໓. ສຸຎ຺ຎຕວຄ຺ໂຄ

໑. ຈູຬສຸຎ຺ຎຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໖. ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາຕິ ສມາປຊ຺ຊນ຺ເຕຫິ ນາມ ກາລປຣິຈ຺ເຉໂທ ກາຕພ຺ໂພ. ເຖໂຣ ປນ ຠຄວໂຕ ວຕ຺ຕກຣຓຕ຺ຖໍ ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ກໂຣຕິ, ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ກາເລ ວີຕິວຕ຺ເຕ ອິທໍ ນາມ ຠຄວໂຕ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖກໍເຍວ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ສຸຎ຺ຎຕາຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາຕິ ເອເຕນ ອິຕເຣ, ‘‘ນ ໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມີ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ວາທໍ ປຏິເສເຘຕິ. ສຸຎ຺ຎໂຕຕິ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎໂຕ ຈ ນິຈ຺ຈສຸຎ຺ຎໂຕ ຈ ສງ຺ຂາຣາ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເສກ຺ຂານຎ຺ຫິ ສຸຎ຺ຎຕາປຏິເວໂຘ ປາເທສິໂກ ສຸຠສຸຂສຎ຺ຎານໍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ໂສ ເຖໂຣ ສຸຎ຺ຎຕາກຖໍ ໂສຕຸກາໂມ ຊາໂຕ. ຘຸເຣນ ຘຸຣໍ ປຫຣນ຺ເຕນ ວິຍາຕິ ຣຖຘຸເຣນ ຣຖຘຸຣໍ ປຫຣນ຺ເຕນ ວິຍ ກຕ຺ວາ ອຸຊຸກເມວ ສຸຎ຺ຎຕາ…ເປ… ວຕ຺ຖຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ໂຍຊນາ. ເອກໍ ປທນ຺ຕິ ເອກໍ ສຸຎ຺ຎຕາປທໍ.

ປຸພ຺ເພປາຫນ຺ຕິອາທິນາ ຠຄວາ ປຐມໂພຘິຍມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຎ຺ຎຕາວິຫາຣພາຫຸລ຺ລໍ ປກາເສຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຐມໂພຘິຍມ຺ປີ’’ຕິ ອາຫ. ເອໂກຕິອາທິ ເຖຣສ຺ສ ສຸຎ຺ຎຕາກຖາຍ ຠາຊນຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ໂສຕຸນ຺ຕິ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ໂສຕຸມ຺ປິ. ອຸຄ຺ຄເຫຕຸມ຺ປິຕິ ຍຖາຠູຕໍ ຘມ຺ມໍ ຘາຣຓປຣິປຸຈ຺ຉາປຣິຈຍວເສນ ຫທເຍນ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ສຸວຓ຺ຓຠາຊເນ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສີຫວສາ ວິຍ ອວິນຏ຺ເຐ ກາຕຸມ຺ປິ. ກເຖຕຸມ຺ປີຕິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປເຣສໍ ທສ຺ເສຕຸມ຺ປິ ສກ຺ກາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ. ກຏ຺ຐຣູປໂປຕ຺ຖກຣູປຈິຕ຺ຕຣູປວເສນ ກຕາຕິ ຖມ຺ຠາທີສຸ ອຸຕ຺ຕິຣິຕ຺ວາ ກຕານໍ ກຏ຺ຐຣູປານໍ, ນິຍ຺ຍູຫາທີສຸ ປຏິມາວເສນ ຣຈິຕານໍ ໂປຕ຺ຖກຣູປານໍ, ສິຕ຺ຕິປສ຺ເສ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມວເສນ ວິຣຈິຕານໍ ຈິຕ຺ຕຣູປານຎ຺ຈ ກຕາ ນິຏ຺ຐປິຕາ. ເວສ຺ສວຓມນ຺ຘາຕາທີນນ຺ຕິ ປຏິມາຣູເປນ ກຕານໍ ເວສ຺ສວຓມນ຺ຘາຕຸສກ຺ກາທີນໍ. ຈິຕ຺ຕກມ຺ມວເສນາຕິ ອາຣາມາທິຈິຕ຺ຕກມ຺ມວເສນ. ສຓ຺ຐິຕມ຺ປີຕິ ອວຍວຠາເວນ ສຓ຺ຐິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕມ຺ປິ. ຊິຓ຺ຓປຏິສງ຺ຂຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ຊິຓ຺ຓານໍ ນິຍ຺ຍູຫກູຏາຄາຣປາສາທາວຍວານໍ ອຠິສງ຺ຂຣຓຕ຺ຖາຍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຣຫສ຺ສສຎ຺ຎາເຓນ ຐປິຕໍ. ‘‘ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກິຈ຺ເຈ ວິນິຍຸຎ຺ຊນວເສນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພສ຺ສ. ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ, ‘‘ອຍໍ ມິຄາຣມາຕຸປາສາໂທ ສຸຎ຺ໂຎ’’ຕິອາທິກໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ສພ຺ພກາລໍ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ທິວາ ຈ. ເອກຠາວໍ ເອກໍ ອສຸຎ຺ຎຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ເອກຕ຺ຕໍ ເອໂກ ອສຸຎ຺ຎໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄາໂມຕິ ປວຕ຺ຕນວເສນາຕິ ເຄຫສນ຺ນິເວສວີຖິຈຈ຺ຈຣສິງ຺ຆາຏກາທິເກ ອຸປາທາຍ ຄາໂມຕິ ໂລກຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ. ກິເລສວເສນາຕິ ຕຕ຺ຖ ອນຸນຍປຏິຆວເສນ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ‘‘ປວຕ຺ຕວເສນ ວາ ກິເລສວເສນ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ມນຸສ຺ສສຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ຄາມຄ຺ຄຫເຓນ ຆຣາທິສຎ຺ຎາ ສງ຺ຄຫິຕາ, ເອວໍ ມນຸສ຺ສຄ຺ຄຫເຓນ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິສຎ຺ຎາ ສງ຺ຄຫິຕາ. ຍສ຺ມາ ຣຸກ຺ຂາທິເກ ປຏິຈ຺ຈ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎາ ຕຕ຺ຖ ປພ຺ພຕວນສຓ຺ຑາທໂຍ ອນ຺ໂຕຄຘາ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ຕໍ ວິຠາຄໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອກໍ ອຣຎ຺ຎໍເຍວ ປຏິຈ຺ຈ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ໂອຕຣຕີຕິ ອນຸປ຺ປວິສຕິ. ອຘິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ນິຈ຺ຉິໂນຕິ. ປວຕ຺ຕທຣຖາຕິ ຕຖາຣູປາຍ ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຠາວໂຕ ໂອຬາຣິກຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິສິທ຺ຘາ ທຣຖາ. ກິເລສທຣຖາຕິ ອນຸນຍປຏິຆສມ຺ຠວາ ກິເລສທຣຖາ. ທຸຕິຍປເທຕິ ‘‘ເຍ ອສ຺ສຸ ທຣຖາ ມນຸສ຺ສສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປເທ. ມນສິກາຣສນ຺ຕຕາຍ, – ‘‘ນາຍໍ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ໂອຬາຣິກາ, ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕີ’’ຕິ ສງ຺ຂາຣທສ຺ສນທຣຖານໍ ສຸຂຸມຕາ ສລ຺ລຫຸກຕາ ຈ ຈຣິຕຕ຺ຖາຕິ ອາຫ ‘‘ປວຕ຺ຕທຣຖມຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ.

ຍໍ ກິເລສທຣຖຊາຕໍ, ຕໍ ອິມິສ຺ສາ ທຣຖສຎ຺ຎາຍ ນ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ປວຕ຺ຕທຣຖມຕ຺ຕໍ ອວສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ວິຊ຺ຊມານເມວ ອຕ຺ຖິ ອິທນ຺ຕິ ປຊານາຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສຸຎ຺ຎຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ສຸຎ຺ຎຕນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິ. ສຸຎ຺ຎຕາ ສຫຈຣິຕຎ຺ຫິ ສຸຎ຺ຎໍ, ອິຘ ສຸຎ຺ຎຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

໑໗໗. ອສ຺ສາຕິ ຠຄວໂຕ ເອວໍ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາກາເຣນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ອໂຫສິ. ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຎ຺ຎຕນ຺ຕິ ‘‘ປຣມານຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ເທເສສ຺ສາມີຕິ. ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎາຍ ວິເສສານຘິຄມນໂຕຕິ, ‘‘ອຣຎ຺ຎໍ ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ມນສິກາເຣນ ຌານາທິວິເສສສ຺ສ ອຘິຄມາຠາວໂຕ, ‘‘ປຖວີ’’ຕິ ມນສິກາເຣນ ວິເສສາຘິຄມນໂຕ. ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ເອວໍ ວປິເຕ ສາລິອາທໂຍ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຘຸວເສວນນ຺ຕິ ນິຍຕເສວນໍ ປາຣິຫາຣິຍກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ປຏິຈ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສມ຺ຠູຕ’’ນ຺ຕິ ວຈນເສໂສ ອິຈ຺ຉິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຈ຺ຈ ສມ຺ຠູຕ’’ນ຺ຕິ. ປຖວິໍ ປຏິຈ຺ຈ ສມ຺ຠູຕາ ຫິ ສຎ຺ຎາຕິ.

ປຖວີກສິເຓ ໂສ ປຖວີສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ, ນ ປກຕິປຖວິຍໍ. ຕສ຺ສາຕິ ປຖວີກສິຓສ຺ສ. ເຕຫີຕິ ຄຓ຺ຑາທີຫິ. ສຸຏ຺ຐຸ ວິຫຕນ຺ຕິ ຍຖາ ວລີນໍ ເລໂສປິ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສມ຺ມເທວ ອາໂກຏິຕໍ. ນທີຕຬາກາທີນໍ ຕີຣປ຺ປເທໂສ ອຸທກສ຺ສ ອາກຣຏ຺ເຐນ ກູລໍ, ອຸນ຺ນຕຠາວໂຕ ອຸຄ຺ຄຕໍ ກູລໍ ວິຍາຕິ ອຸກ຺ກູລໍ, ຠູມິຍາ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐານໍ. ວິຄຕໍ ກູລນ຺ຕິ ວິກ຺ກູລໍ, ນີຈຏ຺ຐານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຈ຺ຈນີຈ’’ນ຺ຕິ. ເອກໍ ສຎ຺ຎນ຺ຕິ ເອກໍ ປຖວີຕິສຎ຺ຎໍເຍວ.

໑໘໒. ສຕິປິ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕວິຣເຫ ຍາທິສານໍ ນິມິຕ຺ຕານໍ ອຠາເວນ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕານິ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ນິຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕາທິວິຣຫິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸມຫາຠູຕິກໍ ຈຕຸມຫາຠູຕນິສ຺ສິຕໍ. ສຬາຍຕນປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຈກ຺ຂາຍຕນາທິສຬາຍຕນສຫິຕໍ.

໑໘໓. ວິປສ຺ສນາຍ ປຏິວິປສ຺ສນນ຺ຕິ ຘມ຺ມານຎ຺ຈ ປຸນ ວິປສ຺ສນໍ. ອິຘາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູຕຍຖາຘິຄຕມຄ຺ຄຜລໍ ວທຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ອຣິຍມຄ຺ເຄ ເຈວ ອຣິຍຜເລ ຈາ’’ຕິ. ອຸປາທິເສສທຣຖທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ກິເລສຸປຘິຍາ ປຫີນາຍ ຂນ຺ໂຘປຘິ ອວິສິຏ຺ຐາ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ທຣຖາ ອຸປາທິເສສທຣຖາ, ຕໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຍສ຺ມາ ວິສຍໂຕ ຄາມສຎ຺ຎາ ໂອຬາຣິກາ, ມນຸສ຺ສສຎ຺ຎາ ສຸຂຸມາ, ຕສ຺ມາ ມນຸສ຺ສສຎ຺ຎາຍ ຄາມສຎ຺ຎໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ຍສ຺ມາ ປນ ມນຸສ຺ສສຎ຺ຎາປິ ສຠາຄວຕ຺ຖຸປຣິຄ຺ຄຫໂຕ ໂອຬາຣິກາ, ສຠາຄວຕ຺ຖຸໂຕ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎາ ສຸຂຸມາ, ຕສ຺ມາ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎາຍ ມນຸສ຺ສສຎ຺ຎໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ປຖວີສຎ຺ຎາທິນິວຕ຺ຕເນ ກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣສຸ ຈ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອນຸປຸພ຺ເພນາຕິ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປາຏິຍາ. ນິຈ຺ຈສາຣາທີນໍ ສພ຺ພໂສ ອວຕ຺ຖຸຕາຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ສຸຎ຺ຎຕ຺ຕາ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາ.

໑໘໔. ສຸຎ຺ຎຕຜລສມາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂສ຺ສ ຜລຠູຕຕ຺ຕາ, ສຸຎ຺ຎຕານຸປສ຺ສນາຍ ວເສນ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຈ ສຸຎ຺ຎຕຜລສມາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິໍ. ຍສ຺ມາ ອຕີເຕ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອເຫສຸໍ, ອນາຄເຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິທານິ ປນ ພຸທ຺ຘສາສນສ຺ສ ຘຣມານຕ຺ຕາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ນ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘຄ຺ຄຫຓໍ ອກຕ຺ວາ, ‘‘ເອຕຣຫິປິ ພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວກສງ຺ຂາຕາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ພຸທ຺ຘສາສເນ ຘຣນ຺ເຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຠວນ຺ຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຈູຬສຸຎ຺ຎຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໒. ມຫາສຸຎ຺ຎຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໕. ຉວິວຓ຺ເຓນ ໂສ ກາໂຬ, ນ ນາເມນ. ປລາລສນ຺ຖາໂຣຕິ ອາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ໂກຈ຺ຉຈິມິລິກາກຏສາຣາທີນໍ ຄຫຓໍ. ຄຓຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ຄຓພນ຺ຘນວເສນ ຠິກ຺ຂູນໍ.

ຍທິ ສໍສໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ອິທໍ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິຕກ຺ກປຸພ຺ພຠາຄາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ວິຕກ຺ໂກ ປຸພ຺ພຠາໂຄ ເອຕິສ຺ສາຕິ ວິຕກ຺ກປຸພ຺ພຠາຄາ, ປຸຈ຺ຉາ. ສາ ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ໂນ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໍ, ວິຕກ຺ໂກ ປນ ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ນຸ ໂຂ ອິຘ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອາກາເຣນ ຕທາ ຠຄວໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຈິຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ໂປ, ຕສ຺ສ ປຣິວິຕກ຺ກສ຺ສ ຕພ຺ຠາວໂຊຕໂນຍໍ ນຸ-ກາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ວິຕກ຺ກປຸພ຺ພຠາເຄ ຈາຍໍ ນຸ-ກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທິສ຺ວາ, ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ໂນ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຖ ໂຂ ‘‘ນ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ໂສຠຕິ ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໓.໑໘໕) ອຸປຣິເທສນາວເສນ ມຕ຺ຖກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອວິນິຈ຺ຉິໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ວິສຸໍ ວິນິຈ຺ຉິໂຕ ເອວ ໂຫຕິ, ທິສ຺ວາ ນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາວ ກຖາສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ຕຖາ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຊານນ຺ຕາປິ ຕຖາຄຕາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໖). ເຕນາຫ ‘‘ອິໂຕ ກິຣາ’’ຕິອາທິ.

ຍຖາ ນທີໂອຕິຓ຺ຓໍ ອຸທກໍ ຍຖານິນ຺ນໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ, ເອວໍ ສຕ຺ຕາ ຘາຕຸໂສ ສໍສນ຺ທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຄຓວາໂສ ນທີໂອຕິຓ຺ຓອຸທກສທິໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ – ‘‘ນິຣຍຕິຣຈ຺ຉານໂຍນີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸຣຸວິນ຺ທາທິນ຺ຫານີຍຈຸຓ຺ຓານິ ສຓ຺ຫສຸຂຸມຠາວໂຕ ນາຬິຍໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ນິຣນ຺ຕຣາເນວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຈຸຓ຺ຓຠຣິຕາ ນາຬິ ວິຍາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕປຓ຺ຓາສ ກຸລສຕສຫສ຺ສານີຕິ ສຕ຺ຕສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ປຎ຺ຎາສ ກຸລານໍເຍວ ສຕສຫສ຺ສານິ, ມນຸສ຺ສານໍ ປນ ວເສນ ສຕ຺ຕ ໂກຏິໂຍ ຕທາ ຕຕ຺ຖ ວສິໍສຸ.

ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ, ກຖໍ? ກາມຎ຺ຈາຍໍ ໂລກປກຕິ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ສາສເນ ອຍຸຕ຺ໂຕວ ໂສຕິ ອາຫ – ‘‘ມຍາ’’ຕິອາທິ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ສຠາວສິທ຺ຘໍ. ສໍເວໂຄຕິ ສໂຫຕ຺ຕປ຺ປຎາຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ ສກ຺ກາ ຄິລານຸປຏ຺ຐານໂອວາທານຸສາສນິອາທິວເສນ ສມາຄມສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ຄຓເຠທນນ຺ຕິ ຄຓສງ຺ຄຓິກາຍ ວິເວຈນໍ.

໑໘໖. ກຕປຣິຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ກຕສໍວິຘານສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ປຏິສງ຺ຂຣຓໍ. ໂນຕິ ອມ຺ຫາກໍ. ອນຕ຺ຕມໂນຕິ ອນາຣາຘິຕຈິຕ຺ໂຕ.

ສກຄເຓນ ສຫຠາວໂຕ ສງ຺ຄຓິກາຕິ ອາຫ ‘‘ສກປຣິສສໂມຘານ’’ນ຺ຕິ. ຄໂຓຕິ ປນ ອິຘ ຊນສມູໂຫຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນານາຊນສໂມຘານ’’ນ຺ຕິ. ໂສຠຕິ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມານໂຕ. ກາມໂຕ ນິກ຺ຂມຕີຕິ ນິກ຺ຂໂມ, ເອວໍ ນິກ຺ຂມວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສຸຂໍ. ຄຓສງ຺ຄຓິກາກິເລສສງ຺ຄຓິກາຫິ ປວິວິຕ຺ຕິ ປວິເວໂກ. ປວິເວກວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສຸຂໍ. ຣາຄາທີນໍ ອຸປສມາວຫໍ ສຸຂໍ ອຸປສມສຸຂໍ. ມຄ຺ຄສມ຺ໂພຘາວຫໍ ສຸຂໍ ສມ຺ໂພຘິສຸຂໍ. ນິກາເມຕພ຺ພສ຺ສ, ນິກາມໍ ວາ ລາຠີ ນິກາມລາຠີ. ນິທຸກ຺ຂໍ ສຸເຂເນວ ລຠຕີຕິ ອທຸກ຺ຂລາຠີ. ກສິຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອປ຺ປກນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອກສິຣລາຠີຕິ ວິປຸລລາຠີ’’ຕິ.

ສາມາຍິກນ຺ຕິ ສມເຍ ກິເລສວິມຸຈ຺ຈນໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວາຕິ ສາມາຍິກໍ ມ-ກາເຣ ອ-ກາຣສ຺ສ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ – ‘‘ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕສມເຍ ກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ກນ຺ຕນ຺ຕິ ອງ຺ຄສນ຺ຕຕາຍ ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕາຍ ຈ ກມນີຍໍ ມໂນຣມ຺ມໍ. ອສາມາຍິກໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິມຸຕ຺ຕໍ.

ເອຕ຺ຕາວຕາຕິອາທິນາ ສງ຺ຄຓິກາຣາມສ຺ສ ວິເສສາຘິຄມສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍິກຠາວໍ ອນ຺ວຍໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ ສຫ ນິທສ຺ສເນນ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ສາ ທຸວິຘາ ອນ຺ຕຣາຍິກຕາ ໂວທານຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸກາ, ສໍກິເລສຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸກາ ຈ.

ເຕ ປຐມໍ ‘‘ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມ’’ຕິອາທິນາ ວິຠາເວຕ຺ວາ ອິຕຣໍ ວິຠາເວຕຸໍ, ‘‘ອິທານິ ໂທສຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຏ຺ຐິຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ນ຺ຫາຣຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຈມ຺ມຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ມໍສຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ອາກາໂສ ປຣິວາຣິໂຕ ຣູປນ຺ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໐໖) ວິຍ ອິຘ ຣູປສທ຺ໂທ ກຣຊກາຍປຣິຍາໂຍຕິ ‘‘ຣູປນ຺ຕິ ສຣີຣ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ນາຫໍ, ອານນ຺ທ…ເປ… ໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ? ນນຸ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ອນເປກ຺ຂຈິຕ຺ຕານໍ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສການມ຺ປິ ອສປ຺ປາຍວຊ຺ຊນສປ຺ປາຍເສວນວເສນ ກາຍສ຺ສ ປຣິຫຣຓໍ ໂຫຕີຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ຕໍ ປນ ໂຍ ກລ຺ລສຣີຣໍ ນິສ຺ສາຍ ຘມ຺ມສາຘນາຍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ເສວ ຘມ຺ມສາຘນຕາວເສນ. ຘມ຺ມສາຘນຠາວຎ຺ຫິ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອສປ຺ປາຍໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍວເສນ ໂປເສຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸຍຸຎ຺ຊນໂຕ ກາຍສ຺ສ ປຣິຫຣຓໍ, ນ ໂສ ກາເຍ ອຠິຣໂຕ ນາມ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອເປກ຺ຂາຍ ວິໂນທິຕພ຺ໂພ ຕາທິໂສຕິ. ອຸປາລິຄຫປຕິໂນຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ທສພລສາວກຕ຺ຕຸປຄມນສງ຺ຂາເຕນາ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

໑໘໗. ມຫາກຣຸຓາວເສນ ປຣິວຸຕາຍ ປຣິສາຍ ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນປິ ເອກນ຺ຕວິເວກຊ຺ຌາສຍຕ຺ຕາ ເອກໂກວ. ເອເຕນ ສຕ຺ຖຸໂນ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ປວິເວກຕ຺ເຕນ ວິວິຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຣູປາຣູປປຏິຠາຄນິມິຕ຺ເຕຫິ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ຣູປາທີນໍ ສງ຺ຂຕນິມິຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕິວິຍ ສນ຺ຕຕຣປຓີຕຕມຠາເວນ ວິເສສໂຕ ສິໂນຕິ ພນ຺ຘຕີຕິ ວິສໂຍ, ໂສ ເອວ ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ. ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ສຸຎ຺ຎຕນ຺ຕິ ສຸຎ຺ຎຕຜລສມາປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ. ອຸປຘິວິເວກຕາຍ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ ອິຘ ວິເວໂກຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ – ‘‘ວິເວກນິນ຺ເນນາ’’ຕິອາທິ. ຠງ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອເສເສຕ຺ວາ ອາສວຏ຺ຐານິຍານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ຕຕ຺ຖ ວິຄຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ວເສນ ວິຄຕນ຺ເຕນ, ເອວໍຠູຕໍ ເຕສໍ ພ຺ຍນ຺ຕິຠາວໍ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ‘‘ພ຺ຍນ຺ຕິຠູເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຍ຺ໂຍຊນໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິ, ອຸຍ຺ໂຍເຊຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີຕິ ວາ ອຸຍ຺ໂຍຊນິກໍ. ຍສ຺ມາ ນ ສພ຺ພກຖາ ອຸຍ຺ໂຍຊນວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຍ຺ໂຍຊນິກປຏິສໍຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ເຕລປາກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍາຕິ ຍຖາ ເຕລປາໂກ ນາມ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາໂລ ນ ອຕິກ຺ກມິຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ສມາປຕ຺ຕິກາລໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ. ຍຖາ ຫິ ກຸສໂລ ເວຊ຺ໂຊ ເຕລໍ ປຈນ຺ໂຕ ຕໍ ຕໍ ເຕລກິຈ຺ຈໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຍທິ ວາ ປຕ຺ຖິນ຺ນປາໂກ, ຍທິ ວາ ມຊ຺ຌິມປາໂກ, ຍທິ ວາ ຂຣປາໂກ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ສ ກາລໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ປຈຕິ, ເອວໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ເວເນຍ຺ຍານໍ ຎາຓປຣິປາກໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ກາລໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ປຣິສໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊນ຺ໂຕ ຈ ວິເວກນິນ຺ເນເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕິ. ທ຺ເວ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານິປິ ຕທຠິນີຫຕມໂນວິຎ຺ຎາຓວເສນ ນິພ຺ພານນິນ຺ນາເນວ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ສງ຺ຂາຣານໍ ສຸຏ຺ຐຸ ປຣິຎ຺ຎາຕຕາຍ ປຓີຕານມ຺ປິ ຣູປາທີນໍ ອາປາຖຄມເນ ປເຄວ ອິຕເຣສໍ ປຏິກູລຕາວ ສຸປາກຏາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ມາ ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ສີຕຊລຏ຺ຐານນິນ຺ນຕາ ນິພ຺ພານນິນ຺ນເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ອຕິວິຍ ສນ຺ຕປຓີຕຠາວໂຕ.

໑໘໘. ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວາຕິ ອິຘ ຌານາຣມ຺ມຓໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ. ອິຘ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ. ອປຄຸຓປາທກຊ຺ຌານຎ຺ຫິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ ວິປສ຺ສນາວິເສສສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນິຊ຺ຊີວນິສ຺ສຕ຺ຕຕໍ, ອນຕ຺ຕຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສມ຺ປຊ຺ຊນຠາວຊານເນນາຕິ ອິທານິ ເມ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວີຖິປຏິປນ຺ນໍ ນ ໂຫຕິ, ອຸປ຺ປຖເມວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຊານເນນ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຠຄວຕາ ວິປສ຺ສນາຍ ເອວ ປາທເກ ຌາເນ ອວຕ຺ວາ ປາທກຊ຺ຌານໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອປ຺ປຄຸຓປາທກຊ຺ຌານໂຕ’’ຕິອາທິ. ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ສມ຺ມາ ນ ສມາຫິຕຕ຺ຕາ. ໂສ ປນ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕຘມ຺ມາ ມຍ຺ຫໍ ນິຊ຺ຊຏາ ນິຄຸມ຺ພາ ຫຸຕ຺ວາ ນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຫນ຺ທາຫໍ ພຫິທ຺ຘາຘມ຺ເມ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ ເອກຈ຺ເຈສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸປຏ຺ຐິເຕສຸ ອິຕເຣປິ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍຸເມວາ’’ຕິ ປຣສ຺ສ…ເປ… ມນສິ ກໂຣຕິ. ປາທກຊ຺ຌານວເສນ ວິຍ ສມ຺ມສິຕຊ຺ຌານວເສນປິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິເຍວາຕິ ອາຫ – ‘‘ອຣູປສມາປຕ຺ຕິຍໍ ນຸ ໂຂ ກຖນ຺ຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ ມນສິ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ນ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ມຍ຺ຫໍ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ ວີຖິປຏິປນ຺ນໍ ຫຸຕ຺ວາ ນ ວຫຕີຕິ. ປາທກຊ຺ຌານເມວາຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ປາທກຠູຕເມວ ຌານໍ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ມນສິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ວິປສ຺ສນາຍ ຕິກ຺ຂວິສທຕາປາທນາຍ. ອວຫນ຺ເຕ ນິປຸຓາຠາເວນ ເຉທນກິຣິຍາຍ ອປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ເຕ. ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ຕິກ຺ຂກມ຺ມກຣຓໍ ສມຖວິປສ຺ສນາວິຫາເຣນາຕິ ອາຫ – ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ມນສິກາໂຣ ວຫຕີ’’ຕິ.

໑໘໙. ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ ເມຕິ ວີຖິປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສາຠາວໂຕ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ ເມ ກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຊານເນນ. ອິຣິຍາປຖໍ ອຫາເປຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ປຣິສ຺ສໂມ ນາຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ພລານຸຣູປໍ ຕສ຺ສ ກາລໍ ເນຕ຺ວາ ປມາຓເມວ ປວຕ຺ຕເນນ ອິຣິຍາປຖໍ ອໂຫເປຕ຺ວາ. ສພ຺ພວາເຣສູຕິ ຐານນິສຊ຺ຊາສຍນວາເຣສຸ. ກຖາວາເຣສຸ ປນ ວິເສສໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວທນ຺ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ, ‘‘ອິມິນາ ວິຫາເຣນາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໙໐. ກາມວິຕກ຺ກາທໂຍ ໂອຬາຣິກກາມຣາຄພ຺ຍາປາທສຠາຄາຕິ ອາຫ – ‘‘ວິຕກ຺ກປຫາເນນ ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ກເຖຕ຺ວາ’’ຕິ. ກາມຄຸເຓສູຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣເຓຕິ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຖາ ສພ຺ເພປິ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓເມວ. ສມຸທາຈຣຕີຕິ ສມຸທາຈາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ສມຸທາຈຣຓໂຕ’’ຕິ. ໂສ ປນ ຍສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ນ ສຕ຺ຕສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ເຈຕໂສ’’ຕິ. ມ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ ເອ-ກາຣສ຺ສ ຈ ອກາໂຣ ກໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເອຕນ຺ຕິ.

໑໙໑. ອນຸສໂຍຕິ ມານານຸສໂຍ ຠວຣາຄານຸສໂຍ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍຕິ ຕິວິໂຘປິ ອນຸສໂຍ ປຫີຍຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ, ‘‘ຕໂຕ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ຜລໍ, ຜລໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ປຫີນຠາວໍ ຊານາຕິ, ຕສ຺ສ ຊານເນນ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ.

ກຸສລໂຕ ອາຍາຕີຕິ ອາຍໂຕ, ໂສ ເອເຕສນ຺ຕິ ກຸສລາຍຕິກາ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸສລໂຕ ອາຄຕາ’’ຕິ. ຕໍ ປນ ເນສໍ ກຸສລາຍຕິກຕ຺ຕໍ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ ໂຫຕິ ສຫຊາຕວເສນປີຕິ ຕທຸຠຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ເສຍ຺ຍຖິທ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍສ຺ມາ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ເກຈິ ໂລກິຍາ, ເກຈິ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ; ອຖ ກສ຺ມາ ວິເສເສນ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ໂລເກ ອຸຕ຺ຕຣາ ວິສິຏ຺ຐາ’’ຕິ. ເຕນ ໂລກິຍຘມ຺ເມສຸ ອຸຕ຺ຕມຠາເວນ ຌານາທໂຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ໂລກສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣຓໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມຫຄ຺ຄຕຈິຕ຺ຕໍ ມາຣສ຺ສ ອວິສໂຍ ອກາມາວຈຣຕ຺ຕາ, ປເຄວ ຕໍ ວິປສ຺ສນາຍ ປາທກຠູຕໍ ສຸວິກ຺ຂາລິຕມລນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ເອໂກ ອານິສໍໂສ ອຕ຺ຖິ ຠາວນານຸໂຍຄສ຺ສ ສປ຺ປາຍຘມ຺ມກຖາປຏິລາໂຠ.

໑໙໒. ເອຕທຕ຺ຖນ຺ຕິ ເກວລສ຺ສ ສຸຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ. ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍວເສນາຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ? ນນຸ ສປ຺ປາຍວເສນ ທສກຖາວຕ຺ຖູນິ ອາຄຕານີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ອສປ຺ປາຍກຖາວຊ຺ຊນປຸພ຺ພິກາຍ ສປ຺ປາຍ ກຖາຍ ວເສນ ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍວເສນ ອາຄຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕປຣິຍຕ຺ຕິວເສນາຕິ ສຣູເປນ ຕຕ຺ຖ ອນາຄຕານິປິ ທສກຖາວຕ຺ຖູນິ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ, ‘‘ສຸຕປຣິຍຕ຺ຕິວເສນ ອາຄຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິປູຣຓວເສນ ສຣູປໂຕ ອາຄຕຕ຺ຕາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພານິ. ອຕ຺ໂຖຕິ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ.

໑໙໓. ອນຸອາວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອນຸອນຸ ອຠິມຸຂາ ຫຸຕ຺ວາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ປຍິຣຸປາສນາທິວເສນ ອນຸກູລຍນ຺ຕິ. ມຸຈ຺ຉນຕຓ຺ຫນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເຍສຸ ມຸຈ຺ຉນາກາຣໍ. ຕຓ຺ຫາຍ ປຕ຺ຖນາ ນາມ ເຕນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ປຕ຺ເຖຕິ ປວຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ກິເລສູປທ຺ທເວນາຕິ ກິເລສສງ຺ຂາເຕນ ອຸປທ຺ທເວນ. ກິເລສາ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ມຫານຕ຺ຖກຣຓໂຕ ‘‘ອຸປທ຺ທໂວ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ກິເລສູປທ຺ທເວນ ອນ຺ເຕວາສິໂນ, ອຸປທ຺ທໂວ ອນ຺ເຕວາສູປທ຺ທໂວ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ອຸປທ຺ທໂວ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣຸປທ຺ທໂວຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ‘‘ເສສຸປທ຺ທເວສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ອຕິທິສຕິ. ຄຸຓມຣຓໍ ກຖິຕໍ, ນ ຊີວິຕມຣຓໍ.

ອປ຺ປລາຠາຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກລາຠີ ວິເສສານໍ. ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕພ຺ຣຫ຺ມຈາຣຸປທ຺ທໂວ ທຸກ຺ຂວິປາກຕໂຣ ເຈວ ກຏຸກວິປາກຕໂຣ ຈາຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອາຈຣິຍນ຺ເຕວາສິກູປທ຺ທໂວ ຫິ ພາຫິຣກສມຍວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ, ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣຸປທ຺ທໂວ ປນ ສາສນວເສນ. ທຸຣກ຺ຂາເຕ ຫິ ຘມ຺ມວິນເຍ ທຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ນ ມຫາສາວຊ຺ຊາ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສສ຺ສ ສິຖິລວາຍາມຠາວໂຕ; ສ຺ວາຂ຺ຍາເຕ ປນ ຘມ຺ມວິນເຍ ທຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ມຫາສາວຊ຺ຊາ ມຫໂຕ ອຕ຺ຖສ຺ສ ພາຫິຣຠາວກຣຓໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສາສເນ ປນາ’’ຕິອາທິ.

໑໙໖. ຕສ຺ມາຕິ ອິທໍ ປຸພ຺ພປຣາເປກ຺ຂໍ ປຸຣິມສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣຓຠາເວນ ປຈ຺ຈາມສນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ມິຕ຺ຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ມິຕ຺ຕວາ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ມິຕ຺ຕວຕາ, ຕາຍ. ມິຕ຺ຕວເສນ ປຏິປຊ຺ຊນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມິຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ. ສປຕ຺ຕວຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ທຸກ຺ກຏທຸພ຺ຠາສິຕມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ອິມິນາ ປເຄວ ອິຕຣໍ ວີຕິກ຺ກມນ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສາວເກສຸ ຫິຕປຣກ຺ກມນໍ ໂອວາທານຸສາສນີຫິ ປຏິປຊ຺ຊນນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ຕຖາ ນ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອາມກມຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຸລາລຠາຊນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນາຫໍ ຕຸມ຺ເຫສຸ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ກຸມ຺ຠກາໂຣ ວິຍ ອາມກຠາຊເນສຸ ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫສຸ ເກວລໍ ຊານາເປນ຺ໂຕ ນ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສາມິ. ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ນີຫຣິຕ຺ວາ. ໂລກິຍຄຸຓາປິ ອິຘ ສາໂຣຕ຺ເວວ ອຘິປ຺ເປຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓານໍ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ມຫາສຸຎ຺ຎຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໓. ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໗. ວິຠຕ຺ຕິປຕິຣູປກາ ຈ ນິປາຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຍຖາຣຫໍ ຕໍຕໍວິຠຕ຺ຕິອຕ຺ຖທີປກາ, ອິຘ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈໂນ ຍຕ຺ຣສທ຺ໂທ, ຫິສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ, ນາມສທ຺ໂທ ອຈ຺ຉຣິຍຕ຺ໂຖ, ປທຕ຺ຕຍສ຺ສ ປນ ອຈ຺ຉຣິຍຕ຺ຖນິທ຺ທິຏ຺ຐຕາຍ ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກໍສໂຕ ປເນຕໍ ປທຕ຺ຕຍໍ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ, ‘‘ຍຕ຺ຣາຕິ ນິປາຕວເສນ ອນາຄຕວຈນ’’ນ຺ຕິ. ປປຎ຺ຈສທ຺ໂທ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕ. ຉິນ຺ນວຏຸເມຕິ ອິມິນາ ສພ຺ພກິເລສວຏ຺ຏສ຺ສ ອກຸສລກມ຺ມວຏ຺ຏສ຺ສ ຈ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ວິປາກວຏ຺ຏສ຺ສ ຈ ອຸປຣິ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ອາຫ – ‘‘ວຏຸມນ຺ຕິ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມວຏ຺ຏໍ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ນິປາຕວເສນ ຍຕ຺ຣສທ຺ທໂຍເຄນ. ອນາຄຕວຈນນ຺ຕິ ອິທໍ ອນາຄຕວຈນສທິສຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນາຄຕຕ຺ຖວາຈີ ຫິ ອນາຄຕວຈນໍ, ອຕ຺ໂຖ ເຈຕ຺ຖ ອຕີໂຕຕິ. ອນຸສ຺ສຣີຕິ ອິທໍ ອນຸສ຺ສຣິຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ນ ອນຸສ຺ສຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສທ຺ທປໂຍຄສ຺ສ ອຕີຕວິສຍຕ຺ຕາ. ຍທາ ປນ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຍາ ກຖາ ປວຕ຺ຕິຕາ, ຕໂຕ ປຈ຺ຉາປິ ຠຄວໂຕ ເຕສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ໂຫຕິເຍວ.

ຂຕ຺ຕິຍຊຈ຺ຈາຕິອາທິກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອສມ຺ຠິນ຺ນາຍ ຂຕ຺ຕິຍຊາຕິຍາ ອຸທິໂຕທິຕາຍ. ພ຺ຣຫ຺ມຊຈ຺ຈາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຊຈ຺ຈາ. ເອວໍໂຄຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສີເລນາຕິ ປາຣມິຕາສມ຺ຠູເຕນ ພຸທ຺ຘາເວຓິກຕ຺ຕາ ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓນ ໂລກິເຍນ ໂລກຸຕ຺ຕເຣນ ຈ ສີເລນ. ເອວໍສີລາຕິ ອນວເສສສີລານໍ ວິສຸໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓກຣເຓນ ເອວໍສີລາຕິ ອນຸສ຺ສຣິສ຺ສຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸ. ຍຖາ ວິຊ຺ຊາຠາຄິຍາ ວິຊ຺ຊາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ, ເອວໍ ສມາຘິປກ຺ຂາ ສມາຘິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາປິ ສຕິວີຣິຍາທໂຍຕິ ອາຫ – ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ສມາຘິປກ຺ຂານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫາໂຣ ຄຫິໂຕວາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ສມາຘິປກ຺ຂຘມ຺ມວິນິມຸຕ຺ໂຕ ເອວ ອິຘ ວິຫາໂຣ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິທໍ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ຍຖາ ວາ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລສງ຺ຄຫິຕາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ສມາຘິປຎ຺ຎາ ‘‘ເອວໍຘມ຺ມາ ເອວໍປຎ຺ຎາ’’ຕິ ປເທຫິ ເຫຏ຺ຐາ ຄຫິຕາປິ ຍຖາສກໍ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ມຸຈ຺ຈນສ຺ສ ປວຕ຺ຕິວິເສສໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ເອວໍວິມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸນ ຄຫິຕາ, ຕຖາ ‘‘ເອວໍຘມ຺ມາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄຫິຕາປິ ສມາຘິປກ຺ຂຘມ຺ມາ ທິພ຺ພພ຺ຣຫ຺ມອາເນຎ຺ຊອຣິຍວິຫາຣສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິວິເສສໍ ອຸປາທາຍ, ‘‘ເອວໍວິຫາຣີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸນ ຄຫິຕາຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ນ ໂກຈິ ວິໂຣໂຘ. ຜລຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິກາເລປິ ກິເລສານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ ນ ຕໍອານຸຠາວຊາຕາ, ອຖ ໂຂ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ອາຫ – ‘‘ມຄ຺ຄານຸຠາເວນ ກິເລສານໍ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ. ໂຍ ຍໍ ປຊຫຕິ, ໂສ ປຫາຍໂກ ປຫາຕພ຺ພໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິສໍສຏ຺ຐຠາວໂຕຕິ ປຫານວິຠາເຄນ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອປຫາຍກສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ກຖໍ ວິມຸຕ຺ຕຕາ? ວິສໍສຏ຺ຐາຠາວໂຕ ເອວ. ຕຎ຺ຫິ ປກຕິຍາວ ສພ຺ພໂສ ກິເລເສຫິ ວິສໍສຏ຺ຐໍ ວິນິສ຺ສຏໍ ສຸວິທູຣວິທູເຣ ຐິຕໍ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ຕໂຕ ນິສ຺ສຏຕ຺ຕາ ນິສ຺ສຣຓວິມຸຕ຺ຕິ ນິສ຺ສຣຓປຫານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໑໙໙. ອິເມ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຈ຺ຉຣິຍອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມາ, ນ ສາວກວິສຍາ, ມມ ປນ ເທສນາ ຕຍາ ສຸຕາ ເອວາຕິ ເຕ ເຖຣສ຺ເສວ ຠາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ, ‘‘ຕໍ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ປຏິຠນ຺ຕູ’’ຕິ ອາຫ. ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ກາລເຠທວເສນ ລພ຺ຠມານມ຺ປິ ສມ຺ປຊານຠາວໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ຄຕິວິຠາເຄນ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ທ຺ເວ ສມ຺ປຊຎ຺ຎານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ – ອຏ຺ຐ ວເຣ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ກຖໍ ວຣໍ ເທວຕາ ເທຕິ, ປຣສ຺ສ ທີຍມານຎ຺ຈ ຕໍ ກຖໍ ປຣສ຺ສ ສມິຊ຺ຌຕີຕິ? ກມ຺ມພເລເນວ. ຍທິ ຫິ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກໂຕກາສໍ ຍສ຺ສ ຕທປເທເສນ ຜລໍ ວິປຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ເທວຕາຍ ຕສ຺ສ ວຣໍ ທິນ຺ນໍ, ອິຕເຣນ ຈ ລທ຺ຘນ຺ຕິ ໂວຫາໂຣ ໂຫຕີຕິ. ອປິຈ ປຣສ຺ສ ປຕ຺ຖິຕວຣານິ ນາມ ວິປຈ຺ຈມານສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູໂຕ ປໂຍຄວິເສໂສຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕານິ ວິປຈ຺ຈເນ ເອກນ຺ຕິການິປິ ອປ຺ເປສກ຺ຂາ ເທວຕາ – ‘‘ອຍມສ຺ສ ປຕ຺ຖນາ ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ໂນ’’ຕິ ນ ຊານນ຺ຕິ, ສກ຺ໂກ ປນ ປຎ຺ຎວາ ຕານິ ເອກຈ຺ຈໍ ຊານາຕິເຍວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສກ຺ເກນ ປສີທິຕ຺ວາ ທິນ຺ເນ ອຏ຺ຐ ວເຣ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ.

ປຐມຊວນວາເຣຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສພ຺ພປຐມຊວນວາເຣ. ໂສ ຫິ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອາສນ຺ນຠາວໂຕ ອວິສໂທ ໂຫຕິ, ເທວຠາເວ ນິກນ຺ຕິວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ນ ຊານາຕິ. ອຎ຺ຎາຫິ ເທວຕາຫິ ອສາຘາຣຓຊານນໍ ໂຫຕິ ທຸຕິຍຊວນວາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ.

ອຎ຺ເຎປິ ເທວາຕິອາທິນາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊຎ຺ເຎເນວ ຐິຕຠາວໍ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ວິຠາເວຕິ. ອາຫາຣູປຈ຺ເຉເທນ ກາລງ຺ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕເຣສມ຺ປິ ທິພ຺ພໂຠເຄຫິ ມຸຈ຺ຉິຕຕໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນານໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕານໍ ສມ຺ປຊຎ຺ຎາຠາໂວ ໂຫຕິເຍວ. ກິໍ ຕຖາຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຍຖາຣູປໍ ອຸຬາຣໍ ປຓີຕຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ເຕ ເທວາ ສໍມຸຈ຺ຉິຕາ ອາຫາຣູປຈ຺ເຉທມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ກິໍ ຕຖາຣູປໍ ອຸຬາຣໍ ປຓີຕຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ປຊຎ຺ຎານຸຠາວໍ ວິຠາເວຕຸໍ ໂຈທນໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ? ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎ ສຕ຺ເຕ ທສຫິ ວິເສເສຫິ ອຘິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ປເຄວ ຕຕ຺ຖ ເທວຠູໂຕ, ຕຖາປິ ‘‘ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຈ຺ຉຣິຍຘມ຺ໂມ ວຸຕ຺ໂຕ.

໒໐໐. ສມ຺ປຕ຺ຕິຠເວ ທີຆາຍຸກຕາ ນາມ ປຎ຺ຎາພເລນ ໂຫຕິ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈ ມຫາປຎ຺ໂຎ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ເຕນ ທີຆາຍຸເກນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ, ‘‘ເສສຕ຺ຕຠາເວສຸ ກິໍ ຍາວຕາຍຸກໍ ນ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ໂຈເທຕິ. ອິຕໂຣ ‘‘ອາມ ນ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ປຏິຊານິຕ຺ວາ, ‘‘ອຎ຺ຎທາ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ. ‘‘ອິຘ ນ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈນວເສນ ກາລກິຣິຍາ ອຘິມຸຕ຺ຕິກາລກິຣິຍາ. ປາຣມິຘມ຺ມານຎ຺ຫິ ອຸກ຺ກໍສປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຠິຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕີຫິ ສນ຺ຕານສ຺ສ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕສິເນຫສ຺ສ ຕນຸຠາເວນ ສຕ຺ເຕສຸ ຈ ມຫາກຣຸຓາຍ ອຸຬາຣຠາເວນ ອຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ຕິກ຺ຂວິສທຠາວາປຕ຺ຕິຍາ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ອຘິປ຺ປາຍາ ສມິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ເຕ ວິຍ ກມ຺ເມສຸ ຈ ເຕສໍ ວສິຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ຍຕ຺ຖຸປປນ຺ນານໍ ປາຣມິໂຍ ສມ຺ມເທວ ປຣິພ຺ຣູເຫນ຺ຕິ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ອຍໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ກປ຺ເປ ນານາຊາຕີສຸ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອປ຺ປກເມວ ກາລໍ ຕຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ – ‘‘ອຍໍ ກາລກິຣິຍາ ອຎ຺ເຎສໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ສພ຺ພປາຣມີນໍ ປູຣິຕຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ປໂຍຊນາຠາວໂຕ ຕຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ອຘິມຸຕ຺ຕິກາລກິຣິຍາ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອປິຈ ຈຣິມຠເວ ຈຕຸມຫານິຘິສມຸຏ຺ຐານປຸພ຺ພິກາຍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິສທິສາຍ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ວິຍ ພຸທ຺ຘຠູຕສ຺ສ ອສທິສທານາທິວເສນ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓລາຠຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວິຍ ຈ ອິໂຕ ປຣໍ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິອນຸຠວນໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ຍາວຕາຍຸກຏ຺ຐານໍ ອຸສ຺ສາຫຊາຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣສ຺ສ ວເສນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ຘມ຺ມຕາ.

ມນຸສ຺ສຄຓນາວເສນ, ນ ເທວຄຓນາວເສນ. ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານີຕິ ຈຸຕິຍາ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ. ອມິລາຍິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອມິລາຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ຕາສໍ ມາລານໍ ວຓ຺ຓສມ຺ປທາປິ ຄນ຺ຘສມ຺ປທາປິ ໂສຠາສມ຺ປທາປິ ທສ຺ສິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ພາຫິຣພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ຣໂຊຊລ຺ລານໍ ເລສສ຺ສປິ ອຠາວໂຕ ເທວານໍ ສຣີຣຄຕານິ ວຕ຺ຖານິ ສພ຺ພກາລໍ ປຣິສຸທ຺ຘປຠສ຺ສຣາເນວ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວຕ຺ເຖສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ເນວ ສີຕໍ ນ ອຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ສີຕສ຺ສ ປຕີກາຣວເສນ ອຘິກໍ ເສວິຍມານໍ ອຸຓ຺ຫໍ, ສຍເມວ ວາ ຂຣຕຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຘິຠວນ຺ຕໍ ສຣີເຣ ເສທໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ຕາທິສໍ ເນວ ສີຕໍ ນ ອຸຓ຺ຫໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ມຣຓາສນ຺ນກາເລ. ພິນ຺ທຸພິນ຺ທຸວເສນາຕິ ມຸຕ຺ຕຄຸຬິກາ ວິຍ ພິນ຺ທຸ ພິນ຺ທຸ ຫຸຕ຺ວາ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ທນ຺ຕານໍ ຂຓ຺ຑິຕຠາໂວ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈໍ. ເກສານໍ ປລິຕຠາໂວ ປາລິຈ຺ຈໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວລິຕ຺ຕຈຕໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ກິລນ຺ຕຣູໂປ ອຕ຺ຕຠາໂວ ໂຫຕິ, ນ ປນ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈປາລິຈ຺ຈາທີຫີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາຕິ ອນຠິຣຕິ, ສາ ນຕ຺ຖິ ອຸປຣູປຣິ ອຸຬາຣຸຬາຣານເມວ ໂຠຄານໍ ວິເສສໂຕ ຣຸຈິຊນການໍ ອຸປຕິຏ຺ຐນໂຕ.

ປຓ຺ຑິຕາ ເອວາຕິ ພຸທ຺ຘິສມ຺ປນ຺ນາ ເອວ ເທວຕາ. ຍຖາ ເທວຕາ ‘‘ສມ຺ປຕິ ຊາຕາ ກີທິເສນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອິມິນາ ນາມ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ຊານນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຕີຕຠເວ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ເອກຈ຺ຈໍ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ປຸຎ຺ຎໍ ຊານນ຺ຕິເຍວ ມຫາປຸຎ຺ຎາຕິ ອາຫ – ‘‘ເຍ ມຫາປຸຎ຺ຎາ’’ຕິອາທິ.

ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ ຈິຣຕຣກາລຕ຺ຕາ ປຣມາຍຸໂນ. ອນິຍ຺ຍານິກນ຺ຕິ ນ ນິຍ຺ຍານາວຫໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຠາຊນຠາວໂຕ. ສຕ຺ຕາ ນ ປຣມາຍຸໂນ ໂຫນ຺ຕິ ນາມ ປາປຸສ຺ສນ຺ນຕາຍາຕິ ອາຫ – ‘‘ຕທາ ຫິ ສຕ຺ຕາ ອຸສ຺ສນ຺ນກິເລສາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖາຫ – ‘‘ກສ຺ມາ ສມ຺ພຸທ຺ຘາ ມນຸສ຺ສໂລເກ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ເທວພ຺ຣຫ຺ມໂລເກສູ’’ຕິ. ເທວໂລເກ ຕາວ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສສ຺ສ ອໂນກາສຠາວໂຕ ຕຖາ ອນຈ຺ຉຣິຍຠາວໂຕ. ອຈ຺ຉຣິຍຘມ຺ມາ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ, ເຕສໍ ສາ ອຈ຺ຉຣິຍຘມ຺ມຕາ ເທວຕ຺ຕຠາເວ ຐິຕານໍ ນ ປາກຏາ ໂຫຕິ ຍຖາ ມນຸສ຺ສຠູຕານໍ. ເທວຠູເຕ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ທິສ຺ສມານໍ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ເທວານຸຠາວໂຕວ ໂລໂກ ທຫຕິ, ນ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໂຕ, ຕຖາ ສຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ ນ ສມ຺ປສີທຕິ ອິສ຺ສຣກຸຕ຺ຕຄ຺ຄາຫໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ເທວຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ຈ ຈິຣກາລປວຕ຺ຕນໂຕ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕວາທໂຕ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຕ຺ຕານໍ ຕາທິສຄາຫວິໂມຈນຕ຺ຖຎ຺ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ມນຸສ຺ສສຸຄຕິຍໍເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ; ນ ເທວສຸຄຕິຍໍ, ມນຸສ຺ສສຸຄຕິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕາປິ ໂອປປາຕິກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ສຕິ ຈ ໂອປປາຕິກູປປຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໂທສານຕິວຕ຺ຕນໂຕ. ຘມ຺ມເວເນຍ຺ຍານໍ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມຕນ຺ຕິຍາ ຐປນສ຺ສ ວິຍ ຘາຕຸເວເນຍ຺ຍານໍ ອຕ຺ຖາຍ ຘາຕູນໍ ຐປນສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຈ. ນ ຫິ ໂອປປາຕິການໍ ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ສຣີຣຘາຕຸໂຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ໂອປປາຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຈຣິມຠເວ ຈ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕາ, ມນຸສ຺ສຠາວສ຺ສ ປາກຏກຣຓາຍ ທາຣປຣິຄ຺ຄຫມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕາ ຍາວ ປຸຕ຺ຕມຸຂທສ຺ສນາ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ປຣິປາກຄຕສີລເນກ຺ຂມ຺ມປຎ຺ຎາທິປາຣມິກາປິ ນ ອຠິນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ກິໍ ວາ ເອຕາຍ ກາຣຓຈິນ຺ຕາຍ? ສພ຺ພພຸທ຺ເຘຫິ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ຓາ, ຍທິທໍ ມນຸສ຺ສຠູຕານໍເຍວ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌນາ, ນ ເທວຠູຕານນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ຘມ຺ມຕາ. ຕຖາ ຫິ ຕທຕ຺ໂຖ ມຫາຠິນີຫາໂຣປິ ມນຸສ຺ສຠູຕານໍເຍວ ອິຊ຺ຌຕິ, ນ ອິຕເຣສໍ.

ກສ຺ມາ ປນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ຊມ຺ພຸທີເປເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ເສສທີເປສູຕິ? ເກຈິ ຕາວ ອາຫຸ – ‘‘ຍສ຺ມາ ປຖວິຍາ ນາຠິຠູຕາ ພຸທ຺ຘານຸຠາວສຫິຕາ ອຈລຏ຺ຐານຠູຕາ ໂພຘິມຓ຺ຑຠູມິ ຊມ຺ພຸທີເປເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ຊມ຺ພຸທີເປເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ; ‘‘ຕຖາ ອິຕເຣສມ຺ປິ ອວິຊຫິຕຏ຺ຐານານໍ ຕຕ຺ເຖວ ລພ຺ຠມານໂຕ’’ຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ – ຍສ຺ມາ ປຸຣິມພຸທ຺ຘານໍ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ສາວກໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ສາວກໂພຘິຍາ ອຠິນີຫາໂຣ ສາວກປາຣມີນໍ ສມ຺ຠຣຓໍ ປຣິປາຈນຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘເຂຕ຺ຕຠູເຕ ອິມສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ ຊມ຺ພຸທີເປເຍວ ອິຊ຺ຌຕິ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ. ເວເນຍ຺ຍານໍ ວິນຍນຕ຺ໂຖ ຈ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທຕິ ອຄ຺ຄສາວກາທິເວເນຍ຺ຍວິເສສາເປກ຺ຂາຍ ເອກສ຺ມິໍ ຊມ຺ພຸທີເປເຍວ ພຸທ຺ຘາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ເສສທີເປສຸ. ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ໂຓຕິ ເຕສໍ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິສານໍ ຕຕ຺ເຖວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕິຈກ຺ການໍ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຸປນິສ຺ສຍໂຕ ອປຣາປຣໍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕີສຸ ທີເປສຸ ພຸທ຺ຘາ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຊມ຺ພຸທີເປເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ທີປໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ເທສນິຍເມປິ ກາຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ອິທານິ ຈ ຂຕ຺ຕິຍກຸລໍ ໂລກສມ຺ມຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານມ຺ປິ ປູຊນີຍຠາວໂຕ. ຣາຊາ ເມ ປິຕາ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ກຸລໍ ປສ຺ສິ ປິຕຸວເສນ ກຸລສ຺ສ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພໂຕ. ທສນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຸປຣິ ສຕ຺ຕ ທິວສານີຕິ ປສ຺ສິ ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ຕຣາຍາຠາວໍ ອຎ຺ຎາສິ, ຕສ຺ສາ ຈ ຕຸສິຕຠເວ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິປຈ຺ຈນຸຠວນໍ.

ຕາ ເທວຕາຕິ ທສສຫສ຺ສິຈກ຺ກວາຬເທວຕາ. ກຖໍ ປນ ຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປູຣິຕປາຣມິຠາວໍ ຠາວິນຎ຺ຈ ສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວໍ ຊານນ຺ຕີຕິ? ມເຫສກ຺ຂານໍ ເທວຕານໍ ວເສນ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຈ ຕາ ເທວຕາ ອຠິສມຍຠາຄິໂນ. ຕຖາ ຫິ ຠຄວໂຕ ຈ ຘມ຺ມທານສໍວິຠາເຄ ອເນກວາຣໍ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬວາສິເທວຕາສນ຺ນິປາໂຕ ອໂຫສິ.

ຈວາມີຕິ ປຊານາຕິ ຈຸຕິອາສນ຺ນຊວເນຫິ ຎາຓສຫິເຕຫິ ຈຸຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐິຕຠາວສ຺ສ ປຏິສໍວິທິຕຕ຺ຕາ. ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓສ຺ສ ອິຕ຺ຕຣຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ຈຸຕູປປາຕຎາຓສ຺ສປິ ອວິສໂຍ ເອວ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາວຊ຺ຊນປຣິຍາໂຍຕິ ອາວຊ຺ຊນກ຺ກໂມ. ຍສ຺ມາ ເອກວາຣໍ ອາວຊ຺ຊິຕມຕ຺ເຕນ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິຈ຺ຉິນິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ຕເມວາຣມ຺ມຓໍ ທຸຕິຍໍ ຕຕິຍຎ຺ຈ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຈ຺ຉີຍຕິ, ອາວຊ຺ຊນສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ຊວນວາໂຣ ຄຫິໂຕ. ເຕນາຫ – ‘‘ທຸຕິຍຕຕິຍຈິຕ຺ຕວາເຣເຍວ ຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຈຸຕິຍາ ປຸເຣຕຣໍ ກຕິປຍຈິຕ຺ຕວາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຣຓໍ ເມ ອາສນ຺ນນ຺ຕິ ຊານນໂຕ, ‘‘ຈຸຕິກ຺ຂເຓປິ ຈວາມີຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິສນ຺ຘິຍາ ປນ ອປຸພ຺ພຠາວໂຕ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ. ນິກນ຺ຕິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຣໂຕ ອສຸກສ຺ມິໍ ຐາເນ ມຍາ ປຏິສນ຺ຘິ ຄຫິຕາຕິ ປຊານາຕິ, ທຸຕິຍຊວນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຊານາຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓກາເລ. ທສສຫສ຺ສີ ກມ຺ປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ປນກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ມຫາກາຣຸຓິກາ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສຸຂວິຘານຕປ຺ປຣຕາຍ ພຫຸລໍ ໂສມນສ຺ສິກາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ປຐມມຫາວິປາກຈິຕ຺ເຕນ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໗; ຘ. ສ. ໔໙໘; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໑໙໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ປນ ຍທິປິ ມຫາກາຣຸຓິກາ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕສຸຂວິຘານຕປ຺ປຣາ, ວິເວກຊ຺ຌາສຍາ ປນ ວິສງ຺ຂາຣນິນ຺ນາ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຓພຫຸລາຕິ ປຎ຺ຈເມນ ມຫາວິປາກຈິຕ຺ເຕນ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓມາຫ.

ປຸເຣ ປຸຓ຺ຓມາຍ ສຕ຺ຕມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ປຸຓ຺ຓມາຍ ປຸເຣ ສຕ຺ຕມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ ນວມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕເມ ທິວເສຕິ ອາສາຬ຺ຫີປຸຓ຺ຓມາຍ. ອິທໍ ສຸປິນນ຺ຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາກາຣໍ ສຸປິນໍ. ເນສໍ ເທວິໂຍຕິ ມຫາຣາຊູນໍ ເທວິໂຍ.

ໂສ ຈ ໂຂ ປຸຣິສຄພ຺ໂຠ, ນ ອິຕ຺ຖິຄພ຺ໂຠ, ປຸຕ຺ໂຕ ເຕ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຕ຺ຕໂນ ສຸປິນສຕ຺ຖນເຍນ ກເຖສຸໍ. ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສິສ຺ສຕີຕິອາທິ ປນ ເທວຕາວິຄ຺ຄເຫນ ຠາວິນມຕ຺ຖໍ ຍາຖາວໂຕ ປເວເທສຸໍ.

ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ຄພ຺ໂຠ ວຸຈ຺ຈຕິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິ, ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອວກ຺ກນ຺ຕິ, ຕາວ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ, ຍາວ ນ ນິກ຺ຂມຕິ. ຐິຕກາວ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ ຘມ຺ມາສນໂຕ ໂອຕຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມກຖິໂກ ວິຍ.

໒໐໑. ວຕ຺ຕມານສມີເປ ວຕ຺ຕມາເນ ວິຍ ໂວຫຣີຍຕີຕິ ໂອກ຺ກມຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ເອວໍ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນສ຺ສ ສມ຺ປຊານນາ ໂຫຕິ. ນ ໂອກ຺ກມມາເນ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂຓສ຺ສ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ. ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬປຕ຺ຖຣເຓນ ວາ ອປ຺ປມາໂຓ. ອຕິວິຍ ສມຸຊ຺ຊລຠາເວນ ອຸຬາໂຣ. ເທວານຸຠາວນ຺ຕິ ເທວານໍ ປຠານຸຠາວໍ. ເທວານຎ຺ຫິ ປຠໍໂສ ໂອຠາໂສ ອຘິຠວຕິ, ນ ເຕສໍ ອາຘິປຈ຺ຈໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເທວານ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉາທິນາ ເກນຈິ ນ ຫຎ຺ຎຕີຕິ ອຆາ, ອພາຘາ. ເຕນາຫ ‘‘ນິຈ຺ຈວິວຏາ’’ຕິ. ອສໍວຸຕາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ອຸປຣິ ຈ ເກນ ຈິ ນ ປິຫິຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ເຫຏ຺ຐາປິ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ເທນ ຍຖາ ເຫຏ຺ຐາ ອຸທກສ຺ສ ປິຘາຍິກາ ປຖວີ ນຕ຺ຖີຕິ ອສໍວຸຕາ ໂລກນ຺ຕຣິກາ, ເອວໍ ອຸປຣິປິ ຈກ຺ກວາເຬສຸ ວິຍ ເທວວິມານານໍ ອຠາວໂຕ ອສໍວຸຕາ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອນ຺ຘກາໂຣ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ອນ຺ຘກາຣາ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ນ ຊາຍຕິ ອາໂລກສ຺ສາຠາວໂຕ, ນ ຈກ຺ຂຸໂນ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ເຕນ ໂອຠາເສນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊມ຺ພຸທີເປ ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ຫິກເວລາຍໍ ປຸພ຺ພວິເທຫວາສີນໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມນວເສນ ອຸປຑ຺ຒໍ ສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ອປຣໂຄຍານວາສີນໍ ອຸຄ຺ຄມນວເສນ, ເອວໍ ເສສທີເປສຸປີຕິ ອາຫ – ‘‘ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ຕີສຸ ທີເປສຸ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ປນ ທ຺ວີສຸ ເອວ ທີເປສຸ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ. ເອເກກາຍ ທິສາຍ ນວ ນວ ໂຍຊນສຕສຫສ຺ສານິ ອນ຺ຘກາຣວິຘມນມ຺ປິ ອິມິນາ ນເຍນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຠາຍ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຠາຍ ໂອຠາສິຕຸໍ ນ ອຠິສມ຺ຠຸຓນ຺ຕິ. ຍຸຄນ຺ຘຣປພ຺ພຕມຕ຺ຖກປ຺ປມາເຓ ອາກາເສ ວິຈຣຓໂຕ, ‘‘ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕສ຺ສ ເວມຊ຺ເຌນ ຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວາວຏາຕິ ຂາທນຕ຺ຖໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕາ. ວິປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາຕິ ວິວຏ຺ຏິຕ຺ວາ. ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ມຸຈ຺ຉາປຕ຺ຕິຍາ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ, ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄຈ຺ເຉທນວເສນ ວາ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ອຈ຺ຈນ຺ຕຂາເຣຕິ ອາຕປສນ຺ຕາປາຠາເວນ ອຕິສີຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕຂາຣຕາ ວຸຕ຺ຕາ ສິຍາ. ນ ຫິ ຕໍ ກປ຺ປສຓ຺ຐານອຸທກໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິກຣມຫາເມຆວຸຏ຺ຐໍ ປຖວີສນ຺ຘາຣກໍ ກປ຺ປວິນາສກອຸທກໍ ວິຍ ຂາຣໍ ຠວິຕຸມຣຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ສຕິ ປຖວີປິ ວິລີເຍຍ຺ຍ. ເຕສໍ ວາ ປາປກມ຺ມພເລນ ເປຕານໍ ປກຕິອຸທກສ຺ສ ປຸພ຺ພເຂຬຠາວາປຕ຺ຕິ ວິຍ ຕສ຺ສ ອຸທກສ຺ສ ຕທາ ຂາຣຠາວາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຈ຺ຈນ຺ຕຂາເຣ ອຸທເກ’’ຕິ. ສມນ຺ຕໂຕຕິ ສພ຺ພຠາຄໂຕ ຉປ຺ປກາຣມ຺ປິ.

໒໐໒. ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຣາຊູນໍ ວເສນາຕິ ເວສ຺ສວຓາທິຈຕຸມຫາຣາຊຠາວສາມຎ຺ເຎນ.

໒໐໓. ສຠາເວເນວາຕິ ປຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຄຫເຓນ ວິນາ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວເນວ ສຍເມວ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ.

ມນຸສ຺ເສສູຕິ ອິທໍ ປກຕິຈາຣິຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ນາມ ມນຸສ຺ສປຸຣິເສສຸ ປຸຣິສາຘິປ຺ປາຍຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ, ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ປນ ເທເວສູປິ ຕາທິສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວ. ຍຖາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕຸ ປຸຣິສາຘິປ຺ປາຍຈິຕ຺ຕໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ສ ອານຸຠາເວເນວ ສາ ເກນຈິ ປຸຣິເສນ ອນຕິກ຺ກມນີຍາຕິ ອາຫ – ‘‘ປາທາ ນ ວຫນ຺ຕິ, ທິພ຺ພສງ຺ຂລິກາ ວິຍ ພຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ.

ປຸພ຺ເພ ‘‘ກາມຄຸຓູປສໍຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຸນ ‘‘ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕາ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ປຣິຈາເຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຖມິທໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພ’’ຕິອາທິ. ວຕ຺ຖຸປຏິກ຺ເຂໂປຕິ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວຕ຺ຖຸປຏິເສໂຘ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຣິສາຘິປ຺ປາຍວເສນາ’’ຕິ. ອາຣມ຺ມຓປຏິລາໂຠຕິ ຣູປາທິປຎ຺ຈກາມຄຸຓາຣມ຺ມຓສ຺ເສວ ປຏິລາໂຠ.

໒໐໔. ກິລມໂຖຕິ ເຂໂທ. ກາຍສ຺ສ ຫິ ຄຣຸຠາວກຐິນຠາວາທໂຍປິ ຕສ຺ສາ ຕທາ ນ ໂຫນ຺ຕິ ເອວ. ‘‘ຕິໂຣກຸຈ຺ຉິຄຕໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກທາ ປຏ຺ຐາຍ ປສ຺ສຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ກລລາທິກາລໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ທສ຺ສເນ ປໂຍຊນໍ ສຍເມວ ວທຕິ, ຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ ກລລາທິກາເລ ນ ປສ຺ສຕິ. ປຸຕ຺ເຕນາຕິ ທຫເຣນ ມນ຺ເທນ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍເກນ. ຍໍ ຕໍ ມາຕູຕິອາທິ ປກຕິຈາຣິຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຄພ຺ຠໂຕປິ ຫິ ສວິເສສໍ ໂພຘິສຕ຺ຕຄພ຺ໂຠ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣສ຺ສ ສາຕິສຍຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ອຕິວິຍ ສປ຺ປາຍາຫາຣາຈາຣາ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຣິຫຣຕິ. ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂຕິ ມາຕຸ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ. ອິທານິ ຕິໂຣກຸຈ຺ຉິຄຕສ຺ສ ທິສ຺ສມານຕາຍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ພາຫິຣຎ຺ຈ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ປຸພ຺ເພ ກຕກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສ຺ສາຕິ ເທວິຍາ. ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ກຸຈ຺ຉິໍ. ຜລິກອພ຺ຠປຏລາທິໂນ ວິຍ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸກຸຈ຺ຉິຕຈສ຺ສ ປຏລຠາເວນ ອາໂລກສ຺ສ ວິພນ຺ຘາຠາວໂຕ ຍຖາ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ກຸຈ຺ຉິຄຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປສ຺ສຕິ, ກິເມວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ມາຕຣໍ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ປຸຣໂຕ ຣູປຄຕໍ ປສ຺ສຕິ, ໂນຕິ ອາຫ, ‘‘ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນາ’’ຕິອາທິ. ກສ຺ມາ ປນ ສຕິ ຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ອາໂລເກ ຈ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ນ ຫິ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຍໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ວິຍ ຫິ ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຕຊ຺ຊາສມນ຺ນາຫາຣສ຺ສາຠາວໂຕ.

໒໐໕. ຍຖາ ອຎ຺ຎາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ວິຊາຕປຈ຺ຈຍາ ຕາທິເສນ ໂຣເຄນ ອຠິຠູຕາປິ ຫຸຕ຺ວາ ມຣນ຺ຕິ, ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ປນ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ກຸຈ຺ຉິຄເຕ ນ ໂກຈິ ໂຣໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ເກວລໍ ອາຍຸປຣິກ຺ຂເຍເນວ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ວສິຕຏ຺ຐານໍ ຫີຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ. ອປເນຕ຺ວາຕິ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐານໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ. ອນຸຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ສມ຺ມາ ຄພ຺ຠປຣິຫາຣໍ ນານຸຍຸຎ຺ຊຕິ, ເຕນ ຄພ຺ໂຠ ພຫ຺ວາພາໂຘ ໂຫຕິ. ວຕ຺ຖຸວິສທໍ ໂຫຕີຕິ ຄພ຺ຠາສໂຍ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ມາຕຸ ມຊ຺ຌິມວຍສ຺ສ ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາເສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຄພ຺ໂຠກ຺ກມນມ຺ປິ ຕສ຺ສາ ອາຍຸປຣິມາຓວິໂລກເນເນວ ສງ຺ຄຫິຕໍ ວໂຍວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກວິກາຣສ຺ສ ປຣິວຊ຺ຊນໂຕ, ອິຕ຺ຖິສຠາເວນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກວິກາໂຣ ປນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອານຸຠາເວເນວ ວູປສມ຺ມຕິ.

ສຕ຺ຕມາສຊາໂຕຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ສຕ຺ຕເມ ມາເສ ຊາໂຕ. ໂສ ສີຕຸຓ຺ຫກ຺ຂໂມ ນ ໂຫຕິ ອຕິວິຍ ສຸຂຸມາລຕາຍ. ອຏ຺ຐມາສຊາໂຕ ກາມໍ ສຕ຺ຕມາສຊາຕໂຕ ພຸທ຺ຘິອວຍໂວ, ເອກຈ຺ເຈ ປນ ຈມ຺ມປເທສາ ພຸທ຺ຘິໍ ປາປຸຓນ຺ຕາ ຆຏ຺ຏນໍ ນ ສຫນ຺ຕິ, ເຕນ ໂສ ນ ຊີວຕິ. ສຕ຺ຕມາສຊາຕສ຺ສ ປນ ນ ຕາວ ເຕ ຊາຕາຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຐິຕາວ ຫຸຕ຺ວາຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ຂຕາຍ ຐິຕາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຫິ ພລວຠາວໂຕ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອສຫມານາ ອຎ຺ຎາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນິສິນ຺ນາ ວາ ນິປນ຺ນາ ວາ ວິຊາຍນ຺ຕິ. ອຸປວິຊຎ຺ຎາຕິ ອຸປຄຕວິຊາຍນກາລາ. ສກລນຄຣວາສິໂນຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິເຕສຸ ເທວທຫາທີສຸ ຉສຸ ນຄເຣສຸ ວສນ຺ຕາ.

ເທວາ ນໍ ປຐມໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ໂລກນາຖໍ ມຫາປຸຣິສໍ ມຍເມວ ປຐມໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມາຕິ ສຎ຺ຊາຕຄາຣວພຫຸມານາ ອຕ຺ຕໂນ ປີຕິໍ ປເວເທນ຺ຕາ ຂີຓາສວາ ສຸທ຺ຘາວາສພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ອາທິໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ສູຕິເວສນ຺ຕິ ສູຕິຊຄ຺ຄນຘາຕິເວສໍ. ເອເກຕິ ອຸຕ຺ຕຣວິຫາຣວາສິໂນ. ມຈ຺ຉກ຺ຂິສທິສໍ ຉວິວເສນ.

໒໐໖. ອຊິນປ຺ປເວຓິຍາຕິ ອຊິນຈມ຺ເມຫິ ສິພ຺ເພຕ຺ວາ ກຕປເວຓິຍາ. ມຫາເຕໂຊຕິ ມຫານຸຠາໂວ. ມຫາຍໂສຕິ ມຫາປຣິວາໂຣ ວິປຸລກິຕ຺ຕິໂຆໂສ ຈ.

ຠຄ຺ຄວິຠຄ຺ຄາຕິ ສມ຺ພາຘຏ຺ຐານໂຕ ນິກ຺ຂມເນນ ວິຠາວິຕຕ຺ຕາ ຠຄ຺ຄາ ວິຠຄ຺ຄາ ວິຍ ຈ ຫຸຕ຺ວາ. ເຕນ ເນສໍ ອວິສທຠາວເມວ ທສ຺ເສຕິ. ອລຄ຺ໂຄ ຫຸຕ຺ວາຕິ ຄພ຺ຠາສເຍ ໂຍນິປເທເສ ຈ ກຕ຺ຖຈິ ອລຄ຺ໂຄ ອສຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ອຸທເກນາຕິ ຄພ຺ຠາສຍຄເຕນ ອຸທເກນ ອມກ຺ຂິໂຕ ນິກ຺ຂມຕິ ສມ຺ມກ຺ຂິຕສ຺ສ ຕາທິສສ຺ສ ອຸທກເສມ຺ຫາທິກສ຺ເສວ ຕຕ຺ຖ ອຠາວໂຕ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ຐານໍ ວິສຸທ຺ຘໍ ປຣມສຸຄນ຺ຘຄນ຺ຘກຸຏິ ວິຍ ຈນ຺ທນຄນ຺ຘໍ ວາຍນ຺ຕໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຸທກວຏ຺ຏິໂຍຕິ ອຸທກກ຺ຂນ຺ຘາ.

໒໐໗. ມຸຫຸຕ຺ຕຊາໂຕຕິ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ຊາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ຕມຕ຺ໂຕວ. ອນຸຘາຣິຍມາເນຕິ ອນຸກູລວເສນ ນີຍມາເນ. ອາຄຕາເນວາຕິ ຕໍ ຐານໍ ອຸປຄຕານິ ເອວ.

ອເນກສາຂນ຺ຕິ ຣຕນມຍາເນກສຕປຕິຏ຺ຐານຫີຣກໍ. ສຫສ຺ສມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ເຕສໍ ອຸປຣິ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ອເນກສຫສ຺ສມຓ຺ຑລຫີຣກໍ. ມຣູຕິ ເທວາ.

ນ ໂຂ ປເນວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາຣໂຕ ປເຄວ ທິສາວິໂລກນສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ມຫາສຕ຺ໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິ. ເອກງ຺ຄຓານີຕິ ວິວຏຠາເວນ ວິຫາຣງ຺ຄຓປຣິເວຓງ຺ຄຓານິ ວິຍ ເອກງ຺ຄຓສທິສານິ ອເຫສຸໍ. ສທິໂສປິ ນຕ຺ຖີຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິທໍ ວິໂລກນໍ ວິສິຏ຺ເຐ ປສ຺ສິຕຸໍ ອິຘ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທິໂສປິ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣຕິ ອາຫໍສຸ. ສພ຺ພປຐໂມຕິ ສພ຺ພປ຺ປຘາໂນ. ປຘານປຣິຍາໂຍ ຫິ ອິຘ ປຐມສທ຺ໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຕຣານີ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ມເຫສກ຺ຂາ ຕາວ ເທວາ ຕຖາ ວທນ຺ຕິ, ອິຕເຣ ປນ ກຖນ຺ຕິ? ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ອານຸຠາວທສ຺ສເນເນວ. ມເຫສກ຺ຂານຎ຺ຫິ ເທວານໍ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ອານຸຠາໂວ ວິຍ ເຕນ ສທິສານມ຺ປິ ອານຸຠາໂວ ປຈ຺ຈກ຺ໂຂ ອໂຫສິ. ອິຕເຣ ປນ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສທ຺ທຫນ຺ຕາ ອນຸມິນນ຺ຕາ ຕຖາ ອາຫໍສຸ.

ຊາຕມຕ຺ຕສ຺ເສວ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຐານາທີນິ ເຍສໍ ວິເສສາຘິຄມານໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຠູຕານີຕິ ເຕ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐານໍ ຈຕຸອິທ຺ຘິປາທປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ອິທ຺ຘິປາທວເສນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສມິຊ຺ຌນໂຕ. ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸຂຠາໂວ ໂລກສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣຓວເສນ ຄມນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຕປທຄມນໍ ສຕ຺ຕໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທິຄມນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ວິສຸທ຺ຘຉຕ຺ຕຘາຣຓໍ ສຸວິສຸທ຺ຘວິມຸຕ຺ຕິຉຕ຺ຕຘາຣຓສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ປຎ຺ຈຣາຊກກຸຘຠຓ຺ຑານິ ປຎ຺ຈວິຘວິມຸຕ຺ຕິຄຸຓປຣິວາຣຕາຍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ອນາວຏທິສານຸວິໂລກນໍ ອນາວຏຎາຓຕາຍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຄ຺ໂຄຫມສ຺ມີ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍຘມ຺ມຈກ຺ກປວຕ຺ຕນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ; ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕີຕິ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຍາ ອຠາວກິຕ຺ຕນາ ອນຸປາທິ…ເປ… ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ; ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນາຄເຕ ລທ຺ຘພ຺ພວິເສສສ຺ສ ຕໍ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ອພ຺ຍຠິຈາຣີນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ອາຄໂຕຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈ ວກ຺ຂມານາຍ ອນຸປຸພ຺ພິຍາ ອນາຄຕຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຫຣິຕ຺ວາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຈ ອາຄຕນເຍນ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທີເປຕພ຺ໂພ.

ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ກມ຺ປີຕິ ປນ ອິທໍ ສຕິປິ ອິຘ ປາຬິຍໍ ອາຄຕຕ຺ເຕ ວກ຺ຂມານານມຈ຺ຉຣິຍານໍ ມູລຠູຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ອຎ຺ຎມ຺ປີທິສໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕນ຺ຕິ ພທ຺ຘາ ວີຓາ, ຈມ຺ມພທ຺ຘາ ເຠຣິໂຍຕິ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກຕູຣິຍສ຺ສ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ຈ-ສທ຺ເທນ ວາ ອິຕເຣສມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຠິຊ຺ຊິໍສູຕິ ປາເທສຸ ພທ຺ຘຏ຺ຐາເນສຸເຍວ ຠິຊ຺ຊິໍສຸ. ວິຄຈ຺ຉິໍສູຕິ ວູປສມິໍສຸ. ສກເຕໂຊຠາສິຕານີຕິ ອຕິວິຍ ສມຸຊ຺ຊລາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປຠາຍ ໂອຠາສິຕານິ ອເຫສຸໍ. ນ ປວຕ຺ຕີຕິ ນ ສນ຺ທີ. ວາໂຕ ນ ວາຍີຕິ ຂໂຣ ວາໂຕ ນ ວາຍິ, ມຸທຸສຸໂຂ ປນ ສຕ຺ຕານໍ ສຸຂາວໂຫ ວາຍິ. ປຖວີຄຕາ ອເຫສຸໍ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐາເນ ຐາຕຸໍ ອວິສຫນ຺ຕາ. ອຸຕຸສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອນຸຓ຺ຫາສີຕຕາສງ຺ຂາເຕນ ອຸຕຸນາ ສມ຺ປນ຺ໂນ. ວາມຫຕ຺ຖໍ ອຸເຣ ຐເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປຸຖຸປາຓິນາ ຫຕ຺ຖຕາຬເນນ ສທ຺ທກຣຓໍ ອປ຺ໂຜຏນໍ. ມຸເຂນ ອຸສ຺ເສຬນໍ ສທ຺ທມຸຎ຺ຈນໍ ເສຬນໍ. ເອກທ຺ຘຊມາລາ ອໂຫສີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ວິຈິຕ຺ຕປຸປ຺ຜສຸຄນ຺ຘປຸປ຺ຜວສ຺ສເທວາ ວສ຺ສິໍສຸ, ສູຣິເຍ ທິພ຺ພມາເນ ເອວ ຕາຣກາ ໂອຠາສິໍສຸ, ອຈ຺ຉໍ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ ອຸທກໍ ປຖວິໂຕ ອຸພ຺ຠິຊ຺ຊິ, ພິລາສຍາ ທຣິສຍາ ຕິຣຈ຺ຉານາ ອາສຍໂຕ ນິກ຺ຂມິໍສຸ; ຣາຄໂທສໂມຫາປິ ຕນຸ ຠວິໍສຸ, ປຖວິຍໍ ຣໂຊ ວູປສມິ, ອນິຏ຺ຐຄນ຺ໂຘ ວິຄຈ຺ຉິ, ທິພ຺ພຄນ຺ໂຘ ວາຍິ, ຣູປິໂນ ເທວາ ສຣູເປເນວ ມນຸສ຺ສານໍ ອາປາຖມຄມໍສຸ, ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕຸປປາຕາ ນາເຫສຸນ຺ຕິ ອິເມສໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍານິ ມຫາຠິນີຫາຣສມເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ, ຕານິ ອນວເສສານິ ຕທາ ອເຫສຸນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຣາປີຕິ ເຕສຸປິ ປຖວິກມ຺ປາທີສຸ ເອວໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ເກວລໍ ສມ຺ປຕິຊາຕສ຺ສ ຐານາທີສຸ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ສພ຺ພສ຺ສ ເຎຍ຺ຍສ຺ສ ຕິຕ຺ຖກຣມຕສ຺ສ ຈ ຈາລນໂຕ. ເກນຈິ ອນຸສ຺ສາຫິຕານໍເຍວ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ເອກຈກ຺ກວາເຬ ສນ຺ນິປາໂຕ, ເກນຈິ ອນຸສ຺ສາຫິຕານໍເຍວ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ປຐມໍ ເທວຕານໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ທິພ຺ພວິຫາຣປຏິລາຠສ຺ສ, ປຈ຺ຉາ ມນຸສ຺ສານໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ຕຕ຺ເຖວ ຐານສ຺ສ ນິຈ຺ຈລສຠາວໂຕ ອາເນຎ຺ຊວິຫາຣປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ວີຓານໍ ສຍໍ ວຊ຺ຊນໍ ປຣູປເທເສນ ວິນາ ສຍເມວ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ເຠຣີນໍ ວຊ຺ຊນໍ ຈກ຺ກວາຬປຣິຍນ຺ຕາຍ ປຣິສາຍ ປເວທນສມຕ຺ຖສ຺ສ ຘມ຺ມເຠຣິຍາ ອນຸສາວນສ຺ສ ອມຕທຸນ຺ທຸຠິໂຆສນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ອນ຺ທຸພນ຺ຘນາທີນໍ ເຉໂທ ມານວິນິພນ຺ຘເຉທນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ; ສຸປຏ຺ຏນສມ຺ປາປຸຓນໍ ອຕ຺ຖາທິ ອນຸຣູປໍ ອຕ຺ຖາທີສຸ ຎາຓສ຺ສ ເຠທາຘິຄມສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ.

ນິພ຺ພານຣເສນາຕິ ກິເລສານໍ ນິພ຺ພາຍນຣເສນ. ເອກຣສຠາວສ຺ສາຕິ ສາສນສ຺ສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເອກຣສຠາວສ຺ສ. ວາຕສ຺ສ ອວາຍນໍ ກິສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄຕຠິນ຺ທນສ຺ສາ’’ຕິ. ອາກາສາທິອປ຺ປຕິຏ຺ຐວິສມຈຎ຺ຈລຏ຺ຐານໍ ປຫາຍ ສກຸຓານໍ ປຖວີຄມນໍ ຕາທິສໍ ມິຈ຺ຉາຄາຫໍ ປຫາຍ ສຕ຺ຕານໍ ປາເຓຫິ ຣຕນຕ຺ຕຍສຣຓຄມນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ເທວຕານໍ ອປ຺ໂຜຏນາທີຫິ ກີຬນໍ ປໂມທນຸປ຺ປຕ຺ຕິອຸທານສ຺ສ ຠວວນ຺ຕຄມເນນ ຘມ຺ມສຠາວໂພຘເນນ ຈ ປໂມທວິຠາວນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມເວຄວສ຺ສນສ຺ສາຕິ ເທສນາຎາຓເວເຄນ ຘມ຺ມາມຕສ຺ສ ວສ຺ສນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ກາຍຄຕາສຕິວເສນ ລທ຺ຘຊ຺ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາທິຕມຄ຺ຄຜລສຸຂານຸຠໂວ ກາຍຄຕາສຕິອມຕປຏິລາໂຠ, ຕສ຺ສ ປນ ກາຍສ຺ສປິ ອຕປ຺ປກສຸຂາວຫຕ຺ຕາ ຂຸທາປິປາສາປີຬນາຠາໂວ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຣິຍທ຺ຘຊມາລາມາລິຕາຍາຕິ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄໂພຊ຺ຌງ຺ຄຘຊມາລາຫິ ມາລິຕຠາວສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອນຸທ຺ຘຏໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ສມ຺ປຕິຊາໂຕ’’ຕິອາທິນາ ອາຄເຕ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ. ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕວ, ຕສ຺ມາ ອມ຺ເຫຫິ ອິຘ ອປຸພ຺ພໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕທາ ປຖວິຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ມຫາສຕ຺ໂຕ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ມຫາຊນສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາສີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ນິຍຕິ ຘມ຺ມນິຍາໂມ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ມຕາຕິ ອິທໍ ນິຍຕິວາທວເສນ ກຖນໍ. ‘‘ປຸພ຺ເພ ປຸຣິມຊາຕີສຸ ຕາທິສສ຺ສ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາ ມຫາຊນສ຺ສ ຕຖາ ອຸປຏ຺ຐາສີ’’ຕິ ອິທໍ ປຸພ຺ເພກຕກມ຺ມວາທວເສນ ກຖນໍ. ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຸປຣິ ອີສນສີລຕາຍ ຍຖາສກໍ ກມ຺ມເມວ ອິສ຺ສໂຣ ນາມ, ຕສ຺ສ ນິມ຺ມານໍ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ, ມຫາປຸຣິໂສປິ ສເທວກໍ ໂລກໍ ອຠິຠວິຕຸໍ ສມຕ຺ເຖນ ອຸຬາເຣນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມຸນາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ເຕນ ອິສ຺ສເຣນ ນິມ຺ມິໂຕ ນາມ, ຕສ຺ສ ຈາຍໍ ນິມ຺ມານວິເສໂສ, ຍທິທໍ ມຫານຸຠາວຕາ. ຍາຍ ມຫາຊນສ຺ສ ຕຖາ ອຸປຏ຺ຐາສີຕິ ອິທໍ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານວາທວເສນ ກຖນໍ. ເອວໍ ຕໍ ຕໍ ພຫຸໍ ວຕ຺ວາ ກິໍ ອິມາຍ ປຣິຍາຍກຖາຍາຕິ ອວສາເນ ອຸຊຸກເມວ ເອວໍ ພ຺ຍາກາສິ. ສມ຺ປຕິຊາໂຕ ປຖວິຍໍ ກຖໍ ປທສາ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍມຫານຸຠາໂວ ອາກາເສນ ມຎ຺ເຎ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຣິກປ຺ປນສ຺ສ ວເສນ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ອໂຫສິ. ສີຆຕຣໍ ປນ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ຄຕຕ຺ຕາ ທິສ຺ສມານຣູໂປປິ ມຫາຊນສ຺ສ ອທິສ຺ສມາໂນ ວິຍ ອໂຫສິ. ອເຈລກຠາໂວ ຂຸທ຺ທກສຣີຣຕາ ຈ ຕາທິສສ຺ສ ອິຣິຍາປຖສ຺ສ ອນນຸຈ຺ຉວິກາຕິ ກມ຺ມານຸຠາວສຎ຺ຊນິຕປາຏິຫາຣິຍວເສນ ອລງ຺ກາຣປຏິຍຕ຺ໂຕ ວິຍ; ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກ ວິຍ ຈ ມຫາຊນສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາສີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ; ພຸທ຺ຘຠາວານຸຈ຺ຉວິກສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕານຸຠາວສ຺ສ ຍາຖາວໂຕ ປເວທິຕຕ຺ຕາ ພຸທ຺ເຘນ ວິຍ…ເປ… ອຕ຺ຕມນາ ອໂຫສິ.

ປາກຏາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ວິຠູຕາ ຫຸຕ຺ວາ. ພຸທ຺ຘານໍ ເຍ ເຍ ສງ຺ຂາເຣ ວວຕ຺ຖເປຕຸກາມາ, ເຕ ເຕ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓປິ ສພ຺ພໂສ ສຸປ຺ປຏິວິທິຕາ ສຸປາກຏາ ຫຕ຺ຖຕເລ ອາມລກໍ ວິຍ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຠູຕາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອໂນກາສຄເຕຕິ ປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ອໂນກາສກາເລ ປວຕ຺ເຕ. ນິປ຺ປເທເສຕິ ນິຣວເສເສ. ໂອກາສປ຺ປຕ຺ເຕຕິ ຐານຄມນາທິກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ເນ, ເຕ ຫິ ສມ຺ມສນສ຺ສ ໂຍຄ຺ຍກາເລ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂອກາສປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຕ຺ຕທິວສພ຺ຠນ຺ຕເຣຕິ ອິທໍ ພຸທ຺ຘານໍ ປາກຕິກສມ຺ມສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອາກງ຺ຂນ຺ຕາ ປນ ເຕ ຍທາ ກທາຈິ ອຸປ຺ປນ຺ນສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ຕິເຍວ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໔. ພາກຸລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໙. ຍຖາ ‘‘ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ທ຺ວິ-ສທ຺ທສ຺ສ ພາ-ອາເທສໍ ກຕ຺ວາ ພາຕ຺ຕິໍສາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ເອຕ຺ຖ ພາ-ກາຣາເທສໍ ກຕ຺ວາ ພາກຸໂລຕິ ສມຎ຺ຎາ ອໂຫສິ, ສາຍໍ ຕສ຺ສ ອນ຺ວຕ຺ຖສຎ຺ຎາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ຕສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີສໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາຕິ ມງ຺ຄລຕ຺ຖໍ ມຫາຄງ຺ຄາຍ ສີສໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ. ນິມຸຊ຺ຊນວເສນາຕິ ຊຓ຺ຓຸປມາເຓ ອຸທເກ ໂຖກໍເຍວ ນິມຸຊ຺ຊນວເສນ. ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຕາ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິຕາ. ປຫຣິຍມານາ ມຣນ຺ຕິ, ນ ຊາເລນ ພນ຺ຘິຕມຕ຺ເຕນ. ທາຣກສ຺ສ ເຕເຊນາຕິ ທາຣກສ຺ສ ປຸຎ຺ຎເຕເຊນ. ນີຫຏມຕ຺ໂຕວ ມໂຕ, ຕສ຺ສ ມຣຓຕ຺ຖໍ ອຸປກ຺ກໂມ ນ ກໂຕ, ເຍນ ອຸປກ຺ກເມນ ທາຣກສ຺ສ ພາໂຘ ສິຍາ. ຕນ຺ຕິ ມຈ຺ຉໍ. ສກລເມວາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓາວຍວເມວ.

ນ ເກລາຍຕີຕິ ນ ມມາຍຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ນ ມຎ຺ຎຕິ. ທາຣກສ຺ສ ປຸຎ຺ຎເຕເຊນ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຜາເລນ຺ຕີ. ທາຣກໍ ລຠຕີຕິ ອຸຄ຺ໂຆສນວເສນ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ. ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິ, ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕຠາວໍ ກເຖສິ. ກຸຈ຺ຉິຍາ ຘາຣິຕຕ຺ຕາ ອມາຕາ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ຊນນີຠາວໂຕ. ມຈ຺ຉໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາປີຕິ ມຈ຺ຉໍ ກິຓິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາປິ. ຕຖາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ຈ ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນໍ ສພ຺ພໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ນາມາຕິ ອາຫ – ‘‘ວກ຺ກຍກນາທີນິ ພຫິ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ອມາຕາ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ສາມິກຠາວໂຕ. ທາຣໂກ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ກຸລານໍ ທາຍາໂທ ໂຫຕຸ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຕ຺ຕຠາວໂຕ.

ອສີຕິເມຕິ ຊາຕິຍາ ອສີຕິເມ ວສ຺ເສ. ປພ຺ພຊ຺ຊາມຕ຺ເຕນ ກິເລສານໍ ອສມຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນໂຕ ວີຕິກ຺ກມິຕຸໍ ກາມສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພາຕິ ປຸຈ຺ຉາ ປນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ – ‘‘ເອວຎ຺ຈ ໂຂ ມໍ, ອາວຸໂສ ກສ຺ສປ, ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໒໑໐. ນິຍເມຕ຺ວາຕິ ຕໍ ຕໍວາເຣ ເສສວາເຣນ ນິຍເມຕ຺ວາ. ກມ຺ມປຖເຠທໂກຕິ ກມ຺ມປຖວິເສສກໂຣ. ຕຕ຺ຖ ກາມວິຕກ຺ໂກ ຍຖາ ກາຍວຈີທ຺ວາເຣສຸ ໂຈປນປ຺ປຕ຺ໂຕ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ; ມໂນທ຺ວາເຣ ປຣຠຓ຺ຑສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມນວເສນ ປວຕ຺ຕອຠິຊ຺ຌາສຫຄໂຕ; ເອວໍ ກາມສຎ຺ຎາຕິ, ຕຖາ ພ຺ຍາປາທວິຫິໍສາວິຕກ຺ກສຎ຺ຎາຕິ ເຖໂຣ, ‘‘ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ກມ຺ມປຖເຠທກເມວາ’’ຕິ ອາຫ. ກມ຺ມປຖໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ສຎ຺ຎໍ ສນ຺ຘາຍ, ‘‘ສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປນ຺ນມຕ຺ຕາວາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ວິຕກ຺ກິຕມ຺ປິ ສມານໍ ກມ຺ມປຖໍ ອປ຺ປຕ຺ຕເມວ, ອຸຠຍສ຺ສ ປນ ວເສນ ສຸຕ຺ຕປທໍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຖຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒໑໑. ອາຍູຫນກມ຺ມນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ອາຍູຫິຕພ຺ພກມ຺ມໍ. ໂລມກິລິຏ຺ຐານີຕິ ກິລິຏ຺ຐໂລມານິ, ກິລິຏ຺ຐໍສູນີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິເມວໍ ໂຠເຄສຸ ປຣນິມ຺ມິຕຠເວ ວສວຕ຺ຕິເທວານໍ ວິຍ ສພ຺ພໂສ ອາຍູຫນກມ຺ເມນ ວິນາ ອຎ຺ຎສ຺ສປິ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍລາໂຠ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ ສຸຕປຸພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ອນຈ຺ຉຣິຍຎ຺ເຈຕ’’ນ຺ຕິ. ກຸລູປກເຖຣານເມຕໍ ກມ຺ມໍ, ເຖໂຣ ປນ ກທາຈິປິ ກຸລູປໂກ ນາໂຫສິ.

ຄທ຺ທຸຫນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຄທຸຫນມຕ຺ຕກາລໍ. ອິຘ ປນ ສກໂລ ໂຄທຸຫໂນ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ຄາວິໍ…ເປ… ກາລມຕ຺ຕມ຺ປີ’’ຕິ ອາຫ. ນິພນ຺ຘີຕິ ນິພທ຺ຘທາຕພ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ຐເປສິ.

ສກິເລສປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອເສຣິຠາວກຣເຓນ ຣເຓນ ສທິສຕາຍ ຣໂຓ, ສໍກິເລໂສ. ອຎ຺ຎາ ອຸທປາທີຕິ ປນາຫ, ຕສ຺ມາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ນ ປຏິຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນນຸ ຕຖາ ວຈນໍ ປຏິຊານນໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ.

໒໑໒. ອວາປຸຣຕິ ທ຺ວາຣໍ ເອເຕນາຕິ ອວາປຸຣຓໍ. ປຐມສງ຺ຄຫໂຕ ປຈ຺ຉາ ເທສິຕຕ຺ຕາ ທຸຕິຍສງ຺ຄເຫ ສງ຺ຄິຕໍ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ພາກຸລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໕. ທນ຺ຕຠູມິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑໓. ຜຸເສຍ຺ຍາຕິ ຎາຓຜຸສນາ ນາມ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕສ຺ມາ ລເຠຍ຺ຍາຕິ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນຕິ, ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ປຏິປນ຺ໂນ. ອຊານນໂກຏ຺ຐາເສເຍວາຕິ ອວຘາຣເຓນ ອຕ຺ຕນິ ກຕໍ ໂທສາໂຣປນໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ.

໒໑໔. ອປ຺ປນາອຸປຈາຣນ຺ຕິ ອປ຺ປນຎ຺ເຈວ ອຸປຈາຣຎ຺ຈ ປາເປຕ຺ວາ ກເຖສີຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ, ອປ຺ປນາສຫິໂຕ ປນ ອຸປຈາໂຣ ອປ຺ປນາອຸປຈາໂຣ, ຕໍ ປາເປຕ຺ວາ ກເຖສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນິກ຺ຂມຕີຕິ ນິກ຺ຂໂມ, ອວຄ຺ຄາຫກາມໂຕ ນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂໂມ ເອວ ເນກ຺ຂມ຺ໂມ, ປຐມຊ຺ຌານາທິ. ສຕິ ກິເລສກາເມ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຫາຣໍ ອຸປຈາເຣຕ຺ວາ ອສ຺ສາເທຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ ນາມາຕິ ອາຫ – ‘‘ທຸວິເຘປິ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊມາໂນ’’ຕິ. ທຸວິເຘປີຕິ ຫີນປຓີຕາທິວເສນ ທຸວິເຘ.

໒໑໕. ກູຏາກາຣນ຺ຕິ ຄາຬ຺ຫສາເຐຍ຺ຍໍ ອປ຺ປຕິຣູເປ ຐາເນ ຂນ຺ຘຄຕປາຕນາທິ. ທນ຺ຕຄມນນ຺ຕິ ທນ຺ເຕຫິ ນິພ຺ພິເສວເນຫິ ຄນ຺ຘພ຺ພຄຕິໍ. ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠູມິນ຺ຕິ ສມ຺ມາກິຣິຍາຍ ລທ຺ຘພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ.

໒໑໖. ພ຺ຍຕິຫຣຓວເສນ ລງ຺ຆກໍ ວິລງ຺ຆກໍ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຫຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ຫຕ຺ເຖນ ຫຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ.

໒໑໗. ຄເຫຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ຄຓິກາຣຫຕ຺ຖິນີຫິ ອຸປລາເປຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎຫຕ຺ຖິໍ ວຈນວເສນ ຄເຫຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ. ອຕິປສ຺ສິຕ຺ວາ ອຕິຏ຺ຐານວເສນ ປສ຺ສິຕ຺ວາ. ເອຕ຺ຖເຄຘາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ເຎ ນາຄວເນ ປວຕ຺ຕເຄຘາ. ສຸຂາຍຕີຕິ ສຸຂໍ ອຍຕິ ປວຕ຺ເຕຕິ, ‘‘ສຸຂໍ ຫຣຕີ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ຑິຓ຺ຑິໂມ ອານໂກ. ນິຫິຕສພ຺ພວງ຺ກໂທໂສຕິ ອປຄຕສພ຺ພສາເຐຍ຺ຍໂທໂສ. ອປນີຕກສາໂວຕິ ອເປຕສາຣມ຺ຠກສາໂວ.

໒໑໙. ປຎ຺ຈກາມຄຸຓນິສ຺ສິຕສີລານນ຺ຕິ ອກຸສລານໍ. ເຄຫສ຺ສິຕສີລານນ຺ຕິ ວາ ວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລານໍ.

໒໒໒. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ, ‘‘ມຊ຺ຌິໂມ, ທຫໂຣ’’ຕິ ອາຄເຕສຸ ອຸປມາວາເຣສຸ, ‘‘ເຖໂຣ’’ຕິອາທິນາ ອາຄເຕສຸ ອຸປເມຍ຺ຍວາເຣສູຕິ ປຎ຺ຈສຸ ສໍກິເລສປກ຺ຂິເຍສຸ ວາເຣສຸ ເອສ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕວ ນໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ທນ຺ຕຠູມິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໖. ຠູມິຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒໓. ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາຕິ, ‘‘ອິມິນາຫໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ເທໂວ ວາ ຠເວຍ຺ຍໍ ເທວຎ຺ຎຕໂຣ ວາ, ທຸກ຺ຂໂຕ ວາ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ເຈປິ ຈຣນ຺ຕິ, ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ວິທູສິຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອນາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຕ຺ຖນໍ ອກຕ຺ວາ. ອຠພ຺ພາ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອນິຍມິຕຠາວໂຕ. ປຓິຘານວເສນ ຫິ ປຸຎ຺ຎຜລໍ ນິຍຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕທຠາວໂຕ ກຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ ນ ລຠຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕິຍປກ຺ເຂ ອຸຠຍຏ຺ຐາເນຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈຕຸຕ຺ຖປກ຺ໂຂ ສມ຺ມາວຕາໂຣ ອິຕິ ຈຕຸໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຊາລວເສນ ອາຫໂຏ, ຕຕ຺ຖ ອາສາ ນາມ ປຕ຺ຖນາ, ມິຈ຺ຉາຄາຫສ຺ມິໍ ສຕິ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ, ສມ຺ມາຄາຫສ຺ມິໍ ສຕິ ວິປຈ຺ຈຕິ, ອຸຠຍຖາປິ ອຸຠຍາເປກ຺ຂານາມ, ໂຍ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕຘມ຺ເມ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ, ຕສ຺ສ ຍຖາຘິປ຺ປາຍຜລໍ ສມິຊ຺ຌຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ຈິຓ຺ຓຕ຺ຕາ; ໂຍ ປນ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ, ຕສ຺ສ ຍຖາຘິປ຺ປາຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຜລໍ ນ ສມິຊ຺ຌຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ຈິຓ຺ຓຕ຺ຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອາສຎ຺ເຈປິ ກຣິຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຠູມິຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໗. ອນຸຣຸທ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໐. ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມນກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ຕສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ອຜາສຸກກາໂລ ອໂຫສີ’’ຕິ ອາຫ. ອວິຣາຘິຕນ຺ຕິ ອວິຣຊ຺ຌນກໍ. ຍທິ ວາ ເຕ ຘມ຺ມາ ນານຕ຺ຖາ, ຍທິ ວາ ເອກຕ຺ຖາ, ຍໍ ຕຕ຺ຖ ອວິຣຊ຺ຌນກໍ, ຕໍ ຕໍເຍວ ປຏິຠາຕູຕິ ໂຍຊນາ. ຌານເມວາຕິ ອປ຺ປມາຓຊ຺ຌານເມວ, ‘‘ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ປນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາເຍວ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຸປາສກສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒໓໑. ຍາວຕາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ກາເລ ຉາຍາ ຜຣຕິ, ນິວາເຕ ປຓ຺ຓານິ ປຕນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ຣຸກ຺ຂມູລ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ເອກຣຸກ຺ຂມູລປ຺ປມາຓຏ຺ຐານໍ. ກສິຓນິມິຕ຺ເຕນ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາຕິ ກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ກສິຓ…ເປ… ວິຫຣຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອາໂຠໂຄ ນຕ຺ຖິ ຌານກ຺ຂເຓ. ກາມໍ ສມາປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ອາໂຠໂຄ ນຕ຺ຖິ ຕໂຕ ປນ ປຸພ຺ເພ ວາ ສິຍາ ໂສ ອາໂຠໂຄ, ຕມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ມຫຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ເກຈິ. ອິທານິ ຕາສໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີນໍ ສຕິປິ ເກນຈິ ວິເສເສນ ອເຠເທ ວິສຍາທິໂຕ ລພ຺ຠມານເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ເອຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ວຑ຺ຒຕິ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ. ປຖວີກສິຓາທີນໍ ວິຍ ອາກາສຠາວນາຍ ອຸຄ຺ຆາຏນໍ ນ ຊາຍຕິ. ຕານິ ຌານານີຕິ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຊ຺ຌານານິ. ຈຸທ຺ທສວິເຘນ ປຣິທມນາຠາວໂຕ ອຠິຎ຺ຎານໍ ປາທການິ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ນິມິຕ຺ຕຸຄ຺ຆາຏສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ ອຣູປຊ຺ຌານານໍ ອນຘິຏ຺ຐານຕາຍ ນິໂຣຘສ຺ສ ປາທການິ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ກມ຺ມວຏ຺ຏຠາເວນ ກິເລສວຏ຺ຏວິປາກວຏ຺ຏານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວຏ຺ຏານໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວຏ຺ຏປາທກຕາ. ອຸປປຊ຺ຊນວເສເນວ ຕໍ ຕໍ ຠວໍ ໂອກ຺ກມຕິ ເອເຕຫີຕິ ຠໂວກ຺ກມນານິ. ທຸຕິຍນຍສ຺ສ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸຄ຺ຆາຏນສ຺ສ ລພ຺ຠນໂຕ ອຣູປຊ຺ຌາໂນປຣິ ສມຕິກ຺ກໂມ ໂຫຕີຕິ ອຍເມວ ວິເສໂສ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ນິມິຕ຺ຕາວຑ຺ຒນນິມິຕ຺ຕວຑ຺ຒນາທິປ຺ປກາເຣນ. ນານຕ຺ຖາຕິ ນານາສຠາວາ. ເອວນ຺ຕິ ອປ຺ປມາຓມຫຄ຺ຄຕສທ຺ທວຈນີຍຕາຍ ນານາພ຺ຍຎ຺ຊນາ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອປ຺ປມາຓສມາປຕ຺ຕິໂຕປິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວກ຺ຂມານຠວູປປຕ຺ຕິກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສກ຺ກາ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ກສິຓຌານໂຕວ ນີຫຣິຕ຺ວາ ໂຍຊນາ ກຕາຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ມຫຄ຺ຄຕຄຫເຓເນຕ຺ຖ ອປ຺ປມາຓາຕິ ວຸຕ຺ຕພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣານມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ ຕສ຺ສາ ສມຎ຺ຎາຍ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ສາຘາຣຓຠາວໂຕ.

໒໓໒. ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອສຕິປິ ຕຖາຣູເປ ອາໂຠເຄ ‘‘ປຣິຕ຺ຕາຠາຕິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອປ຺ປມາຓໍ ກຕ຺ວາ ກສິຓໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕສ຺ສ ກສິຓວຑ຺ຒນວເສນ ພຫຸລີກາຣສມ຺ຠວໂຕ ສິຍາ ຌານສ຺ສ ພລວຕຣຕາ, ຕທຠາເວ ຈ ທຸພ຺ພລຕາ, ອາຈິຓ຺ຓວສິຕາຍ ປນ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມານໍ ສມ຺ມາ ອປຣິໂສຘເນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ຌານສ຺ສ ອປ຺ປຄຸຓຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ສຸປ຺ປມຕ຺ເຕ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຌານສ຺ສ ອປ຺ປານຸຠາວຕາຍ ເອວ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕາ ປຠາປິ ອປ຺ປຕຣາ ອປຣິສຸທ຺ຘາວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ວຓ຺ໂຓ…ເປ… ສໍກິລິຏ຺ໂຐ ຈາ’’ຕິ. ທຸຕິຍນໂຍ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖາປິ ກສິຓສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕຠາເວນ ວຓ຺ຓສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕຕາ, ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາຍ ອນຸຣູປຕາຍ ວາ ນິມິຕ຺ຕໍ ປຠາມຓ຺ຑລກມ຺ປິ ປຣິຕ຺ຕເມວ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິປຸລປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ວິປຸລຠາເວນ ປຣິກມ຺ມໍ. ເສສໍ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖນເຍສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ປຐມທຸຕິຍນເຍສຸ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ.

ວຓ຺ຓນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍທິ ປີຕໍ ຍທິ ໂລຫິຕໍ ຍທິ ວາ ໂອທາຕນ຺ຕິ ສຣີຣວຓ຺ຓນານຕ຺ຕໍ. ອາຠານານຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິຕ຺ຕວິປຸລຕາວເສນ ປຠາຍ ນານຕ຺ຕໍ. ອຈ຺ຈິນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຕໂຊຘາຕຸສ຺ສ ທີຆາທິວເສນ ເວມຕ຺ຕຕາ. ອຠິນິວິສນ຺ຕີຕິ ອຠິຣຕິວເສນ ນິວິສນ຺ຕິ ນິສີທນ຺ຕິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວສນ຺ຕີ’’ຕິ.

໒໓໔. ອາຠນ຺ຕິ ທິພ຺ພນ຺ຕີຕິ ອາຠາຕິ ອາຫ ‘‘ອາຠາສມ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ. ຕທງ຺ເຄນາຕິ ວາ ຕສ຺ສາ ປຣິຕ຺ຕຕາຍ ອປ຺ປມາຓຕາຍ ຈ ອາຠາກາຣຓໍ, ຕໍ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ຠວູປປຕ຺ຕິກາຣຓເມວາຕິ ອາຫ – ‘‘ຕສ຺ສາ ຠວູປປຕ຺ຕິຍາ ອງ຺ເຄນາ’’ຕິ. ກາຍາລສິຍຠາໂວ ຕນ຺ທີອາທີນໍ ເຫຕຸຠູຕາ ກາຍສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຍິຕຕາ.

໒໓໕. ປາຣມິໂຍຕິ ມຫາສາວກສໍວຕ຺ຕນິກາ ສາວກປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ໂຕ. ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕຠາເວ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ວາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຏິລຠິ, ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ເຖຣຄາຖາສຸ. ອໂວກິຓ຺ຓນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ອສມ຺ມິສ຺ສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸພ຺ເພ ສຎ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ອຕີຕຠເວສຸ ຊາຕິວເສນ ສຎ຺ຈຣຓໍ ມມ, ສຎ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ຕໍ ມມສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອນຸຣຸທ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໘. ອຸປກ຺ກິເລສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໖. ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ຖກາມຕ຺ຕາ ເອວມາຫ, ນ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ອນາທິຍນ຺ໂຕ. ເຍ ປນ ຕທາ ສຕ຺ຖຸວຈນໍ ນ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ເຕ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ມງ຺ກຸຠູຕາ ອຏ຺ຐໍສຸ, ຕສ຺ມາ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ສຕ຺ຖຣິ ອຄາຣວປຏິປຕ຺ຕິ ນາໂຫສິ.

ເຍນປິ ຊເນນ ນ ທິຏ຺ໂຐຕິ ເຍນ ອຸຠຍຊເນນ ອຎ຺ຎວິຫິຕຕາຍ ກຸຑ຺ຑກວາຏາທິອນ຺ຕຣິກຕາຍ ວາ ນ ທິຏ຺ໂຐ. ທມນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເຕຫິ ອຸປາສເກຫິ ນິມ຺ມທຠາວໍ ອາປາທິຕານໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ທມນຕ຺ຖໍ. ຐປຍິໍສູຕິ ໂຍ ອິເມສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເທຕິ, ຕສ຺ສ ສຕໍ ທຓ຺ໂຑຕິ, ສຫສ຺ສນ຺ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ.

໒໓໗. ວຄ຺ຄຠາເວເນວ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ໂຄ ໓.໔໖໔) ນານາສທ຺ໂທ ອສ຺ສາຕິ ປຸຖຸສທ຺ໂທ. ສມຊໂນຕິ ຠຓ຺ຑເນ ສມຊ຺ຌາສໂຍ ຊໂນ. ພາລລກ຺ຂເຓ ຐິໂຕປິ ‘‘ອຫໍ ພາໂລ’’ຕິ ນ ມຎ຺ຎຕິ. ຠິຍ຺ໂຍ ຈາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ພາລຠາວສ຺ສ ອຊານນໂຕປິ ຠິຍ຺ໂຍ ຈ ຠຓ຺ຑນສ຺ສ ອຸປຣິ ໂຜໂຏ ວິຍ ສງ຺ຆເຠທສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣຓຠາວມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ນ ມຎ຺ຎິ ນຎ຺ຎາສິ.

ກລຫວເສນ ປວຕ຺ຕວາຈາເຍວ ໂຄຈໂຣ ເອເຕສນ຺ຕິ ວາຈາໂຄຈຣາ ຫຸຕ຺ວາ. ມຸຂາຍາມນ຺ຕິ ວິວາທວເສນ ມຸຂໍ ອາຍເມຕ຺ວາ ຠາຓິໂນ. ນ ຕໍ ຊານນ຺ຕີຕິ ຕໍ ກລຫໍ ນ ຊານນ຺ຕິ. ກລຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຈ ຕໍ ນ ຊານນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາ ປນ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຫ – ‘‘ເອວໍ ສາທີນໂວ ອຍ’’ນ຺ຕິ. ອຍໍ ກລໂຫ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ອຕ຺ຖຊາປນໂຕ ອນຕ຺ຖຸປ຺ປາທນໂຕ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ສາທີນໂວ, ສໂທໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸປນຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອຸປນາຫວເສນ ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕິ. ໂປຣາໂຓຕິ ປຸຣິເມຫິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ຓຕາຍ ປຸຣາຕໂນ.

ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ.

ຕຖາ ປວຕ຺ຕເວຣານນ຺ຕິ ອຏ຺ຐິຉິນ຺ນາທິຠາວໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປນຍວເສນ ຈິຣກາລໍ ປວຕ຺ຕເວຣານໍ.

ພາລສຫາຍຕາຍ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ກລຫປສຸຕາ, ປຓ຺ຑິຕສຫາຍານໍ ປນ ອິທໍ ນ ສິຍາຕິ ປຓ຺ຑິຕສຫາຍສ຺ສ ພາລສຫາຍສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ. ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທິເກ ປາກຏປຣິສ຺ສເຍ ຣາຄໂທສາທິເກ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິສ຺ສເຍ ຈ ອຠິຠວິຕ຺ວາ.

ມາຕງ຺ໂຄ ອຣຎ຺ເຎ ມາຕງ຺ຄຣຎ຺ເຎຕິ ສຣໂລເປນ ສນ຺ຘິ. ມາຕງ຺ຄສທ຺ເທເນວ ຫຕ຺ຖິຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນາຄວຈນໍ ຕສ຺ສ ມຫຕ຺ຕວິຠາວນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ນາໂຄຕິ ມຫນ຺ຕາຘິວຈນເມຕ’’ນ຺ຕິ. ມຫນ຺ຕປຣິຍາໂຍປິ ຫິ ນາຄ-ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ ‘‘ເອວໍ ນາຄສ຺ສ ນາເຄນ, ອີສາທນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິໂນ’’ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໒໕; ມຫາວ. ໔໖໗).

໒໓໘. ກິຣສທ຺ໂທ ອນຸສ຺ສວສູຈນຕ຺ໂຖ ນິປາໂຕ. ເຕນ ອຍເມຕ຺ຖ ສຸຕິປຣມ຺ປຣາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຠຄວຕາ ຫິ ໂສ ອາທີນໂວ ປເຄວ ປຣິຎ຺ຎາໂຕ, ນ ເຕນ ສຕ຺ຖາ ນິພ຺ພິຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ; ຕສ຺ມິໍ ປນ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ເກຈິ ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ຍາ ນາເຫສຸໍ; ເຕນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄມນໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ທມນຸປາໂຍຕິ ປາລິເລຍ຺ຍກໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກວິຫາຣິໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຠຄຸໍ, ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສນ຺ເຕ ຈ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣາທິເກ ສມ຺ປຫໍເສຕຸໍ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຈ. ອິມໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສວາທໍ ທາຕຸໍ ຕຕ຺ຖ ຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ກລຫກາຣເກ ກິຣສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ກິຣສທ຺ທຄ຺ຄຫເຓ ເອເສວ ນໂຍ. ວຸຕ຺ຕນຍເມວ ໂຄສິງ຺ຄສາລສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໓໒໕ ອາທໂຍ).

໒໔໑. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປຸຈ຺ຉານໍ ປຈ຺ຉິມຠາວໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ໂວຕິ ປຈ຺ຉິມປຸຈ຺ຉາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຸນ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ໂວ’’ຕິ ປວຕ຺ຕນສ຺ສ ປຸຈ຺ຉນສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໂຕ. ໂສ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ. ເຖຣານນ຺ຕິ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣາທີນໍ ນຕ຺ຖິ. ປຣິກມ຺ໂມຠາສໍ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓ ກຕາຘິກາຣຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ປຣິກມ຺ໂມຠາສໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ປຣິກມ຺ໂມຠາສນ຺ຕິ ປຣິກມ຺ມສມາຘິນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ໂອຠາສໍ, ອຸປຈາຣຊ຺ຌານສຎ຺ຊນິຕໍ ໂອຠາສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານລາຠີ ຫິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປຣິກມ຺ມຕ຺ຖໍ ໂອຠາສກສິຓໍ ຠາເວຕ຺ວາ ອຸປຈາເຣ ຐປິໂຕ ສມາຘິ ປຣິກມ຺ມສມາຘິ, ຕຕ຺ຖ ໂອຠາໂສ ປຣິກມ຺ໂມຠາໂສຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ – ‘‘ໂອຠາສຎ຺ເຈວ ສຎ຺ຊານາມາຕິ ປຣິກມ຺ໂມຠາສໍ ສຎ຺ຊານາມາ’’ຕິ. ຍຕ຺ຕເກ ຫິ ຐາເນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ຣູປຄຕໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ, ຕຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ໂອຠາສກສິຓໍ ຜຣິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ຕໍ ໂອຠາສໍ ຕຕ຺ຖ ຈ ຣູປຄຕໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓນ ປສ຺ສຕິ, ເຖຣາ ຈ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ໂອຠາສຎ຺ເຈວ ສຎ຺ຊານາມ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ຣູປານ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕສໍ ຣູປຄຕໍ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ປຣິກມ຺ມວາໂຣ ອຕິກ຺ກມິ, ຕໂຕ ໂອຠາໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ຣູປຄຕມ຺ປິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານໍ, ຣູປຄຕໍ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ກສິໂຓຠາສວເສນ ຣູປຄຕທສ຺ສນໍ, ກສິໂຓຠາໂສ ຈ ປຣິກມ຺ມວເສນາຕິ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ນາໂຫສິ, ຕຍິທໍ ກາຣຓໍ ອາທິກມ຺ມິກຠາວໂຕ ເຖຣາ ນ ມຎ຺ຎິໍສຸ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນປ຺ປຏິວິຊ຺ຌາມາ’’ຕິ.

ນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພນ຺ຕິ ກາຣຓໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສຸວິສຸທ຺ຘທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓ ເຖຣໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸກາໂມ ສຕ຺ຖາ ວທຕິ. ກິໍ ນ ອາຬຸເລສ຺ສນ຺ຕີຕິ ກິໍ ນ ພ຺ຍາໂມເຫສ຺ສນ຺ຕິ, ພ຺ຍາໂມເຫສ຺ສນ຺ຕິ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸທປາທີຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂນ ຍຖາອຸປຏ຺ຐິເຕສຸ ຣູປຄເຕສຸ ອປຸພ຺ພຕາຍ, ‘‘ອິທໍ ນຸ ໂຂ ຣູປຄຕໍ ກິໍ, ອິທໍ ນຸ ໂຂ ກິ’’ນ຺ຕິ ມຄ຺ເຄນ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ສໍສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ສມາຘິ ຈວີຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ປຣິກມ຺ມສມາຘິ ວິຄຈ຺ຉິ. ຕໂຕ ເອວ ຫິ ປຣິກມ຺ໂມຠາໂສປິ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາປິ ຣູປໍ ນ ປສ຺ສິ. ນ ມນສິ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ມນສິກາຣວເສນ ເມ ຣູປານິ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ, ຣູປານິ ປສ຺ສໂຕ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອິທານິ ກິຎ຺ຈິ ນ ມນສິ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ ຕໍ ປນ ຕຸຓ຺ຫີຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອມນສິກາໂຣ ອຸທປາທີ’’ຕິ.

ຕຖາຠູຕສ຺ສ ອມນສິກາຣສ຺ສ ອຠາວໍ ອາຄມ຺ມ ອຸປ຺ປິລໍ ອຸທປາທິ. ວີຣິຍໍ ຄາຬ຺ຫໍ ປຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ຖິນມິທ຺ຘຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕານໍ ວູປສມນຕ຺ຖໍ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ ອໂຫສິ, ເຕນ ຈິຕ຺ເຕ ສມາຘິທູສິກາ ເຄຫສ຺ສິຕາ ພລວປີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປ຺ປິລໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕຕິ ສິຖິລວີຣິຍຕ຺ຕາ. ປຕເມຍ຺ຍາຕິ ອຕິວິຍ ຂິນ຺ນໍ ຠເວຍ຺ຍ. ຕໍ ມມາຕິ ປຕ຺ຖນາອຠິຠວນີຍມນສີເສນ ຊປ຺ເປຕີຕິ ອຠິຊປ຺ປາ, ຕຓ຺ຫາ. ນານຕ຺ຕາ ນານາສຠາວາ ສຎ຺ຎາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ. ອຕິວິຍ ອຸປຣິ ກຕ຺ວາ ນິຊ຺ຌານໍ ເປກ຺ຂນໍ ອຕິນິຊ຺ຌາຍິຕຕ຺ຕໍ.

໒໔໓. ປຣິກມ຺ໂມຠາສເມວາຕິ ປຣິກມ຺ມສມຸຏ຺ຐິຕໍ ໂອຠາສເມວ. ນ ຈ ຣູປານິ ປສ຺ສາມີຕິ ໂອຠາສມນສິກາຣປສຸຕຕາຍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ຣູປານິ ນ ປສ຺ສາມິ. ວິສຍຣູປເມວາຕິ ເຕນ ຜຣິຕ຺ວາ ຐິຕຏ຺ຐາເນວ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂນ ວິສຍຠູຕໍ ຣູປຄຕເມວ ມນສິ ກໂຣມິ.

ກສິຓຣູປານໍ ວເສເນຕ຺ຖ ໂອຠາສສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ໂອຠາສ’’ນ຺ຕິ. ປຣິຕ຺ຕານິ ຣູປານີຕິ ກຕິປຍານິ, ສາ ຈ ເນສໍ ປຣິຕ຺ຕຕາ ຐານວເສເນວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິຕ຺ຕກຏ຺ຐາເນ ຣູປານີ’’ຕິ. ‘‘ອປ຺ປມາຓຎ຺ເຈວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕ ທຸຕິຍວາໂຣ. ໂອຠາສປຣິຕ຺ຕຕໍ ສນ຺ຘາຍ ປຣິກມ຺ມສມາຘິ ‘‘ປຣິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ເສວ ໂອຠາສສ຺ສ ອປ຺ປມາຓຕາຍ ອປ຺ປມາຓສມາຘີຕິ ວຈນໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຣິຕ຺ຕສມາຘິໂນ ອຸປ຺ປນ຺ນສມເຍ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປິ ປຣິຕ຺ຕກໍ ໂຫຕິ ປຣິຕ຺ຕຣູປຄຕທສ຺ສນໂຕ.

໒໔໕. ທຸກຕິກຊ຺ຌານສມາຘິນ຺ຕິ ຈຕຸກ຺ກນເຍ ທຸກຊ຺ຌານສມາຘິໍ, ປຎ຺ຈກນເຍ ຕິກຊ຺ຌານສມາຘິນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ທຸກຊ຺ຌານສມາຘິນ຺ຕິ ຈຕຸກ຺ກນເຍ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖວເສນ ທຸກຊ຺ຌານສມາຘິໍ, ປຎ຺ຈກນເຍ ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມວເສນ ທຸກຊ຺ຌານສມາຘິໍ. ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານສມາຘິນ຺ຕິ ຈຕຸກ຺ກນເຍ ຕິກຊ຺ຌານສມາຘິໍ, ປຎ຺ຈກນເຍ ຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານສມາຘິນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ຕິວິຘນ຺ຕິ ສປ຺ປີຕິກວເສນ ຕິປ຺ປກາຣໍ ສມາຘິໍ. ຕທນ຺ໂຕຄຘາຕິ ສປ຺ປີຕິກາທິສຠາວາ. ກາມໍ ຠຄວາ ປຸຣິມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓໍ, ປຈ຺ຉິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕປິ ອິມານິ ຎາຓານິ ຠາເວສິເຍວ. ວິປສ຺ສນາປາທການິ ປນ ຎາຓານິ ສນ຺ຘາຍ, ‘‘ປຈ຺ຉິມຍາເມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນາຫ ‘‘ຠຄວໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິ. ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຈມຊ຺ຌານິກສ຺ສ ວເສນ ປຐມຊ຺ຌານິໂກ ມຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖິ. ໂສຕິ ປຎ຺ຈກນໂຍ ຠຄວໂຕ ໂລກິໂຍ ອໂຫສິ. ເອຕນ຺ຕິ ເອຕໍ, ‘‘ສວິຕກ຺ກມ຺ປິ ສວິຈາຣໍ ສມາຘິໍ ຠາເວມີ’’ຕິອາທິວຈນໍ. ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ‘‘ໂລກິຍໍ ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣເມວ ວາ’’ຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ອຸປກ຺ກິເລສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

໙. ພາລປຓ຺ຑິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໖. ເອເຕຫີຕິ ທຸຈິນ຺ຕິຕາທີຫິ. ເອເຕນ ລກ຺ຂຓສທ຺ທສ຺ສ ກຣຓຕ຺ຖຕມາຫ. ຕາເນວາຕິ ລກ຺ຂຓານິ ເອວ. ຕສ຺ສາຕິ ພາລສ຺ສ. ‘‘ອຍໍ ພາໂລ’’ຕິ ນິມີຍຕິ ສຎ຺ຈານີຍຕິ ເອເຕຫີຕິ ພາລນິມິຕ຺ຕານິ. ອປທານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິຂ຺ຍາຕໍ ກມ຺ມໍ. ທຸຈິນ຺ຕິຕາທີນິ ຈ ພາເລ ວິຂ຺ຍາຕານິ, ອວຘາຣຓຠາເວ ວາ, ຕສ຺ມາ ພາລສ຺ສ ອປທານານີຕິ ພາລາປທານານິ. ອຠິຊ຺ຌາທີຫິ ທຸຏ຺ຐໍ ທູສິຕໍ ຈິນ຺ເຕຕີຕິ ທຸຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕີ. ໂລຠາທີຫິ ທຸຏ຺ຐໍ ຠາສິຕໍ ມຸສາວາທາທິໍ ຠາສຕີຕິ ທຸພ຺ຠາສິຕຠາສີ. ເຕສໍ ເຕສໍເຍວ ວເສນ ກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ທຸກ຺ກຏກມ຺ມໍ ປາຓາຕິປາຕາທິໍ ກໂຣຕີຕິ ທຸກ຺ກຏກມ຺ມກາຣີ. ເຕນາຫ ‘‘ຈິນ຺ຕຍນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ. ຕານິ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຊາຕນ຺ຕິ ຕຊ຺ຊໍ. ຕໂຕ ເອວ ເຕສໍ ສາຣຸປ຺ປໍ ອນຸຣູປນ຺ຕິ ຕສ຺ສາຣຸປ຺ປໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຊ຺ຊາຕິກ’’ນ຺ຕິອາທິ. ກຈ຺ຉມານາຍາຕິ ກຖິຍມານາຍ.

໒໔໘. ຍສ຺ມາ ສຕ຺ຕານໍ ຍຖູປຈິຕານິ ກມ຺ມານິ ກໂຕກາສານິ ຕທຸປຏ຺ຐາປິຕານິ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕຄຕິນິມິຕ຺ຕານິ ມຣຓສ຺ສ ອາສນ຺ນກາເລ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕານິ, ຕທາ ໂອລມ຺ພນ຺ຕານິ ວິຍ ອຠິຠວນ຺ຕານິ ວິຍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ຕານິ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ໂອລມ຺ພນາທິອາກາເຣນ ຫິ ຕານິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຸປຏ຺ຐານາກາໂຣ ເອວ ຕທາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂຄຈຣຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຕສ຺ມິໍ ອຸປຏ຺ຐານາກາເຣ ອາປາຖຄເຕ’’ຕິ.

໒໔໙. ນ ສກ຺ກາຕິ ນ ວທຕີຕິ ເອເຕນ ທ຺ເວປິ ປຏິເສຘາ ປກຕິອຕ຺ຖາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ນ ສຸກຣາຕິ ປນ ອິມິນາ ທຸກ຺ກຣຠາໂວ ທີປິໂຕ, ທຸກ຺ກຣຎ຺ຈ ຕາວ ອຸປາເຍນ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ນ ສຸກຣໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ເຕນາຕິ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄມເນນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍວິຊ຺ຌເນນ. ອສ຺ສາຕິ ໂຈຣສ຺ສ. ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິປີຕິ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ສາຍນ຺ຫສມຍຎ຺ຈ ສຕ຺ຕິສເຕນ.

໒໕໐. ສງ຺ຂມ຺ປິ ນ ອຸເປຕີຕິ ອິມິນາ ສງ຺ຂາຕພ຺ພມຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຄຓນາມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ອຸປນິກ຺ເຂປນມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກລຠາຄນ຺ຕິ ກລານໍ ສງ຺ຄຓນໂກຏ຺ຐາສໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຕິມໍ ກລ’’ນ຺ຕິອາທິ. ໂອໂລກິຕມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ອຸປນິກ຺ເຂປນວເສນ ໂອໂລກນມຕ຺ຕກມ຺ປິ. ຕໍ ກມ຺ມກາຣຓນ຺ຕິ ຕໍ ປຎ຺ຈວິຘພນ຺ຘນກມ຺ມກາຣຓໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ປສ຺ສານໍ ວເສນ ສມ຺ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ, ປາຬິຍໍ ປນ ເອກປສ຺ສວເສນ ອາຄຕາ. ເຄຫສ຺ສາຕິ ມຫໂຕ ເຄຫສ຺ສ. ສພ຺ພໂຕຕິ ສພ຺ພາວຍວໂຕ. ສມ຺ປຊ຺ຊລິເຕ ເອກຊາລີຠູເຕ. ສຸປກ຺ກຸຖິຕາຍາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ນິປກ຺ກາຍ.

ວິຠຕ຺ໂຕຕິ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕກສຕ຺ຕານໍ ສາຘາຣຓກມ຺ມຸນາ ວິຠຕ຺ໂຕ ວິຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ອໂຍປາກາເຣນ ປຣິໂຕ ອຕ຺ໂຕ ຄຫິໂຕຕິ ອໂຍປາກາຣປຣິຍຕ຺ໂຕ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ.

ຍມກໂຄຬກາຕິ ທາຣການໍ ກີຬນຍຸຄຬາ. ເອວມ຺ປິ ທຸກ຺ໂຂຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຸສ຺ສທນິຣຍວເສນປິ ໂສຕ-ຆານ-ຊິວ຺ຫາ-ກາຍ-ມໂນ-ໂຄຈຣຕາວເສນປິ ອິມິນາ ອາກາເຣນ ທຸກ຺ໂຂຕິ.

໒໕໑. ທນ຺ເຕຫິ ອຸລ຺ເລຫິຕ຺ວາຕິ ອຸຕ຺ຕຣທນ຺ເຕຫິ ອຎ຺ຉິຕ຺ວາ. ຣສວເສນ ອຕິຕ຺ໂຕ ອສ຺ສາໂທ ຣສາໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ຣສເຄເຘນ ປຣິຠຸຕ຺ຕຣໂສ’’ຕິ.

໒໕໒. ທຸຣູໂປຕິ ວິຣູໂປ. ທຸທ຺ທໂສຕິ ເຕເນວ ວິຣູປຠາເວນ ອນິຏ຺ຐທສ຺ສໂນ. ລກຸຓ຺ຐໂກຕິ ຣສ຺ໂສ. ປວິຏ຺ຐຄີໂວຕິ ຂນ຺ຘນ຺ຕຣໍ ອນຸປວິຏ຺ຐຄີໂວ. ມໂຫທໂຣຕິ ວິປຸລກຸຈ຺ຉິ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ລກຸຓ຺ຏກາ ສຕ຺ຕາ ຣສ຺ສຄີວາ ປຸຖຸລກຸຈ຺ຉິກາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາໂຓ ນາມ ຈກ຺ຂຸວິກໂລຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອກກ຺ຂິກາໂຓ ວາ ອຸຠຍກ຺ຂິກາໂຓ ວາ’’ຕິ. ກຸຓີຕິ ຫຕ຺ຖວິກໂລ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ເອກຫຕ຺ຖກຸຓີ ວາ ອຸຠຍຫຕ຺ຖກຸຓີ ວາ’’ຕິ. ວາຕາທິນາ ອຸປຫຕກາຍປກ຺ໂຂ ອິຘ ປກ຺ຂຫໂຕຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ນ ປກ຺ຂິຫໂຕຕິ ອາຫ – ‘‘ປກ຺ຂຫໂຕຕິ ປີຐສປ຺ປີ’’ຕິ. ທຸກ຺ຂານຸປພນ຺ຘທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອປຣາປຣຊາຕີສຸ ວິປາກທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນຸປພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ.

ກລີຍຕິ ຂລີຍຕິ ອປ຺ປຫີຍຕິ ສາສນໍ ເອເຕນາຕິ ກລິ, ຊຸຕປຣາຊໂຍ. ໂສ ເອວ ຄຫສທິສຕາຍ ‘‘ກລິຄ຺ຄໂຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຘິພນ຺ຘນ຺ຕິ ກຸຏຸມ຺ພສ຺ສ ອຘິວຸຕ຺ຖສ຺ສ ມູລຠູຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ພນ຺ຘິຕພ຺ພຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕນາປິ ພນ຺ຘໍ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ. ພາລຠູມິຍາ ພາລຠາວສ຺ສ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິ ນິຣຍຄາມິກມ຺ມກາຣິຕາຕິ ‘‘ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ’’ຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ປນ ຕໂຕ ມຸທຸມຸທຸຕຣາທິກມ຺ມວເສນ ເສສາປາເຍສຸ ອປຣາປຣນິພ຺ພຕ຺ຕາທິພາລຠູມິ ວິຠາວິຕາ ໂຫຕີຕິ.

໒໕໓. ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣນາຕິ ‘‘ພາໂລ ອຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວຈນສ຺ສ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ ອຍ’’ນ຺ຕິ ເອເຕຫິ ລກ຺ຂີຍຕີຕິອາທິນາ ອນຸສາເຣນ. ມໂນສຸຈຣິຕາທີນໍ ວເສນາຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອນຠິຊ຺ຌາ-ອພ຺ຍາປາທ-ສມ຺ມາທສ຺ສນໍ ສຸຈິນ຺ຕິຕເມວ ຈິນ຺ເຕຕີຕິອາທິນາ ມໂນສຸຈຣິຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສຸຈຣິຕານໍ ວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ.

ຈກ຺ກຣຕນວຓ຺ຓນາ

໒໕໖. ອຸໂປສຖໍ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໒.໒໔໓) ວຸຈ຺ຈຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ສພ຺ພທິວເສສຸ ຄຫຏ຺ເຐຫິ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພສີລໍ, ສມາທານວເສນ ຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸໂປສຖິໂກ, ຕສ຺ສ. ເຕນາຫ ‘‘ສມາທິນ຺ນອຸໂປສຖງ຺ຄສ຺ສາ’’ຕິ. ຕທາຕິ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ, ຍສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຠາວສໍວຕ຺ຕນິຍ-ທານ-ສີລາທິ-ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣສມຸທາຄມສມ຺ປນ຺ໂນ ປູຣິຕຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ໂຕ ກາທີປເທສວິເສສປຈ຺ຈາຊາຕິຍາ ເຈວ ກຸລຣູປໂຠຄາຘິປເຕຍ຺ຍາທິຄຸຓວິເສສສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ຕທນຸຣູເປ ອຕ຺ຕຠາເວ ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ກາເລ. ຕາທິເສ ຫິ ກາເລ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຠາວີ ປຸຣິສຸຕ຺ຕໂມ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸຓສມນ຺ນາຄໂຕ ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ ວິສຸທ຺ຘສີໂລ ອນຸໂປສຖໍ ສຕສຫສ຺ສວິສ຺ສຊ຺ຊນາທິນາ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ນ ຍທາ ຈກ຺ກຣຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ເອວ. ເຕນາຫ – ‘‘ປາໂຕ…ເປ… ຘມ຺ມຕາ’’ຕິ. (ຕຕ຺ຖ ທໂມ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ, ສໍຍໂມ ສີລສໍວໂຣ.)

ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣປຸຎ຺ຎກມ຺ມປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຠາວາວຫທານທມສໍຍມາທິປຸຎ຺ຎກມ຺ມເຫຕຸກໍ. ນີລມຓິສງ຺ຆາຏສທິສນ຺ຕິ ອິນ຺ທນີລມຓິສຎ຺ຈຍສມານໍ. ທິພ຺ພານຸຠາວຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ສນີຍຕາ ມນຸຎ຺ຎໂຆສຕາ ອາກາສຄາມິຕາ ໂອຠາສວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ອປ຺ປຏິຆາຕຕາ ຣຎ຺ໂຎ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖນິປ຺ຜຕ຺ຕິກາຣຓຕາຕິ ເອວມາທີຫິ ທິພ຺ພສທິເສຫິ ອານຸຠາເວຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ. ສພ຺ເພຫິ ອາກາເຣຫີຕິ ສພ຺ເພຫິ ສຸນ຺ທເຣຫິ ອາກາເຣຫິ. ປຣິປູຣນ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ສາ ຈສ຺ສ ປາຣິປູຣິ ອິທາເນວ ວິຕ຺ຖາຣີຍຕິ.

ປນາຬີຕິ ຉິທ຺ທໍ. ສຸທ຺ຘສິນິທ຺ຘທນ຺ຕປນ຺ຕິຍາ ນິພ຺ພິວຣາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນາຠິປນາຬິ ປຣິກ຺ເຂປປຏ຺ເຏສູຕິ ນາຠິປຣິກ຺ເຂປປຏ຺ເຏ ເຈວ ນາຠິຍາ ປນາຬິປຣິກ຺ເຂປປຏ຺ເຏ ຈ. ສຸວິຠຕ຺ຕາວາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສໍກິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຠຕ຺ຕາ. ປຣິຈ຺ເຉທເລຂນ຺ຕເຣສຸ ມຓິກາ ສຸວິຠຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ.

ປຣິຈ຺ເຉທເລຂາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມາລາກມ຺ມາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຸຣຕ຺ຕາຕິອາທີສຸ ສຸຣຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓນ ມຫານາມວຓ຺ຓຕໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ສຸທ຺ຘຄ຺ຄຫເຓນ ສໍກິລິຏ຺ຐຕໍ, ສິນິທ຺ຘຄ຺ຄຫເຓນ ລູຂຕໍ. ກາມໍ ຕສ຺ສ ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ເນມິມຓ຺ຑລໍ ອສນ຺ຘິກໍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ປນ ເກວລໍ ປວາຬວຓ຺ໂຓວ ນ ໂສຠຕີຕິ ປກຕິຈກ຺ກສ຺ສ ສນ຺ຘິຍຸຕ຺ເຕສຸ ຐາເນສຸ ຣຕ຺ຕຊມ຺ພຸນທປຣິກ຺ຂຕໍ ອໂຫສິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສນ຺ຘີສຸ ປນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ.

ເນມິມຓ຺ຑລປິຏ຺ຐິຍນ຺ຕິ ເນມິມຓ຺ຑລສ຺ສ ປິຏ຺ຐິປເທເສ. ທສນ຺ນໍ ທສນ຺ນໍ ອຣານມນ຺ຕເຣຕິ ທສນ຺ນໍ ທສນ຺ນໍ ອຣານໍ ອນ຺ຕຣສມີເປ ປເທເສ. ຉິທ຺ທມຓ຺ຑລຈິຕ຺ໂຕຕິ ມຓ຺ຑລສຓ຺ຐານຉິທ຺ທວິຈິຕ຺ໂຕ. ສຸກຸສລສມນ຺ນາຫຕສ຺ສາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ກຸສເລນ ສິປ຺ປິນາ ປຫຕສ຺ສ, ວາທິຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຄ຺ຄູຕິ ມໂນຣໂມ ຣຊນີໂຍຕິ ສຸຓນ຺ຕານໍ ຣາຄຸປ຺ປາທໂກ. ກມນີໂຍຕິ ກນ຺ໂຕ. ສໂມສຣິຕກຸສຸມທາມາຕິ ໂອລມ຺ພິຕສຸຄນ຺ຘກຸສຸມທາມາ. ເນມິປຣິກ຺ເຂປສ຺ສາຕິ ເນມິປຣິຍນ຺ຕປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ. ນາຠິປນາຬິຍາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປສ຺ສານໍ ວເສນ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ນາຠິປນາຬີນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກາ ເອວ ຫິ ສາ ປນາຬິ. ເຍຫີຕິ ເຍຫິ ທ຺ວີຫິ ສີຫມຸເຂຫິ. ປຸນ ເຍຫີຕິ ມຸຕ຺ຕາກລາເປຫິ.

ໂອຘາປຍມານນ຺ຕິ ໂສຕຸໍ ອວຫິຕານິ ກຸຣຸມານໍ. ຈນ຺ໂທ ປຸຣໂຕ, ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຈ຺ຉາຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ພາປຣິເຍນ ປຸພ຺ພາປຣຠາເຄນ.

ອນ຺ເຕ ປຸຣສ຺ສາຕິ ອນຸຣາຘປຸເຣ ຣຎ຺ໂຎ ອນ຺ເຕປຸຣສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣສີຫປຎ຺ຊຣອາສນ຺ເນ ຕທາ ຣຎ຺ໂຎ ປາສາເທ ຕາທິສສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຍ ສີຫປຎ຺ຊຣສ຺ສ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸເຂນ ສກ຺ກາຕິ ກິຎ຺ຈິ ອນາຣຸຫິຕ຺ວາ ສຣີຣຎ຺ຈ ອນຸລ຺ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ຍຖາຐິເຕເນວ ຫຕ຺ເຖນ ປຸປ຺ຜມຸຏ຺ຐິໂຍ ຂິປິຕ຺ວາ ສຸເຂນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ປູເຊຕຸໍ.

ນານາວິຣາຄຣຕນປ຺ປຠາສມຸຊ຺ຊລນ຺ຕິ ນານາວິຘຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓຣຕໂນຠາສປຠສ຺ສຣໍ. ອາກາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປວຕ຺ເຕຕິ. ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ອຸປຣິ ອາກາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປວຕ຺ເຕ.

ສນ຺ນິເວສກ຺ຂໂມຕິ ຂນ຺ຘວາຣສນ຺ນິເວສໂຍຄ຺ໂຍ. ສຸລຠາຫາຣູປກຣໂຓຕິ ສຸເຂເນວ ລທ຺ຘພ຺ພຘຎ຺ຎໂຄຣສທາຣຸຕິຓາທິໂຠຊນສາຘໂນ. ປຣຈກ຺ກນ຺ຕິ ປຣສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ເສນາ, ອາຓາ ວາ.