໑໐. ຘາຕຸວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໔໒. ອປຣິກ຺ຂີຓາຍຸກໍ ປຸກ຺ກຸສາຕິກຸລປຸຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄມນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຸຣິຕຄມນຈາຣິກ’’ນ຺ຕິ. ມມ ວາສຸປຄມເນນ ຕວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຜາສຸກໍ ອນິຏ຺ຐໍ ສເຈ ນຕ຺ຖິ. ໂສຕິ ປຸພ຺ພຸປຄໂຕ. ທິນ຺ນໍ ທິນ຺ນເມວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອກວາຣໍ ທິນ຺ນໍ ທິນ຺ນເມວ ຍຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຸນ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກຕໍ ກຕເມວາຕິ ສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ກຕໍ ອນຸຈ຺ຉວິກກມ຺ມໍ ກຕເມວ, ນ ຕໍ ປຸນ ວິປຣິວຕ຺ເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປຸກ຺ກຸສາຕິມ຺ຫິ ອຸຠຍຖາປິ ກຸລປຸຕ຺ຕຠາໂວ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ເອວາຕິ ອາຫ – ‘‘ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ໂຕປິ ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ໂຕປີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕກ຺ກສີລໂຕ ອາຄມເນ. ອງ຺ເກ ນິປນ຺ນທາຣກໍ ວິຍ ຊນໍ ໂຕເສຕິ ຕຸຏ຺ຐິໍ ປາເປຕິ. ຣຕນານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ປພ຺ພຕສມຸທ຺ທາທິສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈນ຺ຕເທສສ຺ສ. ທສ຺ສນີຍນ຺ຕິ ທສ຺ສເນເນວ ສຸຂາວຫໍ. ເອວຣູປນ຺ຕິ ທສ຺ສນີຍໍ ສວນີຍຎ຺ຈ.

ອນຄ຺ຆກມ຺ພເລ ມຫຄ຺ຆກມ຺ພເລ. ສາຣກຣຓ຺ຑເກຕິ ຈນ຺ທນສາຣາທິສາຣມຍກຣຓ຺ຑເກ. ລິຂາເປຕ຺ວາ ອຸກ຺ກິຣາເປຕ຺ວາ. ລາຂາຍ ວຏ຺ຏາເປຕ຺ວາຕິ ມຸຂໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ລາຂາປຣິກມ຺ມໍ ກາເຣຕ຺ວາ.

ອນ຺ໂຕ ທຸສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຎ຺ຎາສິ ນາຕິຄຣຸກຠາວໂຕ. ອນຄ຺ຆາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ວຓ຺ຓສມ຺ປຕ຺ຕິຜສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິປມາຓມຫຕ຺ຕທຸນ຺ນິມ຺ມາປິຍຕາຫິ ມຫຄ຺ຆາ ອເຫສຸໍ, ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ຣາຊາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ເຖວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຍທິ ເອວໍ, ‘‘ກິນ຺ນຸ ໂຂ ເປເສມີ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວີມໍສໍ ອາປຊ຺ຊີຕິ ອາຫ – ‘‘ອປິຈ ໂຂ ປນາ’’ຕິອາທິ. ໂສຕິ ພິມ຺ພິສາໂຣ ຣາຊາ. ວິຈິນິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ ຣຕນສ຺ສ ອເນກວິຘຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣິຎ຺ຈ ປຓີຕຕຣາທິຠາວໂຕ. ສຸວຓ຺ຓຣຊຕາທີຕິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕປວາຬມຓິມຸຕ຺ຕາເວຬຸຣິຍາທິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທິອິນ຺ທ຺ຣິຍປຏິພທ຺ຘໍ. ປເທສນ຺ຕິ ຄຸຓວເສນ ເອກເທສໍ ນ ປາປຸຓາຕິ.

ສາມໍ ສຈ຺ຈານໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕາສາມຎ຺ເຎນ, ‘‘ພຸທ຺ຘຣຕນມ຺ປິ ທຸວິຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພຸທ຺ຘຣຕນສມໍ ຣຕນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຍສ຺ມາ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ປຣສ຺ມິໍ ວາ ປນ ພຸທ຺ເຘນ ສທິໂສ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ. ປຐມໂພຘິຍໍເຍວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂຆໂສປີ’’ຕິອາທິ.

ຣາຊາ ຕຸຏ຺ໂຐ ຈິນ຺ເຕສິ, ‘‘ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊມານໍເຍວ ເປເສຕຸໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກທິວສມ຺ປິ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ພຸທ຺ຘານໍ ອາວາສປຣິຄ຺ຄໂຫ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ. ປຸພ຺ພທິສາມຸຂນ຺ຕິ ປຸພ຺ພທິສາຠິມຸຂໍ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ. ເຕນສ຺ສ ສຸວິຠູຕາໂລກຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ເອວໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອີທິໂສ ສມຸທາຄໂມຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ເອວໍ ທສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສມ຺ປນ຺ນສມຸທາຄມສ຺ສ ຕທນຸຣູປາ ອຍໍ ຜລສມ຺ປທາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ຕຸສິຕຠວນໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຣິຍຘມ຺ໂມ ນາມ ອຣິຍມຄ຺ຄປ຺ປຘາໂນ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຈ ສຕ຺ຕຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍສງ຺ຄໂຫ, ເຕ ຈ ອຸທ຺ເທສມຕ຺ເຕເນວ ຄຫິຕາຕິ ອາຫ – ‘‘ສຕ຺ຕຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິເຍ ເອກເທເສນ ລິຂິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຈູຬສີລາທີນິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ (ທີ. ນິ. ໑.໘-໙) ອາຄຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຉທ຺ວາຣສໍວຣໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານໍ ທ຺ວາຣານໍ ສໍວຣຓວເສນ ສຕ຺ຕຏ຺ຐານິກໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ທ຺ວາທສປ຺ປເຠທໍ ຈີວຣາທິຈຕຸປ຺ປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສໍ. ອຣຎ຺ຎຣຸກ຺ຂມູລາທີນຎ຺ຈ ວິຠງ຺ຄໍ ຠາວນານຸກູລໍ ເສນາສນໍ. ‘‘ອຠິຊ຺ຌໍ ໂລເກ ປຫາຍາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ນີວຣຓປ຺ປຫານໍ. ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ກສິຓາທິປຣິກມ຺ມໍ. ປາຬິຍໍ ອາຄຕນເຍນ ອຏ຺ຐຕິໍສ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ. ວິສຸທ຺ຘິປຏິປາຏິຍາ ຍາວ ອາສວກ຺ຂຍາ ອິມໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ເອກເທເສນ ລິຂິ. ໂສຬສວິຘນ຺ຕິ ໂສຬສວິຘຠາວນາຍ ປໂຍຄໍ.

ກິລຎ຺ຊມເຍຕິ ນານາວິຘຠິຕ຺ຕິວິຠຕ຺ເຕ ສຓ຺ຫສຸຂຸມຣຕນປຣິສິພ຺ພິເຕ ກິລຎ຺ຊມຍສມຸຄ຺ເຄ. ພຫິ ວຕ຺ເຖນ ເວເຐຕ຺ວາຕິ ປຐມໍ ສຸຂຸມກມ຺ພເລນ ເວເຐຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ເຕຕ຺ຕິໍສາຍ ສມຸຄ຺ເຄສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໂຕ ພຫິ ສຸຂຸມວຕ຺ເຖນ ເວເຐຕ຺ວາ ຉາເທຕ຺ວາ. ຕິຓຄຈ຺ຉປຫານສມ຺ມຊ຺ຊນາທິນາ ໂສຘິຕມຕ຺ຕກເມວ ໂຫຕຸ, ກທລິປຸຓ຺ຓຆຏຐປນຘຊປຏາກຸສ຺ສາປນາທິອລງ຺ກຣເຓນ ມາ ນິຏ຺ຐາເປຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣາຊານຸຠາເວນ ປຏິຍາເທຖາຕິ ມມ ຣາຊານຸຣູປໍ ສຊ຺ເຊຖ, ອລງ຺ກໂຣຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ຕຣໂຠຄິການນ຺ຕິ ອນຸຍຸຕ຺ຕຣາຊມຫາມຕ຺ຕານໍ. ຊວນທູເຕຕິ ຂິປ຺ປໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕກທູຕປຸຣິເສ. ຕາເຬຫິ ສຫ ອວຈຣນ຺ຕີຕິ ຕາຬາວຈຣາ.

ຣຎ຺ຎາ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕປູຊາສກ຺ກາຣສ຺ສ ອມຈ຺ຈໂຕ ສຸຕຕ຺ຕາ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ສຍໍ ນີຈາສເນ ນິສິນ຺ໂນ. ນາຍໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຣຕນສ຺ສ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຍໍ ປຣິຫາໂຣ ອຎ຺ຎສ຺ສ ມຓິມຸຕ຺ຕາທິເຠທສ຺ສ ຣຕນສ຺ສ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ມຓິມຸຕ຺ຕາທີຫິ ອຠິສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ. ພລວໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ຈິຣຕນກາລໍ ພຸທ຺ຘສາສເນ ຠາວິຕຠາວນຕາຍ ວາສິຕວາສນຕາຍ ຆເຏ ທີໂປ ວິຍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອວ ສມຸຊ຺ຊລມານປຣິປກ຺ກຕິເຫຕຸກຠາວໂຕ.

ຘາເຣມີຕິ ອິຈ຺ຉາມິ, ຄຓ຺ຫາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ເວຊ຺ຌວຈນນ຺ຕິ ທ຺ເວຬ຺ຫກຠາໂວ. ອນ຺ຕຣໍ ກໂຣຕີຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປາທານໍ ອນ຺ຕຣໍ ຕໍ ເລຂໍ ກໂຣຕິ, ເອເກນ ປາເທນ ອຕິກ຺ກມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສາ ຄຕມຄ຺ເຄນາຕິ ຕາຍ ເທວິຍາ ວິວຏ຺ຏມານາຍ ນາສິຕາຍ ຄຕມຄ຺ເຄນ. ຕໍ ປນ ເລຂນ຺ຕິ ປຸກ຺ກຸສາຕິນາ ກຕເລຂໍ. ປຓ຺ຓຈ຺ຉຕ຺ຕກນ຺ຕິ ຕາລປຕ຺ຕມຸຏ຺ຐິໍ.

ສຕ຺ຖຸຄາຣເວນາຕິ ສຕ຺ຖຣິ ອຸປ຺ປນ຺ນປສາທເປມພຫຸມານສມ຺ຠເວນ. ຕທາ ສຕ຺ຖາຣໍເຍວ ມນສິ ກຕ຺ວາ ຕນ຺ນິນ຺ນຠາເວນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ‘‘ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິປິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສິ, ‘‘ເອຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ສຕ຺ຖາ ວສຕີ’’ຕິ ປຣິວິຕກ຺ກສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ; ຣາຊຄຫໍ ປນ ປຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ເປສິຕສາສນວເສນ ຕຕ຺ຖ ຈ ວິຫາຣສ຺ສ ພຫຸຠາວໂຕ ສຕ຺ຖາ ກຫໍ ວສຕີຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖຸ ເອກກສ຺ເສວ ນິກ຺ຂມນໍ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສ ໂຍຊນານິ ປທສາ ຄມນຎ຺ຈ ຘມ຺ມປູຊາວເສນ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຘມ຺ມປູຊາຍ ຈ ພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ຓຠາໂວ ເຫຏ຺ຐາ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕເຍວ. ພຸທ຺ຘໂສຠໍ ປນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ຕຕ຺ຖ ຄມນໍ ຕສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິສ຺ສຕ຺ຖວເສນ ມຄ຺ຄທຣຖປຏິປສ຺ສມ຺ຠນຕ຺ຖໍ. ອປ຺ປຏິປສ຺ສທ຺ຘມຄ຺ຄທຣໂຖ ຫິ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຠາຊນໍ ນ ໂຫຕີຕິ. ຕຖາຫິ ວກ຺ຂຕິ, ‘‘ນນຸ ຈ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ.

ອຸຣຸທ຺ຘນ຺ຕິ ວິສາລນ຺ຕິ ເກຈິ. ອຕິເຣກຕິໂຍຊນສຕນ຺ຕິອາທິນາ ອນ຺ວຍໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ ມຈ຺ເຉຣວິນຍເນ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ໂອວາທທານໍ. ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂຸມາໂລຕິອາທິນາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມຄາຣເວນ ສທ຺ຘິໍ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ຘມ຺ມຄາຣວໍ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນ ຠຄວໂຕ ກຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນສ຺ສ ຐານຄຕຠາວໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຠພ຺ພຣູປານໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ຍຖາຣຫໍ ສງ຺ຄໂຫ ກາຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຈຠາເວນ. ອານຸຠາເວນາຕິ ອິທ຺ຘານຸຠາເວນ ຍຖາ ໂສ ໂສຕປຖໍ ນ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ວູປສເມຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ອວິພ຺ຠນ຺ຕນ຺ຕິ ວິພ຺ຠມຣຫິຕໍ ນິລ຺ໂລລຸປ຺ປໍ. ‘‘ຠາວນປຸໍສກໍ ປເນຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິວຣຓຕ຺ຖໍ, ‘‘ປາສາທິເກນ ອິຣິຍາປເຖນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ເອຕໍ ກຣຓວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ອິຣິຍໂຕ’’ຕິອາທິ. ອມນາໂປ ໂຫຕິ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ. ສີຫເສຍ຺ຍາຍ ນິປນ຺ນສ຺ສປິ ຫິ ເອກຈ຺ເຈ ສຣີຣາວຍວາ ອໂຘຂິຕ຺ຕວິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ວິຍ ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ກຏິຍໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອູຣຸສນ຺ຘີນໍ ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຈ ຊາຓຸສນ຺ຘີນໍ ວເສນ ຈຕຸສນ຺ຘິກປລ຺ລງ຺ກໍ. ນ ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ‘‘ກໍສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອປຸຈ຺ຉິເຕ ກຖາປວຕ຺ຕິ ເອວ ນ ໂຫຕິ. ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາຍ ກຖາຍ ນ ສຎ຺ຊາຍຕີຕິ ຕຖາ ປນ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ກຖາຍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຕາຍ ອຸປຣິ ຘມ຺ມກຖາ ນ ສຎ຺ຊາຍຕິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕີຕິ ຕສ຺ມາ. ກຖາປຕິຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ກຖາປວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ກຖາສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ວາ ປຸຈ຺ຉິ.

ສຠາວເມວ ກເຖຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຠຄວໂຕ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພກໍ ກຖມຫໍ ຊາເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ສຠາວເມວ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສຍເມວ ກເຖຕິ; ນ ປນ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສຸປາກຏໍ ສຠາວສິທ຺ຘໍ ພຸທ຺ຘຣູປກາຍສຠາວໍ. ອຖ ວາ ສຠາວເມວ ກເຖຕີຕິ ‘‘ອິທເມວ’’ນ຺ຕິ ຊານນ຺ໂຕປິ ຕທາ ຠຄວໂຕ ຣຸຈິຍາ ຕຖາປວຕ຺ຕມານໍ ຣູປກາຍສຠາວເມວ ກເຖຕິ ອປ຺ປວິກ຺ຂມ຺ຠນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕຖາ ຫິ ນ’’ນ຺ຕິອາທິ, ວິປສ຺ສນາລກ຺ຂຓເມວ ປຏິປທນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໔໓. ‘‘ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ອກເຖຕ຺ວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຍ ອກຖເນ ກາຣຓໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທຎ຺ຈ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ຍສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປຣິສຸທ຺ຘາຍປິ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຍ ວິປສ຺ສນາ ຕຖາ ນ ກິຈ຺ຈກາຣີ, ປເຄວ ອວິຊ຺ຊມານາຍາຕິ, ‘‘ຍສ຺ສ ຫິ…ເປ… ອປຣິສຸທ຺ຘາ ໂຫຕິ’’ຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ ຈ ນາມ ສງ຺ເຂປໂຕ ປນ຺ນຣສ ຈຣຓຘມ຺ມາຕິ ອາຫ – ‘‘ສີລສໍວຣໍ…ເປ… ອິມໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທໍ ອາຈິກ຺ຂຕີ’’ຕິ. ຍານກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ ມຄ຺ຄຄມເນນ ອກິລນ຺ຕຠາວສາຘນຕ຺ຕາ. ຈິຣກາລໍ ປຣິຠາວິຕາຍ ປຣິປກ຺ກຄຕາຍ ເຫຕຸສມ຺ປທາຍ ອຸປຏ຺ຐາປິຕໍ ສາມເຓຣສີລມ຺ປິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ອຂຓ຺ຑາທິຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ຍໍ ປຸພ຺ພເຫຕຸຕ຺ຕາ ‘‘ສີລ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຘາຕຸໂຍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິຊ຺ຊມານາ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ໂຖ ປຸຣິໂສ ອວິຊ຺ຊມາໂນ. ອຖ ກສ຺ມາ ຠຄວາ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຠູຕໍ ວິປສ຺ສນໍ ກເຖນ຺ໂຕ ‘‘ຉຘາຕຸໂຣ’’ຕິ ອວິຊ຺ຊມານປ຺ປຘານໍ ເທສນໍ ອາຣຠີຕິ ອາຫ – ‘‘ຠຄວາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ເຕວິຊ຺ໂຊ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ’’ຕິອາທີສຸ ວິຊ຺ຊມາເນນ ອວິຊ຺ຊມານໍ ທສ຺ເສຕິ. ກຕ຺ຖຈິ – ‘‘ອິຕ຺ຖິຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໑.໑) ອວິຊ຺ຊມາເນນ ວິຊ຺ຊມານໍ ທສ຺ເສຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໑໒໑) ວິຊ຺ຊມາເນນ ວິຊ຺ຊມານໍ ທສ຺ເສຕິ. ກຕ຺ຖຈິ – ‘‘ຂຕ຺ຕິຍກຸມາໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຎ຺ຎາຍ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໗໕) ອວິຊ຺ຊມາເນນ ອວິຊ຺ຊມານໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິຘ ປນ ວິຊ຺ຊມາເນນ ອວິຊ຺ຊມານໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຉຘາຕຸໂຣ’’ຕິ ຫິ ສມາສຕ຺ໂຖ ອວິຊ຺ຊມາໂນ ປຸຄ຺ຄລວິສຍຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສ ປທສ຺ສ ອວຍວຕ຺ໂຖ ປນ ອປ຺ປຘານຕ຺ໂຖ ວິຊ຺ຊມາໂນ, ໂສ ສທ຺ທກ຺ກເມນ ອປ຺ປຘາໂນປິ ອຕ຺ຖກ຺ກເມນ ປຘາໂນຕິ ອາຫ – ‘‘ວິຊ຺ຊມາເນນ ອວິຊ຺ຊມານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ’’ຕິ. ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາເຍຕ຺ຖ ເທສນາຍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍາຕິ – ‘‘ຘາຕຸໂຍ’’ອິຈ຺ເຈວ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນິເວເສຍ຺ຍ ຕຖາ ສຎ຺ຊາເນຍ຺ຍ, ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ເທຫໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອສຕິ ປຸຣິເສ ໂກ ກໂຣຕິ? ໂກ ປຏິສໍເວເທຕິ, ຘາຕຸໂຍ ເອວາຕິ ກິໍ ນຸ ໂຂ ອິທໍ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ອິທນ຺ຕິ ສໍສຍໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ? ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕ ອນ຺ຘກາເຣ ວຕ຺ຕມານໍ ວິຍ ເທສິຍມາເນ ອຕ຺ເຖ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕຖາຠູໂຕ ຈ ເທສນາຍ ອຠາຊນຠູຕຕ຺ຕາ ເທສນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ. ເອວມາຫາຕິ ເອວໍ ‘‘ຉຘາຕຸໂຣ’’ຕິ ອາຫ.

ຍໍ ຕ຺ວໍ ປຸຣິໂສຕິ ສຎ຺ຊານາສີຕິ ຍໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມສມູຫໍ ປພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ອຘິຏ຺ຐານວິເສສວິສິຏ຺ຐໍ – ‘‘ປຸຣິໂສ ສຕ຺ໂຕ ອິຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນາ ຕ຺ວໍ ສຎ຺ຊານາສິ, ໂສ ຉຘາຕຸໂຣ. ສນ຺ເຕສຸປິ ຉຘາຕຸວິນິມຸຕ຺ເຕສຸ ຘາຕ຺ວນ຺ຕເຣສຸ ສຸຂາວຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ຈ ເຕສໍ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ, ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ທສ຺ສິໂຕ ເອວ. ເສສປເທສູຕິ ‘‘ຉຜສ຺ສາຍຕໂນ’’ຕິອາທິປເທສຸປິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ອຘິຏ຺ຐານານິ ຈຕສ຺ໂສ ປຕິຏ຺ຐາ ເອຕສ຺ສາຕິ ຈຕຸຣາຘິຏ຺ຐາໂນ, ອຘິຕິຏ຺ຐຕິ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ ເອເຕນາຕິ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ເຍສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ເຕສໍ ປຎ຺ຎາທີນໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສ຺ວາຍໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ໂຕຕິ ວຏ຺ຏໂຕ. ວິວຏ຺ຏິຕ຺ວາຕິ ວິນິວຏ຺ຏິຕ຺ວາ ອປສກ຺ກິຕ຺ວາ. ເອຕ຺ໂຕຕິ ວາ ເອເຕຫິ ຉຘາຕຸອາທີຫິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ນິວິຏ຺ຐສ຺ສ ອາຍຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕມາຍ ສິທ຺ຘິຍາ ອສມ຺ຠໂວຕິ. ປຕິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄມວເສນ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສພ຺ພໂສ ປຏິປກ຺ຂສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ມຎ຺ຎສ຺ສວາ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ຉຫິປິ ທ຺ວາເຣຫິ ປວຕ຺ຕມານໂສຕາຍ ມຄ຺ເຄນ ວິໂສສິຕາຍ ສພ຺ພໂສ ວິຄຕາຍ ສພ຺ພໂສ ວິຈ຺ເຉທປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນ ສນ຺ທນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ມາເນ ສພ຺ພໂສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ເນ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ ອນຸປສນ຺ໂຕ ກິເລໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອາຫ – ‘‘ມຸນິ ສນ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຣາຄຄ຺ຄິອາທີນໍ ນິພ຺ພາເນນ ນິພ຺ພຸໂຕ.

ປຎ຺ຎໍ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ, ‘‘ທິວສໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕີ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາຍ (ມ. ນິ. ໑.໔໒໓; ໒.໒໔; ໓.໗໕; ສໍ. ນິ. ໔.໑໒໐; ອ. ນິ. ໓.໑໕; ວິຠ. ໕໑໙; ມຫານິ. ໑໖໑) ອປ຺ປມາທປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສມາຘິວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎໍ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເອເຕນ ປຸພ຺ພຠາຄິຍໍ ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນມາຫ. ສຈ຺ຈມນຸຣກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ສຈ຺ຈານຸຣກ຺ຂນາປເທເສນ ສີລວິໂສຘນມາຫ; ສຈ຺ເຈ ຐິໂຕ ສມາທິນ຺ນສີລໍ ອວິໂກເປຕ຺ວາ ປຣິປູເຣນ຺ໂຕ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິຍຕໍ ກໂຣຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວຈີສຈ຺ຈໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍາ’’ຕິ. ກິເລສປຣິຈ຺ຈາຄໍ ພ຺ຣູເຫຍ຺ຍາຕິ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ກິເລສານໍ ປຣິຈ຺ຈຊນວິຘິໍ ວຑ຺ເຒຍ຺ຍ. ກິເລສວູປສມນໍ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ຍຖາ ເຕ ກິເລສາ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ຍຖາສມຸທາຈາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ສນ຺ຕາເນ ປຣິຬາຫໍ ນ ຊເນນ຺ຕິ; ເອວໍ ກິເລສານໍ ວູປສມນວິຘິໍ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານາທີນນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐານາທີນໍ. ອຘິຄມຕ຺ຖາຍາຕິ ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ.

໓໔໗. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ, ‘‘ຈຕຸຣາຘິຏ຺ຐາໂນ, ຍຕ຺ຖ ຐິຕໍ ມຎ຺ຎສ຺ສວາ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໔໓) ເອວໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕານໍ.

໓໔໘. ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ນິທ຺ເທສວເສນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ. ອາທີຫີຕິ ເອວມາທີຫິ. ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ ກິຈ຺ຈາຠາວໂຕ. ອຸປ຺ປຏິປາຏິຘາຕຸກນ຺ຕິ ອຍຖານຸປຸພ຺ພິກໍ. ຍຖາຘມ຺ມວເສເນວາຕິ ເທເສຕພ຺ພຘມ຺ມານໍ ຍຖາສຠາເວເນວ. ສປ຺ປາຍໍ ຘຸຕງ຺ຄນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກິເລສນິຄ຺ຄຓ຺ຫນໂຍຄ຺ຄໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ. ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕປກຕິຍາ ອາຈຣິເຍຫິ ວິໂຣເຈຕພ຺ພໍ, ຈຣິຍານຸກູລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫຕ຺ຖິປໂທປມສຸຕ຺ຕາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄຘາຕຸວິຠງ຺ຄາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໓໕໔. ອຍມ຺ເປຕ຺ຖາຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ອຖາປຣໍ ອຸເປກ຺ຂາເຍວ ອວສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປຣິເທສນໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ໂສປິ ຫິ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ອນຸສນ຺ຘີຕິ. ນນຸ ຈາຍໍ ຍຖາອຸທ຺ທິຏ຺ຐາຍ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ນິທ຺ເທໂສປິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຍຖານຸສນ຺ຘິນໂຍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ? ນ, ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸນິທ຺ເທສນເຍນ ເທສນາຍ ອປ຺ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຕນາຫ ‘‘ເຫຏ຺ຐໂຕ’’ຕິອາທິ. ຍໍ ວາ ປນາຕິອາທິນາ ປນ ເທສນາຍ ສານຸສນ຺ຘິຕໍ ວິຠາເວຕິ. ນ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ອນນຸສນ຺ຘິກໍ ເທສນໍ ເທເສນ຺ຕິ. ອາຄມນີຍວິປສ຺ສນາວເສນາຕິ ຍສ຺ສາ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຄມນີຍຏ຺ຐາເນ ຐິຕາ ວິປສ຺ສນາ, ຕສ຺ສາ ວເສນ. ກມ຺ມກາຣກວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ‘‘ເນຕໍ ມມ ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍ ວິປສ຺ສນາກິຈ຺ຈກາຣກໍ ວິປສ຺ສນາສຫິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸວເສນາຕິ ຍຖາອຸທ຺ທິຏ຺ຐາຍ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ຠາຊນວເສນ. ສຕ຺ຖຸ ກຖນຕ຺ຖາຍາຕິ ສຕ຺ຖາຣາ ອຸທ຺ເທສເມວ ກຕ຺ວາ ຐປິຕຕ຺ຕາ ນິທ຺ເທສວເສນ ກຖນຕ຺ຖາຍ. ອກຖິຕຠາໂວ ເອວ ຫິສ຺ສ ອວສິຏ຺ຐຕາ ກຖນຕ຺ຖາຍ ປຏິວິຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ ຈ. ປຏິປກ຺ຂວິຄເມນ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນິຣຸປກ຺ກິເລສ’’ນ຺ຕິ. ອຸປກ຺ກິເລສານໍ ປນ ປຫີນຠາວໂຕ ປຣິໂຍທາຕໍ. ສມຸທຍວເສນ ອຸທຍທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘວເສນ ອຕ຺ຖງ຺ຄມທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ. ກາຣຓຠາເວນ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ຫິຕນ຺ຕິ ສຸຂເວທນິຍໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຂເວທນາຍ ປຈ຺ຈຍຠູຕ’’ນ຺ຕິ.

໓໖໐. ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານມ຺ປິ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານວເສນ, ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານມ຺ປິ ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນາມຸເຂນ ປຄຸຓໍ ຊາຕໍ.

ສຕ຺ຖຸ ກຖນຕ຺ຖໍເຍວ ອວສິສ຺ສຕີຕິ, ‘‘ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິວິຊ຺ຌນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ນິເສເຘຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌາເນຕິ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ອຘິຄຕຣູປາວຈຣຊ຺ຌາເນ. ເຕນາຫ – ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ປຄຸຓໍ ຕວ ອິທໍ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານ’’ນ຺ຕິ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສຸວຓ຺ຓຕາປນໂຍຄ຺ຍໍ ອງ຺ຄາຣຠາຊນໍ ອິຘ ‘‘ອຸກ຺ກາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອງ຺ຄາຣກປລ຺ລ’’ນ຺ຕິ. ສຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓຎ຺ຈ ຕປ຺ປຕິ, ເອວໍ ປຏິຍາທິເຍຍ຺ຍ. ນີຫຏໂທສນ຺ຕິ ວິຄຕີຠູຕກາຬກໍ. ອປນີຕກສາວນ຺ຕິ ອປຄຕສຸຂຸມກາຬກໍ.

ອຣິຍມຄ຺ເຄ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸກາເມນ ນາມ ສພ຺ພສ຺ມິມ຺ປິ ໂລກິຍຘມ຺ເມ ວິຣຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ກເຖຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ, ‘‘ກສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ໂຈທນາ ກຕາ. ວິເນຍ຺ຍທມນກຸສເລນ ຠຄວຕາ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວເສນ ຕາວ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຸເປກ຺ຂາຍ ວຓ຺ໂຓ ກຖິໂຕຕິ ຕສ຺ສ ປຣິຫາຣໍ ວທນ຺ໂຕ, ‘‘ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ.

໓໖໑. ຕທນຸຘມ຺ມນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອຣູປາວຈຣສ຺ສ ກຸສລສ຺ສ ອນຸຣູປຘມ຺ມໍ, ຍາຍ ປຏິປທາຍ ຕສ຺ສ ອຘິຄໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານ’’ນ຺ຕິ. ຕຄ຺ຄຫຓາຕິ ຕສ຺ສ ຄຫເຓນ ຕສ຺ສາ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຏິປຊ຺ຊມາເນນ. ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິນ຺ຕິ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ.

໓໖໒. ຕສ຺ເສວາຕິ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານສ຺ສ. ເອຕໍ ປນ ສວິປາກໍ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໍ ສເມຈ຺ຈ ສມ຺ຠຸຍ຺ຍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຂຕໍ. ປກປ຺ປິຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍວເສນ ສວິຫິຕໍ. ອາຍູຫິຕນ຺ຕິ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕໍ. ກໂຣນ຺ເຕນ ກຣີຍຕີຕິ ປຏິປຊ຺ຊນເກນ ປຏິປຊ຺ຊີຍຕິ ສງ຺ຂຣີຍຕິ. ນິພ຺ພານໍ ວິຍ ນ ນິຈ຺ຈໍ ນ ສສ຺ສຕໍ. ອຖ ໂຂ ຂເຓ ຂເຓ ຠິຊ຺ຊນສຠາວຕາຍ ຕາວກາລິກໍ. ຕໂຕ ເອວ ຈວນາທິສຠາວນ຺ຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ຣູປາວຈຣຘມ຺ເມສຸ ອາທີນວວິຠາວນໍ. ທຸກ຺ເຂ ປຕິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ເຂ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ. ອຕາຓນ຺ຕິ ຈວນສຠາວາທິຕາຍ ຕາຓຣຫິຕໍ. ອເລຓນ຺ຕິ ຕໂຕ ອຣກ຺ຂຕ຺ຕາ ລີຍນຏ຺ຐານຣຫິຕໍ. ອສຣຓນ຺ຕິ ອປ຺ປຏິສຣຓໍ. ອສຣຓີຠູຕນ຺ຕິ ສພ຺ພກາລມ຺ປິ ອປ຺ປຏິສຣຓໍ.

ສມຕ຺ຕປຕ຺ຕວິເສ ຂນ຺ຘາທີສຸ ຄຫິເຕ ທຸຕ຺ຕິກິຈ຺ຉາ ສິຍາຕິ, ‘‘ຂນ຺ຘໍ ວາ ສີສໍ ວາ ຄເຫຕຸໍ ອທຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວເມວາຕິ ເອຕ຺ຖາຍໍ ອຸປມາສໍສນ຺ທນາ – ເຉໂກ ຠິສກ຺ໂກ ວິຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ວິສວິກາໂຣ ວິຍ ກິເລສທຸກ຺ຂານຸພນ຺ໂຘ, ຠິສກ຺ກສ຺ສ ວິສໍ ຐານໂຕ ຈາເວຕ຺ວາ ອຸປຣິ ອາໂຣປນໍ ວິຍ ຠຄວໂຕ ເທສນານຸຠາເວນ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ກາມຠເວ ນິກນ຺ຕິໍ ປຣິຍາທາຍ ອຣູປຊ຺ຌາເນ ຠວນໍ. ຠິສກ຺ກສ຺ສ ວິສໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປາຕນໍ ວິຍ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍກິເລສທຸກ຺ຂາປນຍນໍ.

ອສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໍ ອນຘິຄຕສ຺ສ. ອປ຺ປຏິລທ຺ຘສ຺ເສວາຕິ ຕສ຺ສ ເວວຈນໍ. ສພ຺ພເມຕນ຺ຕິ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ອຘຸວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພເມຕໍ ອາທີນວໍ. ເອກປເທເນວ ‘‘ສງ຺ຂຕເມຕ’’ນ຺ຕິ ກເຖສິ ສງ຺ຂຕປເທເນວ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອນວເສສໂຕ ປຣິຍາທິນ຺ນຕ຺ຕາ.

ນາຍູຫຕີຕິ ຠວກາຣຓເຈຕນາວເສນ ພ຺ຍາປາຣໍ ນ ສມູເຫຕິ ນ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ນ ຣາສິໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ອຠິສງ຺ຂຣຓໍ ນາມ ເຈຕນາພ຺ຍາປາໂຣຕິ ອາຫ – ‘‘ນ ອຠິສຎ຺ເຈຕຍຕີ’’ຕິ. ຕໍ ປນ ຜລຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາຍ ຜເລນ ກປ຺ປນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນ ກປ຺ເປຕີ’’ຕິ. ສເຈ ອຠິສງ຺ຂາຣເຈຕນາ ອຸຬາຣາ, ຜລມຫຕ຺ຕສງ຺ຂາຕາຍ ວຸຑ຺ຒິຍາ ໂຫຕິ, ອນຸຬາຣາ ຈ ອວຸຑ຺ຒິຍາຕິ ອາຫ – ‘‘ວຸຑ຺ຒິຍາ ວາ ປຣິຫານິຍາ ວາ’’ຕິ. ພຸທ຺ຘວິສເຍ ຐຕ຺ວາຕິ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘສຸພຸທ຺ຘຕາຍ ສີຫສມານວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຈ ເທສນໍ ອຸກ຺ກໍສໂຕ ສາວເກຫິ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ວິເສສໍ ອນວເສເສນ຺ໂຕ ຕຖາ ວທຕິ, ນ ສາວກວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘວິສຍເມວ ເທເສນ຺ໂຕ. ເຕນາຫ – ‘‘ອຣຫຕ຺ຕນິກູຏໍ ຄຓ຺ຫີ’’ຕິ. ຍທິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ…ເປ… ປຏິວິຊ຺ຌິ, ອຖ ກສ຺ມາ ຠຄວາ ເທສນາຍ ອຣຫຕ຺ຕນິກູຏໍ ຄຓ຺ຫີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ນາມາ’’ຕິອາທິ.

ອິໂຕ ປຸພ຺ເພຕິ ອິໂຕ ອນາຄາມິຜລາຘິຄມໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ອຸປຣິ. ອສ຺ສາຕິ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ. ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ເມ ເນວ ກງ຺ຂາ ນ ວິມຕິ ປຐມມຄ຺ເຄເນວ ກງ຺ຂາຍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ເອກຈ຺ເຈສຸ ຐາເນສູຕິ ຕຖາ ວິເນຍ຺ຍຐາເນສຸ. ຕຖາ ຫິ ອຍມ຺ປິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອນາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ສຎ຺ຊານິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍໂຕ ອເນນາ’’ຕິອາທິ.

໓໖໓. ອນຊ຺ໂຌສິຕາຕິ ອນຊ຺ໂຌສນີຍາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ – ‘‘ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ.

໓໖໔. ຣາໂຄວ ອນຸສໂຍ ຣາຄານຸສໂຍ, ໂສ ຈ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣໂຫຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສຸຂເວທນໍ ອາຣພ຺ຠ ຣາຄານຸສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ. ນ ປນ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນໍ ອຕ຺ຖິ ຂຓຕ຺ຕຍສມາໂຍຄາສມ຺ຠວໂຕ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ອິຕຣນ຺ຕິ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນໍ. ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ເກນຈິ ສຎ຺ໂຎຊເນນ ອສໍຍຸຕ຺ຕຕາຍ ເອວ ນິຍຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ. ກາຍສ຺ສ ໂກຏິ ປຣໂມ ອນ຺ໂຕ ເອຕສ຺ສາຕິ ກາຍໂກຏິກໍ. ທຸຕິຍປເທຕິ ‘‘ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປເທ. ວິເສວນສ຺ສາຕິ ອຸປາທານສ຺ສ. ສີຕີຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ກຖໍ ປນ ເວທຍິຕານໍ ທ຺ວາທສສຸ ອາຍຕເນສຸ ນິຣຸຊ຺ຌນໍ ສີຕິຠາວປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ – ‘‘ກິເລສາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ສມຸທຍປຎ຺ເຫນາຕິ ມຫາສຕິປຏ຺ຐາເນ (ທີ. ນິ. ໒.໔໐໐; ມ. ນິ. ໑.໑໓໓) ສມຸທຍສຈ຺ຈນິໂຣຘປຎ຺ເຫນ. ນນຸ ສພ຺ພໂສ ກິເລສປຣິຬາຫວິຄເມ ສີຕິຠາໂວ ນາມ ເວທນານິໂຣຘມຕ຺ເຕນ ອຘິປ຺ເປໂຕ; ເຕນ ອິຘ ເວທຍິຕານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ກິເລສາຕິ ເວທຍິຕານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕນິໂຣຘສງ຺ຂາໂຕ ສີຕິຠາໂວປິ ກິເລສສມຸຈ຺ເຉເທເນວາຕິ ອາຫ ‘‘ເວທຍິຕານິປີ’’ຕິອາທິ.

໓໖໕. ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຎ຺ໂຎຊນາ ທີປສິຂາ ວິຍ, ອຘິຏ຺ຐານກປລ຺ລິກາ ວິຍ ເວທນາຍ ນິສ຺ສຍຠູຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ, ເຕລໍ ວິຍ ກິເລສາ, ວຏ຺ຏິ ວິຍ ກມ຺ມວຏ຺ຏໍ, ອຸປຫຣຓກປຸຣິໂສ ວິຍ ວຏ຺ຏຄາມີ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ, ຕສ຺ສ ສີສຈ຺ເຉທກປຸຣິໂສ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ສນ຺ຕານສ຺ສ ສມຸຈ຺ເຉທກຣຓໂຕ, ອນາຫາຣາຍ ທີປສິຂາຍ ນິພ຺ພາຍນໍ ວິຍ ກມ຺ມກິເລສານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍໂຕ ອນາຫາຣາຍ ເວທນາຍ ອນຸປາທິເສສວເສນ ນິພ຺ພາຍນໍ.

ອາທິມ຺ຫິ ສມາຘິວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຫີຕິ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຠູຕາ ຕຍາ ປຄຸຓສມາຘິໂຕ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຠູຕວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາໂຕ ຈ. ອຸຕ຺ຕຣິຕຣາຕິ ວິສິຏ຺ຐຕຣາ. ເອວໍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວໍ-ສທ຺ໂທ ອິທໍສທ຺ທຕ຺ຖວຈໂນຕິ ອາຫ – ‘‘ອິມິນາ ອຸຕ຺ຕເມນ ອຣຫຕ຺ຕຜລປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐາເນນາ’’ຕິ. ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ເຂເປຕີຕິ ສພ຺ພທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ, ອຄ຺ຄມຄ຺ໂຄ, ຕໍປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ຕຕ຺ຖ ຎາຓນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ສພ຺ພທຸກ຺ຂກ຺ຂເຍ ຎາຓໍ ນາມ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ. ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ຎາຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສພ຺ພທຸກ຺ຂກ຺ຂເຍ ສນ຺ເຕ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕໍ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນຎາຓນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ຕສ຺ສາຕິ, ‘‘ເອວໍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອິມິນາ ປຣເມນ ປຎ຺ຎາຘິຏ຺ຐາເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸໂນ.

໓໖໖. ຫີຕິ ຍສ຺ມາ. ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພທຸກ຺ຂກ຺ຂເຍ ຎາຓນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລຎາຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ ນິພ຺ພານໍ, ນ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ. ກາມໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອໂກປນີຍຕາຍ ອກຸປ຺ປາ, ‘‘ສຈ຺ເຈ ຐິຕາ’’ຕິ ປນ ວຈນໂຕ, ‘‘ອກຸປ຺ປາຣມ຺ມຓກຣເຓນ ອກຸປ຺ປາຕິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ວິຕຖນ຺ຕິ ນຏ຺ຐໍ, ຊຣາຍ ມຣເຓນ ຈ ວິປຣິຓາເມຕພ຺ພຕາຍ ຍາທິສໍ ອຸປ຺ປາທາວຕ຺ຖາຍ ຊາຕໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎາທິສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ຊຣາມຣເຓຫິ ປຣິມຸສິຕພ຺ພຣູປຕາຍ ‘‘ມຸສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ໂມສຘມ຺ມນ຺ຕິ ນສ຺ສນສຠາວ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ອວິຕຖນ຺ຕິ ຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອວິຕຖໍ ນາມ, ຕໍ ສຠາໂວ ສພ຺ພກາລໍ ເຕເນວ ລພ຺ຠນໂຕ. ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນ ວຈີສຈ຺ຈໂຕຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນ ຍໍ ວິສຸທ຺ຘິມຕ຺ຕໍ ວຈີສຈ຺ຈໍ, ຕໂຕ. ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສມຸທຍສຈ຺ເຈຫິ ຕຈ຺ຉວິປລ຺ລາສຠູຕສຠາເວຫິ. ອິຕິ ເນສໍ ຍຖາສກໍ ສຠາເວນ ອວິຕຖຠາເວ ອໂມສຘມ຺ມຕາຍ ເຕຫິປິ ອວິຕຖຠາວາ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ ນິພ຺ພານເມວ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ. ຕສ຺ມາຕິ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣຠາວໂຕ.

໓໖໗. ອຸປຘີຍຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຸປຘີ, ຂນ຺ຘາ ກາມຄຸຓາ ຈ. ອຸປທຫນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຸປຘີ, ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣາ. ປຣິປູຣາ ຄຫິຕາ ປຣາມຏ຺ຐາຕິ ປຣິຍຕ຺ຕຠາເວນ ຕຓ຺ຫາຍ ຄຫິຕາ ທິຏ຺ຐິຍາ ປຣາມຏ຺ຐາ. ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນ ກິເລສປຣິຈ຺ຈາຄໂຕຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານວເສນ ຈ ກິເລສານໍ ປຣິຈ຺ຈຊນໂຕ. ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ວິສິຏ຺ຐຕຣສ຺ສ ປຫານປ຺ປກາຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ.

໓໖໘. ອາຆາຕກຣຓວເສນາຕິ ເຈຕສິກາຆາຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນ. ພ຺ຍາປຊ຺ຊນວເສນາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິປຕ຺ຕິຠາວວເສນ. ສມ຺ປທຸສ຺ສນວເສນາຕິ ສພ຺ພໂສ ທຸສ຺ສນວເສນ. ຕີຫິ ປເທຫິ ຍທິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ກິເລສານໍ ປຣິຈ຺ຈາໂຄ ຈາຄາຘິຏ຺ຐານໍ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄເນວ ເນສໍ ວູປສໂມ ອຸປສມາຘິຏ຺ຐານໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ວິເສເສນ ປຣິຈ຺ຈາໂຄ ສມ຺ປຊຫນໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທນໍ ຈາໂຄ, ຕຖາ ປນ ປຣິຈ຺ຈາເຄນ ໂຍ ໂສ ເນສໍ ຕທາ ວູປສນ຺ຕຕາຍ ອຠາໂວ, ອຍໍ ອຸປສໂມຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ.

໓໖໙. ມຎ຺ຎິຕນ຺ຕິ ມຎ຺ຎນາ, ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິອາທິນາ ກປ຺ປນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຊ຺ຊາວິພນ຺ຘນຕຓ຺ຫາຄາຫາທີນໍ ສາຘາຣຓຠາວໂຕ ອຍມຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຫນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິມຎ຺ຎນາທສ຺ສນໍ, ສາ ປນ ທິຏ຺ຐິ ມານມຎ຺ຎນາຍ ອຕ຺ຕນິຍຄາຫວເສນ ໂຫຕີຕິ ສ຺ເວວ ‘‘ອຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຄຫິໂຕຕິ ອາຫ – ‘‘ອຍມຫນ຺ຕິ ເອກໍ ຕຓ຺ຫາມຎ຺ຎິຕເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອາພາຘຏ຺ເຐນາຕິ ປຏິປີຬນຏ຺ເຐນ. ມຎ຺ຎນາວເສນ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ຕຖາ ໂຫຕິ. ອນ຺ໂຕໂທສຏ຺ເຐນາຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣທຸຏ຺ຐຠາເວນ. ມຎ຺ຎນາທູສິຕຕ຺ຕາ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ທຸກ຺ຂຕາມູລາຍຕ຺ໂຕ, ກິເລສາສຸຈິປຄ຺ຆຣຓໂຕ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘຠງ຺ເຄຫິ ອຸທ຺ຘມຸທ຺ຘໍ ປກ຺ກປຠິນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ຜລູປຈາເຣນ ‘‘ມຎ຺ຎິຕໍ ຄຓ຺ໂຑ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອນຸປວິຏ຺ຐຏ຺ເຐນາຕິ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ຫທຍມາຫຈ຺ຈ ອຘິຏ຺ຐາເນນ. ມຎ຺ຎິຕຎ຺ຫິ ປີຬາຊນນໂຕ ອນ຺ໂຕຕຸທນໂຕ ທຸຣຸທ຺ຘຣຓໂຕ ສລ຺ລໍ. ຂີຓາສວມຸນິ ສພ຺ພໂສ ກິເລສານໍ ສນ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ເອວ ປຣິຬາຫານໍ ປຣິນິພ຺ພຸຕຕ຺ຕາ ວູປສນ຺ຕຕ຺ຕາ ສນ຺ໂຕ ອຸປສນ຺ໂຕ ນິພ຺ພຸໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຕ຺ຖ ຐິຕນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ອເສກ຺ຂຠູມິຍໍ ຐິຕໍ. ຍທິ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ເທສນາຎາຓານຸຣູປໍ ເທສນໍ ປວຕ຺ຕາເປຍ຺ຍ, ມຫາປຖວິໍ ປຕ຺ຖຣນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ, ອາກາສໍ ປສາເຣນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ, ອນນ຺ຕາປຣິເມຍ຺ຍໂລກຘາຕຸໂຍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕສໍ ຐິຕາກາຣໍ ອນຸປ຺ປູຣໍ ວິຈິນນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ເທສນາ ປຣິໂຍສານໍ ນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ວິເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍານຸຣູປເມວ ເທສນາ ປວຕ຺ຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ ອຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ວຑ຺ຒຕິ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສພ຺ພາປິ ຘມ຺ມເທສນາ ສໍຂິຕ຺ຕາວ, ວິຕ຺ຖາຣເທສນາ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ນນຸ ສຕ຺ຕປກຣຓເທສນາ ວິຕ຺ຖາຣກຖາຕິ? ນ ສາປິ ວິຕ຺ຖາຣກຖາຕິ ອາຫ – ‘‘ສມນ຺ຕປຏ຺ຐານກຖາປິ ສໍຂິຕ຺ຕາເຍວາ’’ຕິ. ສນ຺ນິປຕິຕເທວປຣິສາຍ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປເມວ ຫິ ຕສ຺ສາປິ ປວຕ຺ຕິ, ນ ສຕ຺ຖຸເທສນາຎາຓານຸຣູປນ຺ຕິ. ຍຖານຸສນ຺ຘິໍ ປາເປສິ ຍຖາອຸທ຺ທິຏ຺ເຐ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອນວເສສໂຕ ວິຠຊນວເສນ ເທສນາຍ ນິຏ຺ຐາປິຕຕ຺ຕາ. ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ…ເປ… ກເຖສິ ນາຕິສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣວເສນ ເທສິຕຕ຺ຕາ.

໓໗໐. ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ປຣິກ຺ຂາຣານນ຺ຕິ ນຍິທມນວເສສປຣິຍາທານໍ, ລກ຺ຂຓວຈນໍ ປເນຕໍ, ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສາຕິ ວຈນເສໂສ. ຕຖາ ຫິ, ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອິທ຺ຘິມຍປຣິກ຺ຂາຣລາຠາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ, ປຕ຺ຕໍ, ຈີວຣເມວ ວາ ທິນ຺ເນ ຈຣິມຠເວ ອິທ຺ຘິມຍປຣິກ຺ຂາໂຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ອທິນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ເກຈິວາໂທ, ເຕນາຫ ‘‘ກຸລປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ. ໂອກາສາຠາວໂຕຕິ ອຸປສມ຺ປທາລກ຺ຂຓສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ. ເຕນາຫ – ‘‘ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຍຸປຣິກ຺ຂີຓ’’ນ຺ຕິ. ອຸທກຕິຕ຺ຖ…ເປ… ອາຣທ຺ໂຘ ປຣມປ຺ປິຈ຺ຉຠາວໂຕ.

ວິພ຺ຠນ຺ຕາຕິ ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ. ສິງ຺ເຄນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຆາເຕສິ ປຸຣິມຊາຕິພທ຺ຘາຆາຕຕາຍາຕິ ວທນ຺ຕິ.

ມານຸສໍ ໂຍຄນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຠາວໍ. ອຕ຺ຕຠາໂວ ຫິ ຍຸຊ຺ຊຕິ ກມ຺ມກິເລເສຫີຕິ ‘‘ໂຍໂຄ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸປຈ຺ຈຄຸນ຺ຕິ ອຸປຄຈ຺ຉິໍສຸ. ອຸປໂກຕິອາທິ ເຕສໍ ນາມານິ.

ຄນ຺ຘກຏ຺ເຐຫີຕິ ຈນ຺ທນາຄຣຸສຬລເທວທາຣຸອາທີຫິ ຄນ຺ຘທາຣູຫິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຘາຕຸວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.