໑. ມຸສາວາທສິກ຺ຂາປທ-ອຕ຺ຖໂຍຊນາ

ຂຸທ຺ທການນ຺ຕິ ສຸຂຸມາປຕ຺ຕິປກາສກຕ຺ຕາ ອປ຺ປການໍ, ຄຓນໂຕ ວາ ປຈຸຣຕ຺ຕາ ພຫຸການໍ. ເຍສໍ ສິກ຺ຂາປທານນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ເຍສ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ສງ຺ຄໂຫ’’ຕິ ປເທ ສາມ຺ຍຕ຺ຖຉຏ຺ຐີ. ສງ຺ຄຫີຍເຕ ສງ຺ຄໂຫ. ‘‘ນວຫິ ວຄ຺ເຄຫີ’’ຕິປທໍ ‘‘ສງ຺ຄໂຫ, ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ປທທ຺ວເຍ ກຣຓໍ. ທານີຕິ ກາລວາຈໂກ ສຕ຺ຕມ຺ຍນ຺ຕນິປາໂຕ ອິທານິ-ປຣິຍາໂຍ, ອິມສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທການໍ, ອຍໍ ວຓ຺ຓນາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຠວຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິ-ສທ຺ໂທ ເອກໍສຕ຺ເຖ ອນາຄຕກາລິໂກ ໂຫຕິ ‘‘ນິຣຍໍ ນູນ ຄຈ຺ຉາມິ, ເອຕ຺ຖ ເມ ນຕ຺ຖິ ສໍສໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໒.໒໒.໓໓໑) ວິຍ. ກິຎ຺ຈາເປຕ຺ຖ ຫິ ຍຖາ ເອກໍສວາຈໂກ ນູນສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖິ, ນ ເອວໍ ‘‘ຠວຕີ’’ຕິ ປເທ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ອຍໍ ວຓ຺ຓນາ ນູນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ອວສ຺ສມ຺ຠາວິຍຕ຺ເຖ ອນາຄຕກາລວາຈໂກ ໂຫຕິ ‘‘ຘຸວໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວາມຫ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ພຸ. ວໍ. ໒.໑໐໙-໑໑໔) ວິຍ. ກາມຎ຺ເຫຕ຺ຖ ຍຖາ ອວສ຺ສມ຺ຠາວິຍຕ຺ຖວາຈໂກ ຘຸວສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖິ, ນ ເອວໍ ‘‘ຠວຕີ’’ຕິ ປເທ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຘຸວໍ ຠວິສ຺ສຕິ ອຍໍ ວຓ຺ຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໑. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ມຸສາວາທວຄ຺ຄສ຺ສາ’’ຕິ ປເທ ນິທ຺ຘາຣຓສມຸທາໂຍ, ເຕສຸ ນວສຸ ວຄ຺ເຄສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຐມສິກ຺ຂາປເທຕິ ວາ, ເຕສຸ ຂຸທ຺ທເກສຸ ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສກ຺ຍານໍ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ຠຄິນີຫິ ສໍວາສກຣຓໂຕ ໂລກມຣິຍາທໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ, ຊາຕິສມ຺ເຠທໂຕ ວາ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ກຸຓນ຺ຕີຕິ ສກ຺ຍາ. ສາກວນສຓ຺ເຑ ນຄຣໍ ມາເປນ຺ຕີຕິ ວາ ສກ຺ຍາ, ປຸພ຺ພຣາຊາໂນ. ເຕສໍ ວໍເສ ຠູຕຕ຺ຕາ ເອຕຣຫິປິ ຣາຊາໂນ ສກ຺ຍາ ນາມ, ເຕສໍ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ພຸທ຺ຘກາເລ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ປພ຺ພຊິໍສູ’’ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ. ສກ຺ຍກຸລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ວາທກ຺ຂິຕ຺ໂຕ’’ຕ຺ຍາທິນາ ວາເທນ ຂິຕ຺ໂຕ, ວາທມ຺ຫິ ວາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍຕ຺ຣ ຍຕ຺ຣາຕິ ຍສ຺ສໍ ຍສ຺ສໍ ທິຏ຺ຐິຍໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອວຊານິຕ຺ວາຕິ ປຏິສ຺ສເວນ ວິໂຍຄໍ ກຕ຺ວາ. ອວສທ຺ໂທ ຫິ ວິໂຍຄຕ຺ຖວາຈໂກ. ‘‘ອປຊານິຕ຺ວາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ປຏິຎ຺ຎາຕໍ ອປນີຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂທສນ຺ຕິ ອຍຸຕ຺ຕິໂທສໍ, ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກເຖນ຺ໂຕ ກເຖນ຺ໂຕຕິ ອນ຺ຕສທ຺ໂທ ມານສທ຺ທກາຣິໂຍ. ກຖິຍມາໂນ ກຖິຍມາໂນຕິ ຫິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິຊານິຕ຺ວາຕິ ປຏິຎ຺ຎາຕໍ ກຕ຺ວາ. ອານິສໍສນ຺ຕິ ນິທ຺ໂທສໍ ຄຸຓໍ. ປຏິປຸພ຺ໂພ ຈຣສທ຺ໂທ ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຈຣຕິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ກສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຊານິຕພ຺ພໂຕ’’ຕິ ວທຕິ. ຍທິ ເອວໍ ນິພ຺ພານມ຺ປິ ຊານິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອນິຈ຺ຈໍ ນາມ ສິຍາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ເຫຕຸມ຺ຫິ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ອຫໍ ‘‘ຊານິຕພ຺ພໂຕ’’ຕິ ເຫຕຸໍ ນ ວທາມິ, ‘‘ຊາຕິຘມ຺ມໂຕ’’ຕິ ປນ ວທາມິ. ຕຍາ ປນ ທຸສ຺ສຸຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ. ‘‘ກຸຣຸນ຺ທິຍ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ. ເອຕສ຺ສາຕິ ‘‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ ຊານິຕພ຺ພໂຕ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ. ຕຕ຺ຣາຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ. ຕສ຺ສາຕິ ປຏິຊານນາວຊານນສ຺ສ. ‘‘ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ຠາສຕີ’’ຕິປເທ ສມ຺ປທານໍ. ‘‘ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍ’’ນ຺ຕິປທໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ. ‘‘ທິວາຏ຺ຐານາທີສູ’’ຕິ ປທໍ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມປເທເສ’’ຕິ ປເທ ນິທ຺ຘາຣຓສມຸທາໂຍ.

໓. ສມ຺ມາ ວທຕິ ອເນນາຕິ ສໍວາທນໍ, ອຸຊຸຊາຕິກຈິຕ຺ຕໍ, ນ ສໍວາທນໍ ວິສໍວາທນໍ, ວຎ຺ຈນາຘິປ຺ປາຍວສປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ວິສໍວາທນຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ວາຈາ’’ຕ຺ຍາທິນາ ວຈຕິ ເອຕາຍາຕິ ວາຈາຕິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຫີຕິ ທຬ຺ຫີກຣຓໂຊຕກໍ, ຕທມິນາ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວາຈາເຍວາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ພ຺ຍປ຺ປໂຖ’’ຕິ ປເທ ຕຸລ຺ຍຕ຺ຖໍ, ‘‘ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ປເທ ກມ຺ມໍ. ປຖສທ຺ທປຣຕ຺ຕາ ວາຈາສທ຺ທສ຺ສ ພ຺ຍາເທໂສ ກໂຕ. ສຸທ຺ຘເຈຕນາ ກຖິຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕໍສມຸຏ຺ຐິຕສທ຺ທສຫິຕາຕິ ຕາຍ ເຈຕນາຍ ສມຸຏ຺ຐິເຕນ ສທ຺ເທນ ສຫ ປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ ກຖິຕາຕິ ໂຍຊນາ.

‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ ປເທ ນິທສ຺ສນໍ, ກຣຓໍ ວາ. ‘‘ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫາ’’ຕິ ປທທ຺ວເຍ ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍາ. ອນ຺ເຕຕິ ‘‘ວາຈາ’’ຕິອາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປທານໍ ອວສາເນ. ‘‘ອາຫາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕມານ-ຕິວຈນສ຺ສ ອກາໂຣ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກາລວາຈເກນ ‘‘ອິທານີ’’ຕິ ປເທນ ໂຍຊິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອທິຏ຺ຐໍ ທິຏ຺ຐໍ ເມ’’ຕິອາທີສຸ. ‘‘ປາຬິຍ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ເທສນາ ກຕາ’’ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ. ນິສ຺ສິຕວິຎ຺ຎາຓວເສນ ອວຕ຺ວາ ນິສ຺ສຍປສາທວເສນ ‘‘ຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂອຬາຣິເກເນວາ’’ຕິ.

໔. ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ຕີຫາກາເຣຫີ’’ຕິອາທິວຈນສ຺ສ. ‘‘ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ປເທ ກມ຺ມໍ. ຫີຕິ ວິເສສໂຊຕກໍ, ວິເສສໍ ກຖຍິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິເກ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ.

໙. ອາທີນມ຺ປີຕິ ປິສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ.

໑໑. ມນ຺ທສທ຺ໂທ ຊຬຕ຺ຖວາຈໂກຕິ ອາຫ ‘‘ມນ຺ທຕ຺ຕາ ຊຬຕ຺ຕາ’’ຕິ. ໂຍ ປນ ອຎ຺ຎໍ ຠຓຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ສາມເຓເຣນາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປເທ ກຕ຺ຕາ. ອປິສທ຺ໂທ ປຸຈ຺ຉາວາຈໂກ, ‘‘ປສ຺ສິຕ຺ຖາ’’ຕິ ປເທນ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ອປິ ປສ຺ສິຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອທິຏ຺ຐໍ ທິຏ຺ຐໍ ເມ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ອຎ຺ຎາ ປູຣຓກຖາປິ ຕາວ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎາ ປູຣຓກຖາ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອປ຺ປຕາຍ ອູນສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປູຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ ປູຣຓກຖາ. ເອສາ ປູຣຓກຖາ ນາມ ກາຕິ ອາຫ ‘‘ເອໂກ’’ຕິອາທິ. ເອສາ ຫິ ຄາເມ ອປ຺ປກມ຺ປິ ເຕລໍ ວາ ປູວຂຓ຺ຑໍ ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ວາ ລຠິຕ຺ວາ ວາ ພຫຸກໍ ກຕ຺ວາ ປູຣຓວເສນ ກຖິຕຕ຺ຕາ ປູຣຓກຖາ ນາມ. ພຫຸການິ ເຕລານິ ວາ ປູເວ ວາ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ລຠນ຺ໂຕປິ ອປ຺ປກໍ ກຕ຺ວາ ອູນວເສນ ກຖິຕຕ຺ຕາ ອູນກຖາປິ ອຕ຺ຖີຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ພຫຸກາຍ ປູຣຓສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອູນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ ອູນກຖາຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ ກາຕພ຺ໂພຕິ. ປຐມໍ.