈຕຸທ຺ທສນ຺ນໍ ທິວສານໍ ປູຣເຓ ທິວເສ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ. ‘‘ໂອວາທ’’ນ຺ຕິປທໍ ‘‘ອນຸ’’ອິຕິປເທ ກມ຺ມໍ. ອນຸຊີວນ຺ຕິໂຍຕິ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ຊີວນໍ ວຸຕ຺ຕິໍ ກໂຣນ຺ຕິໂຍ. ວຸຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທຸຕິຍທິວເສຕິ ອາສຬ຺ຫີປຸຓ຺ຓມິຍໍ. ອຖາຕິ ປກ຺ກມນານນ຺ຕຣໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ປກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ ອປສ຺ສເນ. ‘‘ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອິມິນາ ອາໂຠຄໍ ອກຕ຺ວາ ວສິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ສຠິກ຺ຂຸກາວາສໍ ຄນ຺ຕພ຺ພເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສາຕິ ວສ຺ສຈ຺ເຉທາປຕ຺ຕິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ເກນຈິ ກາຣເຓນາຕິ ຠິກ຺ຂາຈາຣສ຺ສ ອສມ຺ປທາທິນາ ເກນຈິ ນິມິຕ຺ເຕນ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ຠິກ຺ຂູນໍ ປກ຺ກນ຺ຕາທິກາຣຓາ ອຠິກ຺ຂຸກາວາເສ ວສນ຺ຕິຍາ ກິໍ ອຠິກ຺ຂຸກາວາເສວ ປວາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປວາເຣນ຺ຕິຍາ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ອນ຺ວທ຺ຘມາສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸສທ຺ໂທ ວິຈ຺ຉຕ຺ຖວາຈໂກ ກມ຺ມປ຺ປວຈນີໂຍ, ເຕນ ປໂຍຄຕ຺ຕາ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອທ຺ຘມາເສ ອທ຺ຘມາເສ’’ຕິ. ປຈ຺ຈາສີສິຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຕິປຸພ຺ໂພ ຈ ອາປຸພ຺ໂພ ຈ ສິຘາຕຸ ອິຈ຺ຉຕ຺ເຖຕິ ອາຫ ‘‘ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ສິຘາຕຸຍາ ທ຺ເວຠາໂວ ໂຫຕິ. ອາປຸພ຺ໂພ ສິສິ ອິຈ຺ຉາຍນ຺ຕິປິ ຘາຕຸປາເຐສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອຸໂປສຖປຸຈ຺ຉກ’’ນ຺ຕິວຈເນ. ປກ຺ຂສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ປກ຺ຂສ຺ສ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂອວາທສ຺ສ ຍາຈນໍ ໂອວາໂທ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ, ໂສເຍວ ອຕ຺ໂຖ ປໂຍຊນໍ ໂອວາທຕ຺ໂຖ, ຕທຕ຺ຖາຍ. ປາຏິປທທິວສໂຕຕິ ທຸຕິຍທິວສໂຕ. ໂສ ຫິ ຈນ຺ໂທ ວຸທ຺ຘິຎ຺ຈ ຫານິຎ຺ຈ ປຏິມຸຂໍ ປຊ຺ຊຕິ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນາຕິ ວາ ປາຏິປໂທຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຕີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ຠຄວາ ປຎ຺ຎເປຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ຘມ຺ມສ຺ສວນກມ຺ມໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ. ນິຣນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຠິກ຺ຂຓໍ, ‘‘ປຎ຺ຎເປຕີ’’ຕິປເທ ຠາວນປຸໍສກໍ. ຫີຕິ ວິຕ຺ຖາໂຣ. ເອວຎ຺ຈ ສຕີຕິ ເອວໍ ພຫູປກາເຣ ສຕິ ຈ. ຍນ຺ຕິ ຍໍ ຘມ຺ມໍ. ສາຕ຺ຖິກນ຺ຕິ ສປໂຍຊນໍ. ຍຖານຸສິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອນຸສິຏ຺ຐິຍາ ອນຸຣູປໍ. ສພ຺ພາເຍວ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍປີຕິ ໂຍຊນາ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ.

ໂອວາທໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂອວາທໍ ຍາຈິຕຸໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາຣາມໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ນ ໂອວາໂທ ຄນ຺ຕພ຺ໂພຕິ ໂອວາທໍ ຍາຈິຕຸໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາຣາໂມ ນ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ. ໂອວາໂທຕິ ຈ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິຕຣຖາ ຫິ ສທ຺ທປໂຍໂຄ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ໂອວາທໍ ຄນ຺ຕຸນ຺ຕິ ໂອວາທໍ ຍາຈນຕ຺ຖາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕຸໍ.

‘‘ທ຺ເວ ຕິສ຺ໂສ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ’’ຕິປທໍ ‘‘ຍາຈິຕ຺ວາ’’ຕິປເທ ທຸຕິຍາກມ຺ມໍ. ‘‘ເປເສຕພ຺ພາ’’ຕິປເທ ປຐມາກມ຺ມໍ. ໂອວາທູປສງ຺ກມນນ຺ຕິ ໂອວາທສ຺ສ ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ອຸປສງ຺ກມນໍ. ອາຣາມນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາຣາມໍ. ຕໂຕຕິ ຄມນໂຕ ປຣນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ໂອວາທປຏິຄ຺ຄາຫເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ. ຕນ຺ຕິ ສມ຺ມຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ.

ອຸສ຺ສຫຕີຕິ ສກ຺ໂກຕິ. ປາສາທິເກນາຕິ ປສາທໍ ອາວເຫນ ປສາທຊນເກນ ກາຍວຈີມໂນກມ຺ເມນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ປາເທຕູຕິ ຕິວິຘໍ ສິກ຺ຂໍ ສມ຺ປາເທຕຸ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ‘‘ປາສາທິເກນ ສມ຺ປາເທຕູ’’ຕິ ວຈນມຕ຺ເຕນ. ຫີຕິ ຜລໂຊຕໂກ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ຕາຫີ’’ຕິວຈນໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄລວເສນ ວຈນວາໂຣ ຕິວິໂຘ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕິວິຘໍ ວຈນວາຣໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄລວເສນ ຕີຫິ ວຈນວາເຣຫິ ຄຸຓິຕໍ ກຕ຺ວາ ນວ ວຈນວາຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ອາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນກ຺ກໂມ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ປຸຣິມວຈນາເປກ຺ຂໍ. ວຈນາກາໂຣ ປາກໂຏວ.

ເອກາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ພຫູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີອຸປສ຺ສເຍຫິ ໂອວາທຕ຺ຖາຍ ເປສິເຕ ວຈນາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ຈ ອຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິ.

ເຕນາປີຕິ ໂອວາທປຏິຄ຺ຄາຫເກນາປິ ‘‘ໂອວາທ’’ນ຺ຕິປທໍ ‘‘ປຏິຄ຺ຄາຫເກນາ’’ຕິ ປເທ ກມ຺ມໍ. ປຸນ ‘‘ໂອວາທ’’ນ຺ຕິປທໍ ‘‘ອປຏິຄ຺ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິປເທ ກມ຺ມໍ. ພລຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສມຕ຺ເຕນ ຊີວຕິ, ນ ປຎ຺ຎາຊີວິເຕນາຕິ ພາໂລ. ຄິລາຍຕິ ຣຸຊຕີຕິ ຄິລາໂນ. ຄມິສ຺ສຕິ ຄນ຺ຕຸໍ ຠພ຺ໂພຕິ ຄມິໂກ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ໂຍຊນາ – ຄນ຺ຕຸໍ ຠພ຺ໂພ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຄມິສ຺ສຕິ ຄມນໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ອິຕິ ຕສ຺ມາ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຄມິໂກ ນາມ. ອຖ ວາ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຄນ຺ຕຸໍ ຠພ຺ພຕ຺ຕາ ຄມິສ຺ສຕິ ຄມນໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ອິຕິ ຕສ຺ມາ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຄມິໂກ ນາມາຕິ. ‘‘ຠພ຺ໂພ’’ຕິ ຈ ເຫຕຸອນ຺ໂຕຄຘວິເສສນໍ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ພາລາທີສຸ ຕີສຸ ປຸຄ຺ຄເລສຸ. ທຸຕິຍປກ຺ຂທິວເສຕິ ປາຏິປທໂຕ ທຸຕິຍປກ຺ຂທິວເສ. ອຸໂປສຖຄ຺ເຄຕິ ອຸໂປສຖເຄເຫ. ຕຎ຺ຫິ ອຸໂປສຖໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອຸໂປສໂຖ ວາ ຄຍ຺ຫຕິ ອສ຺ມິນ຺ຕິ ‘‘ອຸໂປສຖຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ. ‘‘ອນາໂຣເຈຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນສ຺ສ ຎາປກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອປຈ຺ຈາຫຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນສ຺ສ ຕເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ໂອວາທປຏິຄ຺ຄາຫເກສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ. ໂນ ຈສ຺ສາຕິ ໂນ ເຈ ອສ຺ສ. ສຠໍ ວາຕິ ສມຊ຺ຊໍ ວາ. ສາ ຫິ ສຫ ຠາສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ, ສນ຺ເຕຫິ ວາ ຠາຕິ ທິພ຺ພຕີຕິ ‘‘ສຠາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ສຠໍ ວາ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມີຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສຠາທິເກ. ເອວໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິປເທປິ.

ຈຕຸທ຺ທສນ຺ນໍ ປູຣໂຓ ຈາຕຸທ຺ທໂສ, ຕສ຺ມິໍ ປວາເຣຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ, ສມີປຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ອຊ຺ຊຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອສ຺ມິໍ ອຫນິ ອຊ຺ຊ, ອິມສທ຺ທໂຕ ອຫນີຕິ ອຕ຺ເຖ ຊ຺ຊປຈ຺ຈໂຍ, ອິມສທ຺ທສ຺ສ ຈ ອກາໂຣ, ອຊ຺ຊ ເອວ ອຊ຺ຊຕນາ, ສ຺ວຕ຺ໂຖ ຫິ ຕນປຈ຺ຈໂຍ. ອປຣສ຺ມິໍ ອຫນິ ອປຣຊ຺ຊ, ອປຣສທ຺ທໂຕ ອຫນີຕິ ອຕ຺ເຖ ຊ຺ຊປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕມ຺ຍນ຺ໂຕເຍວ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປວາຣເຓ, ‘‘ອນຸຊານາມີ’’ຕິອາທິວຈເນ ວາ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ.

ໂກລາຫລນ຺ຕິ ໂກຕູຫລໍ. ປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸນີ ຍາຈິຕພ຺ພາຕິ ສງ຺ເຆນ ປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸນີ ຍາຈິຕພ຺ພາ.

ຕາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວຈນີໂຍ ອສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ. ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຏິກຣິສ຺ສຕີຕິ ວຊ຺ຊາວຊ຺ຊໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິກຣິສ຺ສຕິ.

ອຸຠິນ຺ນນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີນໍ. ຍຖາຐາເນເຍວາຕິ ຍໍ ຍໍ ຐານໍ ຍຖາຐານໍ, ຕສ຺ມິໍ ຍຖາຐາເນເຍວ. ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນາຕິ ເກນຈິ ກາຣເຓນ. ອວປຸພ຺ໂພ ວຣສທ຺ໂທ ປິຫິຕຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ປິຫິໂຕ’’ຕິ. ວຈນໍເຍວາຕິ ໂອວາທວຈນໍເຍວ. ປໂຖຕິ ເຊຏ຺ຐກຏ຺ຐາເນ ຐານສ຺ສ ກາຣຓຕ຺ຕາ ປໂຖ. ໂທສໍ ປນາຕິ ອຠິກ຺ກມນາທີສຸ ອາທີນວໍ ປນ. ອຎ຺ເຊນ຺ຕີຕິ ມກ຺ເຂນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູຫິ ປນ ໂອວທິຕຸໍ ອນຸສາສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ໂອວາທໂຕ ອຎ຺ຎໍ. ເອໂສຕິ ຄຣຸຘມ຺ໂມ.

໑໕໐. ‘‘ອຘມ຺ມກມ຺ເມ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຕມໍ ກມ຺ມໍ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ອຘມ຺ມກມ຺ເມຕິອາທີສູ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຘມ຺ມກມ຺ມຘມ຺ມກມ຺ເມສຸ.

໑໕໒. ອຸທ຺ເທສໍ ເທນ຺ໂຕ ຠຓຕິ, ອນາປຕ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ໂອສາເຣຕີຕິ ກເຖຕິ. ຈຕຸປຣິສຕີຕິ ຈຕຸປຣິສສ຺ມິໍ. ຕຕ຺ຣາປີຕິ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສຸຓນກາຣເຓນາຕິ. ປຐມໍ.