໒. ມຫາສຸຎ຺ຎຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໕. ຉວິວຓ຺ເຓນ ໂສ ກາໂຬ, ນ ນາເມນ. ປລາລສນ຺ຖາໂຣຕິ ອາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ໂກຈ຺ຉຈິມິລິກາກຏສາຣາທີນໍ ຄຫຓໍ. ຄຓຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ຄຓພນ຺ຘນວເສນ ຠິກ຺ຂູນໍ.

ຍທິ ສໍສໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ອິທໍ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິຕກ຺ກປຸພ຺ພຠາຄາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ວິຕກ຺ໂກ ປຸພ຺ພຠາໂຄ ເອຕິສ຺ສາຕິ ວິຕກ຺ກປຸພ຺ພຠາຄາ, ປຸຈ຺ຉາ. ສາ ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ໂນ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໍ, ວິຕກ຺ໂກ ປນ ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ນຸ ໂຂ ອິຘ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອາກາເຣນ ຕທາ ຠຄວໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຈິຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ໂປ, ຕສ຺ສ ປຣິວິຕກ຺ກສ຺ສ ຕພ຺ຠາວໂຊຕໂນຍໍ ນຸ-ກາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ວິຕກ຺ກປຸພ຺ພຠາເຄ ຈາຍໍ ນຸ-ກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທິສ຺ວາ, ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ໂນ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຖ ໂຂ ‘‘ນ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ໂສຠຕິ ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໓.໑໘໕) ອຸປຣິເທສນາວເສນ ມຕ຺ຖກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອວິນິຈ຺ຉິໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ວິສຸໍ ວິນິຈ຺ຉິໂຕ ເອວ ໂຫຕິ, ທິສ຺ວາ ນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາວ ກຖາສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ຕຖາ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຊານນ຺ຕາປິ ຕຖາຄຕາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໖). ເຕນາຫ ‘‘ອິໂຕ ກິຣາ’’ຕິອາທິ.

ຍຖາ ນທີໂອຕິຓ຺ຓໍ ອຸທກໍ ຍຖານິນ຺ນໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ, ເອວໍ ສຕ຺ຕາ ຘາຕຸໂສ ສໍສນ຺ທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຄຓວາໂສ ນທີໂອຕິຓ຺ຓອຸທກສທິໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ – ‘‘ນິຣຍຕິຣຈ຺ຉານໂຍນີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸຣຸວິນ຺ທາທິນ຺ຫານີຍຈຸຓ຺ຓານິ ສຓ຺ຫສຸຂຸມຠາວໂຕ ນາຬິຍໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ນິຣນ຺ຕຣາເນວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ຈຸຓ຺ຓຠຣິຕາ ນາຬິ ວິຍາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕປຓ຺ຓາສ ກຸລສຕສຫສ຺ສານີຕິ ສຕ຺ຕສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ປຎ຺ຎາສ ກຸລານໍເຍວ ສຕສຫສ຺ສານິ, ມນຸສ຺ສານໍ ປນ ວເສນ ສຕ຺ຕ ໂກຏິໂຍ ຕທາ ຕຕ຺ຖ ວສິໍສຸ.

ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ, ກຖໍ? ກາມຎ຺ຈາຍໍ ໂລກປກຕິ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ສາສເນ ອຍຸຕ຺ໂຕວ ໂສຕິ ອາຫ – ‘‘ມຍາ’’ຕິອາທິ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ສຠາວສິທ຺ຘໍ. ສໍເວໂຄຕິ ສໂຫຕ຺ຕປ຺ປຎາຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ ສກ຺ກາ ຄິລານຸປຏ຺ຐານໂອວາທານຸສາສນິອາທິວເສນ ສມາຄມສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ຄຓເຠທນນ຺ຕິ ຄຓສງ຺ຄຓິກາຍ ວິເວຈນໍ.

໑໘໖. ກຕປຣິຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ກຕສໍວິຘານສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ປຏິສງ຺ຂຣຓໍ. ໂນຕິ ອມ຺ຫາກໍ. ອນຕ຺ຕມໂນຕິ ອນາຣາຘິຕຈິຕ຺ໂຕ.

ສກຄເຓນ ສຫຠາວໂຕ ສງ຺ຄຓິກາຕິ ອາຫ ‘‘ສກປຣິສສໂມຘານ’’ນ຺ຕິ. ຄໂຓຕິ ປນ ອິຘ ຊນສມູໂຫຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນານາຊນສໂມຘານ’’ນ຺ຕິ. ໂສຠຕິ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມານໂຕ. ກາມໂຕ ນິກ຺ຂມຕີຕິ ນິກ຺ຂໂມ, ເອວໍ ນິກ຺ຂມວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສຸຂໍ. ຄຓສງ຺ຄຓິກາກິເລສສງ຺ຄຓິກາຫິ ປວິວິຕ຺ຕິ ປວິເວໂກ. ປວິເວກວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສຸຂໍ. ຣາຄາທີນໍ ອຸປສມາວຫໍ ສຸຂໍ ອຸປສມສຸຂໍ. ມຄ຺ຄສມ຺ໂພຘາວຫໍ ສຸຂໍ ສມ຺ໂພຘິສຸຂໍ. ນິກາເມຕພ຺ພສ຺ສ, ນິກາມໍ ວາ ລາຠີ ນິກາມລາຠີ. ນິທຸກ຺ຂໍ ສຸເຂເນວ ລຠຕີຕິ ອທຸກ຺ຂລາຠີ. ກສິຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອປ຺ປກນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອກສິຣລາຠີຕິ ວິປຸລລາຠີ’’ຕິ.

ສາມາຍິກນ຺ຕິ ສມເຍ ກິເລສວິມຸຈ຺ຈນໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວາຕິ ສາມາຍິກໍ ມ-ກາເຣ ອ-ກາຣສ຺ສ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ – ‘‘ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕສມເຍ ກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ກນ຺ຕນ຺ຕິ ອງ຺ຄສນ຺ຕຕາຍ ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕາຍ ຈ ກມນີຍໍ ມໂນຣມ຺ມໍ. ອສາມາຍິກໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິມຸຕ຺ຕໍ.

ເອຕ຺ຕາວຕາຕິອາທິນາ ສງ຺ຄຓິກາຣາມສ຺ສ ວິເສສາຘິຄມສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍິກຠາວໍ ອນ຺ວຍໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ ສຫ ນິທສ຺ສເນນ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ສາ ທຸວິຘາ ອນ຺ຕຣາຍິກຕາ ໂວທານຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸກາ, ສໍກິເລສຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸກາ ຈ.

ເຕ ປຐມໍ ‘‘ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມ’’ຕິອາທິນາ ວິຠາເວຕ຺ວາ ອິຕຣໍ ວິຠາເວຕຸໍ, ‘‘ອິທານິ ໂທສຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຏ຺ຐິຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ນ຺ຫາຣຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຈມ຺ມຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ມໍສຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ອາກາໂສ ປຣິວາຣິໂຕ ຣູປນ຺ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໐໖) ວິຍ ອິຘ ຣູປສທ຺ໂທ ກຣຊກາຍປຣິຍາໂຍຕິ ‘‘ຣູປນ຺ຕິ ສຣີຣ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ນາຫໍ, ອານນ຺ທ…ເປ… ໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ? ນນຸ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ອນເປກ຺ຂຈິຕ຺ຕານໍ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສການມ຺ປິ ອສປ຺ປາຍວຊ຺ຊນສປ຺ປາຍເສວນວເສນ ກາຍສ຺ສ ປຣິຫຣຓໍ ໂຫຕີຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ຕໍ ປນ ໂຍ ກລ຺ລສຣີຣໍ ນິສ຺ສາຍ ຘມ຺ມສາຘນາຍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ເສວ ຘມ຺ມສາຘນຕາວເສນ. ຘມ຺ມສາຘນຠາວຎ຺ຫິ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອສປ຺ປາຍໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍວເສນ ໂປເສຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸຍຸຎ຺ຊນໂຕ ກາຍສ຺ສ ປຣິຫຣຓໍ, ນ ໂສ ກາເຍ ອຠິຣໂຕ ນາມ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອເປກ຺ຂາຍ ວິໂນທິຕພ຺ໂພ ຕາທິໂສຕິ. ອຸປາລິຄຫປຕິໂນຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ທສພລສາວກຕ຺ຕຸປຄມນສງ຺ຂາເຕນາ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

໑໘໗. ມຫາກຣຸຓາວເສນ ປຣິວຸຕາຍ ປຣິສາຍ ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນປິ ເອກນ຺ຕວິເວກຊ຺ຌາສຍຕ຺ຕາ ເອກໂກວ. ເອເຕນ ສຕ຺ຖຸໂນ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ປວິເວກຕ຺ເຕນ ວິວິຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຣູປາຣູປປຏິຠາຄນິມິຕ຺ເຕຫິ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ຣູປາທີນໍ ສງ຺ຂຕນິມິຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕິວິຍ ສນ຺ຕຕຣປຓີຕຕມຠາເວນ ວິເສສໂຕ ສິໂນຕິ ພນ຺ຘຕີຕິ ວິສໂຍ, ໂສ ເອວ ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ. ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ສຸຎ຺ຎຕນ຺ຕິ ສຸຎ຺ຎຕຜລສມາປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ. ອຸປຘິວິເວກຕາຍ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ ອິຘ ວິເວໂກຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ – ‘‘ວິເວກນິນ຺ເນນາ’’ຕິອາທິ. ຠງ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອເສເສຕ຺ວາ ອາສວຏ຺ຐານິຍານຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ຕຕ຺ຖ ວິຄຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ວເສນ ວິຄຕນ຺ເຕນ, ເອວໍຠູຕໍ ເຕສໍ ພ຺ຍນ຺ຕິຠາວໍ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ‘‘ພ຺ຍນ຺ຕິຠູເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຍ຺ໂຍຊນໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິ, ອຸຍ຺ໂຍເຊຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີຕິ ວາ ອຸຍ຺ໂຍຊນິກໍ. ຍສ຺ມາ ນ ສພ຺ພກຖາ ອຸຍ຺ໂຍຊນວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຍ຺ໂຍຊນິກປຏິສໍຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ເຕລປາກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍາຕິ ຍຖາ ເຕລປາໂກ ນາມ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາໂລ ນ ອຕິກ຺ກມິຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ສມາປຕ຺ຕິກາລໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ. ຍຖາ ຫິ ກຸສໂລ ເວຊ຺ໂຊ ເຕລໍ ປຈນ຺ໂຕ ຕໍ ຕໍ ເຕລກິຈ຺ຈໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຍທິ ວາ ປຕ຺ຖິນ຺ນປາໂກ, ຍທິ ວາ ມຊ຺ຌິມປາໂກ, ຍທິ ວາ ຂຣປາໂກ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ສ ກາລໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ປຈຕິ, ເອວໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ເວເນຍ຺ຍານໍ ຎາຓປຣິປາກໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ກາລໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ປຣິສໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊນ຺ໂຕ ຈ ວິເວກນິນ຺ເນເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕິ. ທ຺ເວ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານິປິ ຕທຠິນີຫຕມໂນວິຎ຺ຎາຓວເສນ ນິພ຺ພານນິນ຺ນາເນວ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ສງ຺ຂາຣານໍ ສຸຏ຺ຐຸ ປຣິຎ຺ຎາຕຕາຍ ປຓີຕານມ຺ປິ ຣູປາທີນໍ ອາປາຖຄມເນ ປເຄວ ອິຕເຣສໍ ປຏິກູລຕາວ ສຸປາກຏາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ມາ ຆມ຺ມາຠິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ສີຕຊລຏ຺ຐານນິນ຺ນຕາ ນິພ຺ພານນິນ຺ນເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ອຕິວິຍ ສນ຺ຕປຓີຕຠາວໂຕ.

໑໘໘. ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວາຕິ ອິຘ ຌານາຣມ຺ມຓໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ. ອິຘ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ. ອປຄຸຓປາທກຊ຺ຌານຎ຺ຫິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ ວິປສ຺ສນາວິເສສສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນິຊ຺ຊີວນິສ຺ສຕ຺ຕຕໍ, ອນຕ຺ຕຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສມ຺ປຊ຺ຊນຠາວຊານເນນາຕິ ອິທານິ ເມ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວີຖິປຏິປນ຺ນໍ ນ ໂຫຕິ, ອຸປ຺ປຖເມວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຊານເນນ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຠຄວຕາ ວິປສ຺ສນາຍ ເອວ ປາທເກ ຌາເນ ອວຕ຺ວາ ປາທກຊ຺ຌານໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອປ຺ປຄຸຓປາທກຊ຺ຌານໂຕ’’ຕິອາທິ. ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ສມ຺ມາ ນ ສມາຫິຕຕ຺ຕາ. ໂສ ປນ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕຘມ຺ມາ ມຍ຺ຫໍ ນິຊ຺ຊຏາ ນິຄຸມ຺ພາ ຫຸຕ຺ວາ ນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຫນ຺ທາຫໍ ພຫິທ຺ຘາຘມ຺ເມ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍໍ ເອກຈ຺ເຈສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸປຏ຺ຐິເຕສຸ ອິຕເຣປິ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍຸເມວາ’’ຕິ ປຣສ຺ສ…ເປ… ມນສິ ກໂຣຕິ. ປາທກຊ຺ຌານວເສນ ວິຍ ສມ຺ມສິຕຊ຺ຌານວເສນປິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິເຍວາຕິ ອາຫ – ‘‘ອຣູປສມາປຕ຺ຕິຍໍ ນຸ ໂຂ ກຖນ຺ຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ ມນສິ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ນ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ມຍ຺ຫໍ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ ວີຖິປຏິປນ຺ນໍ ຫຸຕ຺ວາ ນ ວຫຕີຕິ. ປາທກຊ຺ຌານເມວາຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ປາທກຠູຕເມວ ຌານໍ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ມນສິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ວິປສ຺ສນາຍ ຕິກ຺ຂວິສທຕາປາທນາຍ. ອວຫນ຺ເຕ ນິປຸຓາຠາເວນ ເຉທນກິຣິຍາຍ ອປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ເຕ. ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ຕິກ຺ຂກມ຺ມກຣຓໍ ສມຖວິປສ຺ສນາວິຫາເຣນາຕິ ອາຫ – ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ມນສິກາໂຣ ວຫຕີ’’ຕິ.

໑໘໙. ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ ເມຕິ ວີຖິປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສາຠາວໂຕ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ ເມ ກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຊານເນນ. ອິຣິຍາປຖໍ ອຫາເປຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ປຣິສ຺ສໂມ ນາຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ພລານຸຣູປໍ ຕສ຺ສ ກາລໍ ເນຕ຺ວາ ປມາຓເມວ ປວຕ຺ຕເນນ ອິຣິຍາປຖໍ ອໂຫເປຕ຺ວາ. ສພ຺ພວາເຣສູຕິ ຐານນິສຊ຺ຊາສຍນວາເຣສຸ. ກຖາວາເຣສຸ ປນ ວິເສສໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວທນ຺ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ, ‘‘ອິມິນາ ວິຫາເຣນາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໙໐. ກາມວິຕກ຺ກາທໂຍ ໂອຬາຣິກກາມຣາຄພ຺ຍາປາທສຠາຄາຕິ ອາຫ – ‘‘ວິຕກ຺ກປຫາເນນ ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ກເຖຕ຺ວາ’’ຕິ. ກາມຄຸເຓສູຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣເຓຕິ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຖາ ສພ຺ເພປິ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓເມວ. ສມຸທາຈຣຕີຕິ ສມຸທາຈາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ສມຸທາຈຣຓໂຕ’’ຕິ. ໂສ ປນ ຍສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ນ ສຕ຺ຕສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ເຈຕໂສ’’ຕິ. ມ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ ເອ-ກາຣສ຺ສ ຈ ອກາໂຣ ກໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເອຕນ຺ຕິ.

໑໙໑. ອນຸສໂຍຕິ ມານານຸສໂຍ ຠວຣາຄານຸສໂຍ ອວິຊ຺ຊານຸສໂຍຕິ ຕິວິໂຘປິ ອນຸສໂຍ ປຫີຍຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ, ‘‘ຕໂຕ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ຜລໍ, ຜລໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ປຫີນຠາວໍ ຊານາຕິ, ຕສ຺ສ ຊານເນນ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ.

ກຸສລໂຕ ອາຍາຕີຕິ ອາຍໂຕ, ໂສ ເອເຕສນ຺ຕິ ກຸສລາຍຕິກາ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸສລໂຕ ອາຄຕາ’’ຕິ. ຕໍ ປນ ເນສໍ ກຸສລາຍຕິກຕ຺ຕໍ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ ໂຫຕິ ສຫຊາຕວເສນປີຕິ ຕທຸຠຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ເສຍ຺ຍຖິທ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍສ຺ມາ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ເກຈິ ໂລກິຍາ, ເກຈິ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ; ອຖ ກສ຺ມາ ວິເສເສນ ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ໂລເກ ອຸຕ຺ຕຣາ ວິສິຏ຺ຐາ’’ຕິ. ເຕນ ໂລກິຍຘມ຺ເມສຸ ອຸຕ຺ຕມຠາເວນ ຌານາທໂຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ໂລກສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣຓໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມຫຄ຺ຄຕຈິຕ຺ຕໍ ມາຣສ຺ສ ອວິສໂຍ ອກາມາວຈຣຕ຺ຕາ, ປເຄວ ຕໍ ວິປສ຺ສນາຍ ປາທກຠູຕໍ ສຸວິກ຺ຂາລິຕມລນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ເອໂກ ອານິສໍໂສ ອຕ຺ຖິ ຠາວນານຸໂຍຄສ຺ສ ສປ຺ປາຍຘມ຺ມກຖາປຏິລາໂຠ.

໑໙໒. ເອຕທຕ຺ຖນ຺ຕິ ເກວລສ຺ສ ສຸຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ. ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍວເສນາຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ? ນນຸ ສປ຺ປາຍວເສນ ທສກຖາວຕ຺ຖູນິ ອາຄຕານີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ອສປ຺ປາຍກຖາວຊ຺ຊນປຸພ຺ພິກາຍ ສປ຺ປາຍ ກຖາຍ ວເສນ ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍວເສນ ອາຄຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕປຣິຍຕ຺ຕິວເສນາຕິ ສຣູເປນ ຕຕ຺ຖ ອນາຄຕານິປິ ທສກຖາວຕ຺ຖູນິ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ, ‘‘ສຸຕປຣິຍຕ຺ຕິວເສນ ອາຄຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິປູຣຓວເສນ ສຣູປໂຕ ອາຄຕຕ຺ຕາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພານິ. ອຕ຺ໂຖຕິ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ.

໑໙໓. ອນຸອາວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອນຸອນຸ ອຠິມຸຂາ ຫຸຕ຺ວາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ປຍິຣຸປາສນາທິວເສນ ອນຸກູລຍນ຺ຕິ. ມຸຈ຺ຉນຕຓ຺ຫນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເຍສຸ ມຸຈ຺ຉນາກາຣໍ. ຕຓ຺ຫາຍ ປຕ຺ຖນາ ນາມ ເຕນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ປຕ຺ເຖຕິ ປວຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ກິເລສູປທ຺ທເວນາຕິ ກິເລສສງ຺ຂາເຕນ ອຸປທ຺ທເວນ. ກິເລສາ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ມຫານຕ຺ຖກຣຓໂຕ ‘‘ອຸປທ຺ທໂວ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ກິເລສູປທ຺ທເວນ ອນ຺ເຕວາສິໂນ, ອຸປທ຺ທໂວ ອນ຺ເຕວາສູປທ຺ທໂວ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ອຸປທ຺ທໂວ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣຸປທ຺ທໂວຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ‘‘ເສສຸປທ຺ທເວສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ອຕິທິສຕິ. ຄຸຓມຣຓໍ ກຖິຕໍ, ນ ຊີວິຕມຣຓໍ.

ອປ຺ປລາຠາຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກລາຠີ ວິເສສານໍ. ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕພ຺ຣຫ຺ມຈາຣຸປທ຺ທໂວ ທຸກ຺ຂວິປາກຕໂຣ ເຈວ ກຏຸກວິປາກຕໂຣ ຈາຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອາຈຣິຍນ຺ເຕວາສິກູປທ຺ທໂວ ຫິ ພາຫິຣກສມຍວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ, ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣຸປທ຺ທໂວ ປນ ສາສນວເສນ. ທຸຣກ຺ຂາເຕ ຫິ ຘມ຺ມວິນເຍ ທຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ນ ມຫາສາວຊ຺ຊາ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສສ຺ສ ສິຖິລວາຍາມຠາວໂຕ; ສ຺ວາຂ຺ຍາເຕ ປນ ຘມ຺ມວິນເຍ ທຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ມຫາສາວຊ຺ຊາ ມຫໂຕ ອຕ຺ຖສ຺ສ ພາຫິຣຠາວກຣຓໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສາສເນ ປນາ’’ຕິອາທິ.

໑໙໖. ຕສ຺ມາຕິ ອິທໍ ປຸພ຺ພປຣາເປກ຺ຂໍ ປຸຣິມສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣຓຠາເວນ ປຈ຺ຈາມສນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ມິຕ຺ຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ມິຕ຺ຕວາ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ມິຕ຺ຕວຕາ, ຕາຍ. ມິຕ຺ຕວເສນ ປຏິປຊ຺ຊນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມິຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ. ສປຕ຺ຕວຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ທຸກ຺ກຏທຸພ຺ຠາສິຕມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ອິມິນາ ປເຄວ ອິຕຣໍ ວີຕິກ຺ກມນ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສາວເກສຸ ຫິຕປຣກ຺ກມນໍ ໂອວາທານຸສາສນີຫິ ປຏິປຊ຺ຊນນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ຕຖາ ນ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອາມກມຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຸລາລຠາຊນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນາຫໍ ຕຸມ຺ເຫສຸ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ກຸມ຺ຠກາໂຣ ວິຍ ອາມກຠາຊເນສຸ ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫສຸ ເກວລໍ ຊານາເປນ຺ໂຕ ນ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສາມິ. ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ນີຫຣິຕ຺ວາ. ໂລກິຍຄຸຓາປິ ອິຘ ສາໂຣຕ຺ເວວ ອຘິປ຺ເປຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓານໍ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ມຫາສຸຎ຺ຎຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.