໕. ປາຈິຕ຺ຕິຍກຓ຺ຑໍ

໑. ມຸສາວາທສິກ຺ຂາປທ-ອຕ຺ຖໂຍຊນາ

ຂຸທ຺ທການນ຺ຕິ ສຸຂຸມາປຕ຺ຕິປກາສກຕ຺ຕາ ອປ຺ປການໍ, ຄຓນໂຕ ວາ ປຈຸຣຕ຺ຕາ ພຫຸການໍ. ເຍສໍ ສິກ຺ຂາປທານນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ເຍສ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ສງ຺ຄໂຫ’’ຕິ ປເທ ສາມ຺ຍຕ຺ຖຉຏ຺ຐີ. ສງ຺ຄຫີຍເຕ ສງ຺ຄໂຫ. ‘‘ນວຫິ ວຄ຺ເຄຫີ’’ຕິປທໍ ‘‘ສງ຺ຄໂຫ, ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ປທທ຺ວເຍ ກຣຓໍ. ທານີຕິ ກາລວາຈໂກ ສຕ຺ຕມ຺ຍນ຺ຕນິປາໂຕ ອິທານິ-ປຣິຍາໂຍ, ອິມສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທການໍ, ອຍໍ ວຓ຺ຓນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຠວຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິ-ສທ຺ໂທ ເອກໍສຕ຺ເຖ ອນາຄຕກາລິໂກ ໂຫຕິ ‘‘ນິຣຍໍ ນູນ ຄຈ຺ຉາມິ, ເອຕ຺ຖ ເມ ນຕ຺ຖິ ສໍສໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໒.໒໒.໓໓໑) ວິຍ. ກິຎ຺ຈາເປຕ຺ຖ ຫິ ຍຖາ ເອກໍສວາຈໂກ ນູນສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖິ, ນ ເອວໍ ‘‘ຠວຕີ’’ຕິ ປເທ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ອຍໍ ວຓ຺ຓນາ ນູນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ອວສ຺ສມ຺ຠາວິຍຕ຺ເຖ ອນາຄຕກາລວາຈໂກ ໂຫຕິ ‘‘ຘຸວໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວາມຫ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ພຸ. ວໍ. ໒.໑໐໙-໑໑໔) ວິຍ. ກາມຎ຺ເຫຕ຺ຖ ຍຖາ ອວສ຺ສມ຺ຠາວິຍຕ຺ຖວາຈໂກ ຘຸວສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖິ, ນ ເອວໍ ‘‘ຠວຕີ’’ຕິ ປເທ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຘຸວໍ ຠວິສ຺ສຕິ ອຍໍ ວຓ຺ຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໑. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ມຸສາວາທວຄ຺ຄສ຺ສາ’’ຕິ ປເທ ນິທ຺ຘາຣຓສມຸທາໂຍ, ເຕສຸ ນວສຸ ວຄ຺ເຄສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຐມສິກ຺ຂາປເທຕິ ວາ, ເຕສຸ ຂຸທ຺ທເກສຸ ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສກ຺ຍານໍ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ຠຄິນີຫິ ສໍວາສກຣຓໂຕ ໂລກມຣິຍາທໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ, ຊາຕິສມ຺ເຠທໂຕ ວາ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ກຸຓນ຺ຕີຕິ ສກ຺ຍາ. ສາກວນສຓ຺ເຑ ນຄຣໍ ມາເປນ຺ຕີຕິ ວາ ສກ຺ຍາ, ປຸພ຺ພຣາຊາໂນ. ເຕສໍ ວໍເສ ຠູຕຕ຺ຕາ ເອຕຣຫິປິ ຣາຊາໂນ ສກ຺ຍາ ນາມ, ເຕສໍ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ພຸທ຺ຘກາເລ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ປພ຺ພຊິໍສູ’’ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ. ສກ຺ຍກຸລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ວາທກ຺ຂິຕ຺ໂຕ’’ຕ຺ຍາທິນາ ວາເທນ ຂິຕ຺ໂຕ, ວາທມ຺ຫິ ວາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍຕ຺ຣ ຍຕ຺ຣາຕິ ຍສ຺ສໍ ຍສ຺ສໍ ທິຏ຺ຐິຍໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອວຊານິຕ຺ວາຕິ ປຏິສ຺ສເວນ ວິໂຍຄໍ ກຕ຺ວາ. ອວສທ຺ໂທ ຫິ ວິໂຍຄຕ຺ຖວາຈໂກ. ‘‘ອປຊານິຕ຺ວາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ປຏິຎ຺ຎາຕໍ ອປນີຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂທສນ຺ຕິ ອຍຸຕ຺ຕິໂທສໍ, ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກເຖນ຺ໂຕ ກເຖນ຺ໂຕຕິ ອນ຺ຕສທ຺ໂທ ມານສທ຺ທກາຣິໂຍ. ກຖິຍມາໂນ ກຖິຍມາໂນຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິຊານິຕ຺ວາຕິ ປຏິຎ຺ຎາຕໍ ກຕ຺ວາ. ອານິສໍສນ຺ຕິ ນິທ຺ໂທສໍ ຄຸຓໍ. ປຏິປຸພ຺ໂພ ຈຣສທ຺ໂທ ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຈຣຕິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ກສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຊານິຕພ຺ພໂຕ’’ຕິ ວທຕິ. ຍທິ ເອວໍ ນິພ຺ພານມ຺ປິ ຊານິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອນິຈ຺ຈໍ ນາມ ສິຍາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ເຫຕຸມ຺ຫິ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ອຫໍ ‘‘ຊານິຕພ຺ພໂຕ’’ຕິ ເຫຕຸໍ ນ ວທາມິ, ‘‘ຊາຕິຘມ຺ມໂຕ’’ຕິ ປນ ວທາມິ. ຕຍາ ປນ ທຸສ຺ສຸຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ. ‘‘ກຸຣຸນ຺ທິຍ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ. ເອຕສ຺ສາຕິ ‘‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ ຊານິຕພ຺ພໂຕ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ. ຕຕ຺ຣາຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ. ຕສ຺ສາຕິ ປຏິຊານນາວຊານນສ຺ສ. ‘‘ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ຠາສຕີ’’ຕິປເທ ສມ຺ປທານໍ. ‘‘ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍ’’ນ຺ຕິປທໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ. ‘‘ທິວາຏ຺ຐານາທີສູ’’ຕິ ປທໍ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມປເທເສ’’ຕິ ປເທ ນິທ຺ຘາຣຓສມຸທາໂຍ.

໓. ສມ຺ມາ ວທຕິ ອເນນາຕິ ສໍວາທນໍ, ອຸຊຸຊາຕິກຈິຕ຺ຕໍ, ນ ສໍວາທນໍ ວິສໍວາທນໍ, ວຎ຺ຈນາຘິປ຺ປາຍວສປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວິສໍວາທນຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ວາຈາ’’ຕ຺ຍາທິນາ ວຈຕິ ເອຕາຍາຕິ ວາຈາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຫີຕິ ທຬ຺ຫີກຣຓໂຊຕກໍ, ຕທມິນາ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວາຈາເຍວາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ພ຺ຍປ຺ປໂຖ’’ຕິ ປເທ ຕຸລ຺ຍຕ຺ຖໍ, ‘‘ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ປເທ ກມ຺ມໍ. ປຖສທ຺ທປຣຕ຺ຕາ ວາຈາສທ຺ທສ຺ສ ພ຺ຍາເທໂສ ກໂຕ. ສຸທ຺ຘເຈຕນາ ກຖິຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕໍສມຸຏ຺ຐິຕສທ຺ທສຫິຕາຕິ ຕາຍ ເຈຕນາຍ ສມຸຏ຺ຐິເຕນ ສທ຺ເທນ ສຫ ປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ ກຖິຕາຕິ ໂຍຊນາ.

‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ ປເທ ນິທສ຺ສນໍ, ກຣຓໍ ວາ. ‘‘ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫາ’’ຕິ ປທທ຺ວເຍ ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍາ. ອນ຺ເຕຕິ ‘‘ວາຈາ’’ຕິອາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປທານໍ ອວສາເນ. ‘‘ອາຫາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕມານ-ຕິວຈນສ຺ສ ອກາໂຣ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກາລວາຈເກນ ‘‘ອິທານີ’’ຕິ ປເທນ ໂຍຊິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອທິຏ຺ຐໍ ທິຏ຺ຐໍ ເມ’’ຕິອາທີສຸ. ‘‘ປາຬິຍ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ເທສນາ ກຕາ’’ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ. ນິສ຺ສິຕວິຎ຺ຎາຓວເສນ ອວຕ຺ວາ ນິສ຺ສຍປສາທວເສນ ‘‘ຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂອຬາຣິເກເນວາ’’ຕິ.

໔. ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ຕີຫາກາເຣຫີ’’ຕິອາທິວຈນສ຺ສ. ‘‘ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ປເທ ກມ຺ມໍ. ຫີຕິ ວິເສສໂຊຕກໍ, ວິເສສໍ ກຖຍິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິເກ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ.

໙. ອາທີນມ຺ປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ.

໑໑. ມນ຺ທສທ຺ໂທ ຊຬຕ຺ຖວາຈໂກຕິ ອາຫ ‘‘ມນ຺ທຕ຺ຕາ ຊຬຕ຺ຕາ’’ຕິ. ໂຍ ປນ ອຎ຺ຎໍ ຠຓຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ສາມເຓເຣນາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປເທ ກຕ຺ຕາ. ອປິສທ຺ໂທ ປຸຈ຺ຉາວາຈໂກ, ‘‘ປສ຺ສິຕ຺ຖາ’’ຕິ ປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ອປິ ປສ຺ສິຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອທິຏ຺ຐໍ ທິຏ຺ຐໍ ເມ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ອຎ຺ຎາ ປູຣຓກຖາປິ ຕາວ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎາ ປູຣຓກຖາ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອປ຺ປຕາຍ ອູນສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປູຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ ປູຣຓກຖາ. ເອສາ ປູຣຓກຖາ ນາມ ກາຕິ ອາຫ ‘‘ເອໂກ’’ຕິອາທິ. ເອສາ ຫິ ຄາເມ ອປ຺ປກມ຺ປິ ເຕລໍ ວາ ປູວຂຓ຺ຑໍ ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ວາ ພຫຸກໍ ກຕ຺ວາ ປູຣຓວເສນ ກຖິຕຕ຺ຕາ ປູຣຓກຖາ ນາມ. ພຫຸການິ ເຕລານິ ວາ ປູເວ ວາ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ລຠນ຺ໂຕປິ ອປ຺ປກໍ ກຕ຺ວາ ອູນວເສນ ກຖິຕຕ຺ຕາ ອູນກຖາປິ ອຕ຺ຖີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ພຫຸກາຍ ປູຣຓສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອູນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ ອູນກຖາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ ກາຕພ຺ໂພຕິ. ປຐມໍ.

໒. ໂອມສວາທ ສິກ຺ຂາປທໍ

໑໒. ທຸຕິເຍ ມສຘາຕຸ ວິຊ຺ຌນຕ຺ເຖ ປວຕ຺ຕຕິ ‘‘ໂອມຏ຺ຐໍ ອຸມ຺ມຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໑) ວິຍາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂອມສນ຺ຕີຕິ ໂອວິຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ.

໑໓. ‘‘ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ອາຫຣີ’’ຕິ ປເທ ກມ຺ມໍ. ນນ຺ທິຕພ຺ໂພຕິ ນນ຺ໂທ ວຓ຺ຓພລາທິ, ໂສ ເອຕສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ນນ຺ທີ. ວິສາລານິ ມຫນ຺ຕານິ ວິສາຓານິ ເອຕສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ວິສາໂລ, ນນ຺ທີ ຈ ໂສ ວິສາໂລ ເຈຕິ ນນ຺ທິວິສາໂລຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ນນ຺ທິວິສາໂລ ນາມາ’’ຕິອາທິນາ. ໂສຕິ ນນ຺ທິວິສາໂລ, ‘‘ອາຫາ’’ຕິ ປເທ ກຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຍຸຎ຺ຊິຕຏ຺ຐາເນເຍວ. ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກາເລປີຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖວາຈໂກ, ປເຄວ ທ຺ວິເຫຕຸກ ຕິເຫຕຸກ ປຏິສນ຺ຘິກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເຕນ ຈາ’’ຕິ ຈກາຣສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ຖຕ຺ຕາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ເມນ ຈາ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ເມນ ຈາ’’ຕິ. ອຕ຺ຕໂນຕິ ນນ຺ທິວິສາລສ຺ສ.

໑໕. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕິສ຺ສໍ ປທຠາຊນິຍໍ, ‘‘ອາຫາ’’ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ. ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິ ປທໍ ວິຠຊິຕຸກາໂມ’’ຕິ ປເທ ເຫຕຸ. ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍເຍວ ‘‘ຫີເນນາປີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປທຠາຊນິຍໍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເວຓຸກາຣຊາຕີຕິ ວິລີວກາຣຊາຕິ. ເນສາທຊາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເກວຏ຺ຏຊາຕິປິ ສງ຺ຄຫິຕາ.

ປຸ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຣີສໍ, ຕໍ ກຸສຕິ ອປເນຕີຕິ ປຸກ຺ກຸໂສ. ປຸປ຺ຜໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຣີສໍ, ກຸສຸມໍ ວາ, ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕີຕິ ປຸປ຺ຜຉຑ຺ຑໂກ.

ກຸຏຕິ ຉິນ຺ທຕີຕິ ໂກຏ຺ໂຐ, ໂສເຍວ ໂກຏ຺ຐໂກ. ຍກາຣຠກາເຣ ເອກໂຕ ໂຍເຊຕ຺ວາ ‘‘ຍຠາ’’ຕິ ໂຍ ອກ຺ໂກໂສ ອຕ຺ຖິ, ເອໂສ ຫີໂນ ນາມ ອກ຺ໂກໂສຕິ ໂຍຊນາ.

໑໖. ສພ຺ພປເທສູຕິ ນາມາທີສຸ ສພ຺ພປເທສຸ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ. ອລິກນ຺ຕິ ອສຈ຺ຈໍ, ມິຈ຺ຉາວາຈນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂຍປິ ວທຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໒໖. ປຣິຫຣິຕ຺ວາຕິ ປຣິມຸຂໍ ກຖນໍ ອປເນຕ຺ວາ. ທວໍ ປຣິຫາສໍ ກາເມຕີຕິ ທວກາໂມ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ທວກມ຺ຍໍ, ຕໍເຍວ ທວກມ຺ຍຕາ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອກາຣສ຺ສ ສທິສຕ຺ຖມຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ໂຖວ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຍທິ ຫິ ສທິສຕ຺ໂຖ ຠເວຍ຺ຍ, ສາມເຓໂຣວ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນາມ ສິຍາ ສຓ຺ຐາເນນ ຈ ປຸຣິສຠາເວນ ຈ ສທິສຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎຕ຺ໂຖວ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສພ຺ພສຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພສທ຺ໂທ ອນວເສສຕ຺ໂຖ ມນຸສ຺ເສ ອຸປາທາຍ ວຈນຕ຺ຖຊານນາຊານນປກຕິການໍ ສພ຺ພສຕ຺ຕານມ຺ປິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ.

໓໕. ອຕ຺ຖປຸເຣກ຺ຂາໂຣ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສິກ຺ຂາປທມເປກ຺ຂິຍ ນປຸໍສກລິງ຺ຄວເສນ ‘‘ກິຣິຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາປຕ຺ຕິມເປກ຺ຂິຍ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ‘‘ກິຣິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຊ຺ຊກມ຺ມສທ຺ທາ ສິກ຺ຂາປທມເປກ຺ຂນ຺ຕາປິ ອາປຕ຺ຕິ, ມເປກ຺ຂນ຺ຕາປິ ນິຍຕນປຸໍສກລິງ຺ຄຕ຺ຕາ ນປຸໍສກາເຍວ, ຕສ຺ມາ ເຕ ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ເປສຸຎ຺ຎສິກ຺ຂາປທໍ

໓໖. ຕຕິເຍ ‘‘ຊາຕຠຓ຺ຑນານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອຄ຺ຍາຫິໂຕຕິອາທີສຸ ວິຍ ວິເສສນປຣນິປາຕວເສນ ‘‘ຠຓ຺ຑນຊາຕານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຎ຺ຊາຕຠຓ຺ຑນານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ປຸພ຺ພຠາໂຄ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈາ’’ຕິອາທິນາ. ວິຣຸທ຺ຘໍ ວທຕິ ເອເຕນາຕິ ວິວາໂທ, ວິຄ຺ຄາຫິກກຖາ, ຕໍ ອາປນ຺ນາຕິ ວິວາທາປນ຺ນາ, ເຕສໍ. ປິສຕິ ສຎ຺ຈຸຓ຺ເຓຕີຕິ ປິສຸໂຓ, ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕສ຺ສ ອິທນ຺ຕິ ເປສຸຎ຺ຎໍ, ວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເປສຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ປິສຸຓວາຈ’’ນ຺ຕິ.

໓໗. ຠິກ຺ຂຸເປສຸຎ຺ເຎຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສໍຫເຏ ເປສຸຎ຺ຎວຈເນຕິ ຉຏ຺ຐີສມາໂສ.

໓໘. ‘‘ທິສ຺ວາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ຠຓນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ປເທ ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍາ, ທສ຺ສນໍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕິຍໍ.

໔. ປທໂສຘມ຺ມສິກ຺ຂາປທໍ

໔໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປຏິມຸຂໍ ອາທເຣນ ສຸຓນ຺ຕີຕິ ປຕິສ຺ສາ, ນ ປຕິສ຺ສາ ອປ຺ປຕິສ຺ສາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປຕິສ຺ສວາ’’ຕິ.

໔໕. ‘‘ປທໂສ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂສ-ປຈ຺ຈໂຍ ວິຈ຺ຉຕ຺ຖວາຈໂກຕິ ອາຫ ‘‘ປທໍ ປທ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ຈຕຸພ຺ພິເຘສຸ. ປທໍ ນາມ ອິຘ ອຕ຺ຖໂຊຕກໍ ວາ ວິຠຕ຺ຍນ຺ຕໍ ວາ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ໂລກິເຍຫິ ລກ຺ຂິໂຕ ຄາຖາຍ ຈຕຸຕ຺ຖໍໂສ ປາໂທວ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປທນ຺ຕິ ເອໂກ ຄາຖາປາໂທ’’ຕິ. ອນຸ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕປທຕ຺ຕາ ທຸຕິຍປາໂທ ອນຸປທໍ ນາມ. ອນຸ ສທິສໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ພ຺ຍຎ຺ຊນສທ຺ໂທ ປທ-ປຣິຍາໂຍ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ປທໍ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ປຸຣິມປເທນ ປນ ສທິສໍ ປຈ຺ຉິມປທເມວ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ນາມ.

ວາເຈນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐາເປຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ເອກເມກໍ ປທ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ນິຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ ປເທ ກາຣິຕກມ຺ມໍ. ‘‘ເຖເຣນາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ວຸຕ຺ເຕ’’ຕິ ປເທ ກຕ຺ຕາ, ‘‘ເອກໂຕ’’ຕິ ປເທ ສຫຕ຺ໂຖ. ສາມເຓໂຣ ອປາປຸຓິຕ຺ວາ ຠຓຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມຕ຺ຕເມວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວສທ຺ໂທ ມຕ຺ຕສທ຺ທສ຺ສ ອວຘາຣຓຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ເຕນ ປກາຣໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ ສຕິປິ ລິງ຺ຄວິເສສຕ຺ເຕ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິໂມກ຺ໂຂ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມຊາລາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ສາມຎ຺ຎຜລສຸຕ຺ຕາທີນິ ທີຆສຸຕ຺ຕານິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໕໐ ອາທໂຍ) ສງ຺ຄຫິຕານິ. ຈສທ຺ເທນ ໂອຆຕຣຓສຸຕ຺ຕາທີນິ ສໍຍຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑) ຈ ຈິຕ຺ຕປຣິຍາທານສຸຕ຺ຕາທີນິ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣສຸຕ຺ຕານິ (ອ. ນິ. ໑.໒ ອາທໂຍ) ຈ ສງ຺ຄຫິຕານິ. ໂສຕິ ເທວຕາຠາສິໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ.

ກິຎ຺ຈາປິ ວທຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິສທ຺ໂທ ຄຣຫຕ຺ຖວາຈໂກ, ປນສທ຺ໂທ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖວາຈໂກ. ເມຓ຺ຑກມິລິນ຺ທປຎ຺ເຫສູຕິ ເມຓ຺ຑກປຎ຺ເຫ ຈ ມິລິນ຺ທປຎ຺ເຫ ຈ. ຍນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາຣມ຺ມຓກຖາ ພຸທ຺ຘິກກຖາ ທຓ຺ຑກກຖາ ຎາຓວຕ຺ຖຸກຖາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ເປຍ຺ຍາລວເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອິມາໂຍ ປກຣຓານິ ນາມາຕິ ວທນ຺ຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍາທີສຸ ວຕ຺ວາ ປຣິຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ຍນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ.

໔໘. ຕຕ຺ຣາຕິ ‘‘ເອກໂຕ ອຸທ຺ທິສາເປນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຈເນ. ອຸທ຺ທິສາເປນ຺ຕີຕິ ອາຈຣິຍໍ ເທສາເປນ຺ຕິ ພຫຸກຕ຺ຕາຣມເປກ຺ຂິຍ ພຫຸວຈນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕຫີຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນານຸປສມ຺ປນ຺ເນຫິ. ທ຺ເວປີຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ.

ອຸປຈາຣນ຺ຕິ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖູປຈາຣໍ. ເຍສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ. ປລາຍນກຄນ຺ຖນ຺ຕິ ປຣິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປກຣຓໍ. ສາມເຓໂຣ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ໂອປາເຕຕີຕິ ອວປາເຕຕິ, ຄຬິຕາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕ຺ເຕປີຕິ ເວຍ຺ຍາກຣຓສຸຕ຺ເຕປິ. ຕນ຺ຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຄຸຓຄນ຺ຖໍ. ປຣິສງ຺ກມານນ຺ຕິ ສາຣຊ຺ຊມານໍ. ຍໍ ປນ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕ຺ຕາຕິ ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕ຺ຕາຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປທໍ

໔໙. ປຎ຺ຈເມ ມຸຏ຺ຐາ ສຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີ. ນຕ຺ຖິ ສມ຺ປຊານໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອສມ຺ປຊານາ. ຠວງ຺ໂຄຕິຓ຺ຓກາເລຕິ ນິທ຺ໂທກ຺ກມນກາເລ.

໕໐. ‘‘ປກຕິຍາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ເທນ຺ຕີ’’ຕິ ປເທ ວິເສສນໍ. ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເທນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຄາຣເວນາ’’ຕິ ປທຎ຺ຈ ‘‘ສິກ຺ຂາກາມຕາຍາ’’ຕິ ປທຎ຺ຈ ‘‘ເທນ຺ຕີ’’ຕິ ປເທ ເຫຕຸ. ສີສສ຺ສ ອຸປຘານໍ ອຸສ຺ສີສໍ, ຕສ຺ສ ກຣີຍເຕ ອຸສ຺ສີສກຣຓໍ, ຕໍເຍວ ອຕ຺ໂຖ ປໂຍຊນໍ ອຸສ຺ສີສກຣຓຕ຺ໂຖ, ຕທຕ຺ຖາຍ. ຕຕ຺ຣາຕິ ປຸຣິມວຈນາເປກ຺ຂໍ, ‘‘ສິກ຺ຂາກາມຕາຍາ’’ຕິ ວຈເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ເສໂສ. ອຖ ວາ ສິກ຺ຂາກາມຕາຍາຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ‘‘ອິທມ຺ປິສ຺ສ ໂຫຕິ ສີລສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໑໙໕ ອາທໂຍ) ວິຍ. ອິທມ຺ປິ ສິກ຺ຂາກາມຕາຍ ອຍໍ ສິກ຺ຂາກາມຕາ ສິກ຺ຂາກາມຠາໂວ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ສມນ຺ຕປາສາທິກຕ຺ຕສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທີສຸປິ. ຠິກ຺ຂູ ຂິປນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຣາຫຸລໍ. ອຖາຕິ ຂິປນໂຕ ປຈ຺ຉາ. ອິທນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸ. ສມ຺ມຸຎ຺ຈນິກຈວຣຉຑ຺ຑນການິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຍສ຺ມຕາ ຣາຫຸເລນ ປາຕິຕໍ ນຸ ໂຂຕິ ໂຍຊນາ. ໂສ ປນາຍສ຺ມາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອປຣິໂຠຄາ ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາ.

໕໑. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ສຍນໍ ເສຍ຺ຍາ, ກາຍປສາຣຓກິຣິຍາ, ສຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ເສຍ຺ຍາ, ມຎ຺ຈປີຐາທິ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ເອກເສເສນ ວາ ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທເສນ ວາ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຫເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເສຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ທ຺ວີສຸ ເສຍ຺ຍາສຸ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ທ຺ເວ ເສຍ຺ຍາ ທສ຺ສິຕາ, ຕສ຺ມາ. ‘‘ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນາ’’ຕິອາທິນາ ລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ປາກຏໂວຫາຣນ຺ຕິ ໂລເກ ວິທິຕໍ ວຈນໍ. ທຸສ຺ສກຸຏິຍນ຺ຕິ ທຸສ຺ເສນ ຉາທິຕກຸຏິຍໍ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈວິຘຈ຺ຉທເນເຍວ ຄຍ຺ຫມາເນ ໂກ ໂທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຈວິຘຈ຺ຉທເນເຍວາ’’ຕິອາທິ. ຍໍ ປນ ເສນາສນໍ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປາກາເຣນ ວາຕິ ອິຏ຺ຐກສິລາທາຣຸນາ ວາ. ອຎ຺ເຎນ ວາຕິ ກິລຎ຺ຊາທິນາ ວາ. ວຕ຺ເຖນປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ປເຄວ ອິຏ຺ຐກາທິນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍສ຺ສາຕິ ເສນາສນສງ຺ຂາຕາຍ ເສຍ຺ຍາຍ. ອຸປຣີຕິ ວາ ສມນ຺ຕໂຕຕິ ວາ ໂຍຊນາ. ເອເກນ ທ຺ວາເຣນ ປວິສິຕ຺ວາ ສພ຺ພປາສາທສ຺ສ ວຬຎ຺ຊິຕພ຺ພຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກູປຈາໂຣ’’ຕິ. ສຕຄພ຺ຠໍ ວາ ຈຕຸສ຺ສາລໍ ເອກູປຈາຣໍ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕນ຺ຕິ ເສນາສນສງ຺ຂາຕໍ ເສຍ຺ຍໍ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ເສນາສນສງ຺ຂາຕາຍໍ ເສຍ຺ຍາຍໍ. ສມ຺ພຫຸລາ ສາມເຓຣາ ສເຈ ໂຫນ຺ຕິ, ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສເຈ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ສາມເຓຣາ’’ຕິ ອິທໍ ປຈ຺ຈາສນ຺ນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸປລກ຺ຂຓວເສນ ວາ ອຎ຺ເຎຫິປິ ສຫເສຍ຺ຍານໍ ອາປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ. ເຕຕິ ສາມເຓຣາ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ. ຕສ຺ສາຕິ ສາມເຓຣສ຺ສ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ເອໂສ ເອວ ນໂຍ, ນ ອຎ຺ໂຎ ນໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ເອເສວ ນໂຍຕິ ເອໂສ ອິວ ນໂຍ, ເອໂສ ເອຕາທິໂສ ນໂຍ ອິວ ອຍໍ ນໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອປິ ຈາຕິ ເອກໍເສນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ. ຈຕຸກ຺ກນ຺ຕິ ເອກາວາສເອການຸປສມ຺ປນ຺ນໍ, ເອກາວາສນານຸປສມ຺ປນ຺ນໍ, ນານາວາສເອການຸປສມ຺ປນ຺ນໍ, ນານາວາສນານຸປສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຈຕຸສມູຫໍ, ຈຕຸປຣິມາຓໍ ວາ. ໂຍຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ຫິສທ຺ໂທ ວິຕ຺ຖາຣໂຊຕໂກ, ຕໍ ວຈນໍ ວິຕ຺ຖາຣຍິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ມຍາ ວຸຈ຺ຈເຕຕິ ວາ. ເທວສິກນ຺ຕິ ທິວເສ ທິວເສ. ຓິກປຈ຺ຈໂຍ ຫິ ວິຈ຺ຉຕ຺ຖວາຈໂກ. ໂຍປິ ສຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ຕສ຺ສາປິ ອາປຕ຺ຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຣາຕິ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕນາປີ’’ຕິ ວຈເນ.

‘‘ອປທານໍ ອຫິມຈ຺ຉາ, ທ຺ວິປທານຎ຺ຈ ກຸກ຺ກຸຏີ;

ຈຕຸປ຺ປທານໍ ມຊ຺ຊາຣີ, ວຕ຺ຖຸ ປາຣາຊິກສ຺ສິມາ’’ຕິ. (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໕໕);

ອິມໍ ຄາຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ. ໂຄຘາຕິ ກຸຓ຺ໂຑ. ພິຬາໂລຕິ ອາຂຸຠຸໂຊ. ມງ຺ຄຸໂສຕິ ນກຸໂລ.

ອສມ຺ພທ຺ຘຠິຕ຺ຕິກສ຺ສ ກຕປາສາທສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຸລາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຸລາ ນາມ ຖມ຺ຠານ, ມຸປຣິ ທກ຺ຂິຓຸຕ຺ຕຣວິຕ຺ຖາຣວເສນ ຐປິໂຕ ທາຣຸວິເສໂສ ຖລຕິ ຖມ຺ເຠສຸ ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ ກຕ຺ວາ. ຕາ ປນ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ຕິສ຺ໂສ, ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ປນ ປຎ຺ຈສຕ຺ຕນວາທໂຍ. ນານູປຈາເຣ ປາສາເທຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ວາຬສງ຺ຆາຏາທີສູຕິ ວາຬຣູປໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກເຕສຸ ສງ຺ຆາຏາທີສຸ. ອາທິສທ຺ເທນ ຕຸລໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສງ຺ຆາໂຏ ນາມ ຕຸລານ, ມຸປຣິ ປຸພ຺ພປຈ຺ຉິມາຍາມວເສນ ຐປິໂຕ ກຏ຺ຐວິເສໂສ ສມ຺ມາ ຆເຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຄປານສ຺ຍາທໂຍຕິ ກຕ຺ວາ. ເຕ ປນ ຕໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ນິພ຺ພໂກສພ຺ຠນ຺ຕເຣຕິ ຉທນໂກຏິອພ຺ຠນ຺ຕເຣ. ປຣິມຓ຺ຑລໍ ວາ ຈຕຸຣສ຺ສໍ ວາ ເສນາສນໍ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ເສນາສເນ. ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ ເອເຕສນ຺ຕິ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຄພ຺ຠູປຈາຣາ ສພ຺ພຄພ຺ຠາ, ເຕ ປວິສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິປນ຺ນານໍ ຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປມຸເຂ. ປມຸຂສ຺ສ ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ, ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ ອາປຕ຺ຕິໍ ກໂຣຕີຕິ ໂຍຊນາ. ນນຸ ປມຸເຂ ຉນ຺ນເມວ ອຕ຺ຖິ, ໂນ ປຣິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຄພ຺ຠປຣິກ຺ເຂໂປ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ.

ຍໍ ປນ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຊຄຕີຕິ ປຖວິຍາ ຈ ມນ຺ທິຣາລິນ຺ທວຕ຺ຖຸສ຺ສ ຈ ນາມເມຕໍ. ອິຘ ປນ ມນ຺ທິຣາລິນ຺ທວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາຕາ ຠູເຠທາ ຄຫິຕາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ. ກສ຺ມາ ປາຬິຍາ ນ ສເມຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທສຫຕ຺ຖຸພ຺ເພຘາປີ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ຍສ຺ມາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ. ເຍປິ ມຫາປາສາທາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເຕສຸປີຕິ ມຫາປາສາເທສຸປິ.

ສຸຘາຉທນມຓ຺ຑປສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສຸຘາ’’ຕິ ອິທໍ ອຸປລກ຺ຂຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ເຍນ ເກນຈິ ຉທນມຓ຺ຑປສ຺ສາປິ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ມຓ຺ຑໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສູຣິຍຣສ຺ມິ, ຕໍ ປາຕິ ຣກ຺ຂຕິ, ຕໂຕ ວາ ຊນນ຺ຕິ ມຓ຺ຑປໍ. ນນຸ ເອກູປຈາຣໍ ໂຫຕິ ປາກາຣສ຺ສ ຉິທ຺ທຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ວຬຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ເອວາຕິ ເອວກາໂຣ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ວຬຎ຺ຊນູປຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ສທ຺ທນ຺ຕຣຕ຺ຖາໂປຫເນນ ສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖໍ ວທຕີ’’ຕິ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໑; ທີ. ນິ. ຏິ. ໑.໑; ມ. ນິ. ຏີ. ໑.ມູລປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ; ສໍ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.ໂອຆຕຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ; ອ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.ຣຸປາທິວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ນ ວຬຎ຺ຊນູປຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກວາຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວາຣເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອສຕິ ຈ ທ຺ວາເຣ ກວາຏສ຺ສາຠາວໂຕ. ສໍວຣຓວິວຣຓກາເລ ກວຕິ ສທ຺ທໍ ກໂຣຕີຕິ ກວາຏໍ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ‘‘ເອກູປຈາຣຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຈເນ. ຍສ຺ສາຕິ ປຣວາທິໂນ. ອນຸໂຍໂຄ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປເທ, ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປິຫິຕທ຺ວາເຣ ຄພ຺ເຠ. ໂສຕິ ປຣວາທີ. ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິ ອິຕິ ວຸຕ຺ເຕຕິ ໂຍຊນາ. ເອເສວ ນໂຍ ‘‘ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ນຕາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ປຈ຺ຈາຄມິສ຺ສຕີຕິ ປຕິ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ປຸນ ອາຄມິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ພ຺ຍຎ຺ຊນມຕ຺ເຕເນວາຕິ ‘‘ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນາ’’ຕິອາທິອກ຺ຂຣປທມຕ຺ເຕເນວ, ນ ອຕ຺ຖວເສນ. ‘‘ເອວຎ຺ຈ ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອພ຺ຍາປິຕໂທສໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕໂຕຕິ ອນາປຕ຺ຕິໂຕ, ປຣິຫາເຍຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອນິຍເຕສຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອນິຍເຕສຸ. ອິຘາປີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທປິ. ຍໍ ຍນ຺ຕິ ເສນາສນໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ເສນາສເນສຸ, ສຫເສຍ຺ຍາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໕໓. ທ຺ວີສຸ ອຏ຺ຐກຖາວາເທສຸ ມຫາອຏ຺ຐກຖາວາໂທວ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ໂສ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອິມິນາປີຕິ ເສນມ຺ພມຓ຺ຑເປນາປິ. ເອຕນ຺ຕິ ຊຄຕິຍາ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຕໍ. ຍຖາຕິ ຍໍສທ຺ທຕ຺ໂຖ ຕຕິຍນ຺ຕນິປາໂຕ, ເຍນ ເສນມ຺ພມຓ຺ຑເປນາຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ທຸຕິຍສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປທໍ

໕໕. ຉຏ຺ເຐ ອາຄນ຺ຕຸກາ ວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາວສໂຖ, ອາວສໂຖ ຈ ໂສ ອຄາຣຎ຺ເຈຕິ ອາວສຖາຄາຣນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸການໍ ວສນາຄາຣ’’ນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສານໍ ສນ຺ຕິກາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາຕິ ວຈນເສໂສ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ສາຏກນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣສາຏກໍ, ນິວຕ຺ຖວຕ຺ຖນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ອຈ຺ຈາຄມ຺ມາຕິ ຕ຺ວາປຈ຺ຈຍນ຺ຕປທສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ‘‘ປວຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຍຖາ ໂອມສວາທສິກ຺ຂາປເທ ອກ຺ໂກເສຕຸກາມຕາຍ ຂຕ຺ຕິຍໍ ‘‘ຈຓ຺ຑາໂລ’’ຕິ ວທໂຕ ອລິກໍ ຠຓໂຕປິ ມຸສາວາທສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິ, ໂອມສວາທສິກ຺ຂາປເທເນວ ອາປຕ຺ຕິ, ເອວມິຘາປິ ມາຕຸຄາເມນ ສຫ ສຍໂຕ ປຐມສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິ, ອິມິນາວ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ຘມ຺ມເທສນາສິກ຺ຂາປທໍ

໖໐. ສຕ຺ຕເມ ມຫາທ຺ວາເຣຕິ ພຫິ ຐິເຕ ມຫາທ຺ວາເຣ. ອາຄມ຺ມ, ປວິສິຕ຺ວາ ວາ ວສນຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ໂອວຣໂກ ອາວສໂຖ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ໂອວຣກທ຺ວາເຣ’’ຕິ. ສຸນິຄ຺ຄເຕນາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄເຕນ ສທ຺ເທນ. ‘‘ອຎ຺ຎາຕຸ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ນ ຎາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອາຊານິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອິມິນາ ນກາຣວິກາໂຣ ອອິຕິ ນິປາໂຕ ນ ໂຫຕິ, ອາອິຕິ ອຸປສຄ຺ໂຄຕິ ປນ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ວິຎ຺ຎຸນາ ປຸຣິເສນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ອວຕ຺ວາ ‘‘ປຸຣິສວິຄ຺ຄເຫນາ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ມນຸສ຺ສປຸຣິສວິຄ຺ຄຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິເຕນ ຍກ຺ເຂນ ເປເຕນ ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຐິຕາຍ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ເທເສຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຍກ຺ເຂນາຕິ ຍກ຺ເຂນ ສທ຺ຘິໍ ຐິຕາຍ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ເທເສຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ນ ເປເຕນ, ນ ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ.

໖໖. ຉປ຺ປຎ຺ຈວາຈາຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຎ຺ຈາ’’ຕິ ວາຈາສິລິຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ກສ຺ສຈິ ປໂຍຊນສ຺ສາຠາວາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຉປ຺ປຎ຺ຈວາຈາຫີ’’ຕິ ປເທ. ເອໂກ ຄາຖາປາໂທ ເອກາ ວາຈາຕິ ວທນ຺ໂຕ ຈຸຓ຺ຓິເຍ ວິຠຕ຺ຍນ຺ຕໍ ເອກໍ ປທໍ ເອກາ ວາຈາ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ, ອຕ຺ຖໂຊຕກປທໍ ວາ ວາກ຺ຍປທໍ ວາ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ເອກໍ ປທໍ ປາຬິໂຕ, ປຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖາໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ທ຺ເວ ປທານິ ປາຬິໂຕ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອຏ຺ຐກຖາໂຕ’’ຕິອາທິນໂຍປິ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຉປທານຕິກ຺ກໂມເຍວ ຫິ ປມາຓໍ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕິ ວິຠຕ຺ຕິວິປລ຺ລາເສ ລິງ຺ຄສ຺ສາປິ ວິປລ຺ລາໂສ ໂຫຕິ ‘‘ຕສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ປຸລ຺ລິງ຺ເຄນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ສຕິ ຈ ວິຠຕ຺ຕິວິປລ຺ລາເສ ‘‘ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄຠາເວນ ປວຕ຺ຕາ. ‘‘ມາຕຸຄາມສ຺ສາ’’ຕິ ນິຍຕປຸລ຺ລິງ຺ຄາເປກ຺ຂນສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ ອຕ຺ຖວເສນ ‘‘ເອກິສ຺ສາ’’ຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ເຠທລິງ຺ຄນິສ຺ສິໂຕ ວິເສສນວິເສສ຺ໂຍປິ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຸມ຺ຫາກນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣຓສມຸທາໂຍ. ‘‘ສຸຓາຖາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ອາໂຠໂຄປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປຐມນ຺ຕິ ຈ ປຐມເມວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ປຈ຺ຉາ’’ຕິ. ປຸຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸ ກເຖຕີຕິ ໂຍຊນາຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ຠູຕາໂຣຈນສິກ຺ຂາປທໍ

໖໗. ອຏ຺ຐເມ ຕຕ຺ຖາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປເທ. ອິຘາຕິ ຠູຕາໂຣຈນສິກ຺ຂາປເທ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ປຍຸຕ຺ຕວາຈາຕິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຍຸຕ຺ຕາ ວາຈາ. ຕຖາຕິ ຕໂຕ ຄຸຓາໂຣຈນກາຣຓາ, ອຣິຍາ ສາທິຍິໍສູຕິ ໂຍຊນາ.

ຍຕສທ຺ທານໍ ນິຈ຺ຈສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຍ’’ຕິອາທິ. ສພ຺ເພປີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາຣິຍາປິ. ຠູຕນ຺ຕິ ວິຊ຺ຊມານໍ. ກສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ປຏິຊານິໍສຸ, ນນຸ ອຣິເຍຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓານໍ ອນາໂຣຈິຕຕ຺ຕາ ນ ປຏິຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຣິຍານມ຺ປີ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ອຣິຍານມ຺ປິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມ ຍສ຺ມາ ຠູໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ‘‘ຠູຕໍ ຠຄວາ’’ຕິ ປຏິຊານິໍສູຕິ ໂຍຊນາ. ຍສ຺ມາ ຠາສິໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາຕິ ໂຍຊນາ. ອຣິຍາ ປຏິຊານິໍສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອນາທີນວທສ຺ສິໂນຕິ ໂທສສ຺ສ ອທສ຺ສນຘມ຺ມາ. ເຕຫີຕິ ອຣິເຍຫິ, ຠາສິໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຸປ຺ປາເທສຸນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອຎ຺ເຎຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິເກເນວາຕິ ສພ຺ເພສໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນາຣິຍານໍ ສງ຺ຄຫເຓ ປວຕ຺ເຕເນວ. ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ເຄປີຕິ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ປທຠາຊນິເຍປິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິເກ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ.

໗໗. ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສຸຕາທິຄຸຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ຕຣາ ວາຕິ ປຣິນິພ຺ພານກາລໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກາເລ ວາ. ອຕິກຑ຺ຒິຍມາເນນາຕິ ອຕິນິປ຺ປີຬິຍມາເນນ. ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສາຕິ ອິທໍ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທ຺ຍຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ, ຜລປຎ຺ຎາຍ ຈ ສມ຺ປນ຺ນານໍ. ອນາປຕ຺ຕີຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ອາປຕ຺ຕິເຍວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາໂຣຈນສິກ຺ຂາປທໍ

໗໘. ນວເມ ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ສໍ ‘‘ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ນາມາ’’ຕິອາທິປາຬິຍໍ, ຕາສຸ ວາ ປາຬິອຏ຺ຐກຖາສຸ. ວິຈາຣຓາຕິ ວີມໍສນາ. ອຸປສມ຺ປນ຺ນສທ຺ເທຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສທ຺ທຕ຺ຖຠາເວ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ສທ຺ເທ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອວິນາຠາວໂຕ ສທ຺ເທນ ອຕ຺ໂຖປິ ວຸຕ຺ໂຕ, ວິນາປິ ຠາວປຈ຺ຈເຍນ ຠາວຕ຺ຖສ຺ສ ຎາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຠາໂວປິ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນສທ຺ທຕ຺ຖຠາເວ’’ຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ‘‘ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສທ຺ເທ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ເອຕໍ ປຣິມາຓໍ ຍສ຺ສາຕິ ເອຕໍ, ‘‘ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສສາ’’ຕິ ວຈນໍ. ເອຕໍ ເອວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ປາຣາຊິການີ’’ຕິ ອິທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປາຬິຍໍ. ກສ຺ສຈິ ວິມຕິ ຠເວຍ຺ຍ, ກິໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ. ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈນ຺ເຕນ ອກ຺ໂກສນ຺ຕສ຺ສ ສມານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວໍ ສຕີ’’ຕິອາທິ. ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ ຈາຕິ ຈສທ຺ໂທ ພ຺ຍຕິເຣກຕ຺ໂຖ, ນ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ເອຕນ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍາປຊ຺ຊນຕໍ, ‘‘ອສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ…ເປ… ໂອມສວາທສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນໍ ວາ, ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປາຬິຍໍ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາເວຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວກາໂຣ ອຏ຺ຐານໂຍໂຄ, ປມາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ກາຣຓເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ອຎ຺ຎາ ວິຈາຣຓາ’’ຕິ. ອຖ ວາ ອຎ຺ຎາຕິ ສາມ຺ຍຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນເມຕໍ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ວິຈາຣຓາ ປມາຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ເອວກາໂຣ ຐານໂຍໂຄວ. ປຸພ຺ເພປິ ຈາຕິ ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກາເລປິ ຈ.

ເອຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ປມາຓຕໍ. ສໍວຣຕ຺ຖາຍ ເອວ, ອນາປຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ເອວ ຈ ອນຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຕສ຺ສ’’ຕ຺ຍາທິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ ນາມ ນ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ສຸວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໘໐. ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິ, ສງ຺ເຆນ ກາຕພ຺ພາຕິ ໂຍຊນາ. ກຕ຺ຖຈີຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ຐາເນ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ. ‘‘ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ ປເທ ເຫຕຸ. ເອສາຕິ ເອໂສ ຠິກ຺ຂຸ. ຫິເຕສິຕາຍາຕິ ຫິຕສ຺ສ ເອສິຕາຍ, ອຕ຺ຖສ຺ສ ອິຈ຺ຉຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໒. ເສສານີຕິ ອາທິມ຺ຫິ ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທໂຕ ເສສານິ ອຸປຣິ ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທານິ. ອສ຺ສາຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ. ຆເຏຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ປຖວີຂຓນສິກ຺ຂາປທໍ

໘໖. ທສເມ ຠຄວາ ທສ຺ເສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປຖວິຍໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ປາສາຓາທີສຸ. ມຸຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໂຕຕິ ຂຏກປມາຓໂຕ. ສາຕິ ອທຑ຺ຒປຖວີ. ຫຕ຺ຖິກຸຈ຺ຉິຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ຐາເນ. ເອກປຈ຺ຉິປູຣໍ ປຖວິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕສໍເຍວາຕິ ອປ຺ປປໍສຸອປ຺ປມຕ຺ຕິກາປທານໍ ເອວ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ເອຕນ຺ຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນປາສາຓາທິປຎ຺ຈກໍ. ຕນ຺ຕິ ກຸສີຕໍ. ອາຓາເປຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອາຓ ເປສເນ’’ຕິ ຘາຕຸປາເຐສຸ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຓຘາຕຸເຍວ ເປສນສງ຺ຂາຕໍ ເຫຕ຺ວຕ຺ຖໍ ວທຕິ, ນ ຓາເປປຈ຺ຈໂຍ, ໂສ ປນ ຘາຕ຺ວຕ຺ເຖເຍວ ວຕ຺ຕຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ສ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ໂຕ ອຠິເຘຍ຺ໂຍ ອຕ຺ຖິ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຠິເຘຍ຺ຍສ຺ສາຠາວາ. ຕາວາຕິ ປຐມໍ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສ, ຕໂຕ ວາ.

ໂປກ຺ຂຣໍ ປທຸມໍ ເນຕີຕິ ໂປກ຺ຂຣຓີ. ‘‘ໂສເຘນ຺ເຕຫີ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ອຸສ຺ສິຎ຺ຈິຕຸໍ ອປເນຕຸ’’ນ຺ຕິ ປເທສຸ ຠາວກຕ຺ຕາ. ໂຍຕິ ‘‘ຕນຸກທ຺ທໂມ’’ຕິ ປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຕນຸກທ຺ທໂມຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸເຏຫີຕິ ຆເຏຫິ. ອຸສ຺ສິຎ຺ຈິຕຸນ຺ຕິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວາ ສິຎ຺ຈິຕຸໍ. ຕຕ຺ຣາຕິ ສຸກ຺ຂກທ຺ທເມ, ‘‘ໂຍ’’ຕິ ປເທ ອວຍວີອາຘາໂຣ. ໂຍຕິ ສຸກ຺ຂກທ຺ທໂມ.

ຕຏນ຺ຕິ ກູລໍ. ອຸທກສາມນ຺ຕາຕິ ອຸທກສ຺ສ ສມີເປ. ໂອມກຈຕຸມາສນ຺ຕິ ຈຕຸມາສໂຕ ອູນກໍ. ໂອວຏ຺ຐນ຺ຕິ ເທເວນ ໂອວສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ ສເຈຕິ ໂຍຊນາ. ປຕຕີຕິ ຕຏໍ ປຕຕິ. ອຸທເກເຍວາຕິ ປກຕິອຸທເກເຍວ. ອຸທກສ຺ສາຕິ ວສ຺ໂສທກສ຺ສ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປາສາຓປິຏ຺ຐິຍໍ. ປຐມເມວາຕິ ໂສຓ຺ຑິຂຓນໂຕ ປຐມໍ ເອວ. ອຸທເກ ປຣິຍາທິຓ຺ເຓຕິ ອຸທເກ ສຸກ຺ເຂ. ປຈ຺ຉາຕິ ອຸທກປູຣໂຕ ປຈ຺ຉາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ໂສຓ຺ຑິຍໍ. ອຸທເກເຍວາຕິ ມູລອຸທເກເຍວ. ອຸທກນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕຸກອຸທກໍ. ອລ຺ລີຍຕີຕິ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ລຄ຺ຄຕິ. ຕມ຺ປີຕິ ສຸຂຸມຣຊມ຺ປິ. ອກຕປພ຺ຠາເຣຕິ ວຬຎ຺ເຊນ ອກເຕ ປພ຺ຠາເຣ. ອຸປຈິກາຫິ ວມີຍຕິ, ຆຣໂຄຬິກາທໂຍ ວາ ສຕ຺ເຕ ວມຕີຕິ ວມ຺ມິໂກ.

ຄາວີນໍ ຂຸໂຣ ກຓ຺ຏກສທິສຕ຺ຕາ ໂຄກຓ຺ຏໂກ ນາມ, ເຕນ ຉິນ຺ໂນ ກທ຺ທໂມ ‘‘ໂຄກຓ຺ຏໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຈ຺ຉທນໍ ວາ ວິນຏ຺ຐຈ຺ຉທນໍ ວາ ປຸຣາຓເສນາສນໍ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕໂຕຕິ ປຸຣາຓເສນາສນໂຕ, ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອວເສສນ຺ຕິ ວິນຏ຺ຐຈ຺ຉທນໂຕ. ອວເສສໍ ອິຏ຺ຐກໍ ຄຓ຺ຫາມິ ອິຕິ ສຎ຺ຎາຍາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເຕນາຕິ ອິຏ຺ຐກາທິນາ. ຍາ ຍາຕິ ມຕ຺ຕິກາ. ອຕິນ຺ຕາຕິ ອນລ຺ລາ, ອກິລິນ຺ນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ມຕ຺ຕິກາປຸຎ຺ເຊ. ສພ຺ໂພຕິ ສກໂລ ມຕ຺ຕິກາປຸຎ຺ໂຊ. ອສ຺ສາຕິ ມຕ຺ຕິກາປຸຎ຺ຊສ຺ສ. ‘‘ກປ຺ປິຍກາຣເກຫີ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ອປນາເມຕ຺ວາ’’ຕິ ປເທ ກາຣິຕກມ຺ມໍ. ກສ຺ມາ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸທເກນາ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ມຕ຺ຕິກາປາກາເຣ. ອຎ຺ຎມ຺ປີຕິ ມຓ຺ຑປຖມ຺ຠໂຕ ອຎ຺ຎມ຺ປິ. ເຕນ ອປເທເສນາຕິ ເຕນ ປາສາຓາທິປວຏ຺ຏນເລເສນ.

ປສ຺ສາວຘາຣາຍາຕິ ມຸຕ຺ຕໂສຕາຍ. ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິຍາຕິ ກຕ຺ຕຣທຓ຺ເຑນ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ກຕ຺ຕຣຍຕິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ສິຖິລຠາເວນ ສິຖິໂລ ຫຸຕ຺ວາ ຠວຕີຕິ ກຕ຺ວາ ກຕ຺ຕໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ ຊິຓ຺ຓມນຸສ຺ໂສ, ເຕນ ເອກນ຺ຕໂຕ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ກຕ຺ຕເຣນ ຄຫິຕາ ຍຏ຺ຐິ, ກຕ຺ຕຣສ຺ສ ຍຏ຺ຐີຕິ ວາ ກຕ຺ວາ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຕ຺ຕຣທຓ຺ໂຑ. ທນ຺ຕຊປຐມກ຺ຂເຣນ ສຊ຺ຌາຍິຕພ຺ໂພ. ວີຣິຍສມ຺ປຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ວີຣິຍສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ, ວີຣິຍສ຺ສ ອຸກ຺ຂິປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂຍຊນາ.

໘໗. ຕຕ຺ຣາປີຕິ ອິຏ຺ຐກກປາລາທີສຸປິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ. ເຕສໍ ອນຸປາທານຕ຺ຕາຕິ ເຕສໍ ອິຏ຺ຐກາທີນໍ ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອນິນ຺ຘນຕ຺ຕາ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາວາ. ຕານີຕິ ອິຏ຺ຐກາທີນິ. ອວິສຍຕ຺ຕາຕິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອໂນກາສຕ຺ຕາ. ຕິຓຸກ຺ກນ຺ຕິ ຕິຓມຍໍ ອຸກ຺ກໍ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ເອວ. ອຣີຍຕິ ອຄ຺ຄິນິປ຺ຜາທນຕ຺ຖໍ ຆໍສີຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຣຓີ, ເຫຏ຺ຐາ ນິມນ຺ຖນີຍທາຣຸ. ສຫ ຘນຸນາ ເອຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສຫິໂຕ, ອຸປຣິ ນິມນ຺ຖນທາຣຸ. ອຣຓີ ຈ ສຫິໂຕ ຈ ອຣຓີສຫິໂຕ, ເຕນ ອຄ຺ຄິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ຍຖາ ກຣິຍມາເນ ນ ຑຍ຺ຫຕິ, ຕຖາ ກໂຣຫີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໘໘. ອາວາຏໍ ຊານາຕິ ອາວາຏໍ ກາຕຸໍ, ຂຓິຕຸໍ ວາ ຊານາຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເອວໍ ມຫາມຕ຺ຕິກໍ ຊານ, ຖຸສມຕ຺ຕິກໍ ຊານາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຍຖາລາຠໍ ສມ຺ປທານວາຈກປທໍ ອຊ຺ຌາຫຣິຕ຺ວາ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ສາຕິ ປຖວີ. ເຕນາຕິ ປວຏ຺ຏນາທິນາຕິ. ທສມໍ.

ມຸສາວາທວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.