໘. ອຸປກ຺ກິເລສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໖. ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ຖກາມຕ຺ຕາ ເອວມາຫ, ນ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ອນາທິຍນ຺ໂຕ. ເຍ ປນ ຕທາ ສຕ຺ຖຸວຈນໍ ນ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ເຕ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ມງ຺ກຸຠູຕາ ອຏ຺ຐໍສຸ, ຕສ຺ມາ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣວປຏິປຕ຺ຕິ ນາໂຫສິ.

ເຍນປິ ຊເນນ ນ ທິຏ຺ໂຐຕິ ເຍນ ອຸຠຍຊເນນ ອຎ຺ຎວິຫິຕຕາຍ ກຸຑ຺ຑກວາຏາທິອນ຺ຕຣິກຕາຍ ວາ ນ ທິຏ຺ໂຐ. ທມນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເຕຫິ ອຸປາສເກຫິ ນິມ຺ມທຠາວໍ ອາປາທິຕານໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ທມນຕ຺ຖໍ. ຐປຍິໍສູຕິ ໂຍ ອິເມສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເທຕິ, ຕສ຺ສ ສຕໍ ທຓ຺ໂຑຕິ, ສຫສ຺ສນ຺ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ.

໒໓໗. ວຄ຺ຄຠາເວເນວ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ໂຄ ໓.໔໖໔) ນານາສທ຺ໂທ ອສ຺ສາຕິ ປຸຖຸສທ຺ໂທ. ສມຊໂນຕິ ຠຓ຺ຑເນ ສມຊ຺ຌາສໂຍ ຊໂນ. ພາລລກ຺ຂເຓ ຐິໂຕປິ ‘‘ອຫໍ ພາໂລ’’ຕິ ນ ມຎ຺ຎຕິ. ຠິຍ຺ໂຍ ຈາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ພາລຠາວສ຺ສ ອຊານນໂຕປິ ຠິຍ຺ໂຍ ຈ ຠຓ຺ຑນສ຺ສ ອຸປຣິ ໂຜໂຏ ວິຍ ສງ຺ຆເຠທສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣຓຠາວມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ນ ມຎ຺ຎິ ນຎ຺ຎາສິ.

ກລຫວເສນ ປວຕ຺ຕວາຈາເຍວ ໂຄຈໂຣ ເອເຕສນ຺ຕິ ວາຈາໂຄຈຣາ ຫຸຕ຺ວາ. ມຸຂາຍາມນ຺ຕິ ວິວາທວເສນ ມຸຂໍ ອາຍເມຕ຺ວາ ຠາຓິໂນ. ນ ຕໍ ຊານນ຺ຕີຕິ ຕໍ ກລຫໍ ນ ຊານນ຺ຕິ. ກລຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຈ ຕໍ ນ ຊານນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາ ປນ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຫ – ‘‘ເອວໍ ສາທີນໂວ ອຍ’’ນ຺ຕິ. ອຍໍ ກລໂຫ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ອຕ຺ຖຊາປນໂຕ ອນຕ຺ຖຸປ຺ປາທນໂຕ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ສາທີນໂວ, ສໂທໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸປນຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອຸປນາຫວເສນ ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕິ. ໂປຣາໂຓຕິ ປຸຣິເມຫິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ຓຕາຍ ປຸຣາຕໂນ.

ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ.

ຕຖາ ປວຕ຺ຕເວຣານນ຺ຕິ ອຏ຺ຐິຉິນ຺ນາທິຠາວໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປນຍວເສນ ຈິຣກາລໍ ປວຕ຺ຕເວຣານໍ.

ພາລສຫາຍຕາຍ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ກລຫປສຸຕາ, ປຓ຺ຑິຕສຫາຍານໍ ປນ ອິທໍ ນ ສິຍາຕິ ປຓ຺ຑິຕສຫາຍສ຺ສ ພາລສຫາຍສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ. ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທິເກ ປາກຏປຣິສ຺ສເຍ ຣາຄໂທສາທິເກ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິສ຺ສເຍ ຈ ອຠິຠວິຕ຺ວາ.

ມາຕງ຺ໂຄ ອຣຎ຺ເຎ ມາຕງ຺ຄຣຎ຺ເຎຕິ ສຣໂລເປນ ສນ຺ຘິ. ມາຕງ຺ຄສທ຺ເທເນວ ຫຕ຺ຖິຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນາຄວຈນໍ ຕສ຺ສ ມຫຕ຺ຕວິຠາວນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ນາໂຄຕິ ມຫນ຺ຕາຘິວຈນເມຕ’’ນ຺ຕິ. ມຫນ຺ຕປຣິຍາໂຍປິ ຫິ ນາຄ-ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ ‘‘ເອວໍ ນາຄສ຺ສ ນາເຄນ, ອີສາທນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິໂນ’’ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໒໕; ມຫາວ. ໔໖໗).

໒໓໘. ກິຣສທ຺ໂທ ອນຸສ຺ສວສູຈນຕ຺ໂຖ ນິປາໂຕ. ເຕນ ອຍເມຕ຺ຖ ສຸຕິປຣມ຺ປຣາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຠຄວຕາ ຫິ ໂສ ອາທີນໂວ ປເຄວ ປຣິຎ຺ຎາໂຕ, ນ ເຕນ ສຕ຺ຖາ ນິພ຺ພິຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ; ຕສ຺ມິໍ ປນ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ເກຈິ ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ຍາ ນາເຫສຸໍ; ເຕນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄມນໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ທມນຸປາໂຍຕິ ປາລິເລຍ຺ຍກໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກວິຫາຣິໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຠຄຸໍ, ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສນ຺ເຕ ຈ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣາທິເກ ສມ຺ປຫໍເສຕຸໍ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຈ. ອິມໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສວາທໍ ທາຕຸໍ ຕຕ຺ຖ ຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ກລຫກາຣເກ ກິຣສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ກິຣສທ຺ທຄ຺ຄຫເຓ ເອເສວ ນໂຍ. ວຸຕ຺ຕນຍເມວ ໂຄສິງ຺ຄສາລສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໓໒໕ ອາທໂຍ).

໒໔໑. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປຸຈ຺ຉານໍ ປຈ຺ຉິມຠາວໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ໂວຕິ ປຈ຺ຉິມປຸຈ຺ຉາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຸນ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ໂວ’’ຕິ ປວຕ຺ຕນສ຺ສ ປຸຈ຺ຉນສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໂຕ. ໂສ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ. ເຖຣານນ຺ຕິ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣາທີນໍ ນຕ຺ຖິ. ປຣິກມ຺ໂມຠາສໍ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓ ກຕາຘິກາຣຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ປຣິກມ຺ໂມຠາສໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ປຣິກມ຺ໂມຠາສນ຺ຕິ ປຣິກມ຺ມສມາຘິນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ໂອຠາສໍ, ອຸປຈາຣຊ຺ຌານສຎ຺ຊນິຕໍ ໂອຠາສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານລາຠີ ຫິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປຣິກມ຺ມຕ຺ຖໍ ໂອຠາສກສິຓໍ ຠາເວຕ຺ວາ ອຸປຈາເຣ ຐປິໂຕ ສມາຘິ ປຣິກມ຺ມສມາຘິ, ຕຕ຺ຖ ໂອຠາໂສ ປຣິກມ຺ໂມຠາໂສຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ – ‘‘ໂອຠາສຎ຺ເຈວ ສຎ຺ຊານາມາຕິ ປຣິກມ຺ໂມຠາສໍ ສຎ຺ຊານາມາ’’ຕິ. ຍຕ຺ຕເກ ຫິ ຐາເນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ຣູປຄຕໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ, ຕຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ໂອຠາສກສິຓໍ ຜຣິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ຕໍ ໂອຠາສໍ ຕຕ຺ຖ ຈ ຣູປຄຕໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓນ ປສ຺ສຕິ, ເຖຣາ ຈ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ໂອຠາສຎ຺ເຈວ ສຎ຺ຊານາມ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕສໍ ຣູປຄຕໍ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ປຣິກມ຺ມວາໂຣ ອຕິກ຺ກມິ, ຕໂຕ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ຣູປຄຕມ຺ປິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານໍ, ຣູປຄຕໍ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ກສິໂຓຠາສວເສນ ຣູປຄຕທສ຺ສນໍ, ກສິໂຓຠາໂສ ຈ ປຣິກມ຺ມວເສນາຕິ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ນາໂຫສິ, ຕຍິທໍ ກາຣຓໍ ອາທິກມ຺ມິກຠາວໂຕ ເຖຣາ ນ ມຎ຺ຎິໍສຸ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນປ຺ປຏິວິຊ຺ຌາມາ’’ຕິ.

ນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພນ຺ຕິ ກາຣຓໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສຸວິສຸທ຺ຘທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓ ເຖຣໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸກາໂມ ສຕ຺ຖາ ວທຕິ. ກິໍ ນ ອາຬຸເລສ຺ສນ຺ຕີຕິ ກິໍ ນ ພ຺ຍາໂມເຫສ຺ສນ຺ຕິ, ພ຺ຍາໂມເຫສ຺ສນ຺ຕິ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸທປາທີຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂນ ຍຖາອຸປຏ຺ຐິເຕສຸ ຣູປຄເຕສຸ ອປຸພ຺ພຕາຍ, ‘‘ອິທໍ ນຸ ໂຂ ຣູປຄຕໍ ກິໍ, ອິທໍ ນຸ ໂຂ ກິ’’ນ຺ຕິ ມຄ຺ເຄນ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ສໍສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ສມາຘິ ຈວີຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ປຣິກມ຺ມສມາຘິ ວິຄຈ຺ຉິ. ຕໂຕ ເອວ ຫິ ປຣິກມ຺ໂມຠາໂສປິ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາປິ ຣູປໍ ນ ປສ຺ສິ. ນ ມນສິ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ມນສິກາຣວເສນ ເມ ຣູປານິ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ, ຣູປານິ ປສ຺ສໂຕ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອິທານິ ກິຎ຺ຈິ ນ ມນສິ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ ຕໍ ປນ ຕຸຓ຺ຫີຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອມນສິກາໂຣ ອຸທປາທີ’’ຕິ.

ຕຖາຠູຕສ຺ສ ອມນສິກາຣສ຺ສ ອຠາວໍ ອາຄມ຺ມ ອຸປ຺ປິລໍ ອຸທປາທິ. ວີຣິຍໍ ຄາຬ຺ຫໍ ປຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ຖິນມິທ຺ຘຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕານໍ ວູປສມນຕ຺ຖໍ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ ອໂຫສິ, ເຕນ ຈິຕ຺ເຕ ສມາຘິທູສິກາ ເຄຫສ຺ສິຕາ ພລວປີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປ຺ປິລໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕຕິ ສິຖິລວີຣິຍຕ຺ຕາ. ປຕເມຍ຺ຍາຕິ ອຕິວິຍ ຂິນ຺ນໍ ຠເວຍ຺ຍ. ຕໍ ມມາຕິ ປຕ຺ຖນາອຠິຠວນີຍມນສີເສນ ຊປ຺ເປຕີຕິ ອຠິຊປ຺ປາ, ຕຓ຺ຫາ. ນານຕ຺ຕາ ນານາສຠາວາ ສຎ຺ຎາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ. ອຕິວິຍ ອຸປຣິ ກຕ຺ວາ ນິຊ຺ຌານໍ ເປກ຺ຂນໍ ອຕິນິຊ຺ຌາຍິຕຕ຺ຕໍ.

໒໔໓. ປຣິກມ຺ໂມຠາສເມວາຕິ ປຣິກມ຺ມສມຸຏ຺ຐິຕໍ ໂອຠາສເມວ. ນ ຈ ຣູປານິ ປສ຺ສາມີຕິ ໂອຠາສມນສິກາຣປສຸຕຕາຍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ຣູປານິ ນ ປສ຺ສາມິ. ວິສຍຣູປເມວາຕິ ເຕນ ຜຣິຕ຺ວາ ຐິຕຏ຺ຐາເນວ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂນ ວິສຍຠູຕໍ ຣູປຄຕເມວ ມນສິ ກໂຣມິ.

ກສິຓຣູປານໍ ວເສເນຕ຺ຖ ໂອຠາສສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ໂອຠາສ’’ນ຺ຕິ. ປຣິຕ຺ຕານິ ຣູປານີຕິ ກຕິປຍານິ, ສາ ຈ ເນສໍ ປຣິຕ຺ຕຕາ ຐານວເສເນວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິຕ຺ຕກຏ຺ຐາເນ ຣູປານີ’’ຕິ. ‘‘ອປ຺ປມາຓຎ຺ເຈວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕ ທຸຕິຍວາໂຣ. ໂອຠາສປຣິຕ຺ຕຕໍ ສນ຺ຘາຍ ປຣິກມ຺ມສມາຘິ ‘‘ປຣິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ເສວ ໂອຠາສສ຺ສ ອປ຺ປມາຓຕາຍ ອປ຺ປມາຓສມາຘີຕິ ວຈນໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຣິຕ຺ຕສມາຘິໂນ ອຸປ຺ປນ຺ນສມເຍ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປິ ປຣິຕ຺ຕກໍ ໂຫຕິ ປຣິຕ຺ຕຣູປຄຕທສ຺ສນໂຕ.

໒໔໕. ທຸກຕິກຊ຺ຌານສມາຘິນ຺ຕິ ຈຕຸກ຺ກນເຍ ທຸກຊ຺ຌານສມາຘິໍ, ປຎ຺ຈກນເຍ ຕິກຊ຺ຌານສມາຘິນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ທຸກຊ຺ຌານສມາຘິນ຺ຕິ ຈຕຸກ຺ກນເຍ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖວເສນ ທຸກຊ຺ຌານສມາຘິໍ, ປຎ຺ຈກນເຍ ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມວເສນ ທຸກຊ຺ຌານສມາຘິໍ. ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານສມາຘິນ຺ຕິ ຈຕຸກ຺ກນເຍ ຕິກຊ຺ຌານສມາຘິໍ, ປຎ຺ຈກນເຍ ຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານສມາຘິນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ຕິວິຘນ຺ຕິ ສປ຺ປີຕິກວເສນ ຕິປ຺ປກາຣໍ ສມາຘິໍ. ຕທນ຺ໂຕຄຘາຕິ ສປ຺ປີຕິກາທິສຠາວາ. ກາມໍ ຠຄວາ ປຸຣິມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓໍ, ປຈ຺ຉິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕປິ ອິມານິ ຎາຓານິ ຠາເວສິເຍວ. ວິປສ຺ສນາປາທການິ ປນ ຎາຓານິ ສນ຺ຘາຍ, ‘‘ປຈ຺ຉິມຍາເມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນາຫ ‘‘ຠຄວໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິ. ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານິກສ຺ສ ວເສນ ປຐມຊ຺ຌານິໂກ ມຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖິ. ໂສຕິ ປຎ຺ຈກນໂຍ ຠຄວໂຕ ໂລກິໂຍ ອໂຫສິ. ເອຕນ຺ຕິ ເອຕໍ, ‘‘ສວິຕກ຺ກມ຺ປິ ສວິຈາຣໍ ສມາຘິໍ ຠາເວມີ’’ຕິອາທິວຈນໍ. ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ‘‘ໂລກິຍໍ ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣເມວ ວາ’’ຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ອຸປກ຺ກິເລສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.