໕. ສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປທໍ

໔໙. ປຎ຺ຈເມ ມຸຏ຺ຐາ ສຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີ. ນຕ຺ຖິ ສມ຺ປຊານໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອສມ຺ປຊານາ. ຠວງ຺ໂຄຕິຓ຺ຓກາເລຕິ ນິທ຺ໂທກ຺ກມນກາເລ.

໕໐. ‘‘ປກຕິຍາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ເທນ຺ຕີ’’ຕິ ປເທ ວິເສສນໍ. ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເທນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຄາຣເວນາ’’ຕິ ປທຎ຺ຈ ‘‘ສິກ຺ຂາກາມຕາຍາ’’ຕິ ປທຎ຺ຈ ‘‘ເທນ຺ຕີ’’ຕິ ປເທ ເຫຕຸ. ສີສສ຺ສ ອຸປຘານໍ ອຸສ຺ສີສໍ, ຕສ຺ສ ກຣີຍເຕ ອຸສ຺ສີສກຣຓໍ, ຕໍເຍວ ອຕ຺ໂຖ ປໂຍຊນໍ ອຸສ຺ສີສກຣຓຕ຺ໂຖ, ຕທຕ຺ຖາຍ. ຕຕ຺ຣາຕິ ປຸຣິມວຈນາເປກ຺ຂໍ, ‘‘ສິກ຺ຂາກາມຕາຍາ’’ຕິ ວຈເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ເສໂສ. ອຖ ວາ ສິກ຺ຂາກາມຕາຍາຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ‘‘ອິທມ຺ປິສ຺ສ ໂຫຕິ ສີລສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໑໙໕ ອາທໂຍ) ວິຍ. ອິທມ຺ປິ ສິກ຺ຂາກາມຕາຍ ອຍໍ ສິກ຺ຂາກາມຕາ ສິກ຺ຂາກາມຠາໂວ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ສມນ຺ຕປາສາທິກຕ຺ຕສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທີສຸປິ. ຠິກ຺ຂູ ຂິປນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຣາຫຸລໍ. ອຖາຕິ ຂິປນໂຕ ປຈ຺ຉາ. ອິທນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸ. ສມ຺ມຸຎ຺ຈນິກຈວຣຉຑ຺ຑນການິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຍສ຺ມຕາ ຣາຫຸເລນ ປາຕິຕໍ ນຸ ໂຂຕິ ໂຍຊນາ. ໂສ ປນາຍສ຺ມາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອປຣິໂຠຄາ ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາ.

໕໑. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ສຍນໍ ເສຍ຺ຍາ, ກາຍປສາຣຓກິຣິຍາ, ສຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ເສຍ຺ຍາ, ມຎ຺ຈປີຐາທິ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ເອກເສເສນ ວາ ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທເສນ ວາ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຫເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເສຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ທ຺ວີສຸ ເສຍ຺ຍາສຸ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ທ຺ເວ ເສຍ຺ຍາ ທສ຺ສິຕາ, ຕສ຺ມາ. ‘‘ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນາ’’ຕິອາທິນາ ລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ປາກຏໂວຫາຣນ຺ຕິ ໂລເກ ວິທິຕໍ ວຈນໍ. ທຸສ຺ສກຸຏິຍນ຺ຕິ ທຸສ຺ເສນ ຉາທິຕກຸຏິຍໍ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈວິຘຈ຺ຉທເນເຍວ ຄຍ຺ຫມາເນ ໂກ ໂທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຈວິຘຈ຺ຉທເນເຍວາ’’ຕິອາທິ. ຍໍ ປນ ເສນາສນໍ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປາກາເຣນ ວາຕິ ອິຏ຺ຐກສິລາທາຣຸນາ ວາ. ອຎ຺ເຎນ ວາຕິ ກິລຎ຺ຊາທິນາ ວາ. ວຕ຺ເຖນປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ປເຄວ ອິຏ຺ຐກາທິນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍສ຺ສາຕິ ເສນາສນສງ຺ຂາຕາຍ ເສຍ຺ຍາຍ. ອຸປຣີຕິ ວາ ສມນ຺ຕໂຕຕິ ວາ ໂຍຊນາ. ເອເກນ ທ຺ວາເຣນ ປວິສິຕ຺ວາ ສພ຺ພປາສາທສ຺ສ ວຬຎ຺ຊິຕພ຺ພຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກູປຈາໂຣ’’ຕິ. ສຕຄພ຺ຠໍ ວາ ຈຕຸສ຺ສາລໍ ເອກູປຈາຣໍ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕນ຺ຕິ ເສນາສນສງ຺ຂາຕໍ ເສຍ຺ຍໍ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ເສນາສນສງ຺ຂາຕາຍໍ ເສຍ຺ຍາຍໍ. ສມ຺ພຫຸລາ ສາມເຓຣາ ສເຈ ໂຫນ຺ຕິ, ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສເຈ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ສາມເຓຣາ’’ຕິ ອິທໍ ປຈ຺ຈາສນ຺ນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸປລກ຺ຂຓວເສນ ວາ ອຎ຺ເຎຫິປິ ສຫເສຍ຺ຍານໍ ອາປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ. ເຕຕິ ສາມເຓຣາ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ. ຕສ຺ສາຕິ ສາມເຓຣສ຺ສ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ເອໂສ ເອວ ນໂຍ, ນ ອຎ຺ໂຎ ນໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ເອເສວ ນໂຍຕິ ເອໂສ ອິວ ນໂຍ, ເອໂສ ເອຕາທິໂສ ນໂຍ ອິວ ອຍໍ ນໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອປິ ຈາຕິ ເອກໍເສນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ. ຈຕຸກ຺ກນ຺ຕິ ເອກາວາສເອການຸປສມ຺ປນ຺ນໍ, ເອກາວາສນານຸປສມ຺ປນ຺ນໍ, ນານາວາສເອການຸປສມ຺ປນ຺ນໍ, ນານາວາສນານຸປສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຈຕຸສມູຫໍ, ຈຕຸປຣິມາຓໍ ວາ. ໂຍຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ຫິສທ຺ໂທ ວິຕ຺ຖາຣໂຊຕໂກ, ຕໍ ວຈນໍ ວິຕ຺ຖາຣຍິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ມຍາ ວຸຈ຺ຈເຕຕິ ວາ. ເທວສິກນ຺ຕິ ທິວເສ ທິວເສ. ຓິກປຈ຺ຈໂຍ ຫິ ວິຈ຺ຉຕ຺ຖວາຈໂກ. ໂຍປິ ສຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ຕສ຺ສາປິ ອາປຕ຺ຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຣາຕິ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕນາປີ’’ຕິ ວຈເນ.

‘‘ອປທານໍ ອຫິມຈ຺ຉາ, ທ຺ວິປທານຎ຺ຈ ກຸກ຺ກຸຏີ;

ຈຕຸປ຺ປທານໍ ມຊ຺ຊາຣີ, ວຕ຺ຖຸ ປາຣາຊິກສ຺ສິມາ’’ຕິ. (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໕);

ອິມໍ ຄາຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ. ໂຄຘາຕິ ກຸຓ຺ໂຑ. ພິຬາໂລຕິ ອາຂຸຠຸໂຊ. ມງ຺ຄຸໂສຕິ ນກຸໂລ.

ອສມ຺ພທ຺ຘຠິຕ຺ຕິກສ຺ສ ກຕປາສາທສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຸລາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຸລາ ນາມ ຖມ຺ຠານ, ມຸປຣິ ທກ຺ຂິຓຸຕ຺ຕຣວິຕ຺ຖາຣວເສນ ຐປິໂຕ ທາຣຸວິເສໂສ ຖລຕິ ຖມ຺ເຠສຸ ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ ກຕ຺ວາ. ຕາ ປນ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ຕິສ຺ໂສ, ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ປນ ປຎ຺ຈສຕ຺ຕນວາທໂຍ. ນານູປຈາເຣ ປາສາເທຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ວາຬສງ຺ຆາຏາທີສູຕິ ວາຬຣູປໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກເຕສຸ ສງ຺ຆາຏາທີສຸ. ອາທິສທ຺ເທນ ຕຸລໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສງ຺ຆາໂຏ ນາມ ຕຸລານ, ມຸປຣິ ປຸພ຺ພປຈ຺ຉິມາຍາມວເສນ ຐປິໂຕ ກຏ຺ຐວິເສໂສ ສມ຺ມາ ຆເຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຄປານສ຺ຍາທໂຍຕິ ກຕ຺ວາ. ເຕ ປນ ຕໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ນິພ຺ພໂກສພ຺ຠນ຺ຕເຣຕິ ຉທນໂກຏິອພ຺ຠນ຺ຕເຣ. ປຣິມຓ຺ຑລໍ ວາ ຈຕຸຣສ຺ສໍ ວາ ເສນາສນໍ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ເສນາສເນ. ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ ເອເຕສນ຺ຕິ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຄພ຺ຠູປຈາຣາ ສພ຺ພຄພ຺ຠາ, ເຕ ປວິສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິປນ຺ນານໍ ຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປມຸເຂ. ປມຸຂສ຺ສ ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ, ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ ອາປຕ຺ຕິໍ ກໂຣຕີຕິ ໂຍຊນາ. ນນຸ ປມຸເຂ ຉນ຺ນເມວ ອຕ຺ຖິ, ໂນ ປຣິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຄພ຺ຠປຣິກ຺ເຂໂປ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ.

ຍໍ ປນ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຊຄຕີຕິ ປຖວິຍາ ຈ ມນ຺ທິຣາລິນ຺ທວຕ຺ຖຸສ຺ສ ຈ ນາມເມຕໍ. ອິຘ ປນ ມນ຺ທິຣາລິນ຺ທວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາຕາ ຠູເຠທາ ຄຫິຕາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ. ກສ຺ມາ ປາຬິຍາ ນ ສເມຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທສຫຕ຺ຖຸພ຺ເພຘາປີ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ຍສ຺ມາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ. ເຍປິ ມຫາປາສາທາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເຕສຸປີຕິ ມຫາປາສາເທສຸປິ.

ສຸຘາຉທນມຓ຺ຑປສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສຸຘາ’’ຕິ ອິທໍ ອຸປລກ຺ຂຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ເຍນ ເກນຈິ ຉທນມຓ຺ຑປສ຺ສາປິ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ມຓ຺ຑໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສູຣິຍຣສ຺ມິ, ຕໍ ປາຕິ ຣກ຺ຂຕິ, ຕໂຕ ວາ ຊນນ຺ຕິ ມຓ຺ຑປໍ. ນນຸ ເອກູປຈາຣໍ ໂຫຕິ ປາກາຣສ຺ສ ຉິທ຺ທຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ວຬຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ເອວາຕິ ເອວກາໂຣ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ວຬຎ຺ຊນູປຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ສທ຺ທນ຺ຕຣຕ຺ຖາໂປຫເນນ ສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖໍ ວທຕີ’’ຕິ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໑; ທີ. ນິ. ຏິ. ໑.໑; ມ. ນິ. ຏີ. ໑.ມູລປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ; ສໍ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.ໂອຆຕຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ; ອ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.ຣຸປາທິວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ນ ວຬຎ຺ຊນູປຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກວາຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວາຣເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອສຕິ ຈ ທ຺ວາເຣ ກວາຏສ຺ສາຠາວໂຕ. ສໍວຣຓວິວຣຓກາເລ ກວຕິ ສທ຺ທໍ ກໂຣຕີຕິ ກວາຏໍ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ‘‘ເອກູປຈາຣຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຈເນ. ຍສ຺ສາຕິ ປຣວາທິໂນ. ອນຸໂຍໂຄ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປເທ, ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປິຫິຕທ຺ວາເຣ ຄພ຺ເຠ. ໂສຕິ ປຣວາທີ. ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິ ອິຕິ ວຸຕ຺ເຕຕິ ໂຍຊນາ. ເອເສວ ນໂຍ ‘‘ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ນຕາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ປຈ຺ຈາຄມິສ຺ສຕີຕິ ປຕິ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ປຸນ ອາຄມິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ພ຺ຍຎ຺ຊນມຕ຺ເຕເນວາຕິ ‘‘ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນາ’’ຕິອາທິອກ຺ຂຣປທມຕ຺ເຕເນວ, ນ ອຕ຺ຖວເສນ. ‘‘ເອວຎ຺ຈ ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອພ຺ຍາປິຕໂທສໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕໂຕຕິ ອນາປຕ຺ຕິໂຕ, ປຣິຫາເຍຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອນິຍເຕສຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອນິຍເຕສຸ. ອິຘາປີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທປິ. ຍໍ ຍນ຺ຕິ ເສນາສນໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ເສນາສເນສຸ, ສຫເສຍ຺ຍາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໕໓. ທ຺ວີສຸ ອຏ຺ຐກຖາວາເທສຸ ມຫາອຏ຺ຐກຖາວາໂທວ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ໂສ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອິມິນາປີຕິ ເສນມ຺ພມຓ຺ຑເປນາປິ. ເອຕນ຺ຕິ ຊຄຕິຍາ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຕໍ. ຍຖາຕິ ຍໍສທ຺ທຕ຺ໂຖ ຕຕິຍນ຺ຕນິປາໂຕ, ເຍນ ເສນມ຺ພມຓ຺ຑເປນາຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.