໑໒. ທກ຺ຂິຓາວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗໖. ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຄຕມີຕິ ຕສ຺ສ ໂຄຕມໂຄຕ຺ຕໂຕ ອາຄຕໍ ນາມໍ, ມຫາປຊາປຕິ ປນ ຄຸຓໂຕ. ຕໍ ວິວຣິຕຸໍ, ‘‘ນາມກຣຓທິວເສ ປນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫຕິໍ ອຸຬາຣໍ ປຊໍ ຊນນໂປສເນຫິ ປຣິຣກ຺ຂຕີຕິ ມຫາປຊາປຕິ. ປຣິໂຠຄວເສນ ນ ຫຎ຺ຎຕີຕິ ອຫຕໍ. ສິປ຺ປິການນ຺ຕິ ຕນ຺ຕວາຍານໍ. ວາຍນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວີນຏ຺ຐານໍ. ຕານິ ມໍ ນ ໂຕເສນ຺ຕິ ກາຍິກສ຺ສ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ເຕນາຫ – ‘‘ສຫຕ຺ຖາ ກຕເມວ ມໍ ໂຕເສຕີ’’ຕິ. ປິສິຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ ກຕ຺ວາ. ໂປເຖຕ຺ວາຕິ ສຸຂຸມຠາວາປາທນຕ຺ຖໍ ຘນຸເກນ ເນຕ຺ວາ. ກາລານຸກາລຎ຺ຈ ຘາຕິຄຓປຣິວຸຕາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເວມໂກຏິໍ ອຄ຺ຄເຫສິ ເອກທິວສນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວຎ຺ຫິ ‘‘ເອກທິວສໍ ປນ…ເປ… ອກາສີ’’ຕິ ປຸຣິມວຈເນນ ຕໍ ນ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ.

ຉ ເຈຕນາຕິ ຉພ຺ພິຘາ ເຈຕນາ. ນ ຫິ ຕາ ຉເຍວ ເຈຕນາຕິ. ສງ຺ເຆ ໂຄຕມິ ເທຫິ…ເປ… ສງ຺ໂຆ ຈາຕິ ອິທເມວ ສຸຕ຺ຕປທໍ. ສງ຺ເຆ ໂຄຕມິ ເທຫີຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທານາຍ ນິໂຍເຊສິ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ໂຆວ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຕໂຣຕິ ອຍເມເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ເອວນ຺ຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍຠິຈາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທໂຍຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ນິທສ຺ສນໍ ອາຫ. ມຫນ຺ຕຕຣາ ຠເວຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອານຸຠາວາທິນາ ມຫນ຺ຕຕຣາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ນ ຈ ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຄຸຓວິສິຏ຺ຐເຫຕຸກໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຕໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທີຍມານສ຺ສ ທາປນໍ ລຠຕິ, ຕສ຺ມາ. ມາ ເອວໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໂຕ ສງ຺ໂຆວ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ’’ຕິ ມາ ຄຓ຺ຫ.

ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ຉຍສາຘກໍ ສຸຕ຺ຕປທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ນຍິມສ຺ມິໍ ໂລເກ…ເປ… ວິປຸລຜເລສິນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ຣຕນສຸຕ຺ເຕ (ຂຸ. ປາ. ໖.໓; ສຸ. ນິ. ໒໒໖), ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຄາຖາຍ, ອຄ຺ຄປສາທສຸຕ຺ຕາທີຫິ (ອິຕິວຸ. ໙໐) ຈ ວິຠາເວຕພ຺ໂພຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ສຕ຺ຖາຣາ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ.

ໂຄຕມິຍາ ອນ຺ຕິມຠວິກຕາຍ ທານສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ອນຸປ຺ປາທນໂຕ ນ ຕໍ ຄຣຸຕຣໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປາທາປເນ ກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ປຈ຺ຉິມາຍ ຊນຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ວຈນໂຕປີຕິ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຍຸຄສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ເອວ ປຏິຄ຺ຄຫຓາຍ ວຈນໂຕປິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ສຕ຺ຖາ ສງ຺ຆປຣິຍາປນ຺ໂນວ ອີທິເສ ຐາເນ ອຄ຺ຄຜລຏ຺ຐຕາຍ ອຏ຺ຐ-ອຣິຍປຸຄ຺ຄລຠາວໂຕ, ສເຈ ປນສ຺ສ ນ ສຍໍ ສງ຺ຆປຣິຍາປນ຺ນຕາ, ກຖໍ ສງ຺ເຆ ປູຊິເຕ ສຕ຺ຖາ ປູຊິໂຕ ນາມ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕີຓິ ສຣຓຄມນານິ ຕໂຍ ເອວ ອຄ຺ຄປສາທາຕິ ວກ຺ຂຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຠິເຘຍ຺ຍານຸຣູປານິ ຫິ ລິງ຺ຄວຈນານິ. ນ ຣຸຫຕິ ອຍາຖາວປຏິປຕ຺ຕິຠາວໂຕ, ນ ຄິຫິເວສຄ຺ຄຫຓາທິນາ ຄິຫິຠາວສ຺ສ ປຏິກ຺ຂິປິຕຕ຺ຕາ. ນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມຕໍ ‘‘ສຕ຺ຖາ ສງ຺ຆປຣິຍາປນ຺ໂນ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸຠາວໂຕ. ສາວກສມູໂຫ ຫິ ສງ຺ໂຆ. ສງ຺ຆຄເຓ ຫິ ສຕ຺ຖາ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕຠາວໂຕ ມູລຣຕນຠາວໂຕ ຈ.

໓໗໗. ສມ຺ປຕິຊາຕສ຺ສ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາຣຄມນໍ ຘມ຺ມຕາວເສນ ຊາຕໍ, ປຣໍ ຕທຎ຺ຎທຫຣສທິສີ ປຏິປຕ຺ຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຫຕ຺ຖປາທກິຈ຺ຈໍ ອສາເຘນ຺ເຕສູ’’ຕິ.

໓໗໘. ປຈ຺ຈູປກາຣໍ ນ ສຸກຣໍ ວທາມິ ອນຸຈ຺ຉວິກກິຣິຍາຍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ອຠິວາເທນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອຠິວາທນໍ. ວນ຺ທມາເນຫິ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ອາຈຣິຍໍ ‘‘ສຸຂີ ໂຫຕູ’’ຕິອາທິນາ ອຠິວາເທນ຺ຕິ ນາມ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຠິວາທນ’’ນ຺ຕິ. ຕທຠິມຸໂຂ…ເປ… ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ. ກາລານຸກາລໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ພີຊຍນປາທສມ຺ພາຫນາທິ ອນຸຈ຺ຉວິກກມ຺ມສ຺ສ ກຣຓໍ ນາມ. ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ກິຣິຍໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິເຍວ, ຍສ຺ມາ ອາຈຣິເຍນ ກຕສ຺ສ ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄຫສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິນາ ກຣິຍມາໂນ ອາມິສານຸຄ຺ຄໂຫ ສງ຺ຂມ຺ປິ ກລມ຺ປິ ກລຠາຄມ຺ປິ ນ ອຸເປຕິເຍວາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ສຸປ຺ປຕິກາຣໍ ວທາມີ’’ຕິ.

໓໗໙. ປາຏິປຸຄ຺ຄລິກໍ ທກ຺ຂິຓໍ ອາຣພ຺ຠ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ, ‘‘ຕໍ ເມ ຠຄວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຕູ’’ຕິ ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມິຍາ ວຈນໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເທສນາຍ ອຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຕສ຺ສາ ເອວ ວຈນໍ, ອຖ ໂຂ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣປິ…ເປ… ສມາທເປສິ, ຕສ຺ມາ ວິຠາຄໂຕ ຈຸທ຺ທສສຸ…ເປ… ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ, ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ປຕິປຈ຺ເຈກໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ທີຍຕີຕິ ປາຏິປຸຄ຺ຄລິກໍ. ປຐມສທ຺ໂທ ຍຖາ ອຄ຺ຄຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ເສຏ຺ຐປຣິຍາໂຍປີຕິ ອາຫ ‘‘ເຊຏ຺ຐກວເສນປີ’’ຕິ. ອຄ຺ຄາ ອຸຕ຺ຕເມ ເຂຕ຺ເຕ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ທຸຕິຍຕຕິຍາປິ ປຣມທກ຺ຂິຓາເຍວ ສພ຺ພໂສ ສມ຺ມາວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຣາຄາທິກິເລສຕ຺ຕາ. ຣາຄາທໂຍ ຫິ ອທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວສ຺ສ ກາຣຓໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຕິຓໂທສານິ ເຂຕ຺ຕານິ, ຣາຄໂທສາ ອຍໍ ປຊາ’’ຕິອາທິ (ຘ. ປ. ໓໕໖). ຍສ຺ມາ ປນ ສວາສນໍ ສພ຺ພໂສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນກິເລເສຫິ ຕໂຕ ເອວ ສພ຺ພໂສ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓຈາເຣຫິ ອນນ຺ຕາປຣິເມຍ຺ຍຄຸຓຄຓາຘາເຣຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘຫິ ສທິໂສ ສເທວເກ ໂລເກ ໂກຈິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ປຣມທກ຺ຂິຓາເຍວາ’’ຕິ ສາສງ຺ກໍ ວທຕິ. ຍສ຺ມາ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ໂຎ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີ ເອວ ໂຫຕິ ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎານໍ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິອຘິຏ຺ຐານຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂລກິຍປຎ຺ຈາຠິຎ຺ເຎ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ‘‘ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠິມ຺ຫີ’’ຕິ ຕາຍ ອວຸຕ຺ຕສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ໂຄສີລຘາຕຸໂກຕິ ໂຄສີລສຠາໂວ, ສີລວຕາ ສທິສສີໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອສໂຐ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ນ ອລຊ຺ຊິຘາຕຸໂກ ປກຕິສິທ຺ໂຘ ອິຘ ປຸຖຸຊ຺ຊນສີລວາຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຕໂກຕິ ປຈ຺ເຈກປ຺ປມາຓໂຕ ຕໂຕ ເອວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສງ຺ກຣໂຕວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ. ກຖໍ ປນ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍຠາເວນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ວິປາໂກ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ໂຫຕິ? ໂສປິ ຕສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ເອວ ອິຕເຣຫິ ອສໍກິຓ຺ຓຠາວທີປນໂຕ, ເອຕທຕ຺ຖເມວ ປຸພ຺ເພ ອສງ຺ກຣຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ຄຸຓວເສນາຕິ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນາທິຄຸຓວເສນ. ອຸປກາຣວເສນາຕິ ໂຠຄຣກ຺ຂາທິອຸປກາຣວເສນ. ຍໍ ໂປສນຕ຺ຖໍ ທິນ຺ນໍ, ອິທໍ ນ ຄຫິຕໍ ທານລກ຺ຂຓາໂຍຄໂຕ. ອນຸຄ຺ຄຫປູຊນິຈ຺ຉາວເສນ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ເທຍ຺ຍວຕ຺ຖຸປຣິຈ຺ຈາໂຄ ທານໍ ຠຍຣາຄລທ຺ຘຸກາມກຸລາທິວເສນ ສາວຊ຺ຊາຠາວໂຕ. ຕມ຺ປິ ນ ຄຫິຕໍ ອຍາວທຕ຺ຖຕາອປຣິປຸຓ຺ຓຠາເວນ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຜລທານາສມຕ຺ຖຠາວໂຕ. ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ສນ຺ຕິກາຄຕສ຺ສ. ເຕນ ສມ຺ປຕ຺ຕິປໂຍຊເນ ອນເປກ຺ຂຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຜລໍ ປຏິກງ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິທໍ ເມ ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອາຍຕິໍ ສຸຂຫິຕຠາວາຍ ໂຫຕູ’’ຕິອາທິນາ ຜລໍ ປຈ຺ຈາສີສິຕ຺ວາ. ເຕນສ຺ສ ຜລທາເນ ນມິຍຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ຍາວທຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຣິປຸຓ຺ຓຜລຕໍ. ສຕຄຸຓາຕິ ເອຕ຺ຖ ຄຸຓສທ຺ໂທ ນ ‘‘ຄຸເຓນ ນາມໍ ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໑໓; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໕໓; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໗໖; ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໔.໓໘) ວິຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ໂຖ, ‘‘ຕທ຺ທິຄຸຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ນ ວຑ຺ຒນຕ຺ໂຖ, ‘‘ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ໂລເກ, ມໂນຉຏ຺ຐາ ປເວທິຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໑໗໓) ວິຍ ນ ໂກຏ຺ຐາສຕ຺ໂຖ, ‘‘ອນ຺ຕໍ ອນ຺ຕຄຸຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໗; ມ. ນິ. ໑.໑໑໐; ຂຸ. ປາ. ໓) ວິຍ ນ ອນ຺ຕຠາຄຕ຺ໂຖ, ອຖ ໂຂ ອານິສໍສຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ສຕານິສໍສາ’’ຕິ ອາຫ, ເຕ ອານິສໍເສ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ອາຍຸສຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕຄຸຓາຕິ ວາ ສຕວຑ຺ຒິກາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນິປ຺ປຣິຕສໍ ກໂຣຕີຕິ ອາຍຸອາທີນໍ ອານິສໍສານໍ ອປຣິຕ຺ຕາສໍ ກໂຣຕິ. ອຖ ວາ ນິປ຺ປຣິຕສໍ ກໂຣຕີຕິ ອາຍຸອາທິນິມິຕ຺ຕໍ ອປຣິຕ຺ຕາສໍ ກໂຣຕິ. ອຖ ວາ ນິປ຺ປຣິຕສໍ ກໂຣຕີຕິ ອາຍຸອາທີນິ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິມ຺ປິ ອາຫາຣາທິເຫຕຸ ອປຣິຕ຺ຕາສໍ ກໂຣຕິ. ອຕ຺ຕຠາວວິນິມຸຕ຺ຕສຎ຺ຈຣຓສ຺ສ ອຠາວາ, ‘‘ຠວສເຕປິ ວຸຕ຺ເຕ ອຍເມວຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ, ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊນທຸສ຺ສີເລ’’ຕິອາທີສຸ ສພ຺ພວາເຣສຸ. ນໂຍ ເນຕພ຺ໂພຕິ, ‘‘ອາຍຸສຫສ຺ສໍ ວຓ຺ຓສຫສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທິໂກ ນໂຍ.

ສາສນາວຕຣຓໍ ນາມ ຍາວເທວ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖໍ, ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ຄປຏິເວຘນໍ, ຕສ຺ມາ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍສຣຓຄມນໍ ສິກ຺ຂາປທສມາທານໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອຸປສມ຺ປທາ ສີລປຣິປູຣຓໍ ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂານຸໂຍໂຄ ວິປສ຺ສນາຠາວນາຕິ ສພ຺ພາເປສາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປຕ຺ຕິ ເອວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຕິສຣຓໍ ຄໂຕ ອຸປາສໂກປີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ນິພ຺ເພຘຠາຄິໂຍ ສມາຘິ ຕາວ ນາມ ປຣມ຺ປຣາຍ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ອຸປນິສ຺ສໂຍ; ຕຖາ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ ສີລປຣິປູຣຓໍ ອຸປສມ຺ປທາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອຸປາສກສ຺ສ ທສສຸ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐານໍ ອນ຺ຕມໂສ ສຣຓາທິຄມນມ຺ປິ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄມສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິເຍວາຕິ, ‘‘ສພ຺ພາເປສາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓ-ວິຊ຺ຊາຈຣຓາທິ-ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍອປຣິເມຍ຺ຍ-ຄຸຓ-ສມຸທຍປູຣິເຕ ຠຄວຕິ ສທ຺ຘມ຺ເມ ອຣິຍສງ຺ເຆ ອຸຬາຣຕຣພຫຸມານຄາຣວຕໍ ຄໂຕ. ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ, ສ຺ວາຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາທິອາກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ ຎາຓປຣິໂສຘິໂຕ ປສາໂທ ສຣຓຄມນນ຺ຕິ ເຕນ ວຕ຺ຖຸຄເຕນ ປສາເທນ ປຣິຠາວິເຕ ສນ຺ຕາເນ ກຕໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມຫປ຺ຜລໍ ມຫານິສໍສເມວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຕສ຺ມິໍ ທິນ຺ນທານມ຺ປິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອປ຺ປເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ຕຍິທໍ ສຣຓໍ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕເຍ ປສາທຠາເວນ ອຊ຺ຌາສຍສມ຺ປຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ, ຕາທິສສ຺ສ ປນ ປຎ຺ຈສີລໍ ອຊ຺ຌາສຍສມ຺ປຕ຺ຕິອຸປຖມ຺ຠິໂຕ ກາຍວຈີສໍຍໂມຕິ ຕຕ຺ຖ ທິນ຺ນໍ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ມຫປ຺ຜລນ຺ຕິ, ທສສີລໍ ປນ ປຣິປຸຓ຺ຓຸໂປສຖສີລໍ, ຕຕ຺ຖ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລນ຺ຕິ, ‘‘ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ມຫປ຺ຜລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາມເຓຣສີລາທີນໍ ປນ ອຸຕ຺ຕຣິ ວິສິຏ຺ຐຕຣາທິຠາວໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ທິນ຺ນສ຺ສ ວິເສສມຫປ຺ຜລຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ມຄ຺ຄສມງ຺ຄິຕາ ນາມ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຂເຓ ກຖໍ ທາຕຸໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸຎ຺ຈ ສມ຺ຠວຕີຕິ ໂຈເທຕິ ‘‘ກິໍ ປນ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄິສ຺ສ ສກ຺ກາ ທານໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອິຕໂຣ ຕາທິເສ ສຕິ ສມເຍຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ອາມ ສກ຺ກາ’’ຕິ ປຏິຊານິຕ຺ວາ, ‘‘ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສໂກ’’ຕິອາທິນາ ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓຕິ ຕສ຺ມິໍ ປກ຺ຂິປນກ຺ຂເຓ. ຍທິ ອຏ຺ຐມກສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ທິນ຺ນທານໍ ຜລໂຕ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍເມວ, ໂກ ເນສໍ ວິເສໂສຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ສຕິປິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍຠາວສາມຎ຺ເຎ ອຕ຺ຖິ ເນສໍ ອປ຺ປພຫຸຠາໂວ ສໍວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍມຫາກປ຺ປາສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານໍ ວິຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ມຄ຺ຄສມງ຺ຄີນໍ ເຕນ ເຕນ ໂອຘິນາ ສໍກິເລສຘມ຺ມານໍ ປຫີຍມານຕ຺ຕາ ໂວທານຘມ຺ມານໍ ວຑ຺ຒມານຕ຺ຕາ ອປຣິໂຍສິຕກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ອປຣິປຸຓ຺ຓຄຸຓຕາ, ປຣິໂຍສິຕກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ຜລສມງ຺ຄີນໍ ປຣິປຸຓ຺ຓຄຸຓຕາຕິ ຕໍຕໍມຄ຺ຄຏ຺ເຐຫິ ຜລຏ຺ຐານໍ ເຂຕ຺ຕາຕິສຍຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຫຏ຺ຐິມເຫຏ຺ຐິເມຫິ ປນ ມຄ຺ຄຏ຺ເຐຫິ ອຸປຣິມານໍ ມຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ຜລຏ຺ເຐຫິ ຜລຏ຺ຐານໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣຕາ ປາກຏາ ເອວ. ຕຖາ ຫິ ອຸປຣິມານໍ ທິນ຺ນທານສ຺ສ ມຫປ຺ຜລຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

໓໘໐. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸເຂ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ເກວເລ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ທານໍ ອຕ຺ຖິ ເອວ, ນ ປນ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸເຂ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ, ຕໍ ປນ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂອຸຠໂຕສງ຺ເຆເນວ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ອວິຣຸທ຺ຘໍ. ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ ມຫປ຺ຜລຠາເວນ ສທິສຕມ຺ປິ, ກຸໂຕ ອຘິກຕໍ.

‘‘ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ’’ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ – ‘‘ກິໍ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ໂຈເທຕິ. ອິຕໂຣ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຕຖາຄເຕ ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທິປຣິຈ຺ຈາໂຄ ວິຍ ຈີວຣາທິປຣິຈ຺ຈາໂຄປິ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິເຍວາຕິ ກຕ຺ວາ ປຏິປຊ຺ຊນວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອຕ຺ຕກາເຍວ, ຠິກ຺ຂູ ອຸທ຺ທິສຖາ’’ຕິ ເອວໍ ປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ອກຣເຓນ ອຸປຈາຣສີມາປຣິຍາປນ຺ນານໍ ເຂຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນານໍ ວເສນ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ.

ໂຄຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສາຘາຣຓນາມໍ, ມຕ຺ຕສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ຕສ຺ມາ ສມຓາຕິ ໂຄຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ໂຄຕ຺ຣຠຸໂນ. ເຕນາຫ ‘‘ນາມມຕ຺ຕສມຓາ’’ຕິ. ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ເຎນ ສໍຫໂຕ ສມຓຄໂຓ ສງ຺ໂຆ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ໂຆ ທຸສ຺ສີໂລ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຄຸຓສງ຺ຂາຍາຕິ ອານິສໍສຄຓນາຍ, ມຫປ຺ຜລຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາສາວ…ເປ… ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕາ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ. ຍຖາ ປນ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທານໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ສງ຺ຆຄຕາ ທກ຺ຂິຓາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕີກາຣນ຺ຕິ ຄາຣວໍ.

ສງ຺ຆໂຕ ນ ປຸຄ຺ຄລໂຕ. ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ອິມສ຺ສ ມຍາ ທິນ຺ນໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ, ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ສາມເຓຣສ຺ສ ນາມ ທາຕພ຺ພໍ ຊາຕນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ທກ຺ຂິຓາ ສງ຺ຆຄຕາ ນ ໂຫຕິເຍວ ປຸຄ຺ຄລວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຓາມິຕຕ຺ຕາ. ນິພ຺ເພມຕິໂກ ຫຸຕ຺ວາຕິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຍາ ອິມສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ ວາ ນ ວາ’’ຕິ ວິມຕິໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ, ‘‘ໂຍ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ກໂຣຕິ.

ຕຕ຺ຖາຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ປາກຏກຣຓຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຖຸໍ ນິທສ຺ເສຕິ, ‘‘ປຣສມຸທ຺ທວາສິໂນ’’ຕິອາທິນາ. ໂອປຸຎ຺ຊາເປຕ຺ວາ ປຣິຠຓ຺ຑໍ ກາເຣຕ຺ວາ, ຫຣິຕໂຄມເຍນ ອຸປລິມ຺ປິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາສາວກຓ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສາຕິ ກາສາວກຓ຺ຐສມູຫສ຺ສ. ໂກ ໂສເຘຕີຕິ ມຫປ຺ຜລຠາວກຣເຓນ ໂກ ວິໂສເຘຕິ. ມຫປ຺ຜລຠາວາປຕ຺ຕິຍາ ຫິ ທກ຺ຂິຓາ ວິສຸຊ຺ຌຕິ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ເຍສໍ ຫຕ຺ເຖ ທິນ຺ນໍ, ເຕສໍ ວເສນ ປຏິຄ຺ຄາຫກໂຕ ທກ຺ຂິຓາຍ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ, – ‘‘ຕທາປາຫໍ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ຆຄຕໍ ທກ຺ຂິຓໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ວທາມີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໘໐) ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ກມ຺ມວເສເນວ ທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອິຕໂຣ ອຣິຍສງ຺ເຆ ທິນ຺ນທກ຺ຂິຓາຍ ນິພ຺ພິສິຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຣິຍສງ຺ຆສ຺ສ ວເສນ ທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ…ເປ… ໂສເຘນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ, ‘‘ເຍ ເກຈິ ອຣຫນ຺ໂຕ ໂສເຘນ຺ຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຖຣາ ຈິຣປຣິນິພ຺ພຸຕາຕິ ອິທໍ ອຊ຺ຊຕນານມ຺ປິ ອຣິຍານໍ ສາວກຕໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ມຄ຺ຄໂສຘນວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປຸຎ຺ຎກຣເຓ ສຕິ ອກຣຓປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ເອວຎ຺ຫິ ‘‘ອສີຕິມຫາເຖຣາ ໂສເຘນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ສຸວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາ.

‘‘ສງ຺ຆຄຕາຍ ທກ຺ຂິຓາຍາ’’ຕິ ກາມຎ຺ເຈຕໍ ສາຘາຣຓວຈນໍ, ຕຖາປິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລວິເສໂສ ຎາຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸໂຂ ສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິມາຫ. ນ ອຸປເນຕພ຺ໂພ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຠິຎ຺ຎາປຏິສມ຺ຠິທາຄຸຓວເສນ ອຕິວິຍ ອຸຬາຣຠາວໂຕ, ເອຕຣຫິ ຕທຠາວໂຕ. ເອຕຣຫິ ສງ຺ໂຆ…ເປ… ນ ອຸປເນຕພ຺ໂພຕິ ເອຕ຺ຖ ນຍານຸສາເຣນ ອຕ຺ໂຖ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເຕນ ເຕເນວ ສມເຍນາຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກາລສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕິມຸເຂນ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຸຬາຣຕໍ ອນຸຬາຣຕຎ຺ຈ ອຸລ຺ລິງ຺ເຄຕິ. ຍຕ຺ຖ ຫິ ຠິກ຺ຂູ ຄຸເຓຫິ ສພ຺ພໂສ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສງ຺ຆຄຕາ ທກ຺ຂິຓາ ອິຕຣສ຺ມິໍ ສມເຍ ທກ຺ຂິຓໂຕ ມຫປ຺ຜລຕຣາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ສງ຺ເຆ ຈິຕ຺ຕີກາຣໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສາຕິ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນຕາທິໍ ສງ຺ເຆ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສງ຺ຆຄເຕນ ປສາເທນ ສງ຺ຆສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ວິຍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ຈ ຄາຣວວເສນ ເທນ຺ຕສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນສມເຓ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລຕຣໍ ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມີ’’ຕິເຍວ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ.

ເອເສວ ນໂຍຕິ ອິມິນາ, ‘‘ໂສຕາປນ຺ເນ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລຕຣ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິໍ ອຕິທິສຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຄຫິໂຕ ສກທາຄາມີ, ປາຏິປຸຄ຺ຄລິໂກ ອນາຄາມີຕິ ເອວມາທິ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ມຫປ຺ຜລຕຣເມວ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ນ ຕ຺ເວວາຫໍ, ອານນ຺ທ, ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ສງ຺ຆຄຕາຍ ທກ຺ຂິຓາຍ ປາຏິປຸຄ຺ຄລິກໍ ທານໍ ມຫປ຺ຜລຕຣໍ ວທາມີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໘໐). ຍທິ ຂີຓາສເວ ທິນ຺ນທານໂຕ ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຄຫິຕທຸສ຺ສີເລປິ ທິນ຺ນທານໍ ມຫປ຺ຜລໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ – ‘‘ສີລວໂຕ, ມຫາຣາຊ, ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ, ໂນ ຕຖາ ທຸສ຺ສີເລ’’ຕິ ອິທໍ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ຕໍ ອິມໍ ນຍໍ ຄຫາຍາ’’ຕິອາທິ. ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຄຫຓວິຘິໍ ປຫາຍ ທຸສ຺ສີລສ຺ເສວ ຄຫຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມສ຺ມິໍ ຈຕຸກ຺ເກ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ປທສ຺ສ ວເສນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ປຏິຄ຺ຄາຫກາ ໂຫນ຺ຕິ ທຸສ຺ສີລາ ປາປຘມ຺ມາ’’ຕິ ອາຄຕໍ.

໓໘໑. ວິສຸຊ຺ຌຕີຕິ ນ ກິລິສ຺ສຕິ, ມຫາຊຸຕິກາຣີ ມຫາວິປ຺ຜາຣາ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຈິຘມ຺ໂມຕິ ຣາຄາທິອສຸຈິວິຘມເນນ ສຸຈິສຠາໂວ. ນ ປາປຘມ຺ໂມຕິ ນ ນິຫີນສຠາໂວ ປາປກິຣິຍາຍ. ອກຸສລຘມ຺ໂມ ຫິ ເອກນ຺ຕນິຫີໂນ. ຊູຊໂກ ສີລວາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ ນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕທານໍ ທານປາຣມິຍາ ມຕ຺ຖກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ມຫາປຖວີກມ຺ປນສມຕ຺ຖໍ ຊາຕໍ, ສ຺ວາຍໍ ທານຄຸໂຓ ເວສ຺ສນ຺ຕຣມຫາຣຎ຺ຎາ ກເຖຕພ຺ໂພຕິ.

ອຸທ຺ຘຣຕີຕິ ພຫຸລໍ ກຕປາປກມ຺ມວເສນ ລທ຺ຘວິນິປາຕໂຕ ອຸທ຺ຘຣຕິ. ຕສ຺ມາ ນຕ຺ຖິ ມຍ຺ຫໍ ກິຎ຺ຈິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເປຕທກ຺ຂິຓນ຺ຕິ ເປເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທາຕພ຺ພທກ຺ຂິຓໍ. ປາປິຕກາເລເຍວາຕິ, ‘‘ອິທໍ ທານໍ ອສຸກສ຺ສ ເປຕສ຺ສ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຸທ຺ທິສນວເສນ ປຕ຺ເຕ ປາປິຕກາເລເຍວ. ອສ຺ສາຕິ ເປຕສ຺ສ. ປາປຸຓີຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ວເສນ ປາປຸຓິ. ອຍຎ຺ຫິ ເປເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທາເນ ຘມ຺ມຕາ.

ຕທາ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ປຣິຈ຺ຈາຄວເສນ ອຕິວິຍ ອຸຬາຣຊ຺ຌາສຍຕໍ, ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຸກ຺ກໍສຄຕຄຸຓວິສິຏ຺ຐຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ, ‘‘ອສທິສທານໍ ກເຖຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ອສາຣມ຺ປິ ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ສາຣຫີນໍ ທຸກ຺ເຂຕ຺ຕໍ. ສມເຍຕິ ກສນາຣເຫ ກາເລ. ປໍສຸໍ ອປເນຕ຺ວາຕິ ນິສ຺ສາຣໍ ປໍສຸໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ. ສາຣພີຊານີຕິ ສຠາວໂຕ ອຠິສງ຺ຂາຣໂຕ ຈ ສາຣຠູຕານິ ພີຊານິ. ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ວປິຕ຺ວາ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ກສ຺ສໂກ ອຕ຺ຕໂນ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອສາເຣປິ ເຂຕ຺ເຕ ຜລໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ສີລວາ ອຕ຺ຕໂນ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທຸສ຺ສີລສ຺ສປິ ທຕ຺ວາ ຜລໍ ມຫນ຺ຕໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ. ອິມິນາ ອຸປາເຍນາຕິ ອິມິນາ ປຐມປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ສພ຺ພປເທສູຕິ ສພ຺ພໂກຏ຺ຐາເສສຸ ວິສຸຊ຺ຌນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕິຍປເທ ປນ ວິສຸຊ຺ຌນໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ.

໓໘໒. ອຣຫໂຕ ທິນ຺ນທານເມວ ອຄ຺ຄໍ ທານເຈຕນາຍ ເກນຈິ ອຸປກ຺ກິເລເສນ ອນຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ປຏິຄ຺ຄາຫກສ຺ສ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ – ‘‘ຠວາລຍສ຺ສ ຠວປຕ຺ຖນາຍ ອຠາວໂຕ’’ຕິ, ‘‘ອຸຠິນ຺ນມ຺ປີ’’ຕິ ວຈນເສໂສ. ຂີຓາສໂວ ທານຜລໍ ນ ສທ຺ທຫຕີຕິ ອິທໍ ຕສ຺ສ ອປ຺ປຫີນກິເລສຊນສ຺ສ ວິຍ ກມ຺ມກມ຺ມຜລານໍ ສທ຺ທຫນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍໂຕ ອຣຫາ ‘‘ອສທ຺ໂຘ ອກຕຎ຺ຎູ ຈ…ເປ… ໂປຣິໂສ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໙໗) ໂຖມີຍຕິ. ອສທ຺ທຫນໍ ອນຸມານປກ຺ຂິກໍ, ອນຸມານຎ຺ຈ ສໍສຍປຸພ຺ພກໍ, ນິສ຺ສນ຺ທິທ຺ໂຘ ຈ ກມ຺ມກມ຺ມຜເລສຸ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠາວໍ ຄໂຕ. ຕເມວ ຫິ ນິຈ຺ຉິຕຠາວສິທ຺ຘໍ ນິສ຺ສນ຺ທິທ຺ຘຕໍ ສນ຺ຘາຍ – ‘‘ທານຜລໍ ສທ຺ທຫນ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ເອວໍ ເຕນ ກຕກມ຺ມໍ ກມ຺ມລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຂີຓາສເວນາ’’ຕິອາທິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາຄຕ຺ຕາ’’ຕິ, ເອຕຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓວຈນໍ, ເກນຈິ ກິເລເສນ ອນຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອສ຺ສາຕິ ຂີຓາສວສ຺ສ ທານໍ.

ກິໍ ປນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນາຕິອາທິນາ ທາຍກໂຕ ທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິ ໂຈທິຕາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນາຕິອາທິນາ ປນ ປຏິຄ຺ຄາຫກໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ; ຕທຍຸຕ຺ຕໍ, ສາວກສ຺ສ ມຫປ຺ຜລຠາເວ ສໍສຍາຠາວໂຕ, ເຫຏ຺ຐາ ນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ຈ, ຕສ຺ມາ ອຸຠເຍນປິ ທາຍກໂຕ ທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິ ເອວ ໂຈທິຕາ. ສາ ຫິ ອິຘ ສາຘາຣຓວເສນ ນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ສໍສຍວຕ຺ຖຸ. ເຕນາຫ – ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ…ເປ… ວທນ຺ຕີ’’ຕິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ຫີຕິອາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ອຎ຺ໂຎ ທານສ຺ສ ວິປາກໍ ຊານິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ ສພ຺ພໂສ ສຕ຺ຕານໍ ກມ຺ມວິປາກວິຠາຄຊານນຎາຓສ຺ສ ອນນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ນ ຊານນ຺ຕິ, ທານສໍວິຠາຄສ຺ສ ວິປາກໍ ຍຖາຫໍ ຊານາມິ, ຕສ຺ມາ ອທຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ອິຕິວຸ. ໒໖). ເອເຕນ ເອຕ຺ຖ ຎາຓວິໂສຘນໍ ນາມ ກຖິຕໍ, ນ ທກ຺ຂິຓາຍ ວິສຸທ຺ຘິ ນາມ ທາຍກໂຕ ປຏິຄ຺ຄາຫກໂຕ ຈ ວເສນ ໂຫຕີຕິ; ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທິນ຺ນທານໍ ສພ຺ພໂສ ອຸປກ຺ກິເລສວິສຸທ຺ຘິຍາ ຎາຓສ຺ສ ຈ ອຕິວິຍ ອຸຬາຣຕ຺ຕາ ມຫານຸຠາວໍ ນາມ ສິຍາ ມຫາເຕຊວນ຺ຕຎ຺ຈ; ນ ມຫປ຺ຜລໍ ເຕສໍ ສນ຺ຕາເນ ປຣິປຸຓ຺ຓຜລສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ. ຍທິ ທິນ຺ນທານໍ ປຣິປຸຓ຺ຓຜລໍ ນ ໂຫຕິ ອຸຠຍວິປາກທານາຠາວໂຕ, ປວຕ຺ຕິວິປາກທາຍີ ປນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ທານໍ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຈຕູຫີຕິ ສຫໂຍເຄ ກຣຓວຈນໍ, ຈຕູຫິ ສມ຺ປທາຫິ ສຫຄຕາ ສຫິຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມາ ຈຕສ຺ໂສ ສມ຺ປທາ ສພ຺ພສາຘາຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ຍຖາຘິຄຕປຸຄ຺ຄລວເສນ. ເຕນາຫ – ‘‘ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ຘມ຺ເມນາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວຕິ ຍສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຕໍ ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ເທຕິ, ເຈຕນາຍ ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ຫຸຕ຺ວາ ວິປຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸພ຺ພເຈຕນາທິວເສນາຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກຊວນວີຖິໂຕ ປຸພ຺ພາປຣວີຖິເຈຕນາວເສນ, ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກວີຖິຍໍເຍວ ປຸພ຺ພເຈຕນາທິວເສນາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ສາ ຫິ ເຈຕນາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍຠູຕາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ເທຕິ, ນ ອິຕຣາ. ມຫຕ຺ຕຕາຕິ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ຎາຓສມ຺ປໂຍຄາທິວເສນ ເຈຕນາຍ ອຸຬາຣຕາ. ຂີຓາສວຠາເວນາຕິ ຍສ຺ສ ເທຕິ, ຕສ຺ສ ຂີຓາສວຠາເວນ. ວຕ຺ຖຸສມ຺ປນ຺ນຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ປຏິຆສຎ຺ຎາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ວິຄເມນ ທິພ຺ພວິຫາຣານໍ ວເສນ, ພ຺ຍາປາທສຎ຺ຎາທີນໍ ວິຄເມນ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣານໍ ວເສນ, ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານານຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ວິຄເມນ ອາເນຎ຺ຊວິຫາຣານໍ ວເສນ ສພ຺ພໂສ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທີນໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣວິມຸຂຕາຍ ອຣິຍວິຫາຣານໍ ວເສນ ວຕ຺ຖຸສມ຺ປນ຺ນຕາ ອິຈ຺ຉິຕາ. ຕໍຕໍສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊເນນ ສນ຺ຕານສ຺ສ ນິໂຣຘສາຘນຕາ ຕໍ ທິວສໍ ນິໂຣຘສ຺ສ ສາຘນຕາ ນາມ. ວຕ຺ຖຸສມ຺ປນ຺ນຕາຕິ ສພ຺ພໂສ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊເນນ ວຕ຺ຖຸສມ຺ປນ຺ນຕາ ອິຈ຺ຉິຕາ; ນ ສພ຺ພໂສ ອນວເສສສຎ຺ຎານິໂຣຘຕາຍາຕິ ອາຫ – ‘‘ຕໍ ທິວສໍ ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕຠາເວນ ວຕ຺ຖຸສມ຺ປນ຺ນຕາ’’ຕິ. ສຎ຺ຎານິໂຣຘສ຺ສ ເຈຕ຺ຖ ອຈ຺ຈາສນ຺ນຕໍ ສນ຺ຘາຍ, ‘‘ຕໍ ທິວສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ທກ຺ຂິຓາວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ວິຠງ຺ຄວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ.