໕. ຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໑໖. ວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຣິປາເຈນ຺ຕີຕິ ກິເລສານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິມຸຕ຺ຕິຠູຕໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໂສ ປາເຈນ຺ຕິ ສາເຘນ຺ຕິ ນິພ຺ພາເປນ຺ຕີຕິ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍາ. ຘມ຺ມາຕິ ກາຣຓຘມ຺ມາ. ເຕນາຫ – ‘‘ວິສຸທ຺ຘິກາຣຓວເສນາ’’ຕິ, ອຣຫຕ຺ຕສງ຺ຂາຕາຍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ສມ຺ປາທນວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທໂຍ ວິສຸຊ຺ຌມານາ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາວ ສພ຺ພໂສ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທີຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິໂມເຈນ຺ຕາ ອຄ຺ຄຜລວິມຸຕ຺ຕິໍ ສມ຺ປາເທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ປນ ວິສຸທ຺ຘິ ພາລປຣິວຊ຺ຊເນນ ປຓ຺ຑິຕປຍິຣຸປາສເນນ ປສາທາວຫຘມ຺ມປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ຈ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ອິຘ ປນ຺ນຣສ ຘມ຺ມາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສທ຺ເຘ ປຸຄ຺ຄເລຕິ ສທ຺ຘາຣຫິເຕ ປຸຄ຺ຄເລ. ເຕ ຫິ ນິສ຺ສາຍ ນ ກທາຈິ ສທ຺ຘາ ສມ຺ຠວຕິ, ເຕສໍ ປນ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິອາປຊ຺ຊເນນ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ອສທ຺ຘິຍເມວ ວຑ຺ຒຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ປຏິຠຍມຄ຺ໂຄ ວິຍ ທູຣໂຕ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພາ. ອສ຺ສທ຺ຘິຍນ຺ຕິ ຈ ສທ຺ຘາຍ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ອສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕາ ສໍກິເລສຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສທ຺ເຘ ປຸຄ຺ຄເລຕິ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ເນ ປຸຄ຺ຄເລ. ເຕ ຫິ ນິສ຺ສາຍ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຠິຍ຺ໂຍຠາວໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖູຕິ ຈ ພຸທ຺ຘາທີນິ ຣຕນານິ ກມ຺ມກມ຺ມຜລານິ ຈ. ເສວໂຕຕິ ລພ຺ຠມານໍ ສທ຺ຘາສມ຺ປທໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ວຑ຺ເຒຕຸຎ຺ຈ ນິເສວໂຕ. ເສສປທານິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນານິ. ອຖ ວາ ເສວໂຕ ອຸປສງ຺ກມໂຕ. ຠຊໂຕ ເຕສໍ ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຠຕ຺ຕິໍ ກຸພ຺ພໂຕ. ປຍິຣຸປາສໂຕຕິ ເຕສໍ ໂອວາທານຸສາສນິກຣຓວເສນ ອຸປຏ຺ຐຫໂຕ. ປສາທນີຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ ນາມ ພຸທ຺ຘາທິຄຸຓປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ປສາທາວຫາ ສມ຺ປສາທນີຍສຸຕ຺ຕາທໂຍ. ເຕ ຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ປສນ຺ນາ ອຸປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຠິຍ຺ໂຍຠາວໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອິເມຫິ ຕີຫາກາເຣຫີຕິ ອິເມຫິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ຕີຫິ ກາຣເຓຫິ. ປຏິປກ຺ຂທູຣີຠາວໂຕ ປຈ຺ເຈກໍ ສູປຫາຣໂຕ ຈ ອາເສວນໍ ຠາວນໍ ລຠນ຺ຕິ. ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ ມຄ຺ຄຜລາວຫຠາເວນ ອຈ຺ຉຕິ ວິສຸທ຺ຘິໍ ປາປຸຓາຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສສປເທສຸປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ກຸສີເຕຕິ ອລເສ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸເຣ. ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍຕິ ປຄ຺ຄຫິຕວີຣິເຍ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ເນ. ສມ຺ມປ຺ປຘາເນຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອກຸສລານໍ ອນຸປ຺ປາທນາທິວເສນ ປວຕ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸປາຍປ຺ປຘາເນ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ອເວກ຺ຂໂຕ. ເຕ ຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ລີນໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ສມ຺ມເທວ ອາຣມ຺ຠຘາຕຸອາທິ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ວິຘິນາ ສຕິສມ຺ປທາຍ ອຸປ຺ປາທາຍ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ອສມາຫິເຕ ຠນ຺ຕມິຄຠນ຺ຕໂຄຓສປ຺ປຏິຠາເຄ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ເຕ. ສມາຫິເຕ ອຸປຈາຣສມາຘິນາ ອປ຺ປນາສມາຘິນາ ຈ ສມ຺ມເທວ ສມາຫິຕຈິຕ຺ເຕ. ຌານວິໂມກ຺ເຂຕິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣາທິຌານານິ ປຐມາທິວິໂມກ຺ເຂ ຈ. ເຕສຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ອຸປຣູປຣິ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ສມາຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ທຸປ຺ປຎ຺ເຎຕິ ນິປ຺ປຎ຺ເຎ, ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາສວນສມ຺ມສນາຠາເວນ ສພ຺ພໂສ ປຎ຺ຎາຣຫິເຕ ຈ. ປຎ຺ຎວນ຺ເຕຕິ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ເຈວ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຈ ສມນ຺ນາຄເຕ. ຄມ຺ຠີຣຎາຓຈຣິຍນ຺ຕິ ຄມ຺ຠີຣໍ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິເຠທໍ ຎາຓສ຺ສ ຈຣິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ວາ ຄມ຺ຠີຣຎາຓສ຺ສ ຈຣິຍໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ສມ຺ໂມຫໍ ວິຘມຕິ, ອນຸປ຺ປນ຺ນາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປາທາຍ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕກ຺ຂນ຺ເຘຕິ ສຸຕ຺ຕສມູເຫ.

ປຸພ຺ເພ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ວິສຸທ຺ຘິກາຣຓານິ, ‘‘ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ອິຘ ສທ຺ຘາທິເກ ອຎ຺ເຎ ຈ ຘມ຺ເມ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ອປເຣປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘາທີນໍ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍຕາ ທສ຺ສິຕາ ເອວ, ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທີນໍ ປນ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍຕາຍ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ ວິປສ຺ສນາຠາວໂຕ. ເຕນາຫ – ‘‘ອິເມ ປຎ຺ຈ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາ ສຎ຺ຎາ’’ຕິ. ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາທໂຍຕິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ ສີລສໍວໂຣ ອຠິສລ຺ເລຂກຖາ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ ນິພ຺ເພຘິກາ ປຎ຺ຎາ ອິເມ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາທໂຍ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ‘‘ເມຆິຍສຸຕ຺ຕສໍວຓ຺ຓນາຍໍ’’ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໓໑) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ຕສ຺ສາຕິ ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ຍສຕ຺ຕໂລກໍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ວິເສສໂຕ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ.

໔໑໙. ອາຍສ຺ມໂຕ ຣາຫຸລສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຣິປກ຺ກຕ຺ຕາ ສທ຺ຘິໍ ປຏ຺ຐປິຕປຕ຺ຖນາ ເທວຕາ ອຸທິກ຺ຂມານາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, – ‘‘ກທາ ນຸ ໂຂ ອຸຕ຺ຕຣິ ອາສວານໍ ຂເຍ ວິເນສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຍທາ ປນ ສຕ຺ຖາ ເອວໍ ປຣິວິຕກ຺ເກສິ, ຕາວເທວ ສມານຊ຺ຌາສຍຕາຍ ສພ຺ພກາລໍ ຕງ຺ຂຓໍ ອາຄເມນ຺ຕິໂຍ ຕາ ເທວຕາໂຍ ຕໍ ສມວາຍໍ ທິສ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອນ຺ຘວນສ຺ມິໍເຍວ ສນ຺ນິປຕິຕາ. ອຸປາລິສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ທີຆນຂປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມສຸ ທສ຺ສນກິຈ຺ເຈນ ປວຕ຺ໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄຕິ ເຕສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ (ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໓໐) ປຐມມຄ຺ໂຄ ‘‘ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖສ຺ສ ສາຕິສຍຕ຺ຕາ, ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸໂນ ປນ ຜລຎາຓານິ ເຫຏ຺ຐິມານິ ຕີຓິ ສາຕິສຍານີຕິ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸສຸຕ຺ເຕ(ມ. ນິ. ໒.໓໘໓ ອາທໂຍ) ຕີຓິ ຜລານິ ‘‘ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ອາຍສ຺ມໂຕ ຣາຫຸລສ຺ສ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ຜລຎາຓຎ຺ຈ ທສ຺ສນຕ຺ໂຖ ສາຕິສໂຍ, ຕາຫິ ຈ ເທວຕາຫິ ຍໍ ຎາຓໍ ອຘິຄຕໍ, ຕໍ ສາຕິສຍເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ຜລານິ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພານີ’’ຕິ. ກິໍ ປນ ສາວການໍ ສຈ຺ຈາຠິສມຍຎາເຓ ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ວິເສໂສຕິ? ອາມ ອຕ຺ຖິ. ໂສ ຈ ໂຂ ປຸພ຺ພຠາເຄ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາຍ ປວຕ຺ຕິຍາກາຣວິເສເສນ ລເຠຍ຺ຍ ກາຈິ ວິເສສມຕ຺ຕາ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ອຠິຘມ຺ເມ ‘‘ໂນ ຈ ໂຂ ຍຖາ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕໂຕ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ກິເລສປ຺ປຫານໍ ປຕິ ວິເສສກິຕ຺ຕເນນ ທີເປຕພ຺ໂພ. ກິໍ ປນ ອາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລ ວິຍ ຕາ ເທວຕາ ສພ຺ພາ ເອກຈິຕ຺ຕາ ປເຄວ ຈຕ຺ຕາຣິ ຜລານິ ອຘິຄຓ຺ຫິໍສູຕິ? ໂນຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ກິຕ຺ຕກາ ປນ ຕາ ເທວຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຕາສຎ຺ຈ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.