໔. ວິຠງ຺ຄວຄ຺ໂຄ

໑. ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໗໒. ເອກາ ຣຕ຺ຕິ ເອກຣຕ຺ໂຕ, ຠທ຺ໂທ ເອກຣຕ຺ໂຕ ເອຕສ຺ສາຕິ ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕໍ, ວິປສ຺ສນໍ ປຣິພ຺ຣູເຫນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ. ເຕນາຫ – ‘‘ວິປສ຺ສນານຸໂຍຄສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ ປນ ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຫຈຣຓໂຕ ຠທ຺ເທກຣຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສ຺ສ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທ຺ເທສຎ຺ຈ ວິຠງ຺ຄຎ຺ຈ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເທເສຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ອຸທ຺ທິສຕິ ເອເຕນາຕິ ອຸທ຺ເທໂສ, ສງ຺ເຂປເທສນາ ເອວ. ຍສ຺ມາ ປນ ນິທ຺ເທສປທານໍ ຊນນິຏ຺ຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ ມາຕາ ວິຍາຕິ ມາຕິກາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາຫ ‘‘ອຸທ຺ເທສນ຺ຕິ ມາຕິກ’’ນ຺ຕິ. ອຸທ຺ທິຏ຺ຐມຕ຺ຖໍ ວິຠຊຕິ ເອເຕນາຕິ ວິຠງ຺ໂຄ ວິຕ຺ຖາຣເທສນາ, ເຕນາຫ – ‘‘ວິຕ຺ຖາຣຠາຊນິຍ’’ນ຺ຕິ ‘‘ຍຖາອຸທ຺ທິຏ຺ຐມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຠາເຊຕິ ວິຠຊຕິ ເອເຕນາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ.

ອຸປ຺ປາທາທິຂຓຕ຺ຕຍໍ ປຕ຺ວາ ອຕິກ຺ກມໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ອຕີຕໍ. ຕໍ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ວິຄຕໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຕີເຕ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ’’ຕິ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ນານຸຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນາຫິ ນານຸຠເວຍ຺ຍ, ນາຠິນນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ‘‘ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິປຣີຕຄ຺ຄາຫວເສນ ອຕີເຕສຸ ຣູປາທີສຸ ມິຈ຺ຉາອຠິນິວິສນໍ ປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນາ; ເອວໍ ‘‘ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິປຣີຕຄ຺ຄາຫວເສນ ອນາຄເຕສຸ ຣູປາທີສຸ ມິຈ຺ຉາອຠິນິວິສນໍ ປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐິ ກມ຺ມສມາທານໍ ທິຏ຺ຐິປຕ຺ຖນາຕິ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຍທຕີຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ອປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕມ຺ປິ ຫິ ກາຣຓວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ຈາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຍມຘິປ຺ປາໂຍ, ‘‘ອຕີຕໍ ຕຓ຺ຫາທິວເສນ ນາຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ ສພ຺ພໂສ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ສສວິສາຓໍ ວິຍ, ຕຖາ ອນາຄຕມ຺ປິ ນ ປຕ຺ເຖຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ອຕີຕໍ ນາຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ ອຠິນນ຺ທນາຍ ນິປ຺ປໂຍຊນຕ຺ຕາ, ອນາຄຕປຕ຺ຖນາ ປນ ສຜລາປິ ສິຍາຕິ ນ ສພ຺ພໂສ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາຕິ? ນ, ຕສ຺ສາປິ ສວິຆາຕຠາເວນ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຫີນນ຺ຕິ ນິສ຺ສຏ຺ຐສຠາວໍ. ນິຣຸທ຺ຘນ຺ຕິ ຠຄ຺ຄໍ. ອຕ຺ຖງ຺ຄຕນ຺ຕິ ວິນາສໍ. ອປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຠາວໍ ອຸປ຺ປາທາທິກໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕໍ. ອຊາຕນ຺ຕິ ນ ຊາຕໍ. ອນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ.

ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ຂເຓ, ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ວາ ຘມ຺ມປຸຎ຺ເຊ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ອເສເສຕ຺ວາ. ອຣຎ຺ຎາທີສຸ ວາຕິ ວາ-ສທ຺ໂທ ອນິຍມຕ຺ໂຖ. ເຕນ ອຣຎ຺ເຎ ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວາ ປພ຺ພຕກນ຺ທຣາທີສຸ ວາຕິ ຐານນິຍມາຠາວາ ອນຸປສ຺ສນາຍ ສາຕຈ຺ຈກາຣິຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍມກາທິວເສນ ປຣິພ຺ຣູຫິຍມານາ ວິປສ຺ສນາ ວິຍ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອໂກປນິຍາວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ອສໍຫີຣໍ ອສໍກຸປ຺ປນ຺ຕິ ອິທໍ ວິປສ຺ສນາປຏິວິປສ຺ສນາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຄາຖາຍມຍມຕ຺ໂຖ ວິປສ຺ສນາວເສນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ວິປສ຺ສນາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ກິໍ ເອຕາຍ ປຣິຍາຍກຖາຍາຕິ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕວ ອສໍຫີຣໍ ອສໍກຸປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖໍ ປນ ນິຈ຺ຈສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອນຸພ຺ຣູຫນາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເອເຕນ ຕທາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ ພ຺ຣູຫນາຍ, ເຕສໍ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ອນຸພ຺ຣູຫິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ ພຫຸລໍ ມນສິກາເຣນາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອາທິໂຕ ຕາປນໍ ອາຕາປນໍ, ເຕນ ອາຣມ຺ຠຘາຕຸມາຫ. ປຣິໂຕ ຕາປນໍ ປຣິຕາປນໍ, ເຕນ ນິກ຺ກມຘາຕຸປຣກ຺ກມຘາຕຸໂຍ ຈາຕິ. ຕສ຺ສ ເສນາຕິ ຕສ຺ສ ມຈ຺ຈຸໂນ ສຫກຣຓຏ຺ເຐນ ເສນາ ວິຍາຕິ ເສນາ. ສງ຺ຄໂຣຕິອາທີສຸ ມິຕ຺ຕາກາຣຄ຺ຄຫເຓນ ສາມປໂຍຄມາຫ. ລຎ຺ຊຄ຺ຄຫເຓນ ລຎ຺ຊທານໍ, ເຕນ ທານປ຺ປໂຍຄໍ. ພລຣາສີຕິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທິພລກາໂຍ. ເຕນ ທຓ຺ຑເຠທານິ ວທຕິ. ເຠໂທປິ ຫິ ພລວໂຕ ເອວ ອິຊ຺ຌຕິ, ສ຺ວາຍໍ ຈຕຸພ຺ພິໂຘປິ ອຸປາຍໂຍເຄນ ສມ຺ປວຕ຺ຕີຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຈ ສງ຺ຄໍ ອາສຕ຺ຕິໍ ອຣຕິ ເທຕີຕິ ສງ຺ຄໂຣ ປຸພ຺ພຠາເຄ ວາ ສງ຺ຄຣຓວເສນ ຕສ຺ສ ປຏິຊານນວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ.

ອຸຏ຺ຐາຫກໍ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍສມ຺ປນ຺ນໍ. ສປຣຫິຕສີວນລກ຺ຂເຓນ ອສາຘຸຠາວປຣມ຺ມຸຂຠາວຄມເນນ ວາ ສນ຺ໂຕ.

໒໗໓. ມນຸຎ຺ຎຣູປວເສເນວ ເອວໍຣູໂປ ອໂຫສີນ຺ຕິ ອຕີຕໍ ອນ຺ວາຄເມຕິ ຕຕ຺ຖ ນນ຺ທິຍາສມນ຺ວານຍນໂຕ. ເວທນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກຸສລສຸຂໂສມນສ຺ສເວທນາວເສນາຕິ ກຸສລເວທນາວເສນ ສຸຂເວທນາວເສນ ໂສມນສ຺ສເວທນາວເສນາຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ເວທນາສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຕຓ຺ຫາຠິນນ຺ທນາຍ ສຕິ ທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນາ ສິທ຺ຘາ ເອວາຕິ – ‘‘ຕຓ຺ຫໍ ສມນ຺ວາເນຕິ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫີນຣູປາທິ…ເປ… ນ ມຎ຺ຎຕິ ອມນຸຎ຺ໂຎປິ ສມາໂນ ສມນຸຎ຺ຎຠາວສ຺ເສວ ວເສນ ມຎ຺ຎນາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ນານຸປວຕ຺ຕຍຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ນນ຺ທິຍາ ທູຣີກຕຕ຺ຕາ.

໒໗໔. ອຸຬາຣສຸນ຺ທຣຠາວມຸເຂເນວ ອນາຄເຕສຸປິ ຣູປາທີສຸ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິກປ຺ປນາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ເອວໍຣູໂປ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ.

໒໗໕. ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ ຍຖາ ນນ຺ທິຍາ ອສມນ຺ວານຍນໂຊຕນໍ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ປຕິຏ຺ຐເປຕຸໍ, ‘‘ອຕີຕໍ ນ ນ຺ວາຄເມຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ, ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕີຕໍ ອນ຺ວາຄເມຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໒໗໓) ວິຠງ຺ໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ໂຍ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິກສ຺ສ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຈ຺ຈມາເນ ວິປສ຺ສນາປຏິກ຺ເຂປວເສນ, ‘‘ກຖຎ຺ຈ…ເປ… ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຍິທໍ ປຣມຄມ຺ຠີຣໍ ສຕ຺ຖຸເທສນານຍໍ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ໂຈທິຕໍ, ຍສ຺ມາ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ໂຍ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິກສ຺ສ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂເນວ ວິປສ຺ສນາປຏິກ຺ເຂປວເສນ, ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສູ’’ຕິ ວິຠງ຺ຄເທສນາ ສມ຺ປວຕ຺ຕຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສາ ເອວາຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ເອວ. ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສໍຫີຣຕີຕິ ມາຕິກໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາຍ ມາຕິກາວເສນ ປທຸທ຺ຘາຣໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຸຕວາ ສຸຕວາ’’ຕິ ຈ ອາທິນາ ວິຕ຺ຖາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ວິປສ຺ສນາຍ ອຠາວໂຕຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ອຠາວິຕຕາຍ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕາຍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ສປຕ຺ເຕຫິ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຐປນາຍ ອາກຑ຺ຒີຍຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິສເຍ ຕໂຕ ເອວ ອປາຍສມຸທ຺ທໍ ສໍສາຣສມຸທ຺ທໍ ອານີຍຕິ. ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໒. ອານນ຺ທຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໗໖. ພຫິທ຺ຘາ ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໂຕ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມເທວ ລຍນໍ ອປ຺ປນໍ ປຏິສລ຺ລານໍ, ໂຍ ໂກຈິ ສມາປຕ຺ຕິວິຫາໂຣ, ອິຘ ປນ ອຣິຍວິຫາໂຣ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ – ‘‘ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິອາທິ. ຊານນ຺ໂຕວ ຠຄວາ ກຖາສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ຊານນ຺ຕາປິ ຕຖາຄຕາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຊານນ຺ຕາປິ ນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ປາຣາ. ໑໖).

໒໗໘. ສາຘຸກາຣມທາສີຕິ ສາຘຸສທ຺ທໍ ສາເວສິ. ຕໍ ປນ ປສໍສາ ໂຫຕີຕິ ປສໍສຕ຺ໂຖ ສາຘຸສທ຺ໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ເທສນໍ ປສໍສນ຺ໂຕ’’ຕິ. ວິຊ຺ຊມາເນຫິ ວຓ຺ເຓຫິ ຄຸຓວນ຺ເຕ ອຸທຄ຺ຄຕາກຣຓໍ ສມ຺ປຫໍສນໍ, ເກວລໍ ຄຸຓສໍກິຕ຺ຕນວເສນ ໂຖມນາ ປສໍສາຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ.

ອານນ຺ທຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໓. ມຫາກຈ຺ຈານຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໗໙. ອຸຓ຺ຫຠາເວນ ຕປນໂຕ ຕປໍ ອຸທກໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕໂປທາ, ຣຫໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ໂຕທກສ຺ສ ຣຫທສ຺ສາ’’ຕິ. ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ເວຠາຣປພ຺ພຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ອຸທກຣຫທໂຕ, ຕໍ ຣຫທໍ ອຸປນິສ຺ສາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາຄຠວນາຄໂຕປິ ຫິ ໂສ ຣຫໂທ ຕໂຕ ອຸປຣິ ມນຸສ຺ສໂລເກ ຊລາສເຍນ ສມ຺ພທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕໂປທາ ນາມ ນທີ ສນ຺ທຕີ’’ຕິ. ເອທິສາຕິ ກຸຖິຕາ ອຸຓ຺ຫາ, ອນ຺ວຕ຺ຖນາມວເສນ ຕໂປທາຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເປຕໂລໂກຕິ ເປຕານໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຈ຺ເຈກນິຣຍໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອິມສ຺ສ ປນ ອາຣາມສ຺ສາຕິ ຕໂປທາຣາມສ຺ສ. ຕໂຕຕິ ຕໂປທາສງ຺ຂາຕນທິໂຕ. ມຫາອຸທກຣຫໂທຕິ ມຫາອຸທກຠຣິຕໍ ປລ຺ລລໍ.

໒໘໐. ສມິທ຺ໂຘຕິ ອຸຬາໂຣ, ປຣິປຸຓ຺ໂຓເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາທິມ຺ຫິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍມສ຺ສາຕິ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍ, ໂສ ເອວ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໂກ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຠູໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອຕີຕໍ ອນາຄຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອທ຺ຘເຠທມຸເຂນ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມໂພຘວຈນໍ.

໒໘໒. ກາມໍ ຂນ຺ຘາທິວເສນ ວິຠຊນໍ ສາຘາຣຓໍ, ປຐມທຸຕິຍຈຕຸຕ຺ຖສຸຕ຺ເຕສຸ ປນ ຂນ຺ຘວເສນ ວິຠຊນໍ ກຕ຺ວາ ອິຘ ຕຖາ ອກຕ຺ວາ ເອວໍ ເທສນາຍ ຐປນໍ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ອາຍຕນວເສນ ວິຠຊນຕ຺ຖໍ. ເອວໍ ວິຠິນ຺ນາ ຫິ ສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອນວເສສາ ສມ຺ມສນຸປຄາ ຘມ຺ມາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ; ອຍໍ ກິເຣຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ອຊ຺ຌາສໂຍ ເຖເຣນ ນຍໂຕ ຄຫິໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກິຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວາທສາຍຕນວເສເນວ ມາຕິກໍ ຐເປສີຕິ ໂລກິຍານິ ທ຺ວາທສາຍຕນານິ ເອວ ສນ຺ຘາຍ ມາຕິກໍ ຐເປສິ, ຍຖາ ຕີສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ຂນ຺ຘວເສນ ວິຠຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ຍທິ ຠຄວຕາ ອິຘາປິ ວິຠຊນໍ ອິຈ຺ຉິຕໍ ສິຍາ, ຕຖາ ວິຠເຊຍ຺ຍ, ຍສ຺ມາ ປນ ຕຖາ ອວິຠຊິຕ຺ວາວ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິຏ຺ໂຐ, ຕສ຺ມາ ທ຺ວາທສາຍຕນວເສເນເວຕ຺ຖ ວິຠຊນໍ ຠຄວຕາ ຈ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ນຍຄ຺ຄາເຫ ຐຕ຺ວາ ເຖໂຣ ວິຠຊິ. ເຕນາຫ – ‘‘ນຍໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ເອວມາຫາ’’ຕິ. ຠາຣິຍໍ ກຕນ຺ຕິ ທຸກ຺ກຣໍ ກຕໍ. ອປເທ ປທໍ ທສ຺ສິຕໍ ອາກາເສ ປທໍ ກຕໍ ສາຘາຣຓສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິສິຏ຺ຐວິສຍຕາຍ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ. ນິກນ຺ຕິວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ນິກນ຺ຕິຕຓ຺ຫາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ‘‘ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ມໂນຕິ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວນານໍ ທ຺ວາຣຠູຕໍ.

໒໘໓. ປຕ຺ຖນາວເສນ ຐເປສີຕິ ປຕ຺ຖນາວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ເຕສິ.

ມຫາກຈ຺ຈານຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ

ສມຕ຺ຕາ.

໔. ໂລມສກກງ຺ຄິຍຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໘໖. ຆນນິຈິຕໂລໂມ ໂລມໂສ, ອຍໍ ປນ ອປ຺ປຕາຍ ໂລມສໂກຕິ ອາຫ – ‘‘ອີສກໂລມສາກາຣຕາຍາ’’ຕິ, ໂລມສໂກ ອງ຺ຄິໂກ ໂລມສກກງ຺ຄິໂຍ, ປຐໂມ ກ-ກາໂຣ ອປ຺ປຕ຺ໂຖ, ທຸຕິຍໍ ປນ ປທວຑ຺ຒນເມວ. ຣຕ຺ຕກມ຺ພລສິລາຍນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລວຓ຺ຓສິລາຍໍ. ໂອຣຸຍ຺ຫາຕິ ອາກາສໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ. ປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ທິນ຺ນລາຠສກ຺ກາຣສ຺ສ ອສາທິຍນໂຕ ມນຸສ຺ສປເຖ ນ ວສນ຺ຕິ.

ທສຫິ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສຫີຕິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສນ຺ນິປຕິຕາຫິ ເທວຕາຫີຕິ ກຣຓວຈນໍ. ປຎ຺ຎາປໂຍຄມນ຺ທຕາຍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານໍ ເທວານໍ ຎາຓສ຺ສ ຕິກ຺ຂວິສທຠາວາປາທເນນ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕຸໍ ສໍເວຄຊນນຕ຺ຖໍ…ເປ… ອຠາສິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ເທວສນ຺ນິປາເຕ, ຕິສ຺ສໍ ວາ ເທສນາຍໍ. ເທວຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເທວຠາວສ຺ສ, ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕາຕິ ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕິຍາ.

ສວນມຸເຂນ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ ອຕ຺ຖໂສ ຈ ອຸປຘາຣຓໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຸຓນ຺ໂຕ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ນາມາ’’ຕິ. ວາຈຸຄ຺ຄຕກຣຓໍ ປຣິຍາປຸຓນນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ວາຈາຍ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຣິຍາປຸຓາຕິ ນາມາ’’ຕິ. ຄນ຺ຖສ຺ສ ປຣິຫຓໍ ຘາຣຓໍ, ຕໍ ປນ ປເຣສຸ ປຕິຏ຺ຐາປນໍ ປາກຏໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ອຎ຺ເຎສໍ ວາເຈນ຺ໂຕ ຘາເຣຕິ ນາມາ’’ຕິ. ເສສໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ໂລມສກກງ຺ຄິຍຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ

ສມຕ຺ຕາ.

໕. ຈູຬກມ຺ມວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໘໙. ອງ຺ຄສຸຠຕາຍາຕິ ອງ຺ຄານໍ ຫຕ຺ຖປາທາທິສຣີຣາວຍວານໍ ສຸນ຺ທຣຠາເວນ. ຍໍ ອປຈ຺ຈໍ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ມຸທ຺ຘໍ ວາ, ຕຕ຺ຖ ໂລເກ ມາຓວໂວຫາໂຣ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຕ຺ຕາ ທຫຣກາເລ ສຸທ຺ຘຘາຕຸກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຕຣຸຓກາເລ ໂວຫຣິໍສູ’’ຕິ. ອຘິປຕິຕ຺ຕາຕິ ອິສ຺ສຣຠາວໂຕ.

ສມາຫາຣນ຺ຕິ ສນ຺ນິຈຍໍ. ປຓ຺ຑິໂຕ ຆຣມາວເສຕິ ຍສ຺ມາ ອປ຺ປຕເຣປິ ພ຺ຍຍມາເນ ໂຠຄາ ຂີຍນ຺ຕິ, ອປ຺ປຕເຣປິ ສຎ຺ຈຍມາເນ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວິຎ຺ຎຸຊາຕິໂກ ກິຎ຺ຈິ ພ຺ຍຍໍ ອກຕ຺ວາ ອຍເມວ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ຆຣາວາສໍ ອນຸຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ ໂລຠາເທສິຕມຕ຺ຖໍ ວທຕິ.

ຘນໂລເຠນ…ເປ… ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ໂລຠວສິກສ຺ສ ຫິ ຄຕິ ນິຣໂຍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ວາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ນິມິຕ຺ຕສ຺ສາທຄຖິຕໍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕິຏ຺ຐມານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສາທຄຖິຕໍ ວາ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາລງ຺ກເຣຍ຺ຍ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ຄຕີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄຕິໍ ວທາມິ – ນິຣຍໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ວາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໕). ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ ກໂຕກາສສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຏິພາຫິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາວໂຕ.

ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘອໂຘມຸຂຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂອນາເມຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓຈາຣິຕ຺ຕສ຺ສ ຠາວິຕຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉີຕິ ສຸຕເມຕໍ ມຍາ, ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປິຕາ ສຸນໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ, ເອຕໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກິມິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມໍ ປວຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉິ.

ຕເຖວ ວຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ສຸນຂສ຺ສ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເຖວ ວຕ຺ວາ. ອວິສໍວາທນຕ຺ຖນ຺ຕິ, ‘‘ໂຕເທຍ຺ຍພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຸນໂຂ ຊາໂຕ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນສ຺ສ ອວິສໍວາທນຕ຺ຖໍ, ວິສໍວາທນາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຎາໂຕມ຺ຫິ ອິມິນາຕິ ອິມິນາ ມມ ປຸຕ຺ເຕນ ມຍ຺ຫໍ ປຸຣິມຊາຕິຍໍ ປິຕາຕິ ເອວໍ ຎາໂຕ ອມ຺ຫີຕິ ຊານິຕ຺ວາ. ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ກິຣ ສຸນໂຂ ຕຖາ ທສ຺ເສຕິ, ນ ຊາຕິສ຺ສຣຕາຍ. ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠຸກ຺ກຣຓໍ ປນ ປຸຣິມຊາຕິສິທ຺ຘວາສນາຍ. ຠວປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ຠວນ຺ຕຣຠາເວນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ. ນາມ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ຠາວເນ. ປຏິສນ຺ຘິອນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຊາຕິປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫເຓນ ເຫຏ຺ຐິມຊາຕໍ ຄຕິໍ. ອງ຺ຄວິຊ຺ຊາປາຐໂກ ກິເຣສ, ເຕນ ອປ຺ປາຍຸກທີຆາຍຸກຕາທິວເສນ ຈຸທ຺ທສ ປຎ຺ເຫ ອຠິສງ຺ຂຣິ; ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ, ‘‘ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອປ຺ປາຍຸກຕາທໂຍ ວິເສສາ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄວເສນ ສລ຺ລກ຺ຂິຍນ຺ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ‘ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິ ຍາວ ເຕສໍ ເຕສໍ ກາຣຓ’ນ຺ຕິ; ຕສ຺ມາ ຠວິຕພ຺ພເມຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎເນວ ກາຣເຓນ. ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຕໍ ກາຣຓໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ກເຖສ຺ສຕິ, ເອວາຍໍ ສພ຺ພຎ຺ຎູຕິ ນິຈ຺ຉໂຍ ເມ ອປຓ຺ຓໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອປເຣ ປນ ຠຓນ຺ຕິ, ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄຕໍ ມນຸສ຺ສໍ ວາ ອາວິສິຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖກສາວນໍ ນາມ ມຫາມນ຺ຕວິຊ຺ຊາວເສນ ໂຫຕິ; ຕສ຺ມາ ນ ເອຕ຺ຕາວຕາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາ ສຸນິຈ຺ຉິຕາ ໂຫຕິ. ຍໍ ນູນາຫໍ ກມ຺ມຜລມສ຺ສ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ຕຕ຺ຖ ຈ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘນ຺ໂຕ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ. ເອວາຍໍ ສພ຺ພຎ຺ຎູຕິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເຕ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ຠຓ຺ຑກນ຺ຕິ ສາປເຕຍ຺ຍໍ, ສນ຺ຕກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມຸນາ ທາຕພ຺ພໍ ອາທິຍນ຺ຕີຕິ ກມ຺ມທາຍາທາ, ອຕ຺ຕນາ ກຕູປຈິຕກມ຺ມຜລຠາຄີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ປນ ກມ຺ມທາຍຊ຺ຊໍ ກາຣໂຓປຈາເຣນ ວທນ຺ໂຕ, ‘‘ກມ຺ມໍ ເອເຕສໍ ທາຍຊ຺ຊໍ ຠຓ຺ຑກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ – ຍຖາ ‘‘ກຸສລານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ ສມາທານເຫຕຸ ເອວມິທໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໘໐). ຍວຕິ ຜລໍ ສຠາວໂຕ ຠິນ຺ນມ຺ປິ ອຠິນ຺ນໍ ວິຍ ມິສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ, ເອເຕນາຕິ ໂຍນີຕິ ອາຫ – ‘‘ກມ຺ມໍ ເອເຕສໍ ໂຍນິ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ມມຕ຺ຕວເສນ ພຊ຺ຌຕິ ສໍພຊ຺ຌຕີຕິ ພນ຺ຘຸ, ຎາຕິ ສາໂລຫິໂຕ ຈ. ກມ຺ມໍ ປນ ເອກນ຺ຕສມ຺ພນ຺ຘເມວາຕິ ອາຫ – ‘‘ກມ຺ມໍ ເອເຕສໍ ພນ຺ຘູ’’ຕິ. ປຕິຏ຺ຐາຕິ ອວສ຺ສໂຍ. ກມ຺ມສທິໂສ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ອວສ຺ສໂຍ ນຕ຺ຖິ, ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອິສ຺ສໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ນ ກໂຣຕິ ຕາທິສໍ ກຕ຺ຕຸໍ ສຊ຺ຊິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຠາວໂຕ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກມ຺ມເມວາຕິ ກສ຺ມາ ອວຘາຣິຕໍ, ນນຸ ກິເລສາປິ ສຕ຺ຕານໍ ຫີນປຓີຕຠາວກາຣຓໍ, ນ ເກວລນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ກິເລສປໂຍເຄນ ວິປາກວຏ຺ຏໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ກມ຺ມປວຕ຺ຕິຕເມວາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກຖິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ນ ສຎ຺ຊານາສີ’’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຕ຺ວາ ນນຸ ຠຄວາ ມຫາກາຣຸຓິໂກ ປເຣສໍ ຎາປນຕ຺ຖເມວ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ມານນິສ຺ສິໂຕ ກິເຣສາ’’ຕິອາທິ.

໒໙໐. ສມຕ຺ເຕນາຕິ ປຣິຍຕ຺ເຕນ, ຍຖາ ຕໍ ຜລໍ ທາຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກເຕນ, ອຸປຈິເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາທິສໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ເຈ ອນູນໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ເຓນາ’’ຕິ. ສມາທິນ຺ເນນາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມາທານໍ ນາມ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ຄຫຓໍ ປຣາມສນນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ຄຫິເຕນ ປຣາມຏ຺ເຐນາ’’ຕິ. ປຏິປຊ຺ຊຕິ ເອຕາຍ ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕີຕິ ປຏິປທາ, ກມ຺ມໍ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ‘‘ກມ຺ມປໂຖ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເອສາຕິ ປຏິປທາ. ທຸພ຺ພລໍ ອຸປຆາຕກເມວ ສິຍາຕິ ອຸປປີຬກສ຺ສ ວິສຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ພລວກມ຺ເມນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພລວກມ຺ເມນາຕິ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ. ວທຕິ ນາມາຕິ ວທນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປຍ຺ຍນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ອຸປປີຬກສຠາວໍ ກມ຺ມໍ ຊນກສຠາວໍ ນ ໂຫຕີຕິ? ສພ຺ພເມຕໍ ປຣິກປ຺ປນວຈນໍ, ຍຖາ ມນຸສ຺ສາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໍ ປຏິປກ຺ຂໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາປິ ເກຈິ ອາລມ຺ພນວເສນ ສມຕ຺ຖາ ວິຍ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທນ຺ຕິ ເກຈິ. ອປເຣ ປນ ຠຓນ຺ຕິ – ຍສ຺ສິທໍ ກມ຺ມສ຺ສວິປາກໍ ປີເຬຕິ, ສເຈ ຕສ຺ມິໍ ອໂນກາເສ ເອວ ສຍໍ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ໂອກາສໍ ລເຠຍ຺ຍ, ອປາເຍສຸ ເອວ ຕໍສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄລໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປຍ຺ຍ, ຍສ຺ມາ ຕໍ ກມ຺ມໍ ພລວໍ ຫຸຕ຺ວາ ອວເສສປຈ຺ຈຍສມວາເຍນ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ອາຣທ຺ຘໍ, ຕສ຺ມາ ອິຕຣໍ ຕສ຺ສ ວິປາກໍ ວິພາເຘນ຺ຕໍ ອຸປປີຬກໍ ນາມ ຊາຕໍ. ເອຕທຕ຺ຖເມວ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ພລວກມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ພລວຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ກິຈ຺ຈວເສນ ຫິ ເນສໍ ກມ຺ມານໍ ເອຕາ ສມຎ຺ຎາ, ຍທິທໍ ອຸປປີຬກໍ ອຸປຈ຺ເຉທກໍ ຊນກໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກນ຺ຕິ, ນ ກຸສລານິ ວິຍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠານິ ໂຫນ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ. ປີເຬຕ຺ວາຕິ ວິເຫເຐຕ຺ວາ ປຏິຆາຏນາທິວເສນ ອຸຈ຺ຉຸເຕລຍນ຺ຕາທໂຍ ວິຍ ອຸຈ຺ຉຸຕິລາທິເກ ວິພາເຘຕ຺ວາ. ນິໂຣຊນ຺ຕິ ນິຕ຺ເຕຊໍ. ນິຍູສນ຺ຕິ ນິຣສໍ. ກສຏນ຺ຕິ ນິສ຺ສາຣໍ. ປຣິສ຺ສຍນ຺ຕິ ອຸປທ຺ທວໍ.

ອິທານິ ປຣິສ຺ສຍສ຺ສ ອຸປນຍນາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຕຕ຺ຖ, ‘‘ທາຣກສ຺ສາ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ໂຠຄານໍ ວິນາສນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ປຸນ ‘‘ທາຣກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸມ຺ຠໂທຫນາຕິ ກຸມ຺ຠປູຣຂີຣາ. ໂຄມຓ຺ຑເລຕິ ໂຄຍູເຖ.

ອຏ຺ຐຸສຠຄມນໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຏ຺ຐອຸສຠປ຺ປມາຓໍ ປເທສໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຘນຸຄ຺ຄໂຫ ອນຸຍາຍິໍ ກຕ຺ວາ. ຕນ຺ຕິ ສຣໍ. ອຎ຺ໂຎຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ. ຕຕ຺ເຖວ ປາເຕຍ຺ຍ ອຈ຺ຈາສນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ສຣສ຺ສ ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວາຬມຈ຺ໂຉທກນ຺ຕິ ມກຣາທິວາຬມຈ຺ຉວນ຺ຕໍ ອຸທກໍ.

ປຏິສນ຺ຘິນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ກມ຺ມໍ ຊນກກມ຺ມໍ ນາມ ປຣິປຸຓ຺ຓວິປາກທາຍິຠາວໂຕ, ນ ປວຕ຺ຕິວິປາກມຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ. ໂຠຄສມ຺ປທາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອາໂຣຄ຺ຍສມ຺ປທາທິ-ປຣິວາຣສມ຺ປທາທີນິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນ ທີຆາຍຸກຕາທີນິ ຫິ ອປ຺ປາຍຸກຕາສໍວຕ຺ຕນິເກນ ກມ຺ມຸນາ ນິພ຺ພຕ຺ຕານິ; ອຎ຺ຎໍ ທີຆາຍຸກຕາກຣເຓນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ; ນ ອຕິທຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ອປ຺ເປສກ຺ຂໍ ນີຈກຸລີນໍ ທຸປ຺ປຎ຺ຎໍ ວາ ວຓ຺ຓວນ຺ຕຕາທິວເສນ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ປນ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊເນ’’ຕິອາທິ, ຕໍ ປນ ນິທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປຸຣິມານີຕິ ອຸປປີຬໂກປຈ຺ເຉທການິ. ອຸປປີຬກຸປຆາຕາ ນາມ ກຸສລວິປາກປຏິພາຫກາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ທ຺ເວ ອກຸສລາເນວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ກຸສລເມວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ຊນກໍ ອຸຠຍສຠາວໍ, ເອວໍ ອິຕເຣສມ຺ປິ ອຸຠຍສຠາວຕາຍ ວຸຈ຺ຈມານາຍ ນ ໂກຈິ ວິໂຣໂຘ. ເທວທຕ຺ຕາທີນຎ຺ຫິ ນາຄາທີນໍ ອິໂຕ ອນຸປ຺ປວຈ຺ຉິຕານໍ ເປຕາທີນຎ຺ຈ ນຣກາທີສຸ ອກຸສລກມ຺ມວິປາກສ຺ສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນຸປປີຬນຸປຆາຕນານິ ນ ນ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຍາ ເຫຏ຺ຐາ ພຫູສຸ ອານນ຺ຕຣິເຍສຸ ເອເກນ ຄຫິຕປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ອິຕເຣສໍ ຕສ຺ສ ອນຸພລປ຺ປທາຍິຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ສາປິ ສມຕ຺ຖິຕາ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ກມ຺ເມ ກເຕ ຊນກນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ກຸສລຜລໍ ວາ ອກຸສລຜລໍ ວາ ພ຺ຍາຘິຘາຕຸສມຕາທິນິມິຕ຺ຕໍ ວິພາຘີຍຕິ, ຕມຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ກເຕ ຊາຕິສມຕ຺ຖສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປວຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ວິປາກກຏຕ຺ຕາຣູປານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕໍ ຊນກໍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ກເຕ ອຎ຺ເຎນ ຊນິຕສ຺ສ ອິຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ອນິຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ຜລສ຺ສ ວິພາຘາວິຈ຺ເຉທປຈ຺ຈຍານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປພ຺ຣູຫນປຈ຺ຈຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ຊນກສາມຕ຺ຖິຍານຸຣູປໍ ປຣິວຸຕ຺ຕິຈິຣຕຣປພນ຺ຘາ ໂຫຕິ, ເອຕໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ. ຕຖາ ຍສ຺ມິໍ ກເຕ ຊນກນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ກຸສລຜລໍ ອກຸສລຜລໍ ວາ ພ຺ຍາຘິຘາຕຸສມຕາທິນິມິຕ຺ຕໍ ວິພາຘີຍຕິ, ຕໍ ອຸປປີຬກໍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ກເຕ ຊນກສາມຕ຺ຖິຍວເສນ ຈິຣຕຣປພນ຺ຘາຣຫມ຺ປິ ສມານໍ ຜລໍ ວິຈ຺ເຉທກປຈ຺ຈຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ອຸປຆາຕກນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສາໂຣ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ກມ຺ເມສຸ. ອຸປຈ຺ເຉທກກມ຺ເມນາຕິ ອາຍຸໂນ ອຸປຆາຕກກມ຺ເມນ. ສ຺ວາຍມຸປຆາຕກຠາໂວ ທ຺ວິຘາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປາຓາຕິປາຕິນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ສກ຺ໂກຕິ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມຸນາ ສນ຺ຕານສ຺ສ ຕຖາຠິສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ສນ຺ຕາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ເຕນ ອຠິສງ຺ຂຕຕາ ອວສ຺ສໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ຕຕ຺ເຖວ ຕສ຺ສ ວິປາກສ຺ສ ວິນິພນ຺ຘນໂຕ. ເອເຕນ ກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອາຍູຫນກ຺ຂເຓເຍວ ປາຓາຕິປາໂຕ ຕາທິສໍ ສາມຕ຺ຖິຍຸປຆາຕໍ ກໂຣຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ຕໂຕ ກມ຺ມໍ ອປ຺ປຜລໍ ໂຫຕິ. ‘‘ທີຆາຍຸກາ’’ຕິອາທິນາ ອຸປຆາຕສາມຕ຺ຖິເຍນ ເຂຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນສສ຺ສໍ ວິຍ ອຸປປຕ຺ຕິນິຍາມກາ ຘມ຺ມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປປຕ຺ຕິ ນິຍຕວິເສເສ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ໂອກາເສ ກໂຣນ຺ເຕ ເອວ ກຸສລກມ຺ເມ ອາກຑ຺ຒິຍມານປຏິສນ຺ຘິກໍ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມໍ ອປ຺ປາຍຸກຕ຺ຖາຍ ນິຍເມຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ປຏິສນ຺ຘິເມວ ວາ ນິຍາເມຕ຺ວາ ອປ຺ປາຍຸກໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ປາຓາຕິປາຕເຈຕນາຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕກຏຸກວິປາກຕ຺ຕາ ສນ຺ນິຏ຺ຐານເຈຕນາຍ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ຕສ຺ສາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຂີຓາຠາວໂຕ; ອິຕເຣ ປນ ນ ຕຖາ ຠາຣິຍາຕິ ອາຫ – ‘‘ປຸພ຺ພາ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ. ອິຘ ປນ ຍໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕສທິສໍ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສປຣິສ຺ສຍາຕິ ມານຸສກາ ອມານຸສກາ ຈ ອຸປທ຺ທວາ. ປຸຣໂຕຕິ ປຸພ຺ພທ຺ວາຣໂຕ. ປຈ຺ຉໂຕຕິ ປຈ຺ຉິມວຕ຺ຖຸໂຕ. ປວຏ຺ຏມານາຕິ ປຣິຊນສ຺ສ, ເທວຕານໍ ວາ ເທເສນ ປວຏ຺ຏມານາ. ປເຣຫີຕິ ປຸຣາຕເນຫິ ປເຣຫິ. ສມ຺ມຸຂີຠາວນ຺ຕິ ສາມິຠາວວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂຕ຺ຕໍ. ອາຫຣິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ ອິຓາຍິກາ. ກມ຺ມນ຺ຕາຕິ ວຓິຊ຺ຊາທິກມ຺ມານິ. ອປາຓາຕິປາຕກມ຺ມນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ກມ຺ມໍ; ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣຕິວເສນ ປວຕ຺ຕິຕກມ຺ມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທີຆາຍຸກສໍວຕ຺ຕນິກໍ ໂຫຕິ ວິປາກສ຺ສ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂຠາວໂຕ. ອິມິນາ ນເຍນາຕິ ອິມິນາ ອປ຺ປາຍຸກທີຆາຍຸກສໍວຕ຺ຕນິເກສຸ ກມ຺ເມສຸ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ຕໍ ສໍວຕ຺ຕນິກວິຠາວນນເຍນ.

ວິເຫຐນກມ຺ມາທີນິປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ໂກຘອິສ຺ສາມນກມຈ຺ເຉຣຖທ຺ຘອວິທ຺ທສຸຠາວວເສນ ປວຕ຺ຕິຕກມ຺ມານິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕເຖວາຕິ ຍຖາ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖໂຕ ເອວໍ ວທຕິ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເຖວ ວທມານານິ ວິຍ. ‘‘ຍໍ ຍເທວາຕິປຕ຺ເຖນ຺ຕິ, ສພ຺ພເມເຕນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໘.໑໐) ວຈນໂຕ ຍຖາ ສພ຺ພກຸສລໍ ສພ຺ພາສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ, ເອວໍ ສພ຺ພໍ ອກຸສລໍ ສພ຺ພາສໍ ວິປຕ຺ຕີນໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍຕິ, ‘‘ອຸປປີຬເນນ ນິພ຺ໂຠຄຕໍ ອາປາເທຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມວເສນປິ ອຍໍ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕ. ອວິເຫຐນາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອກ຺ໂກຘນ-ອນິສ຺ສາມນ-ທານ-ອນຕິມານ-ວິທ຺ທສຸຠາເວນ ປວຕ຺ຕກມ຺ມານິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໒໙໓. ອິສ຺ສາ ມໂນ ເອຕສ຺ສາຕິ ອິສ຺ສາມນໂກຕິ ອາຫ ‘‘ອິສ຺ສາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຸປກ຺ໂກສນ຺ໂຕຕິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອກ຺ໂກສນ຺ໂຕ. ອິສ຺ສໍ ພນ຺ຘຕີຕິ ອິສ຺ສໍ ອນຸພນ຺ຘຕິ ອິສ຺ສາສຫິຕເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸປວຕ຺ເຕຕິ. ອປ຺ເປສກ຺ໂຂຕິ ອປ຺ປານຸຠາໂວ ອປ຺ປຎ຺ຎາໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ. ສາ ປນສ຺ສ ອປ຺ປານຸຠາວຕາ ປຣິວາຣາຠາເວນ ປາກຏາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປປຣິວາໂຣ’’ຕິ.

໒໙໔. ມຈ຺ຉຣິຍວເສນ ນ ທາຕາ ໂຫຕີຕິ ສພ຺ພໂສ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາເວນ ນ ທາຕາ ນ ໂຫຕິ. ອມຈ຺ຉຣີ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ ຍຖາຣຫໍ ເທຕິເຍວ.

໒໙໕. ອຠິວາເທຕພ຺ພໍ ເຂຕ຺ຕວເສນ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ເຎປິ ມາຕຸປິຕຸເຊຏ຺ຐຠາຕຣາທໂຍ ອຠິວາທນາທິອຣຫາ ສນ຺ຕິ, ເຕສຸ ຖທ຺ຘາທິວເສນ ກຣຓໍ ນີຈກຸລສໍວຕ຺ຕນິກເມວ. ນ ຫິ ປວຕ຺ເຕ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕນ ປວຕ຺ຕິວິປາກທາຍິໂນ ກມ຺ມສ຺ສ ວິສໂຍ ເອໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິເມວ ປນາ’’ຕິອາທິ.

໒໙໖. ອປຣິປຸຈ຺ຉເນນາຕິ ອປຣິປຸຈ຺ຉາມຕ຺ເຕນ ນິຣເຍ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ; ອປຣິປຸຈ຺ຉາເຫຕຸ ປນ ກຕ຺ຕພ຺ພາກຣຓາທີຫິ ສິຍາ ນິຣຍນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ປາຬິຍໍ, ‘‘ນ ປຣິປຸຈ຺ຉິຕາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ອປຣິປຸຈ຺ຉໂກ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍຖານຸສນ຺ຘິໍ ປາເປສີຕິ ເທສນໍ ຍຖານຸສນ຺ຘິນິຏ຺ຐານໍ ປາເປສິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຈູຬກມ຺ມວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໖. ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໙໘. ກມ຺ມສ຺ສ ໂມຆຠາໂວ ນາມ ຜເລນ ຕຸຈ຺ຉຕາ ຜລາຠາໂວຕິ ອາຫ – ‘‘ໂມຆນ຺ຕິ ຕຸຈ຺ຉໍ ອຜລ’’ນ຺ຕິ. ຕຖໍ ຠູຕນ຺ຕິ ສຈ຺ຈສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖມາຫ. ປຣິພ຺ພາຊໂກ ປນ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຕເມວ ສຜລນ຺ຕິ ວທຕິ. ສຜລຎ຺ຫິ ກມ຺ມໍ ສຕ຺ຖຸ ອຠິມຕມໂນກມ຺ມນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິທຎ຺ຈ ‘‘ໂມຆໍ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໍ. ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ປຣມ຺ປຣາຍ ຄເຫຕ຺ວາ. ເອສາຕິ ໂປຕລິປຸຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ. ອຠິສຎ຺ຎານິໂຣຘກຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ສາປິ ຫິ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ອນ຺ຕເຣ ປາກຏາ ຊາຕາຕິ. ເຖໂຣຕິ ສມິທ຺ຘິຕ຺ເຖໂຣ. ຍຖາ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ຈ ອຎ຺ຎຖາວ ໂທສາໂຣປນຠເຍນ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເຖໂຣ ຣກ຺ຂຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ປຣິພ຺ພາຊໂກ, ‘‘ປຣິຣກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອໂວຈາຕິ ອາຫ – ‘‘ປຣິຣກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຄຣຫໂຕ ໂມຈເນນ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ສຎ຺ເຈຕນາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສຎ຺ເຈຕນິກໍ. ກມ຺ມນ຺ຕິ ສຎ຺ເຈຕນິກສ຺ສປິ ກມ຺ມສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສມເຍ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ປຣິພ຺ພາຊເກນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາຣຕາຍ ຣູປເມວ ‘‘ຕິລມຕ຺ຕມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ມໍສຈກ຺ຂຸນາວ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສມາຄມທສ຺ສນໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ກຕ຺ຖຈິປິ ຕສ຺ສ ທສ຺ສນໍ ສນ຺ຘາຍ, ນ ປຣິຎ຺ຎາທສ຺ສນໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ກຸໂຕ ປເນວຣູປໍ ກຖາສລ຺ລາປ’’ນ຺ຕິ.

໒໙໙. ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ. ກິເລສທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ກິເລສສມ຺ຠວຣາຄປຣິຬາຫທຸກ຺ຂໍ. ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຍທນິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕທຸກ຺ຂໍ. ສເຈ ຠາສິຕໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອິມໍ ອີທິສໍ ທຸກ຺ຂໍ ສນ຺ຘາຍ ອາຍສ຺ມຕາ ສມິທ຺ຘິນາ ຠາສິຕໍ ສິຍາ ນຸ ຠຄວາ, ອວິຠຊິຕ຺ວາ ພ຺ຍາກຣຓໍ ຍຸຕ຺ຕເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໐໐. ອຸມ຺ມງ຺ຄນ຺ຕິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນໍ, ກຖາມຸຬ຺ເຫນ ອນ຺ຕຣາ ອຎ຺ຎາຓວິສຍປຎ຺ຫາ ອຸມ຺ມງ຺ຄໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ປຎ຺ຫາອຸມ຺ມງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ເນວ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຕໍ ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸວິສຍນ຺ຕິ? ກາມຎ຺ເຈຕໍ ນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸວິສຍໍ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປຣິຠຓ຺ຑຎາວິສຍໍ ປນ ສິຍາຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຘິປ຺ປາເຍເນວາຕິ ອຸທາຍິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາເຍເນວ ຄຍ຺ຫມາເນນ ຕໍ ອໂຍນິໂຍ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນໍ ອຎ຺ຎາສິ. ສນ຺ນິສີທິຕຸໍ ປຸພ຺ເພ ນິສິນ຺ນາກາເຣນ ສນ຺ນິສີທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ສມິທ຺ຘິຕ຺ເຖເຣນ ອນຠິສງ຺ຂຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ກຖິຕຕ຺ຕາ, ‘‘ຍໍ ອຠູຕໍ, ຕເທວ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ປຸຈ຺ຉິຕາ, ‘‘ກິໍ ໂສ ເວທິຍຕີ’’ຕິ ອວິຠາເຄນ ເວທິຍມານສ຺ສ ຊາຕິຕຕ຺ຕາ. ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຫິຕນ຺ຕິ ສຸຂເວທນິຍໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ສຸຂເວທນາຍ ປຈ຺ຈຍຠູຕ’’ນ຺ຕິ. ເສເສສູຕິ, ‘‘ທຸກ຺ຂເວທນິຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ.

ເຫຏ຺ຐາ ຕິກຊ຺ຌານເຈຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ, ‘‘ກຸສລໂຕ’’ຕິ ອຘິກາຣໂຕ ຣູປາວຈຣກຸສລໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ຕິກຊ຺ຌານເຈຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອເຕສຸ ກາມາວຈຣຣູປາວຈຣສຸຂເວທນິຍກມ຺ເມສຸ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ສຸຂມ຺ປີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ.

ຍທິ ກາຍທ຺ວາເຣ ປວຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ຊເນຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ, ‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ເສວ ຊນນໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ສາ ປນ ເວທນາ’’ຕິອາທິ.

ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເຈຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຣູປາວຈຣກຸສລເຈຕນາຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຫິ ‘‘ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາລາຠຄ຺ຄຫຓວເສນ ມນສາ ສຸຂເວທນິຍໍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນິຍນ຺ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອຣູປາວຈຣກຸສເລປິ ລພ຺ຠຕີຕິ ສຸຂມ຺ປິ ຊເນຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐສ຺ສ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກຸສລສ຺ສ ໂສຬສວິປາກຈິຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕນໂຕ, ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ເຫຏ຺ຐາ, ‘‘ອທຸກ຺ຂມສຸຂມ຺ປີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ປຸພ຺ເພ ປຣິຍາຍໂຕ ທຸກ຺ຂເວທນາ ວຸຕ຺ຕາ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕສໍວຓ຺ຓນາ ເຫສາຕິ ອິທານິ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ປຸນ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂເວທນິຍໍ ປວຕ຺ຕິວເສເນວ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ເອຕສ຺ສາຕິ ທຸກ຺ຂເວທນິຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕິວເສເນວ ຍຸຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ເອຕສ຺ສ ວເສນ ສພ຺ພໍ ສຸຂເວທນິຍໍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນິຍຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕິວເສເນວ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອາລໂຍຕິ ອຠິຣຸຈິ. ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄຎາຓນ຺ຕິ ມຫຕິ ກມ຺ມວິຠຊເນ ຎາຓໍ, ມຫນ຺ຕໍ ວາ ກມ຺ມວິຠຊນຎາຓໍ. ຠາຊນໍ ນາມ ນິທ຺ເທໂສ, ອຍໍ ປນ ອຸທ຺ເທໂສຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ…ເປ… ມາຕິກາຏ຺ຐປນ’’ນ຺ຕິ.

໓໐໑. ປາຏິເຍກ຺ໂກ ອນຸສນ຺ຘິ ຍຖາອຸທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄຎາຓສ຺ສ ອຠາຊນຠາວໂຕ, ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິອຊ຺ຌາສຍານຸສນ຺ຘີສຸ ຈ ອນນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອິທໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາຕິ ອິຘ, ‘‘ປາຓາຕິປາຕິໍ ອທິນ຺ນາທາຍິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ວຸຕ຺ຕໍ ກມ຺ມວິຠງ຺ຄໍ ອາຣພ຺ຠ. ອິມໍ ປຈ຺ຈຍໍ ລຠິຕ຺ວາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອິທໍ ທສ຺ສນໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອິທໍ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ກິຣ, ໂຠ, ປາປການິ ກມ຺ມານິ, ນຕ຺ຖິ ກິຣ, ໂຠ, ປາປການິ ກມ຺ມານີ’’ຕິ ຈ ອາທີນິ ຫຕ຺ຖິທສ຺ສກອນ຺ຘາວິຍ ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕ ເອວ ຐຕ຺ວາ ອຈິຕ຺ຕກທສ຺ສນຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ວີຣິຍໍ ກິເລສານໍ ອາຕາປນວເສນ ອາຕປ຺ປໍ, ຕເທວ ປທຫວເສນ ປຘານໍ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍຸຎ຺ຊນວເສນ ອນຸໂຍໂຄ, ຕຖາ ຠາວນາຍ ນປ຺ປມຊ຺ຊຕິ ເອເຕນາຕິ ອປ຺ປມາໂທ, ສມ຺ມາ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕິ ເອເຕນາຕິ ສມ຺ມາມນສິກາໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ, ‘‘ປຎ຺ຈປິ ວີຣິຍສ຺ເສວ ນາມານີ’’ຕິ ອາຫ. ອປ຺ປມາໂທ ວາ ສຕິຍາ ອວິປ຺ປວາໂສ. ຍສ຺ມິໍ ມນສິກາເຣ ສຕິ ຕສ຺ສ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ອິຊ຺ຌຕິ, ອຍເມຕ຺ຖ ສມ຺ມາມນສິກາໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຈໂຕສມາຘິນ຺ຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓສຫຄຕໍ ຈິຕ຺ຕສມາຘິໍ. ເຕນາຫ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສມາຘິ’’ນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎຖາຕິ ອກຸສລກມ຺ມກຣຓໂຕ ອຎ຺ຎຖາ, ຕໍ ປນ ກຸສລກມ຺ມກຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ເຍ ທສ຺ສນ຺ນໍ ກຸສລານໍ ກມ຺ມປຖານໍ ປູຣິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິຖາເມນາຕິ ທິຏ຺ຐິວເສນ ທິຏ຺ຐິພເລນ. ທິຏ຺ຐິປຣາມາເສນາຕິ ທິຏ຺ຐິວເສນ ຘມ຺ມສຠາວໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣາມາເສນ. ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ, ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ, ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ. ອາທິຍິຕ຺ວາຕິ ທຬ຺ຫຄ຺ຄາຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ໂວຫຣຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຫິຕຄ຺ຄຫຓໍ ປເຣສໍ ທີເປນ຺ໂຕ ໂວຫຣຕິ.

໓໐໒. ຕຕ຺ຣານນ຺ທາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ. ອິທມ຺ປີຕິ ອິທໍ ວຈນໍ. ‘‘ຕຕ຺ຣານນ຺ທາ’’ຕິ ເອວມາທິວຈນມ຺ປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄຎາຓສ຺ສ ຠາຊນໍ ຕສ຺ສ ອນິທ຺ເທສຠາວໂຕ. ອສ຺ສາຕິ ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄຎາຓສ຺ສ ມາຕິກາຏ຺ຐປນເມວ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸການໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວເສນ ອນຸຎ຺ຎາຕພ຺ພສ຺ສ ຈ ທສ຺ສນວເສນ ອຸທ຺ເທສຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອຕ຺ຖ ປນາຕິ ‘‘ຕຕ຺ຣານນ຺ທາ’’ຕິອາທິປາເຐ. ເອເຕສໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸການນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ເຫຏ຺ຐາ ຈຕູສຸປິ ວາເຣສຸ ອາຄຕານໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸການໍ. ເອຕ຺ຕກາຕິ ເອກຈ຺ຈິຍາ ສຈ຺ຈຄິຣາ. ອນຸຎ຺ຎາຕາຕິ ອນຸຊານິຕາ. ອນນຸຎ຺ຎາຕາຕິ ປຏິກ຺ເຂປິຕາ. ອິຘ ອນນຸຎ຺ຎາຕມຸເຂນ ທີປິຕໍ ອນນຸຎ຺ຎາຕຠາວມຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣານນ຺ທາຕິອາທິເກ ຕຕ຺ຣາຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ເຕສຸ ຈຕູສຸ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສູ’’ຕິ ອາຫ. ອິທໍ ວຈນໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ກິຣ, ໂຠ…ເປ… ວິປາໂກ’’ຕິ ອິທໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສ຺ສາຕິ ຕຖາວາທິໂນ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ. ອຎ຺ເຎນາກາເຣນາຕິ ‘‘ໂຍ ກິຣ, ໂຠ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕກາຣຓໂຕ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນ. ທ຺ວີສຸ ຐາເນສູຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ກິຣ, ໂຠ…ເປ… ວິປາໂກ’’ຕິ ຈ, ‘‘ອປາຍໍ…ເປ… ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ປາຐປເທເສສຸ. ອນຸຎ຺ຎາຕາ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໂຕ. ຕີສຸ ຐາເນສູຕິ ‘‘ໂຍ ກິຣ, ໂຠ…ເປ… ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ’’, ‘‘ຍມ຺ປິ ໂສ…ເປ… ເຕ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ’’, ‘‘ຍມ຺ປິ ໂສ ຍເທວ…ເປ… ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ປາຐປເທເສສຸ. ອນນຸຎ຺ຎາຕາ ຕທຕ຺ຖສ຺ສາເນກນ຺ຕິກຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສໂຕ ຈ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ອຎ຺ຎຖາ ຫິ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄຎາຓ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາ ເຕ ອປ຺ປຫີນວິປລ຺ລາສາ ປເທສຎາຓສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ກມ຺ມວິຠງ຺ຄໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາວ ສພ຺ພໂສ ປຫີນວິປລ຺ລາສສ຺ສ ຕຖາ ອາຄມນາທິອຕ຺ເຖນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄຎາຓໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໐໓. ອິມິນາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸເກນ ຍໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພຕິ ໂຍຊນາ. ຕໂຕຕິ ຕໂຕ ກຣິຍມານກມ຺ມໂຕ ປຸພ຺ເພ. ຂນ຺ໂທຕິ ກຸມາໂຣ. ສິໂວຕິ ອິສ຺ສໂຣ. ປິຕາມໂຫຕິ ພ຺ຣຫ຺ມາ. ອິສ຺ສຣາທີຫີຕິ ອິສ຺ສຣພ຺ຣຫ຺ມປຊາປຕິອາທີຫິ. ວິສຏ຺ໂຐຕິ ນິມ຺ມິໂຕ. ມິຈ຺ຉາທສ຺ສເນນາຕິ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນວເສນ. ຍນ຺ຕິ ຍໍ ກມ຺ມໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ປາຓາຕິປາຕາທິວເສນ ປວຕ຺ຕກມ຺ເມສຸ. ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອຸປປຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ທຸຕິຍຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ. ອປຣສ຺ມິໍ ປຣິຍາເຍຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຠເວ.

ເອກໍ ກມ຺ມຣາສິນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິເຠເທນ ເອກໍ ກມ຺ມສມຸທາຍໍ. ເອກໍ ວິປາກຣາສິນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ອງ຺ເຄນ ເອກໍ ວິປາກສມຸທາຍໍ. ອິມິນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸເກນ ສມເຓນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ອທິຏ຺ຐາ. ຕໂຍຕິ ‘‘ປຸພ຺ເພ ວາສ຺ສ ຕໍ ກຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕາ ຕໂຍ. ທ຺ເວ ວິປາກຣາສີຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນິໂຍ ອປຣາປຣິຍາຍເວທນິໂຍຕິ ທ຺ເວ ວິປາກຣາສີ. ອຸປປຊ຺ຊເວທນິຍໍ ປນ ເຕນ ທິຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທ຺ເວ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິຏ຺ໂຐ ເອໂກ, ອທິຏ຺ຐາ ຕໂຍຕິ ທິຏ຺ເຐ ຈ ອທິຏ຺ເຐ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກມ຺ມຣາສີ, ຕຖາ ທິຏ຺ໂຐ ເອໂກ, ອທິຏ຺ຐາ ທ຺ເວຕິ ຕໂຍ ວິປາກຣາສີ. ອິມານິ ສຕ຺ຕ ຐານານີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານິ ສຕ຺ຕ ຎາຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐານານິ. ‘‘ອິມສ຺ສ ນາມ ກມ຺ມສ຺ສ ອິທໍ ຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ກມ຺ມສ຺ສ, ຜລສ຺ສ ວາ ອທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ‘‘ທຸຕິຍວາເຣ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸເກນ ກິຎ຺ຈິ ນ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕໂຍ ກມ຺ມຣາສີ ເວທິຕພ຺ພາ, ອິຘ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸເກນ ທິຏ຺ຐສ຺ສ ອຠາວໂຕ, ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຕຏ຺ຐານານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຠວຕິ ວຑ຺ຒຕິ ເອເຕນາຕິ ຠພ຺ພໍ, ວຑ຺ຒິນິມິຕ຺ຕໍ. ນ ຠພ຺ພໍ ອຠພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຠູຕວິຣຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຜເລ ຠາສນໍ ທິພ຺ພນໍ ອາຠາສນນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອາຠາສຕິ ອຠິຠວຕິ ປຏິພາຫຕີ’’ຕິ. ພລວກມ຺ມນ຺ຕິ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ ກມ຺ມໍ ຄຣຸສມາເສວິຕາທິເຠທໍ. ອາສນ຺ເນຕິ ມຣເຓ, ອຠິຓ຺ຫໍ ອຸປຏ຺ຐາເນນ ວາ ຕສ຺ສ ມຣຓຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາສນ຺ເນ. ພລວກມ຺ມນ຺ຕິ ຄຣຸສມາເສວິຕຕາທິວເສນ ພລວໍ ກຸສລກມ຺ມໍ. ທຸພ຺ພລກມ຺ມສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ທຸພ຺ພລສ຺ສ. ອາສນ຺ເນ ກຸສລໍ ກຕນ຺ຕິ ອິຘາປິ ອາສນ຺ນຕາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຸປຏ຺ຐານາກາເຣນາຕິ ມຣຓສ຺ສ ອາສນ຺ນກາເລ ກມ຺ມສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານາກາເຣນ. ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິກາຣຓຠູຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ ອກຸສລນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕິຕ຺ຖິຍາ ກມ຺ມນ຺ຕຣວິປາກນ຺ຕເຣສຸ ອກຸສລຕາຍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ວິປາກສ຺ສ ກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິທສ຺ສກອນ຺ຘາທໂຍ ວິຍ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕາຠິນິເວສິໂນຕິ, ‘‘ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ…ເປ… ອຸປຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕຣສ຺ມິນ຺ຕິ ຠພ຺ພຎ຺ເຈວ ຠພ຺ພາຠາສຎ຺ຈ, ຠພ຺ພໍ ອຠພ຺ພາຠາສນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ທ຺ວເຍ. ເອເສວ ນໂຍ ປຐມທຸຕິຍປຸຄ຺ຄລວເສນ ປຸຣິມານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກມ຺ມານໍ ໂຍຊນານໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ ອຸປຏ຺ຐານາກາຣວເສນ. ອຍເມວ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖປຸຄ຺ຄລວເສນ ປຈ຺ຉິມານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກມ຺ມານໍ ໂຍຊນານໂຍ. ຕຕິຍສ຺ສ ຫິ ກມ຺ມສ຺ສ ກຸສລຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຈ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓຠູຕໍ ກຸສລໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ; ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສປິ ກມ຺ມສ຺ສ ກຸສລຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສ ປນ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕິກາຣຓຠູຕໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ອກຸສລໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໗. ສຬາຍຕນວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໐໔. ເວທິຕພ຺ພານີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ວິທິຕານິ ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ອາຍຕນານິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສມຕິກ຺ກມາຍ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ເວທນໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ສຫວິປສ຺ສເນນ ມຄ຺ເຄນ ຊານິຕພ຺ພານີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ມຄ຺ເຄນ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ຊານນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ມໂນ ສວິເສສໍ ອຸປວິຈຣຕິ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕຕິ ເອເຕຫີຕິ ມໂນປວິຈາຣາ, ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ. ອາຣມ຺ມເຓ ຫິ ອຠິນິໂຣປນານຸມຊ຺ຊເນຫິ ວິຕກ຺ກວິຈາເຣຫິ ສຫ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ຕພ຺ພິຣຫິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ’’ຕິອາທິ. ສຕ຺ຕາ ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອເຕຫິ ຍຖາຣຫໍ ວຏ຺ຏໍ ວິວຏ຺ຏຎ຺ຈາຕິ ສຕ຺ຕປທາ, ເຄຫນິສ຺ສິຕາ ວຏ຺ຏປທາ. ໂຍຄ຺ຄານໍ ທມນອາຈຣິຍາ ໂຍຄ຺ຄາຈຣິຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ທເມຕພ຺ພທມການ’’ນ຺ຕິ. ເສສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາວເສສໍ ເອກສຕ຺ຕຕິວິຘວິຎ຺ຎາຓໍ ສຜສ຺ສຣູປກສ຺ເສວ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ.

໓໐໕. ອິຘາຕິ ອິມິສ຺ສໍ ຉວິຎ຺ຎາຓກາຍເທສນາຍໍ. ມໂນຘາຕຸຕ຺ຕຍວິນິມຸຕ຺ຕເມວ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ຈກ຺ຂຸໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ສມ຺ຜສ຺ໂສ. ເຕນາຫ – ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສມ຺ຜສ຺ສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ.

ຍຖາ ເກວເລນ ວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປທສ຺ສນໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ເກວເລນ ຈກ຺ຂຸປສາເທນປີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນາ’’ຕິ. ເຕນ ປາຬິຍໍ ຈກ຺ຂຸນາຕິ ນິສ຺ສຍມຸເຂນ ນິສ຺ສິຕກິຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອາຣມ຺ມຓວເສນາຕິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາເວນ. ‘‘ອຸປວິຈຣຕິ’’ຈ຺ເຈວ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ຕຕ຺ຖ ວິຕກ຺ກພ຺ຍາປາໂຣປິ ອຕ຺ຖີຕິ? ສຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ. ໂສ ປເນຕ຺ຖ ຕຄ຺ຄຕິໂກຕິ ອາຫ – ‘‘ວິຕກ຺ໂກ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຈາ’’ຕິ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານມ຺ປິ ອຸປວິຈຣຓໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍເຍເວຕ຺ຖ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ‘‘ວິຕກ຺ກວິຈາຣສງ຺ຂາຕາ ມໂນປວິຈາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສມນສ຺ສຍຸຕ຺ໂຕ ອຸປວິຈາໂຣ ໂສມນສ຺ສູປວິຈາໂຣ ຍຖາ ‘‘ອາຊຎ຺ຎຣໂຖ’’ຕິ ອາຫ ‘‘ໂສມນສ຺ເສນ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໓໐໖. ອຸປວິຈາຣານໍ ອຸປສ຺ສຍຏ຺ເຐນ ເຄຫໍ ວິຍາຕິ ເຄຫໍ, ຣູປາທໂຍຕິ ອາຫ – ‘‘ເຄຫສ຺ສິຕານີຕິ ກາມຄຸຓນິສ຺ສິຕານີ’’ຕິ. ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທິນິກ຺ຂມນໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ວິປສ຺ສນາຕິ, ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕານີຕິ ວິປສ຺ສນານິສ຺ສິຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ກສິວຓິຊ຺ຊາທິວເສນ ປຣິຍິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິເຍສິຕານ’’ນ຺ຕິ. ປິຍຠາໂວ ປນ ກນ຺ຕສທ຺ເທເນວ ກຖິໂຕຕິ ກາມິຕພ຺ພານໍ ມໂນ ຣເມຕີຕິ ມໂນຣມານໍ. ໂລເກນ ອາມສີຍຕີຕິ ໂລກາມິສໍ, ຕຓ຺ຫາ. ຕາຍ ຄເຫຕພ຺ພຕາຍ ອິຏ຺ຐຠາວາປາທເນນ ປຏິສງ຺ຂຕຕາຍ ຈ ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ. ອຕີເຕ ກຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອາຣມ຺ມຓິກອນຸຠວນສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອທິສໍ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ທິຏ຺ຐຄ຺ຄຫຓານຸສ຺ສເຣນ ຈ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ຍຖາຫ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນິຈ຺ຈາກາຣນ຺ຕິ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວາກາຣໍ. ວິປຣິຓາມວິຣາຄນິໂຣຘນ຺ຕິ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ຈາຕິ ທ຺ເວຘາ ວິປຣິຓາເມຕພ຺ພຎ຺ເຈວ, ຕໂຕ ເອວ ປໂລກິຕໍ ຠງ຺ຄຎ຺ຈ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຍສ຺ມາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣູປໍ ເຕເນວາກາເຣນ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຖ ໂຂ ອຸປ຺ປາທາວຕ຺ຖາສງ຺ຂາຕໍ ປກຕິໍ ວິຊຫຕິ, ວິຊຫິຕຎ຺ຈ ຊຣາວຕ຺ຖາຍ ຕໂຕ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ວິຄຈ຺ຉນ຺ຕຎ຺ຈ ຠງ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອິມໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ປກຕິວິຊຫເນນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ‘‘ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອນຸໂພຘຎາຓໍ ປນ ອຘິປ຺ເປຕໍ ວີຖິປຏິປນ຺ນາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ວເສນາຕິ ‘‘ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຸປວິຈາຣນິທ຺ເທສຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ – ‘‘ຉສຸທ຺ວາເຣສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ’’ຕິອາທິ. ສງ຺ຂາຣານໍ ເຠທໍ ປສ຺ສໂຕຕິ ສພ຺ເພສໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ຂເຓ ຂເຓ ຠິຊ຺ຊນສຠາວໍ ວີຖິປຏິປນ຺ເນນ ວິປສ຺ສນາຎາເຓນ ປສ຺ສໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສງ຺ຂາຣຄຕມ຺ຫິ ຕິກ຺ເຂ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຄຕມ຺ຫີຕິ ສງ຺ຂາຣຄເຕ ວິສຍຠູເຕ. ຕິກ຺ເຂຕິ ຠາວນາພເລນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານຎ຺ຈ ສມຕາຍ ຕິພ຺ເພ. ສູເຣຕິ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອນຠິຠູຕຕາຍ, ເຕສຎ຺ຈ ອຠິຠວນສມຕ຺ຖຕາຍ ວິສເທ ປຏຸຠູເຕ ປວຕ຺ຕນ຺ເຕ.

ກິເລສານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ວູປສນ຺ຕຕາຍ ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ສໍສາເຣ ຠຍສ຺ສ ອິກ຺ຂນໂຕ ຠິກ຺ຂຸໂນ, ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ອມານຸສີ ຣຕີຕິ ວິເວກຣຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມຣຕິ. ຍໂຕ ຍໂຕຕິ ຍຖາ ຍຖາ ນຍວິປສ຺ສນາທີສຸ ເຍນ ເຍນ ສມ຺ມສນາກາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍນ຺ຕິ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປາທຎ຺ຈ ຠງ຺ຄຎ຺ຈ. ອມຕນ຺ຕໍ ວິຊານຕນ຺ຕິ ວິຊານນ຺ຕານໍ ວິຎ຺ຎູນໍ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສນານໍ ຕໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ອມຕາຘິຄມເຫຕຸຕາຍ ອມຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕຕິ ຣູປາທິວເສນ ຉພ຺ພິເຘ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ຍຖາຣຫໍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອາປາຖຄເຕ. ວິສເຍ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ.

໓໐໗. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ. ອນຸຕ຺ຕຣວິໂມກ຺ໂຂ ນາມ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ. ກຖໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕິ, ນ ຫິ ອຘິຄຕໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ນ ຈ ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ປິຫາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ? ໂກ ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕີ’’ຕິ. ອນຸສ຺ສຸຕິລທ຺ຘໍ ປນ ປຣິກປ຺ປສິທ຺ຘໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປຕ຺ຖນໍ ຐເປຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິທຫຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ກຸທາສ຺ສຸ ນາມາຫໍ ຕທາຍຕນໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອາຍຕນນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕເມວ ຉຬງ຺ຄສມນ຺ນາຄມາທິກາຣຓຠາວໂຕ, ມນາຍຕນຘມ຺ມາຍຕນຠາວໂຕ ຈ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປເນຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປຕ຺ຖນາຍ ສຫາວຕ຺ຕນໂຕ. ນ ຫິ ໂລຠໂທສານໍ ສຫ ວຸຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ. ປຕ຺ຖນາມູລກຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ອຸປຏ຺ຐາປຍໂຕ ປທສ຺ສ ເຫຕຸອຕ຺ຖໂຊຕກຕມາຫ. ເອວນ຺ຕິ ‘‘ກຸທາສ຺ສຸນາມາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ. ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕຸນ຺ຕິ ຍຖາ ມຄ຺ເຄນ ຆເຏຕິ, ເອວໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕຸໍ.

໓໐໘. ອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂາຕິ ອຎ຺ຎາຓສຫິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ ອສມເປກ຺ຂນປວຕ຺ຕາ. ເຕນ ເຕນ ມຄ຺ໂຄຘິນາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອປາຍຄມນີຍກິເລໂສຘິສ຺ສ ອນວເສສໂຕ ຊິຕຕ຺ຕາ ຂີຓາສໂວ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ໂອຘິຊິໂນ ນາມ; ຕທຠາວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕວ ອໂນຘິຊິໂນ ນາມ; ເສໂຂ ປນ ສິຍາ ປຣິຍາຍໂຕ ໂອຘິຊິໂນຕິ. ຕມ຺ປິ ນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ, ‘‘ອຂີຓາສວສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ອາຍຕິໍ ວິປາກໍ ຊິນິຕ຺ວາຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣຓວເສນ ສພ຺ພໂສ ອາຍຕິໍ ວິປາກໍ ຊິນິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ຂີຓາສໂວວ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ວິປາກຊິໂນ ນາມ; ຕທຠາວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ອວິປາກຊິໂນ ນາມ; ເສໂຂ ປນ ສິຍາ ປຣິຍາຍໂຕ ວິປາກຊິໂນຕິ. ຕມ຺ປິ ນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ອຂີຓາສວສ຺ເສວາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ອປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຣູປນ຺ຕິ ປາຬິໂຕ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ປາຬິຍໍ ປຸພ຺ເພ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນໍ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສາຍໍ ອຸເປກ຺ຂາ, ນ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເຄຫສ຺ສິຕາ ອຸເປກ຺ຂາ ຫິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອາຣມ຺ມຓວຕ຺ຖຸໍ ອເປກ຺ຂສ຺ເສວ, ນ ນິຣເປກ຺ຂສ຺ສາຕິ ອິຏ຺ເຐ, ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ເຕ ວາ ອາຣມ຺ມເຓ ສິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ’’ຕິ. ອຎ຺ຎາເຓນ ປນ ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາກາຣປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຄຸຬປິຓ຺ຑເກ’’ຕິອາທິ.

ອິຏ຺ເຐ ອຣຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນິຏ຺ເຐ ອທຸສ຺ສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິທໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຕ຺ຕານໍ ອິຏ຺ເຐ ຣຊ຺ຊນໍ, ອນິຏ຺ເຐ ທຸສ຺ສນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອໂຍນິໂຍມນສິກາໂຣ ຫິ ຕໍຕໍອາຣມ຺ມຓວເສນ ນ ກຕ຺ຖຈິປິ ຊວນນິຍມໍ ກໂຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕວິປຣີເຕປິ ອາຣມ຺ມເຓ ຣຊ຺ຊນທຸສ຺ສນໍ ສມ຺ຠວຕິ, ຕຖາປິສ຺ສ ຣຊ຺ຊນທຸສ຺ສນໍ ອຕ຺ຖໂຕ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອສມເປກ຺ຂເນຕິ ອສມໍ ອຍຸຕ຺ຕທສ຺ສເນ ອໂຍນິໂສ ສມ຺ໂມຫປຸພ຺ພກໍ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຄຫເຓ.

໓໐໙. ປວຕ຺ຕນວເສນາຕິ ອຸປ຺ປາທນວເສນ ເຈວ ພຫຸລີກຣຓວເສນ ຈ. ນິສ຺ສາຍ ເຈວ ອາຄມ຺ມ ຈາຕິ ອາຄມນຏ຺ຐານຠູເຕ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠູເຕ ຈ ກຕ຺ວາ. ອຕິກ຺ກນ຺ຕານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ອຸສ຺ສາເຣນ຺ຕາ ສມຸສ຺ສາເຣນ຺ຕາ.

ໂສມນສ຺ສຠາວສາມຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ສຣິກ຺ຂເກເນວ ສຣິກ຺ຂກໍ ຊຫາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘາປິ ປຫາຍກໍ ນາມ ປຫາຕພ຺ພໂຕ ພລວເມວ, ສໍກິເລສຘມ຺ມານໍ ພລວຠາວໂຕ ສາຕິສຍໍ ປນ ພລວຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອິທານິ ພລວຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພລວຠາວໂຕ ໂວທານຘມ຺ມານໍ ອຘິຄມສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ເຫຕ຺ຖ ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໂທມນສ຺ສານມ຺ປິ ປຫານໍ ໂຊຕິຕໍ.

ອຸເປກ຺ຂາຍ ປຫາຍກຠາເວນ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຸເປກ຺ຂາກຖາ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຌານສ຺ສ ອລາຠິໂນ ຈ ລາຠິໂນ ຈ ປກິຓ຺ຓກສງ຺ຂາຣສມ຺ມສນໍ ສນ຺ຘາຍ, ‘‘ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາເຣ ຈ ປາທເກ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາຕິ ຠາວນາຍ ປຄຸຓຠາວໍ ອາຄມ຺ມ ກທາຈິ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນວເສນປິ ຫິ ສມ຺ມສນໍ ໂຫຕີຕິ. ປາທກຊ຺ຌານວເສນ, ສມ຺ມສິຕຘມ຺ມວເສນ ວາ ອາຄມນວິປສ຺ສນາຍ ພຫຸລໍ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຠາວໂຕ ‘‘ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ ປນ ວິປສ຺ສນາ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາວາ’’ຕິ ນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຣູປຊ຺ຌານານິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຸຣິມສທິສາວາຕິ ປຸຣິມສທິສາ ເອວ, ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາ ວາ ໂຫຕິ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານາທິປາທກໂຕ ເອວ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕໍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນໍ ນິສ຺ສາຍ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ປຫານໍ, ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ. ປຫານນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ສມຕິກ຺ກມລກ຺ຂຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອຕໍ ວິເສສໍ ວິປສ຺ສນາຍ ອາວຊ຺ຊນຏ຺ຐານຠູຕໍ. ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຍາ ອາສນ຺ເນ ສມາປນ຺ນຊ຺ຌານວິປສ຺ສນາ ປາທກຊ຺ຌານວິປສ຺ສນາ, ສມ຺ມສິຕຘມ຺ໂມຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ຂນ຺ຘາ. ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສໂຍຕິ ປາທກຊ຺ຌານສ຺ສ ສມ຺ມສິຕຊ຺ຌານສ຺ສ ຈ ເຠເທ ສຕິ ປຏິປຊ຺ຊນກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ‘‘ອໂຫ ວຕ ມຍ຺ຫໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກໍ ຌານໍ ຠເວຍ຺ຍ ຈຕຸຣງ຺ຄິກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕອຊ຺ຌາສໂຍ. ເຕສມ຺ປິ ວາເທຕິ ເອຕ຺ຖ ປຐມເຖຣວາເທ. ອຍເມວ…ເປ… ນິຍເມຕິ ຕໂຕ ຕໂຕ ທຸຕິຍາທິປາທກຊ຺ຌານໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓສ຺ສ ປາທກຊ຺ຌານາຕິກ຺ກນ຺ຕານໍ ອງ຺ຄານໍ ອສມາປຊ຺ຊິຕຸກາມຕາ ວິຣາຄຠາວນາຠາວໂຕ ອິຕຣສ຺ສ ຈ ອຕພ຺ຠາວໂຕ. ເອເຕເນວ ຫິ ປຐມເຖຣວາເທ ອປາທກປຐມຊ຺ຌານປາທກມຄ຺ຄາ ປຐມຊ຺ຌານິກາວ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຕເຣ ຈ ທຸຕິຍຊ຺ຌານິກາທິມຄ຺ຄາ ປາທກຊ຺ຌານວິປສ຺ສນານິຍເມຫິ ຕໍຕໍຌານິກາວ. ເອວໍ ເສສວາເທສຸປິ ວິປສ຺ສນານິຍໂມ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ – ‘‘ເຕສມ຺ປິ ວາເທ ອຍເມວ ປຸພ຺ພຠາເຄ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາວ ນິຍເມຕີ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕາວ, ຕສ຺ມາ ນ ອິຘ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໑໐. ນານຕ຺ຕາທິ ກາມາວຈຣາທິກຸສລາທິວິຠາຄໂຕ ນານາວິຘາ. ເຕນາຫ ‘‘ອເນກປ຺ປກາຣາ’’ຕິ. ນານຕ຺ຕສິຕາຕິ ຣູປສທ຺ທາທິນານາຣມ຺ມຓນິສ຺ສຍາ. ເອກຕ຺ຕາ ເອກສຠາວາ ຊາຕິຠູມິອາທິວິຠາຄາຠາວໂຕ. ເອກາຣມ຺ມຓນິສ຺ສິຕາຕິ ເອກປ຺ປກາເຣເນວ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕາ. ເຫຏ຺ຐາ ອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂາ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ພາລສ຺ສ ມຸຬ຺ຫສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໘). ອຸປຣິ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໓໑໑). ທ຺ເວ ອຸເປກ຺ຂາ ຄຫິຕາ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເອກຕ຺ຕາ, ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ, ນານຕ຺ຕສິຕາຍ ອຸເປກ຺ຂາຍ ປກາສິຕຠາວໂຕ ຈ.

ອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂາ ອຎ຺ຎາ ສທ຺ທາທີສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ຣູເປສູຕິ ຈ ອິມິນາ ນ ເກວລໍ ຣູປາຍຕນວິເສສາ ເອວ ຄຫິຕາ, ອຖ ໂຂ ກສິຓຣູປານິປີຕິ ອາຫ – ‘‘ຣູເປ ອຸເປກ຺ຂາຠາວຎ຺ຈ ອຎ຺ຎາ’’ຕິອາທິ. ເອກຕ຺ຕສິຕຠາໂວປິ ອິຘ ເອກຕ຺ຕວິສຍສມ຺ປໂຍຄວເສເນວ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ນ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວເສນາຕິ ສມ຺ປໂຍຄວເສນ. ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ນິສ຺ສຍຕີຕິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນນິສ຺ສິຕາ, ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນຂນ຺ຘນິສ຺ສິຕາ. ເສສາສຸປີຕິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນນິສ຺ສິຕາທີສຸປິ.

ອຣູປາວຈຣວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາຍາຕິ ອຣູປາວຈຣຘມ຺ມາຣມ຺ມຓາຍ ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາຍ. ຣູປາວຈຣວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕາຍ ກາມຣູປາຣູປເຠທາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ຕມ຺ມຍາ, ເຕຠູມກຘມ຺ມາ, ເຕສໍ ຠາໂວ ຕມ຺ມຍຕາ, ຕຓ຺ຫາ ຍສ຺ສ ຄຸຓສ຺ສ ວເສນ ອຕ຺ເຖ ສທ຺ທນິເວໂສ, ຕທຠິຘານໂກຕິ ອາຫ – ‘‘ຕມ຺ມຍຕາ ນາມ ຕຓ຺ຫາ’’ຕິ. ອຕມ຺ມຍຕາ ຕມ຺ມຍຕາຍ ປຏິປກ຺ໂຂຕິ ກຕ຺ວາ. ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂນ຺ຕິ, ‘‘ຍທຕ຺ຖິ ຍໍ ຠູຕໍ, ຕໍ ປຊຫຕິ ອຸເປກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໗໑; ອ. ນິ. ໗.໕໕) ເອວມາຄຕໍ ສງ຺ຂາຣວິຈິນເນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠູຕໍ ອຸເປກ຺ຂໍ.

໓໑໑. ຍທຣິໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ທ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ອຸປໂຍຄປຸຖຸວຈເນ ຈ ຍ-ສທ຺ໂທຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ເຍ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ອຣິໂຍ’’ຕິ ອາຫ. ກາມໍ ‘‘ອຣິໂຍ’’ຕິ ປທໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ປຏິວິທ຺ຘສຈ຺ຈານໍ ສາຘາຣຓໍ, ວກ຺ຂມານສ຺ສ ປນ ວິເສສສ຺ສ ພຸທ຺ຘາເວຓິກຕ຺ຕາ, ‘‘ອຣິໂຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາທີນໍ ອຍມານຸຠາໂວ ອຕ຺ຖິ. ຕີສຸ ຐາເນສູຕິ ນ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕີຕິ ວາ, ເອກຈ຺ເຈ ນ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ ເອກຈ຺ເຈ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕີຕິ ວາ, ສຸສ຺ສູສນ຺ຕີຕິ ວາ, ປຏິປນ຺ນາປຏິປນ຺ນານໍ ສາວການໍ ປຏິປຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕສຸ ຕີສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ. ສຕິໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ໂຕຕິ ປຏິຆານຸນເຍຫິ ອນວສ຺ສຸຕຕ຺ຕາ ຕທຸຠຍນິວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພທາ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ. ພຸທ຺ຘານເມວ ສາ ນິຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐິຕສຕິຕາ, ນ ອິຕເຣສໍ ອາເວຓິກຘມ຺ມຠາວໂຕ. ອາທເຣນ ໂສຕຸມິຈ຺ຉາ ອິຘ ສຸສ຺ສູສາຕິ ຕທຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ໂສຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ນ ອຎ຺ຎາຕິ ‘‘ນ ອຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຍກາຣໂລເປນ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຊານນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖຸ ໂອວາທສ຺ສ ອນາທິຍນເມວ ໂວກ຺ກມນນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ…ເປ… ມຎ຺ຎນ຺ຕີ’’ຕິ.

ເຄຫສ຺ສິຕໂທມນສ຺ສວເສນາຕິ ອິທໍ ອິຘ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພມຕ຺ຕທສ຺ສນປທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເນກ຺ຂມ຺ມສ຺ສິຕໂທມນສ຺ສສ຺ສປິ ສຕ຺ຖຸ ປສງ຺ຄວເສນ ‘‘ນ ເຈວ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕມນປຏິກ຺ເຂເປນ ອນຕ຺ຕມນຕາ ວຸຕ຺ຕາ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ – ‘‘ອປ຺ປຕີໂຕ ໂຫຕີຕິ ນ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ເສຕຸຆາໂຕ ຫິ ຕຖາຄຕານໍ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ອຕ຺ຕມນຕາປຏິກ຺ເຂໂປຕິ ອາຫ – ‘‘ອປ຺ປຏິປນ຺ນເກສຸ ປນ ອນຕ຺ຕມນຕາກາຣຓສ຺ສ ອຠາເວເນຕໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ປຏິຆອວສ຺ສເວນາຕິ ຉຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ປຏິຆວິສ຺ສນ຺ທເນນ, ປຏິຆປ຺ປວຕ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປ຺ປິລາວິໂຕຕິ ນ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ອຸປ຺ປິລາວິຕຕ຺ຕສ຺ສ ໂພຘິມູເລ ເອວ ປຫີນຕ຺ຕາ. ປຏິປນ຺ນເກສູຕິ ອິທໍ ອຘິກາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອປ຺ປຏິປນ຺ນເກສຸປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອນຕ຺ຕມນຕາກາຣຓໍ ນຕ຺ເຖວ. ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕມໂນ ເຈວ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສາວການໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສຕ຺ຖຸ ອນວຊ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕາຣາຘນາຍ ສມ຺ຠວໂຕ.

໓໑໒. ທມິໂຕຕິ ນິພ຺ພິເສວນຠາວາປາທເນນ ສິກ຺ຂາປິໂຕ. ອິຣິຍາປຖປຣິວຕ຺ຕນວເສນ ອປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເອກທິສາຍ ເອວ ສຕ຺ຕທິສາວິຘາວນສ຺ສ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ສາຣິຕານໍ ຫຕ຺ຖິທມ຺ມາທີນໍ ເອກທິສາຘາວນມ຺ປິ ອນິວຕ຺ຕນວເສເນວ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຘາວນ຺ໂຕ ເອກໍເຍວ ທິສໍ ຘາວຕີ’’ຕິ. ກາເຍນ ອນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາວາຕິ ກາເຍນ ອປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເອວ. ວິໂມກ຺ຂວເສນ ອຏ຺ຐ ທິສາ ວິຘາວຕິ, ນ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິທິສາວເສນ. ເອກປ຺ປຫາເຣເນວາຕິ ເອກນີຫາເຣເນວ, ເອກສ຺ມິໍເຍວ ວາ ທິວເສ ເອກຠາເຄນ. ‘‘ປຫາໂຣ’’ຕິ ຫິ ທິວສສ຺ສ ຕຕິໂຍ ຠາໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິຘາວນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຌານສມາປຊ຺ຊນວເສນ ອກລງ຺ກມປ຺ປຕິສາຕໍ ຊວນຈິຕ຺ຕປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມາປຊ຺ຊຕິເຍວາ’’ຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ສຬາຍຕນວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໘. ອຸທ຺ເທສວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໑໓. ເທເສຕພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຸທ຺ທິສນໍ ອຸທ຺ເທໂສ, ວິຠຊນໍ ວິຠງ຺ໂຄຕິ ອາຫ – ‘‘ມາຕິກຎ຺ຈ ວິຠຊນຎ຺ຈາ’’ຕິ ຕຸເລຍ຺ຍາຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ປທານິ ປຎ຺ຎາເວວຈນານິ. ອຖ ວາ ຕຸເລຍ຺ຍາຕິ ຕຸລນຠູຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຄ຺ຄຫາທິວິຘິນາ ປຣິຕຸເລຍ຺ຍ. ຕີເຣຍ຺ຍາຕິ ຕີຣຓຠູຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຕຕ຺ຖ ຎາຓກິຣິຍາສມາປນວເສນ ຕີເຣຍ຺ຍ. ປຣິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ຕຖາສມາປນ຺ໂນ ອານິສໍເສ ອສ຺ສາທອາທີນເວ ຈ ວິຈິເນຍ຺ຍ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຠູເຕນ ຎາເຓນ ອຕ຺ຖໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຊາເນຍ຺ຍ. ອາຣມ຺ມເຓສູຕິ ຣູປາທິປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓສຸ. ນິກນ຺ຕິວເສນາຕິ ນິກາມນວເສນ ອເປກ຺ຂາວເສນ. ຕິຏ຺ຐມານນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕມານໍ. ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ເຕຕິ ຌານາຣມ຺ມຓຠູເຕ. ຕຎ຺ຫິ ຠາວນາຈິຕ຺ເຕນາຠິຠຸຍ຺ຍ ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫມານໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຠາວນໍ ອາຣທ຺ຘສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຍທິ ຠາວນາຣມ຺ມເຓ ນິກນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕາຍ ນິກນ຺ຕິຍາ ອຸປຣິ ຠາວນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕສໍໂກຈວເສນ ສຓ຺ຐິຕໍ ນາມ, ຕທຠາເວນ ອສຓ຺ຐິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ, ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອສຓ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ເຕ ນິກນ຺ຕິວເສນ ອສຓ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ – ‘‘ນິກນ຺ຕິວເສນ ຫິ ອຕິຏ຺ຐມານໍ ຫານຠາຄິຍໍ ນ ໂຫຕິ, ວິເສສຠາຄິຍເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ຣູປາທີສຸ ກິຎ຺ຈິ ຕຓ຺ຫາທິຄ຺ຄາຫວເສນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ຕຖາ ອຄ຺ຄຫເຓເນວ ຫິ ຕຓ຺ຫາປຣິຕາສາທິວເສນ ນ ປຣິຕສ຺ເສຍ຺ຍ. ອວເສສສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ໂສກາທິທຸກ຺ຂສ຺ສ. ອວເສສສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ວາ ຊາຕິຊຣາມຣຓສີເສນ ວິປາກທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ກິເລສທຸກ຺ຂສ຺ສ ເຈວ ສໍສາຣທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໑໖. ຣູປເມວ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຠາວໂຕ ຣູປນິມິຕ຺ຕໍ. ຣາຄາທິວເສນ ຕໍ ອນຸຘາວຕີຕິ ຣູປນິມິຕ຺ຕານຸສາຣີ.

໓໑໘. ນິກນ຺ຕິວເສນ ອສຓ຺ຐິຕນ຺ຕິ ອເປກ຺ຂາວເສນ ສຓ຺ຐິຕໍ ນິກນ຺ຕິໍ ປຫາຍ ປວຕ຺ຕມານໍ ອຸປຣິ ວິເສສາວຫໂຕຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນິກນ຺ຕິວເສນ ຫີ’’ຕິອາທິ.

໓໒໐. ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອປຣິຕສ຺ສນາຕິ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ, ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິອາທິນາ ຕຓ຺ຫາທິຄ຺ຄາຫວເສນ ອຸປາທິຍິຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາປຣິຕາສາທິວເສນ ປຣິຕສ຺ສນາ, ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອປຣິຕສ຺ສນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຖໍ ປເນສາ ອນຸປາທາປຣິຕສ຺ສນາ ໂຫຕີຕິ ມຫາເຖຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣິຕຸໍ ໂຈທນໍ ສມຸຏ຺ຐເປຕິ? ອຸປາທາຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວໂຕຕິ ຕສ຺ສ ອນຸປາທາປຣິຕສ຺ສນາຠາເວ ກາຣຓວຈນໍ. ຍທິ ຫີຕິອາທິ ຕສ຺ສ ສມຕ຺ຖນໍ. ອຸປາທາປຣິຕສ຺ສນາວ ອສ຺ສ ຕຖາ ອຸປາທາຕພ຺ພສ຺ສ ຕເຖວ ອຸປາທິນ຺ນຕ຺ຕາ. ເອວນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈາທິອາກາເຣນ. ອຸປາທິນ຺ນາປີຕິ ຄຫິຕປຣາມຏ຺ຐາປິ. ອນຸປາທິນ຺ນາວ ໂຫນ຺ຕິ ອໂຍນິໂສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ວິຎ຺ຎູສຸ ນິສ຺ສາຍ ຊານິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຈ. ທິຏ຺ຐິວເສນາຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ຄຫຓາກາຣວເສນ, ຕສ຺ສ ປນ ອຍຖາຠູຕຄາຫິຕາຍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຈ ອຠາວໂຕ. ອຕ຺ຖໂຕຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ. ອນຸປາທາປຣິຕສ຺ສນາເຍວ ນາມ ໂຫຕິ ອຸປາທາຕພ຺ພາກາຣສ຺ສ ອຠາເວນ ຕໍ ອນຸປາທິຍິຕ຺ວາ ເອວ ປຣິຕສ຺ສນາຕິ ກຕ຺ວາ.

ປຣິວຕ຺ຕຕີຕິ ນ ຕເທວ ຣູປໍ ອຎ຺ຎຖາ ປວຕ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ຕຕິ, ອຖ ໂຂ ປກຕິຊຫເນນ ສຠາວວິຄເມນ ນສ຺ສຕິ ຠິຊ຺ຊຕິ. ວິປຣິຓຕນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຄຕໍ ວິນຏ຺ຐໍ. ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓໍ. ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ມິຈ຺ຉາຄາຫວເສນ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຣູປເຠເທນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຠທານຸປຣິວຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ວິປຣິຓາມໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ວິປຣິວຕ຺ຕນຕໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓາມານຸປຣິວຕ຺ຕໍ; ຕໂຕ ສມຸປ຺ປນ຺ນາ ປຣິຕສ຺ສນາ ວິປຣິຓາມານຸປຣິວຕ຺ຕຊາ ປຣິຕສ຺ສນາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ວິປຣິຓາມສ຺ສ…ເປ… ປຣິຕສ຺ສນາ’’ຕິ. ອກຸສລຘມ຺ມສມຸປ຺ປາທາ ຈາຕິ, ‘‘ຍໍ ອຫຸ ວຕ ເມ, ຕໍ ວຕ ເມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນາ ປວຕ຺ຕາ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ. ເຂເປຕ຺ວາຕິ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ອປ຺ປທານວເສນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕຕາຍ ເຂເປຕ຺ວາ. ຠຍຕາເສນາຕິ ຠາຍນວເສນປິ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາເສນ. ຕຓ຺ຫາຕາເສນາຕິ ຕສ຺ສເນນ. ສວິຆາໂຕຕິ ຈິຕ຺ຕວິຆາຕນວິຆາເຕນ ສວິຆາໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ເຈໂຕທຸກ຺ເຂນ ສທຸກ຺ໂຂ. ມຓິກຣຓ຺ຑກສຎ຺ຎາຍາຕິ ຣິຕ຺ຕກຣຓ຺ຑໍເຍວ ມຓິປຣິປຸຓ຺ຓກຣຓ຺ໂຑຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎາຍ. ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຕສ຺ສນາຕິ ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາເວນ ຄຫຓມ຺ປິ ອວິຊ຺ຊມານປກ຺ຂິຍເມວາຕິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຕສ຺ສນາ ນາມ ໂຫຕິ.

໓໒໑. ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓເມວ ນຕ຺ຖິ ສຕິ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາເຓ ຣູປເຠທານຸປຣິວຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓາຠາວທສ຺ສນມຸເຂນ ຂີຓາສວສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ກິເລສາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອຸທ຺ເທສວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໙. ອຣຓວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໒໓. ເຄຫສ຺ສິຕວເສນາຕິ ກິເລສນິສ຺ສິຕວເສນ ອນຸໂຣຘວເສນ. ເນວ ອຸກ຺ຂິເປຍ຺ຍາຕິ ນ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ນ ອວກ຺ຂິເປຍ຺ຍາຕິ ເຄຫສ຺ສິຕວເສນ ວິໂຣຘວເສນ ນ ນິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ອນຸໂຣເຘນ ວິນາ ສມ຺ປຫໍສນວເສນ ຍຖາຠູຕຄຸຓກຖນໍ ເນວຸສ຺ສາທນາ ວຊ຺ຊາຠາວໂຕ; ຕຖາ ວິໂຣເຘນ ວິນາ ວິເວຈນວເສນ ຍຖາຠູຕໂທສກຖນໍ ນ ອປສາທນໍ. ສຠາວເມວາຕິ ຍຖາຠູຕສຠາວເມວ ກສ຺ສຈິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອນາເທສກຣຓວເສນ ກເຖຍ຺ຍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ອາຍສ຺ມາ ສຸຠູຕິຕ຺ເຖໂຣ. ວິນິຈ຺ຉິຕສຸຂນ຺ຕິ, ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອນວຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິເສສໂຕ ວິນິຈ຺ຉິຕສຸຂາຍ ໂຫຕິ. ປຣມ຺ມຸຂາ ອວຓ຺ຓນ຺ຕິ ສ຺ວາຍໍ ຣໂຫວາໂທ ເປສຸຎ຺ຎູປສໍຫາຣວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປິສຸຓວາຈນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຂີຓາຕີຕິ ຂີໂຓ, ໂຍ ຠາສຕິ, ຍຎ຺ຈ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຠາສຕິ, ທ຺ເວປິ ຫິໍສຕິ ວິພາຘຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ຂີຓວາທໍ. ສ຺ວາຍໍ ຍສ຺ມາ ກິເລເສຫິ ອາກິຓ຺ໂຓ ສໍກິລິຏ຺ໂຐ ເອວ ຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອາກິຓ຺ຓໍ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ວາຈ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ອວສິຏ຺ຐໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕມາຫ. ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ, ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອຊ຺ໂຌສາຍ. ອາທາຍາຕິ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ. ໂວຫເຣຍ຺ຍາຕິ ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍ. ໂລກສມຎ຺ຎນ຺ຕິ ໂລກສງ຺ເກຕໍ.

໓໒໔. ອາຣມ຺ມຓໂຕ ສມ຺ປໂຍຄໂຕ ກາເມຫິ ປຏິສໍຫິຕຕ຺ຕາ ກາມປຏິສນ຺ຘິ, ກາມສຸຂໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກາມູປສໍຫິເຕນ ສຸເຂນາ’’ຕິ. ສທຸກ຺ໂຂຕິ ວິປາກທຸກ຺ເຂນ ສໍກິເລສທຸກ຺ເຂນ ສທຸກ຺ໂຂ. ຕຖາ ສປຣິຬາໂຫຕິ ວິປາກປຣິຬາເຫນ ເຈວ ກິເລສປຣິຬາເຫນ ຈ ສປຣິຬາໂຫ.

໓໒໖. ວຏ຺ຏໂຕ ນິສ຺ສຣິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສີທາປນໂຕ ມິຈ຺ຉາປຏິປທາຠາເວນ ສຕ຺ເຕ ສໍໂຍເຊຕີຕິ ສໍໂຍຊນໍ, ວິເສສໂຕ ຠວສໍໂຍຊນໍ ຕຓ຺ຫາຕິ ອາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາເຍຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ນ ຕຓ຺ຫາເຍວ ມານາທໂຍປິ ສໍໂຍຊນຕ຺ຕໍ ສາເຘນ຺ຕິ ນາມ ສພ຺ພໂສ ສໍໂຍຊນໂຕ ສຸຏ຺ຐຸ ພນ຺ຘນໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອວິຊ຺ຊານີວຣຓານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕານໍ ຕຓ຺ຫາສໍໂຍຊນານ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໒໕-໑໒໖).

ອິມໍ ຈຕຸກ຺ກນ຺ຕິ, ‘‘ເຍ ກາມປຏິສນ຺ຘິສຸຂິໂນ ໂສມນສ຺ສານຸໂຍຄໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ, ເຍ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວມາຄຕໍ ອິມໍ ຈຕຸກ຺ກໍ ນິສ຺ສາຍ. ‘‘ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ’’ຕິ, ວຕ຺ວາ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຐປິຕຠາວໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ຠຄວໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸສ຺ສາທນາອປສາທນາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ ຕຖາຄເຕນ ວິເນຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລວເສນ ຘມ຺ມເທສນາຍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພໂຕ. ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ…ເປ… ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ວາ ນຕ຺ຖິ ປເຣສໍ ອນຸທ຺ເທສກວເສນ ຘມ຺ມເທສນາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ.

໓໒໙. ປຣມ຺ມຸຂາ ອວຓ຺ຓນ຺ຕິ ນິນ຺ທິຍສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ນິນ຺ທນໍ. ນ ຫິ ກທາຈິ ນິນ຺ທິໂຍ ປສໍສິໂຍ ໂຫຕິ, ຕໍ ປນ ກາລໍ ຎຕ຺ວາວ ກເຖຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ, ‘‘ຍຸຕ຺ຕປຕ຺ຕກາລໍ ຎຕ຺ວາວາ’’ຕິ. ຂີຓວາເທປິ ເອເສວ ນໂຍ ຕສ຺ສ ຣໂຫວາເທນ ສມານໂຍຄກ຺ຂມຕ຺ຕາ.

໓໓໐. ຆາຕີຍຕີຕິ ວຘີຍຕິ. ສທ຺ໂທປິ ຠິຊ຺ຊຕິ ນສ຺ສຕິ, ເຠໂທ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຄລຎ຺ຎປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ເຂທໍ ປຣິສ຺ສມໍ ປຕ຺ໂຕ. ອປລິພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ໂທເສຫິ ອນນຸປຕິຕໍ.

໓໓໑. ອຠິນິວິສ຺ສ ໂວຫຣຕີຕິ ເອວເມຕໍ, ນ ອິໂຕ ອຎ຺ຎຖາຕິ ຕໍ ຊນປທນິຣຸຕ຺ຕິໍ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ສມຸທາຈຣຕິ. ອຕິຘາວນນ຺ຕິ ສມຎ຺ຎໍ ນາເມຕໍ ໂລກສງ຺ເກຕສິທ຺ຘາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຖາມສາ ປຣາມສ຺ສ ໂວຫຣຓໍ.

໓໓໒. ອປຣາມສນ຺ໂຕຕິ ອນຠິນິວິສນ຺ໂຕ ສມຎ຺ຎາມຕ຺ຕໂຕວ ໂວຫຣຕິ.

໓໓໓. ມຣິຍາທຠາຊນີຍນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມ຺ມາປຏິປທາຍ ມິຈ຺ຉາປຏິປທາຍ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສງ຺ກຣຠາວວິຠາຊນໍ. ຣຓນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ເອເຕຫິ ກນ຺ທນ຺ຕິ ອກນ຺ທນ຺ຕາປິ ກນ຺ທນກາຣຓຠາວໂຕຕິ ຣຓາ; ຣາຄໂທສໂມຫາ, ທສປິ ວາ ກິເລສາ, ສພ຺ເພປິ ວາ ເອກນ຺ຕາກຸສລາ, ເຕຫິ ນານປ຺ປກາຣທຸກ຺ຂນິພ຺ພຕ຺ຕເກຫິ ອຠິຠູຕາ ສຕ຺ຕາ ກນ຺ທນ຺ຕິ; ສຫ ຣເຓຫີຕິ ສຣໂຓ. ຣຓສທ຺ໂທ ວາ ຣາຄາທິເຣຓູສຸ ນິຣຸຬ຺ໂຫ. ເຕນາຫ ‘‘ສຣໂຊ ສກິເລໂສ’’ຕິ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ສທຸກ຺ໂຂ ເອໂສ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ ອາຄຕຕ຺ຕາ ກາມສຸຂານຸໂຍຄາທໂຍປິ ‘‘ສຣໂຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຸກ຺ຂາທີນໍ ຣຓຠາໂວ ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕກສຠາວານໍ ອກຸສລານໍ ສຣຓຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຣໂຓຕິອາທີນໍ ປທານໍ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວຕ຺ຖຸໍ ໂສເຘຕີຕິ ນິໂຣຘສມາປຊ຺ຊເນນ ມຫປ຺ຜລຠາວກຣເຓນ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ວິໂສເຘຕິ; ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ວຕ຺ຖຸວິໂສຘນໍ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິຕານໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣາທີນໍ ທິນ຺ນທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິຍາ ທີເປຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕເຖວາຕິ ອິມິນາ ‘‘ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິໍ ອຸປສໍຫຣຕິ. ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ມຸທຸຠູຕຈິຕ຺ຕພຫຸມານປຸພ຺ພກໍ ເທນ຺ຕີຕິ, ‘‘ສຸຠູຕິຕ຺ເຖໂຣ ທກ຺ຂິຓໍ ວິໂສເຘຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ທາຍກໂຕປິ ທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕິ. ວຕ຺ຖຸໂສຘນໍ ປນ ປຏິຠາຄໂຕ. ເອວໍ ປນ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ສາວການມ຺ປິ ກິເມວໍ ລຫຸວຸຏ຺ຐານາຘິຏ຺ຐານໍ ສາວເກສຸ ຈິຓ຺ຓວສີຠາໂວ ສມ຺ຠວຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອິຕໂຣ ອຄ຺ຄສາວກມຫາສາວເກສຸ ກິໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ປກຕິສາວເກສຸປິ ວສິປ຺ປຕ຺ເຕສຸ ລພ຺ຠຕີຕິ ເຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ອາມ ສກ຺ກາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອຣຓວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໑໐. ຘາຕຸວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໔໒. ອປຣິກ຺ຂີຓາຍຸກໍ ປຸກ຺ກຸສາຕິກຸລປຸຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄມນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຸຣິຕຄມນຈາຣິກ’’ນ຺ຕິ. ມມ ວາສຸປຄມເນນ ຕວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຜາສຸກໍ ອນິຏ຺ຐໍ ສເຈ ນຕ຺ຖິ. ໂສຕິ ປຸພ຺ພຸປຄໂຕ. ທິນ຺ນໍ ທິນ຺ນເມວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອກວາຣໍ ທິນ຺ນໍ ທິນ຺ນເມວ ຍຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຸນ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກຕໍ ກຕເມວາຕິ ສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ກຕໍ ອນຸຈ຺ຉວິກກມ຺ມໍ ກຕເມວ, ນ ຕໍ ປຸນ ວິປຣິວຕ຺ເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປຸກ຺ກຸສາຕິມ຺ຫິ ອຸຠຍຖາປິ ກຸລປຸຕ຺ຕຠາໂວ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ເອວາຕິ ອາຫ – ‘‘ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ໂຕປິ ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ໂຕປີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕກ຺ກສີລໂຕ ອາຄມເນ. ອງ຺ເກ ນິປນ຺ນທາຣກໍ ວິຍ ຊນໍ ໂຕເສຕິ ຕຸຏ຺ຐິໍ ປາເປຕິ. ຣຕນານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ປພ຺ພຕສມຸທ຺ທາທິສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈນ຺ຕເທສສ຺ສ. ທສ຺ສນີຍນ຺ຕິ ທສ຺ສເນເນວ ສຸຂາວຫໍ. ເອວຣູປນ຺ຕິ ທສ຺ສນີຍໍ ສວນີຍຎ຺ຈ.

ອນຄ຺ຆກມ຺ພເລ ມຫຄ຺ຆກມ຺ພເລ. ສາຣກຣຓ຺ຑເກຕິ ຈນ຺ທນສາຣາທິສາຣມຍກຣຓ຺ຑເກ. ລິຂາເປຕ຺ວາ ອຸກ຺ກິຣາເປຕ຺ວາ. ລາຂາຍ ວຏ຺ຏາເປຕ຺ວາຕິ ມຸຂໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ລາຂາປຣິກມ຺ມໍ ກາເຣຕ຺ວາ.

ອນ຺ໂຕ ທຸສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຎ຺ຎາສິ ນາຕິຄຣຸກຠາວໂຕ. ອນຄ຺ຆາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ວຓ຺ຓສມ຺ປຕ຺ຕິຜສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິປມາຓມຫຕ຺ຕທຸນ຺ນິມ຺ມາປິຍຕາຫິ ມຫຄ຺ຆາ ອເຫສຸໍ, ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ຣາຊາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ເຖວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຍທິ ເອວໍ, ‘‘ກິນ຺ນຸ ໂຂ ເປເສມີ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວີມໍສໍ ອາປຊ຺ຊີຕິ ອາຫ – ‘‘ອປິຈ ໂຂ ປນາ’’ຕິອາທິ. ໂສຕິ ພິມ຺ພິສາໂຣ ຣາຊາ. ວິຈິນິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ ຣຕນສ຺ສ ອເນກວິຘຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣິຎ຺ຈ ປຓີຕຕຣາທິຠາວໂຕ. ສຸວຓ຺ຓຣຊຕາທີຕິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕປວາຬມຓິມຸຕ຺ຕາເວຬຸຣິຍາທິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທິອິນ຺ທ຺ຣິຍປຏິພທ຺ຘໍ. ປເທສນ຺ຕິ ຄຸຓວເສນ ເອກເທສໍ ນ ປາປຸຓາຕິ.

ສາມໍ ສຈ຺ຈານໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕາສາມຎ຺ເຎນ, ‘‘ພຸທ຺ຘຣຕນມ຺ປິ ທຸວິຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພຸທ຺ຘຣຕນສມໍ ຣຕນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຍສ຺ມາ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ປຣສ຺ມິໍ ວາ ປນ ພຸທ຺ເຘນ ສທິໂສ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ. ປຐມໂພຘິຍໍເຍວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂຆໂສປີ’’ຕິອາທິ.

ຣາຊາ ຕຸຏ຺ໂຐ ຈິນ຺ເຕສິ, ‘‘ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊມານໍເຍວ ເປເສຕຸໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກທິວສມ຺ປິ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ພຸທ຺ຘານໍ ອາວາສປຣິຄ຺ຄໂຫ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ. ປຸພ຺ພທິສາມຸຂນ຺ຕິ ປຸພ຺ພທິສາຠິມຸຂໍ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ. ເຕນສ຺ສ ສຸວິຠູຕາໂລກຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ເອວໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອີທິໂສ ສມຸທາຄໂມຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ເອວໍ ທສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສມ຺ປນ຺ນສມຸທາຄມສ຺ສ ຕທນຸຣູປາ ອຍໍ ຜລສມ຺ປທາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ຕຸສິຕຠວນໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຣິຍຘມ຺ໂມ ນາມ ອຣິຍມຄ຺ຄປ຺ປຘາໂນ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຈ ສຕ຺ຕຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍສງ຺ຄໂຫ, ເຕ ຈ ອຸທ຺ເທສມຕ຺ເຕເນວ ຄຫິຕາຕິ ອາຫ – ‘‘ສຕ຺ຕຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິເຍ ເອກເທເສນ ລິຂິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຈູຬສີລາທີນິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ (ທີ. ນິ. ໑.໘-໙) ອາຄຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຉທ຺ວາຣສໍວຣໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານໍ ທ຺ວາຣານໍ ສໍວຣຓວເສນ ສຕ຺ຕຏ຺ຐານິກໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ທ຺ວາທສປ຺ປເຠທໍ ຈີວຣາທິຈຕຸປ຺ປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສໍ. ອຣຎ຺ຎຣຸກ຺ຂມູລາທີນຎ຺ຈ ວິຠງ຺ຄໍ ຠາວນານຸກູລໍ ເສນາສນໍ. ‘‘ອຠິຊ຺ຌໍ ໂລເກ ປຫາຍາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ນີວຣຓປ຺ປຫານໍ. ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ກສິຓາທິປຣິກມ຺ມໍ. ປາຬິຍໍ ອາຄຕນເຍນ ອຏ຺ຐຕິໍສ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ. ວິສຸທ຺ຘິປຏິປາຏິຍາ ຍາວ ອາສວກ຺ຂຍາ ອິມໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ເອກເທເສນ ລິຂິ. ໂສຬສວິຘນ຺ຕິ ໂສຬສວິຘຠາວນາຍ ປໂຍຄໍ.

ກິລຎ຺ຊມເຍຕິ ນານາວິຘຠິຕ຺ຕິວິຠຕ຺ເຕ ສຓ຺ຫສຸຂຸມຣຕນປຣິສິພ຺ພິເຕ ກິລຎ຺ຊມຍສມຸຄ຺ເຄ. ພຫິ ວຕ຺ເຖນ ເວເຐຕ຺ວາຕິ ປຐມໍ ສຸຂຸມກມ຺ພເລນ ເວເຐຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ເຕຕ຺ຕິໍສາຍ ສມຸຄ຺ເຄສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໂຕ ພຫິ ສຸຂຸມວຕ຺ເຖນ ເວເຐຕ຺ວາ ຉາເທຕ຺ວາ. ຕິຓຄຈ຺ຉປຫານສມ຺ມຊ຺ຊນາທິນາ ໂສຘິຕມຕ຺ຕກເມວ ໂຫຕຸ, ກທລິປຸຓ຺ຓຆຏຐປນຘຊປຏາກຸສ຺ສາປນາທິອລງ຺ກຣເຓນ ມາ ນິຏ຺ຐາເປຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣາຊານຸຠາເວນ ປຏິຍາເທຖາຕິ ມມ ຣາຊານຸຣູປໍ ສຊ຺ເຊຖ, ອລງ຺ກໂຣຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ຕຣໂຠຄິການນ຺ຕິ ອນຸຍຸຕ຺ຕຣາຊມຫາມຕ຺ຕານໍ. ຊວນທູເຕຕິ ຂິປ຺ປໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕກທູຕປຸຣິເສ. ຕາເຬຫິ ສຫ ອວຈຣນ຺ຕີຕິ ຕາຬາວຈຣາ.

ຣຎ຺ຎາ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕປູຊາສກ຺ກາຣສ຺ສ ອມຈ຺ຈໂຕ ສຸຕຕ຺ຕາ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ສຍໍ ນີຈາສເນ ນິສິນ຺ໂນ. ນາຍໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຣຕນສ຺ສ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຍໍ ປຣິຫາໂຣ ອຎ຺ຎສ຺ສ ມຓິມຸຕ຺ຕາທິເຠທສ຺ສ ຣຕນສ຺ສ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ມຓິມຸຕ຺ຕາທີຫິ ອຠິສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ. ພລວໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ຈິຣຕນກາລໍ ພຸທ຺ຘສາສເນ ຠາວິຕຠາວນຕາຍ ວາສິຕວາສນຕາຍ ຆເຏ ທີໂປ ວິຍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອວ ສມຸຊ຺ຊລມານປຣິປກ຺ກຕິເຫຕຸກຠາວໂຕ.

ຘາເຣມີຕິ ອິຈ຺ຉາມິ, ຄຓ຺ຫາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ເວຊ຺ຌວຈນນ຺ຕິ ທ຺ເວຬ຺ຫກຠາໂວ. ອນ຺ຕຣໍ ກໂຣຕີຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປາທານໍ ອນ຺ຕຣໍ ຕໍ ເລຂໍ ກໂຣຕິ, ເອເກນ ປາເທນ ອຕິກ຺ກມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສາ ຄຕມຄ຺ເຄນາຕິ ຕາຍ ເທວິຍາ ວິວຏ຺ຏມານາຍ ນາສິຕາຍ ຄຕມຄ຺ເຄນ. ຕໍ ປນ ເລຂນ຺ຕິ ປຸກ຺ກຸສາຕິນາ ກຕເລຂໍ. ປຓ຺ຓຈ຺ຉຕ຺ຕກນ຺ຕິ ຕາລປຕ຺ຕມຸຏ຺ຐິໍ.

ສຕ຺ຖຸຄາຣເວນາຕິ ສຕ຺ຖຣິ ອຸປ຺ປນ຺ນປສາທເປມພຫຸມານສມ຺ຠເວນ. ຕທາ ສຕ຺ຖາຣໍເຍວ ມນສິ ກຕ຺ວາ ຕນ຺ນິນ຺ນຠາເວນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ‘‘ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິປິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສິ, ‘‘ເອຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ສຕ຺ຖາ ວສຕີ’’ຕິ ປຣິວິຕກ຺ກສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ; ຣາຊຄຫໍ ປນ ປຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ເປສິຕສາສນວເສນ ຕຕ຺ຖ ຈ ວິຫາຣສ຺ສ ພຫຸຠາວໂຕ ສຕ຺ຖາ ກຫໍ ວສຕີຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖຸ ເອກກສ຺ເສວ ນິກ຺ຂມນໍ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສ ໂຍຊນານິ ປທສາ ຄມນຎ຺ຈ ຘມ຺ມປູຊາວເສນ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຘມ຺ມປູຊາຍ ຈ ພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ຓຠາໂວ ເຫຏ຺ຐາ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕເຍວ. ພຸທ຺ຘໂສຠໍ ປນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ຕຕ຺ຖ ຄມນໍ ຕສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຕ຺ຖວເສນ ມຄ຺ຄທຣຖປຏິປສ຺ສມ຺ຠນຕ຺ຖໍ. ອປ຺ປຏິປສ຺ສທ຺ຘມຄ຺ຄທຣໂຖ ຫິ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຠາຊນໍ ນ ໂຫຕີຕິ. ຕຖາຫິ ວກ຺ຂຕິ, ‘‘ນນຸ ຈ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ.

ອຸຣຸທ຺ຘນ຺ຕິ ວິສາລນ຺ຕິ ເກຈິ. ອຕິເຣກຕິໂຍຊນສຕນ຺ຕິອາທິນາ ອນ຺ວຍໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ ມຈ຺ເຉຣວິນຍເນ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ໂອວາທທານໍ. ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂຸມາໂລຕິອາທິນາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມຄາຣເວນ ສທ຺ຘິໍ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ຘມ຺ມຄາຣວໍ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນ ຠຄວໂຕ ກຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນສ຺ສ ຐານຄຕຠາວໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຠພ຺ພຣູປານໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ຍຖາຣຫໍ ສງ຺ຄໂຫ ກາຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຈຠາເວນ. ອານຸຠາເວນາຕິ ອິທ຺ຘານຸຠາເວນ ຍຖາ ໂສ ໂສຕປຖໍ ນ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ວູປສເມຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ອວິພ຺ຠນ຺ຕນ຺ຕິ ວິພ຺ຠມຣຫິຕໍ ນິລ຺ໂລລຸປ຺ປໍ. ‘‘ຠາວນປຸໍສກໍ ປເນຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິວຣຓຕ຺ຖໍ, ‘‘ປາສາທິເກນ ອິຣິຍາປເຖນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ເອຕໍ ກຣຓວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ອິຣິຍໂຕ’’ຕິອາທິ. ອມນາໂປ ໂຫຕິ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ. ສີຫເສຍ຺ຍາຍ ນິປນ຺ນສ຺ສປິ ຫິ ເອກຈ຺ເຈ ສຣີຣາວຍວາ ອໂຘຂິຕ຺ຕວິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ວິຍ ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ກຏິຍໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອູຣຸສນ຺ຘີນໍ ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຈ ຊາຓຸສນ຺ຘີນໍ ວເສນ ຈຕຸສນ຺ຘິກປລ຺ລງ຺ກໍ. ນ ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ‘‘ກໍສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອປຸຈ຺ຉິເຕ ກຖາປວຕ຺ຕິ ເອວ ນ ໂຫຕິ. ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາຍ ກຖາຍ ນ ສຎ຺ຊາຍຕີຕິ ຕຖາ ປນ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ກຖາຍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຕາຍ ອຸປຣິ ຘມ຺ມກຖາ ນ ສຎ຺ຊາຍຕິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕີຕິ ຕສ຺ມາ. ກຖາປຕິຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ກຖາປວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ກຖາສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ວາ ປຸຈ຺ຉິ.

ສຠາວເມວ ກເຖຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຠຄວໂຕ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພກໍ ກຖມຫໍ ຊາເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ສຠາວເມວ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສຍເມວ ກເຖຕິ; ນ ປນ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສຸປາກຏໍ ສຠາວສິທ຺ຘໍ ພຸທ຺ຘຣູປກາຍສຠາວໍ. ອຖ ວາ ສຠາວເມວ ກເຖຕີຕິ ‘‘ອິທເມວ’’ນ຺ຕິ ຊານນ຺ໂຕປິ ຕທາ ຠຄວໂຕ ຣຸຈິຍາ ຕຖາປວຕ຺ຕມານໍ ຣູປກາຍສຠາວເມວ ກເຖຕິ ອປ຺ປວິກ຺ຂມ຺ຠນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕຖາ ຫິ ນ’’ນ຺ຕິອາທິ, ວິປສ຺ສນາລກ຺ຂຓເມວ ປຏິປທນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໔໓. ‘‘ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ອກເຖຕ຺ວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຍ ອກຖເນ ກາຣຓໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທຎ຺ຈ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ຍສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປຣິສຸທ຺ຘາຍປິ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຍ ວິປສ຺ສນາ ຕຖາ ນ ກິຈ຺ຈກາຣີ, ປເຄວ ອວິຊ຺ຊມານາຍາຕິ, ‘‘ຍສ຺ສ ຫິ…ເປ… ອປຣິສຸທ຺ຘາ ໂຫຕິ’’ຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ ຈ ນາມ ສງ຺ເຂປໂຕ ປນ຺ນຣສ ຈຣຓຘມ຺ມາຕິ ອາຫ – ‘‘ສີລສໍວຣໍ…ເປ… ອິມໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ອາຈິກ຺ຂຕີ’’ຕິ. ຍານກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ ມຄ຺ຄຄມເນນ ອກິລນ຺ຕຠາວສາຘນຕ຺ຕາ. ຈິຣກາລໍ ປຣິຠາວິຕາຍ ປຣິປກ຺ກຄຕາຍ ເຫຕຸສມ຺ປທາຍ ອຸປຏ຺ຐາປິຕໍ ສາມເຓຣສີລມ຺ປິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ອຂຓ຺ຑາທິຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ຍໍ ປຸພ຺ພເຫຕຸຕ຺ຕາ ‘‘ສີລ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຘາຕຸໂຍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິຊ຺ຊມານາ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ໂຖ ປຸຣິໂສ ອວິຊ຺ຊມາໂນ. ອຖ ກສ຺ມາ ຠຄວາ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຠູຕໍ ວິປສ຺ສນໍ ກເຖນ຺ໂຕ ‘‘ຉຘາຕຸໂຣ’’ຕິ ອວິຊ຺ຊມານປ຺ປຘານໍ ເທສນໍ ອາຣຠີຕິ ອາຫ – ‘‘ຠຄວາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ເຕວິຊ຺ໂຊ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ’’ຕິອາທີສຸ ວິຊ຺ຊມາເນນ ອວິຊ຺ຊມານໍ ທສ຺ເສຕິ. ກຕ຺ຖຈິ – ‘‘ອິຕ຺ຖິຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໑.໑) ອວິຊ຺ຊມາເນນ ວິຊ຺ຊມານໍ ທສ຺ເສຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໑໒໑) ວິຊ຺ຊມາເນນ ວິຊ຺ຊມານໍ ທສ຺ເສຕິ. ກຕ຺ຖຈິ – ‘‘ຂຕ຺ຕິຍກຸມາໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຎ຺ຎາຍ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໗໕) ອວິຊ຺ຊມາເນນ ອວິຊ຺ຊມານໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິຘ ປນ ວິຊ຺ຊມາເນນ ອວິຊ຺ຊມານໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຉຘາຕຸໂຣ’’ຕິ ຫິ ສມາສຕ຺ໂຖ ອວິຊ຺ຊມາໂນ ປຸຄ຺ຄລວິສຍຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສ ປທສ຺ສ ອວຍວຕ຺ໂຖ ປນ ອປ຺ປຘານຕ຺ໂຖ ວິຊ຺ຊມາໂນ, ໂສ ສທ຺ທກ຺ກເມນ ອປ຺ປຘາໂນປິ ອຕ຺ຖກ຺ກເມນ ປຘາໂນຕິ ອາຫ – ‘‘ວິຊ຺ຊມາເນນ ອວິຊ຺ຊມານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ’’ຕິ. ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາເຍຕ຺ຖ ເທສນາຍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍາຕິ – ‘‘ຘາຕຸໂຍ’’ອິຈ຺ເຈວ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນິເວເສຍ຺ຍ ຕຖາ ສຎ຺ຊາເນຍ຺ຍ, ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ເທຫໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອສຕິ ປຸຣິເສ ໂກ ກໂຣຕິ? ໂກ ປຏິສໍເວເທຕິ, ຘາຕຸໂຍ ເອວາຕິ ກິໍ ນຸ ໂຂ ອິທໍ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ອິທນ຺ຕິ ສໍສຍໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ? ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕ ອນ຺ຘກາເຣ ວຕ຺ຕມານໍ ວິຍ ເທສິຍມາເນ ອຕ຺ເຖ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕຖາຠູໂຕ ຈ ເທສນາຍ ອຠາຊນຠູຕຕ຺ຕາ ເທສນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ. ເອວມາຫາຕິ ເອວໍ ‘‘ຉຘາຕຸໂຣ’’ຕິ ອາຫ.

ຍໍ ຕ຺ວໍ ປຸຣິໂສຕິ ສຎ຺ຊານາສີຕິ ຍໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມສມູຫໍ ປພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ອຘິຏ຺ຐານວິເສສວິສິຏ຺ຐໍ – ‘‘ປຸຣິໂສ ສຕ຺ໂຕ ອິຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນາ ຕ຺ວໍ ສຎ຺ຊານາສິ, ໂສ ຉຘາຕຸໂຣ. ສນ຺ເຕສຸປິ ຉຘາຕຸວິນິມຸຕ຺ເຕສຸ ຘາຕ຺ວນ຺ຕເຣສຸ ສຸຂາວຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ຈ ເຕສໍ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ, ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ທສ຺ສິໂຕ ເອວ. ເສສປເທສູຕິ ‘‘ຉຜສ຺ສາຍຕໂນ’’ຕິອາທິປເທສຸປິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ອຘິຏ຺ຐານານິ ຈຕສ຺ໂສ ປຕິຏ຺ຐາ ເອຕສ຺ສາຕິ ຈຕຸຣາຘິຏ຺ຐາໂນ, ອຘິຕິຏ຺ຐຕິ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ ເອເຕນາຕິ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ເຍສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ເຕສໍ ປຎ຺ຎາທີນໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສ຺ວາຍໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ໂຕຕິ ວຏ຺ຏໂຕ. ວິວຏ຺ຏິຕ຺ວາຕິ ວິນິວຏ຺ຏິຕ຺ວາ ອປສກ຺ກິຕ຺ວາ. ເອຕ຺ໂຕຕິ ວາ ເອເຕຫິ ຉຘາຕຸອາທີຫິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ນິວິຏ຺ຐສ຺ສ ອາຍຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕມາຍ ສິທ຺ຘິຍາ ອສມ຺ຠໂວຕິ. ປຕິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄມວເສນ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສພ຺ພໂສ ປຏິປກ຺ຂສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ມຎ຺ຎສ຺ສວາ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ຉຫິປິ ທ຺ວາເຣຫິ ປວຕ຺ຕມານໂສຕາຍ ມຄ຺ເຄນ ວິໂສສິຕາຍ ສພ຺ພໂສ ວິຄຕາຍ ສພ຺ພໂສ ວິຈ຺ເຉທປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນ ສນ຺ທນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ມາເນ ສພ຺ພໂສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ເນ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ ອນຸປສນ຺ໂຕ ກິເລໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອາຫ – ‘‘ມຸນິ ສນ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຣາຄຄ຺ຄິອາທີນໍ ນິພ຺ພາເນນ ນິພ຺ພຸໂຕ.

ປຎ຺ຎໍ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ, ‘‘ທິວສໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕີ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາຍ (ມ. ນິ. ໑.໔໒໓; ໒.໒໔; ໓.໗໕; ສໍ. ນິ. ໔.໑໒໐; ອ. ນິ. ໓.໑໕; ວິຠ. ໕໑໙; ມຫານິ. ໑໖໑) ອປ຺ປມາທປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສມາຘິວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎໍ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເອເຕນ ປຸພ຺ພຠາຄິຍໍ ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນມາຫ. ສຈ຺ຈມນຸຣກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ສຈ຺ຈານຸຣກ຺ຂນາປເທເສນ ສີລວິໂສຘນມາຫ; ສຈ຺ເຈ ຐິໂຕ ສມາທິນ຺ນສີລໍ ອວິໂກເປຕ຺ວາ ປຣິປູເຣນ຺ໂຕ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິຍຕໍ ກໂຣຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວຈີສຈ຺ຈໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍາ’’ຕິ. ກິເລສປຣິຈ຺ຈາຄໍ ພ຺ຣູເຫຍ຺ຍາຕິ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ກິເລສານໍ ປຣິຈ຺ຈຊນວິຘິໍ ວຑ຺ເຒຍ຺ຍ. ກິເລສວູປສມນໍ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ຍຖາ ເຕ ກິເລສາ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ຍຖາສມຸທາຈາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ສນ຺ຕາເນ ປຣິຬາຫໍ ນ ຊເນນ຺ຕິ; ເອວໍ ກິເລສານໍ ວູປສມນວິຘິໍ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານາທີນນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານາທີນໍ. ອຘິຄມຕ຺ຖາຍາຕິ ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ.

໓໔໗. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ, ‘‘ຈຕຸຣາຘິຏ຺ຐາໂນ, ຍຕ຺ຖ ຐິຕໍ ມຎ຺ຎສ຺ສວາ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໔໓) ເອວໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕານໍ.

໓໔໘. ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ນິທ຺ເທສວເສນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ. ອາທີຫີຕິ ເອວມາທີຫິ. ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ ກິຈ຺ຈາຠາວໂຕ. ອຸປ຺ປຏິປາຏິຘາຕຸກນ຺ຕິ ອຍຖານຸປຸພ຺ພິກໍ. ຍຖາຘມ຺ມວເສເນວາຕິ ເທເສຕພ຺ພຘມ຺ມານໍ ຍຖາສຠາເວເນວ. ສປ຺ປາຍໍ ຘຸຕງ຺ຄນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກິເລສນິຄ຺ຄຓ຺ຫນໂຍຄ຺ຄໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ. ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕປກຕິຍາ ອາຈຣິເຍຫິ ວິໂຣເຈຕພ຺ພໍ, ຈຣິຍານຸກູລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫຕ຺ຖິປໂທປມສຸຕ຺ຕາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄຘາຕຸວິຠງ຺ຄາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໓໕໔. ອຍມ຺ເປຕ຺ຖາຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ອຖາປຣໍ ອຸເປກ຺ຂາເຍວ ອວສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປຣິເທສນໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ໂສປິ ຫິ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ອນຸສນ຺ຘີຕິ. ນນຸ ຈາຍໍ ຍຖາອຸທ຺ທິຏ຺ຐາຍ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ນິທ຺ເທໂສປິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຍຖານຸສນ຺ຘິນໂຍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ? ນ, ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸນິທ຺ເທສນເຍນ ເທສນາຍ ອປ຺ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຕນາຫ ‘‘ເຫຏ຺ຐໂຕ’’ຕິອາທິ. ຍໍ ວາ ປນາຕິອາທິນາ ປນ ເທສນາຍ ສານຸສນ຺ຘິຕໍ ວິຠາເວຕິ. ນ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ອນນຸສນ຺ຘິກໍ ເທສນໍ ເທເສນ຺ຕິ. ອາຄມນີຍວິປສ຺ສນາວເສນາຕິ ຍສ຺ສາ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຄມນີຍຏ຺ຐາເນ ຐິຕາ ວິປສ຺ສນາ, ຕສ຺ສາ ວເສນ. ກມ຺ມກາຣກວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ‘‘ເນຕໍ ມມ ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍ ວິປສ຺ສນາກິຈ຺ຈກາຣກໍ ວິປສ຺ສນາສຫິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸວເສນາຕິ ຍຖາອຸທ຺ທິຏ຺ຐາຍ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ຠາຊນວເສນ. ສຕ຺ຖຸ ກຖນຕ຺ຖາຍາຕິ ສຕ຺ຖາຣາ ອຸທ຺ເທສເມວ ກຕ຺ວາ ຐປິຕຕ຺ຕາ ນິທ຺ເທສວເສນ ກຖນຕ຺ຖາຍ. ອກຖິຕຠາໂວ ເອວ ຫິສ຺ສ ອວສິຏ຺ຐຕາ ກຖນຕ຺ຖາຍ ປຏິວິຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ ຈ. ປຏິປກ຺ຂວິຄເມນ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນິຣຸປກ຺ກິເລສ’’ນ຺ຕິ. ອຸປກ຺ກິເລສານໍ ປນ ປຫີນຠາວໂຕ ປຣິໂຍທາຕໍ. ສມຸທຍວເສນ ອຸທຍທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘວເສນ ອຕ຺ຖງ຺ຄມທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ. ກາຣຓຠາເວນ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຫິຕນ຺ຕິ ສຸຂເວທນິຍໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຂເວທນາຍ ປຈ຺ຈຍຠູຕ’’ນ຺ຕິ.

໓໖໐. ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານມ຺ປິ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານວເສນ, ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານມ຺ປິ ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນາມຸເຂນ ປຄຸຓໍ ຊາຕໍ.

ສຕ຺ຖຸ ກຖນຕ຺ຖໍເຍວ ອວສິສ຺ສຕີຕິ, ‘‘ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິວິຊ຺ຌນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ນິເສເຘຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌາເນຕິ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ອຘິຄຕຣູປາວຈຣຊ຺ຌາເນ. ເຕນາຫ – ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ປຄຸຓໍ ຕວ ອິທໍ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານ’’ນ຺ຕິ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສຸວຓ຺ຓຕາປນໂຍຄ຺ຍໍ ອງ຺ຄາຣຠາຊນໍ ອິຘ ‘‘ອຸກ຺ກາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອງ຺ຄາຣກປລ຺ລ’’ນ຺ຕິ. ສຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓຎ຺ຈ ຕປ຺ປຕິ, ເອວໍ ປຏິຍາທິເຍຍ຺ຍ. ນີຫຏໂທສນ຺ຕິ ວິຄຕີຠູຕກາຬກໍ. ອປນີຕກສາວນ຺ຕິ ອປຄຕສຸຂຸມກາຬກໍ.

ອຣິຍມຄ຺ເຄ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸກາເມນ ນາມ ສພ຺ພສ຺ມິມ຺ປິ ໂລກິຍຘມ຺ເມ ວິຣຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ກເຖຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ, ‘‘ກສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ໂຈທນາ ກຕາ. ວິເນຍ຺ຍທມນກຸສເລນ ຠຄວຕາ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວເສນ ຕາວ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຸເປກ຺ຂາຍ ວຓ຺ໂຓ ກຖິໂຕຕິ ຕສ຺ສ ປຣິຫາຣໍ ວທນ຺ໂຕ, ‘‘ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ.

໓໖໑. ຕທນຸຘມ຺ມນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອຣູປາວຈຣສ຺ສ ກຸສລສ຺ສ ອນຸຣູປຘມ຺ມໍ, ຍາຍ ປຏິປທາຍ ຕສ຺ສ ອຘິຄໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານ’’ນ຺ຕິ. ຕຄ຺ຄຫຓາຕິ ຕສ຺ສ ຄຫເຓນ ຕສ຺ສາ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຏິປຊ຺ຊມາເນນ. ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິນ຺ຕິ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ.

໓໖໒. ຕສ຺ເສວາຕິ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານສ຺ສ. ເອຕໍ ປນ ສວິປາກໍ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໍ ສເມຈ຺ຈ ສມ຺ຠຸຍ຺ຍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຂຕໍ. ປກປ຺ປິຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍວເສນ ສວິຫິຕໍ. ອາຍູຫິຕນ຺ຕິ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕໍ. ກໂຣນ຺ເຕນ ກຣີຍຕີຕິ ປຏິປຊ຺ຊນເກນ ປຏິປຊ຺ຊີຍຕິ ສງ຺ຂຣີຍຕິ. ນິພ຺ພານໍ ວິຍ ນ ນິຈ຺ຈໍ ນ ສສ຺ສຕໍ. ອຖ ໂຂ ຂເຓ ຂເຓ ຠິຊ຺ຊນສຠາວຕາຍ ຕາວກາລິກໍ. ຕໂຕ ເອວ ຈວນາທິສຠາວນ຺ຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ຣູປາວຈຣຘມ຺ເມສຸ ອາທີນວວິຠາວນໍ. ທຸກ຺ເຂ ປຕິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ເຂ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ. ອຕາຓນ຺ຕິ ຈວນສຠາວາທິຕາຍ ຕາຓຣຫິຕໍ. ອເລຓນ຺ຕິ ຕໂຕ ອຣກ຺ຂຕ຺ຕາ ລີຍນຏ຺ຐານຣຫິຕໍ. ອສຣຓນ຺ຕິ ອປ຺ປຏິສຣຓໍ. ອສຣຓີຠູຕນ຺ຕິ ສພ຺ພກາລມ຺ປິ ອປ຺ປຏິສຣຓໍ.

ສມຕ຺ຕປຕ຺ຕວິເສ ຂນ຺ຘາທີສຸ ຄຫິເຕ ທຸຕ຺ຕິກິຈ຺ຉາ ສິຍາຕິ, ‘‘ຂນ຺ຘໍ ວາ ສີສໍ ວາ ຄເຫຕຸໍ ອທຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວເມວາຕິ ເອຕ຺ຖາຍໍ ອຸປມາສໍສນ຺ທນາ – ເຉໂກ ຠິສກ຺ໂກ ວິຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ວິສວິກາໂຣ ວິຍ ກິເລສທຸກ຺ຂານຸພນ຺ໂຘ, ຠິສກ຺ກສ຺ສ ວິສໍ ຐານໂຕ ຈາເວຕ຺ວາ ອຸປຣິ ອາໂຣປນໍ ວິຍ ຠຄວໂຕ ເທສນານຸຠາເວນ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ກາມຠເວ ນິກນ຺ຕິໍ ປຣິຍາທາຍ ອຣູປຊ຺ຌາເນ ຠວນໍ. ຠິສກ຺ກສ຺ສ ວິສໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປາຕນໍ ວິຍ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍກິເລສທຸກ຺ຂາປນຍນໍ.

ອສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໍ ອນຘິຄຕສ຺ສ. ອປ຺ປຏິລທ຺ຘສ຺ເສວາຕິ ຕສ຺ສ ເວວຈນໍ. ສພ຺ພເມຕນ຺ຕິ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ອຘຸວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພເມຕໍ ອາທີນວໍ. ເອກປເທເນວ ‘‘ສງ຺ຂຕເມຕ’’ນ຺ຕິ ກເຖສິ ສງ຺ຂຕປເທເນວ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອນວເສສໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຕ຺ຕາ.

ນາຍູຫຕີຕິ ຠວກາຣຓເຈຕນາວເສນ ພ຺ຍາປາຣໍ ນ ສມູເຫຕິ ນ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ນ ຣາສິໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ອຠິສງ຺ຂຣຓໍ ນາມ ເຈຕນາພ຺ຍາປາໂຣຕິ ອາຫ – ‘‘ນ ອຠິສຎ຺ເຈຕຍຕີ’’ຕິ. ຕໍ ປນ ຜລຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາຍ ຜເລນ ກປ຺ປນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນ ກປ຺ເປຕີ’’ຕິ. ສເຈ ອຠິສງ຺ຂາຣເຈຕນາ ອຸຬາຣາ, ຜລມຫຕ຺ຕສງ຺ຂາຕາຍ ວຸຑ຺ຒິຍາ ໂຫຕິ, ອນຸຬາຣາ ຈ ອວຸຑ຺ຒິຍາຕິ ອາຫ – ‘‘ວຸຑ຺ຒິຍາ ວາ ປຣິຫານິຍາ ວາ’’ຕິ. ພຸທ຺ຘວິສເຍ ຐຕ຺ວາຕິ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘສຸພຸທ຺ຘຕາຍ ສີຫສມານວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຈ ເທສນໍ ອຸກ຺ກໍສໂຕ ສາວເກຫິ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ວິເສສໍ ອນວເສເສນ຺ໂຕ ຕຖາ ວທຕິ, ນ ສາວກວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘວິສຍເມວ ເທເສນ຺ໂຕ. ເຕນາຫ – ‘‘ອຣຫຕ຺ຕນິກູຏໍ ຄຓ຺ຫີ’’ຕິ. ຍທິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ…ເປ… ປຏິວິຊ຺ຌິ, ອຖ ກສ຺ມາ ຠຄວາ ເທສນາຍ ອຣຫຕ຺ຕນິກູຏໍ ຄຓ຺ຫີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ນາມາ’’ຕິອາທິ.

ອິໂຕ ປຸພ຺ເພຕິ ອິໂຕ ອນາຄາມິຜລາຘິຄມໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ອຸປຣິ. ອສ຺ສາຕິ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ. ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ເມ ເນວ ກງ຺ຂາ ນ ວິມຕິ ປຐມມຄ຺ເຄເນວ ກງ຺ຂາຍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ເອກຈ຺ເຈສຸ ຐາເນສູຕິ ຕຖາ ວິເນຍ຺ຍຐາເນສຸ. ຕຖາ ຫິ ອຍມ຺ປິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອນາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ສຎ຺ຊານິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍໂຕ ອເນນາ’’ຕິອາທິ.

໓໖໓. ອນຊ຺ໂຌສິຕາຕິ ອນຊ຺ໂຌສນີຍາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ – ‘‘ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ.

໓໖໔. ຣາໂຄວ ອນຸສໂຍ ຣາຄານຸສໂຍ, ໂສ ຈ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣໂຫຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສຸຂເວທນໍ ອາຣພ຺ຠ ຣາຄານຸສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ. ນ ປນ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນໍ ອຕ຺ຖິ ຂຓຕ຺ຕຍສມາໂຍຄາສມ຺ຠວໂຕ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ອິຕຣນ຺ຕິ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນໍ. ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ເກນຈິ ສຎ຺ໂຎຊເນນ ອສໍຍຸຕ຺ຕຕາຍ ເອວ ນິຍຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ. ກາຍສ຺ສ ໂກຏິ ປຣໂມ ອນ຺ໂຕ ເອຕສ຺ສາຕິ ກາຍໂກຏິກໍ. ທຸຕິຍປເທຕິ ‘‘ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປເທ. ວິເສວນສ຺ສາຕິ ອຸປາທານສ຺ສ. ສີຕີຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ກຖໍ ປນ ເວທຍິຕານໍ ທ຺ວາທສສຸ ອາຍຕເນສຸ ນິຣຸຊ຺ຌນໍ ສີຕິຠາວປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ – ‘‘ກິເລສາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ສມຸທຍປຎ຺ເຫນາຕິ ມຫາສຕິປຏ຺ຐາເນ (ທີ. ນິ. ໒.໔໐໐; ມ. ນິ. ໑.໑໓໓) ສມຸທຍສຈ຺ຈນິໂຣຘປຎ຺ເຫນ. ນນຸ ສພ຺ພໂສ ກິເລສປຣິຬາຫວິຄເມ ສີຕິຠາໂວ ນາມ ເວທນານິໂຣຘມຕ຺ເຕນ ອຘິປ຺ເປໂຕ; ເຕນ ອິຘ ເວທຍິຕານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ກິເລສາຕິ ເວທຍິຕານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕນິໂຣຘສງ຺ຂາໂຕ ສີຕິຠາໂວປິ ກິເລສສມຸຈ຺ເຉເທເນວາຕິ ອາຫ ‘‘ເວທຍິຕານິປີ’’ຕິອາທິ.

໓໖໕. ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຎ຺ໂຎຊນາ ທີປສິຂາ ວິຍ, ອຘິຏ຺ຐານກປລ຺ລິກາ ວິຍ ເວທນາຍ ນິສ຺ສຍຠູຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ, ເຕລໍ ວິຍ ກິເລສາ, ວຏ຺ຏິ ວິຍ ກມ຺ມວຏ຺ຏໍ, ອຸປຫຣຓກປຸຣິໂສ ວິຍ ວຏ຺ຏຄາມີ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ, ຕສ຺ສ ສີສຈ຺ເຉທກປຸຣິໂສ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ສນ຺ຕານສ຺ສ ສມຸຈ຺ເຉທກຣຓໂຕ, ອນາຫາຣາຍ ທີປສິຂາຍ ນິພ຺ພາຍນໍ ວິຍ ກມ຺ມກິເລສານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍໂຕ ອນາຫາຣາຍ ເວທນາຍ ອນຸປາທິເສສວເສນ ນິພ຺ພາຍນໍ.

ອາທິມ຺ຫິ ສມາຘິວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຫີຕິ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຠູຕາ ຕຍາ ປຄຸຓສມາຘິໂຕ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຠູຕວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາໂຕ ຈ. ອຸຕ຺ຕຣິຕຣາຕິ ວິສິຏ຺ຐຕຣາ. ເອວໍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວໍ-ສທ຺ໂທ ອິທໍສທ຺ທຕ຺ຖວຈໂນຕິ ອາຫ – ‘‘ອິມິນາ ອຸຕ຺ຕເມນ ອຣຫຕ຺ຕຜລປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐາເນນາ’’ຕິ. ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ເຂເປຕີຕິ ສພ຺ພທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ, ອຄ຺ຄມຄ຺ໂຄ, ຕໍປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ຕຕ຺ຖ ຎາຓນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ສພ຺ພທຸກ຺ຂກ຺ຂເຍ ຎາຓໍ ນາມ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ. ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ຎາຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສພ຺ພທຸກ຺ຂກ຺ຂເຍ ສນ຺ເຕ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕໍ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນຎາຓນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ຕສ຺ສາຕິ, ‘‘ເອວໍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອິມິນາ ປຣເມນ ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐາເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸໂນ.

໓໖໖. ຫີຕິ ຍສ຺ມາ. ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພທຸກ຺ຂກ຺ຂເຍ ຎາຓນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລຎາຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ ນິພ຺ພານໍ, ນ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ. ກາມໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອໂກປນີຍຕາຍ ອກຸປ຺ປາ, ‘‘ສຈ຺ເຈ ຐິຕາ’’ຕິ ປນ ວຈນໂຕ, ‘‘ອກຸປ຺ປາຣມ຺ມຓກຣເຓນ ອກຸປ຺ປາຕິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ວິຕຖນ຺ຕິ ນຏ຺ຐໍ, ຊຣາຍ ມຣເຓນ ຈ ວິປຣິຓາເມຕພ຺ພຕາຍ ຍາທິສໍ ອຸປ຺ປາທາວຕ຺ຖາຍ ຊາຕໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎາທິສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ຊຣາມຣເຓຫິ ປຣິມຸສິຕພ຺ພຣູປຕາຍ ‘‘ມຸສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ໂມສຘມ຺ມນ຺ຕິ ນສ຺ສນສຠາວ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ອວິຕຖນ຺ຕິ ຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອວິຕຖໍ ນາມ, ຕໍ ສຠາໂວ ສພ຺ພກາລໍ ເຕເນວ ລພ຺ຠນໂຕ. ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນ ວຈີສຈ຺ຈໂຕຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນ ຍໍ ວິສຸທ຺ຘິມຕ຺ຕໍ ວຈີສຈ຺ຈໍ, ຕໂຕ. ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສມຸທຍສຈ຺ເຈຫິ ຕຈ຺ຉວິປລ຺ລາສຠູຕສຠາເວຫິ. ອິຕິ ເນສໍ ຍຖາສກໍ ສຠາເວນ ອວິຕຖຠາເວ ອໂມສຘມ຺ມຕາຍ ເຕຫິປິ ອວິຕຖຠາວາ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ ນິພ຺ພານເມວ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ. ຕສ຺ມາຕິ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣຠາວໂຕ.

໓໖໗. ອຸປຘີຍຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຸປຘີ, ຂນ຺ຘາ ກາມຄຸຓາ ຈ. ອຸປທຫນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຸປຘີ, ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣາ. ປຣິປູຣາ ຄຫິຕາ ປຣາມຏ຺ຐາຕິ ປຣິຍຕ຺ຕຠາເວນ ຕຓ຺ຫາຍ ຄຫິຕາ ທິຏ຺ຐິຍາ ປຣາມຏ຺ຐາ. ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນ ກິເລສປຣິຈ຺ຈາຄໂຕຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານວເສນ ຈ ກິເລສານໍ ປຣິຈ຺ຈຊນໂຕ. ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ວິສິຏ຺ຐຕຣສ຺ສ ປຫານປ຺ປກາຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ.

໓໖໘. ອາຆາຕກຣຓວເສນາຕິ ເຈຕສິກາຆາຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນ. ພ຺ຍາປຊ຺ຊນວເສນາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິປຕ຺ຕິຠາວວເສນ. ສມ຺ປທຸສ຺ສນວເສນາຕິ ສພ຺ພໂສ ທຸສ຺ສນວເສນ. ຕີຫິ ປເທຫິ ຍທິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ກິເລສານໍ ປຣິຈ຺ຈາໂຄ ຈາຄາຘິຏ຺ຐານໍ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄເນວ ເນສໍ ວູປສໂມ ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ວິເສເສນ ປຣິຈ຺ຈາໂຄ ສມ຺ປຊຫນໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທນໍ ຈາໂຄ, ຕຖາ ປນ ປຣິຈ຺ຈາເຄນ ໂຍ ໂສ ເນສໍ ຕທາ ວູປສນ຺ຕຕາຍ ອຠາໂວ, ອຍໍ ອຸປສໂມຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ.

໓໖໙. ມຎ຺ຎິຕນ຺ຕິ ມຎ຺ຎນາ, ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິອາທິນາ ກປ຺ປນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຊ຺ຊາວິພນ຺ຘນຕຓ຺ຫາຄາຫາທີນໍ ສາຘາຣຓຠາວໂຕ ອຍມຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຫນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິມຎ຺ຎນາທສ຺ສນໍ, ສາ ປນ ທິຏ຺ຐິ ມານມຎ຺ຎນາຍ ອຕ຺ຕນິຍຄາຫວເສນ ໂຫຕີຕິ ສ຺ເວວ ‘‘ອຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຄຫິໂຕຕິ ອາຫ – ‘‘ອຍມຫນ຺ຕິ ເອກໍ ຕຓ຺ຫາມຎ຺ຎິຕເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອາພາຘຏ຺ເຐນາຕິ ປຏິປີຬນຏ຺ເຐນ. ມຎ຺ຎນາວເສນ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ຕຖາ ໂຫຕິ. ອນ຺ໂຕໂທສຏ຺ເຐນາຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣທຸຏ຺ຐຠາເວນ. ມຎ຺ຎນາທູສິຕຕ຺ຕາ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ທຸກ຺ຂຕາມູລາຍຕ຺ໂຕ, ກິເລສາສຸຈິປຄ຺ຆຣຓໂຕ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘຠງ຺ເຄຫິ ອຸທ຺ຘມຸທ຺ຘໍ ປກ຺ກປຠິນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ຜລູປຈາເຣນ ‘‘ມຎ຺ຎິຕໍ ຄຓ຺ໂຑ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອນຸປວິຏ຺ຐຏ຺ເຐນາຕິ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ຫທຍມາຫຈ຺ຈ ອຘິຏ຺ຐາເນນ. ມຎ຺ຎິຕຎ຺ຫິ ປີຬາຊນນໂຕ ອນ຺ໂຕຕຸທນໂຕ ທຸຣຸທ຺ຘຣຓໂຕ ສລ຺ລໍ. ຂີຓາສວມຸນິ ສພ຺ພໂສ ກິເລສານໍ ສນ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ເອວ ປຣິຬາຫານໍ ປຣິນິພ຺ພຸຕຕ຺ຕາ ວູປສນ຺ຕຕ຺ຕາ ສນ຺ໂຕ ອຸປສນ຺ໂຕ ນິພ຺ພຸໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຕ຺ຖ ຐິຕນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ອເສກ຺ຂຠູມິຍໍ ຐິຕໍ. ຍທິ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ເທສນາຎາຓານຸຣູປໍ ເທສນໍ ປວຕ຺ຕາເປຍ຺ຍ, ມຫາປຖວິໍ ປຕ຺ຖຣນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ, ອາກາສໍ ປສາເຣນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ, ອນນ຺ຕາປຣິເມຍ຺ຍໂລກຘາຕຸໂຍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕສໍ ຐິຕາກາຣໍ ອນຸປ຺ປູຣໍ ວິຈິນນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ເທສນາ ປຣິໂຍສານໍ ນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ວິເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍານຸຣູປເມວ ເທສນາ ປວຕ຺ຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ ອຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ວຑ຺ຒຕິ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສພ຺ພາປິ ຘມ຺ມເທສນາ ສໍຂິຕ຺ຕາວ, ວິຕ຺ຖາຣເທສນາ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ນນຸ ສຕ຺ຕປກຣຓເທສນາ ວິຕ຺ຖາຣກຖາຕິ? ນ ສາປິ ວິຕ຺ຖາຣກຖາຕິ ອາຫ – ‘‘ສມນ຺ຕປຏ຺ຐານກຖາປິ ສໍຂິຕ຺ຕາເຍວາ’’ຕິ. ສນ຺ນິປຕິຕເທວປຣິສາຍ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປເມວ ຫິ ຕສ຺ສາປິ ປວຕ຺ຕິ, ນ ສຕ຺ຖຸເທສນາຎາຓານຸຣູປນ຺ຕິ. ຍຖານຸສນ຺ຘິໍ ປາເປສິ ຍຖາອຸທ຺ທິຏ຺ເຐ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອນວເສສໂຕ ວິຠຊນວເສນ ເທສນາຍ ນິຏ຺ຐາປິຕຕ຺ຕາ. ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ…ເປ… ກເຖສິ ນາຕິສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣວເສນ ເທສິຕຕ຺ຕາ.

໓໗໐. ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ປຣິກ຺ຂາຣານນ຺ຕິ ນຍິທມນວເສສປຣິຍາທານໍ, ລກ຺ຂຓວຈນໍ ປເນຕໍ, ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສາຕິ ວຈນເສໂສ. ຕຖາ ຫິ, ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອິທ຺ຘິມຍປຣິກ຺ຂາຣລາຠາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ, ປຕ຺ຕໍ, ຈີວຣເມວ ວາ ທິນ຺ເນ ຈຣິມຠເວ ອິທ຺ຘິມຍປຣິກ຺ຂາໂຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ອທິນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ເກຈິວາໂທ, ເຕນາຫ ‘‘ກຸລປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ. ໂອກາສາຠາວໂຕຕິ ອຸປສມ຺ປທາລກ຺ຂຓສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ. ເຕນາຫ – ‘‘ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຍຸປຣິກ຺ຂີຓ’’ນ຺ຕິ. ອຸທກຕິຕ຺ຖ…ເປ… ອາຣທ຺ໂຘ ປຣມປ຺ປິຈ຺ຉຠາວໂຕ.