໑. ອນຸປທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໓. ອິທ຺ຘິມາຕິ ຄຸໂຓ ປາກໂຏ ປຣໂຕໂຆເສນ ວິນາ ປາສາທກມ຺ປນເທວຈາຣິກາທີຫິ ສຍເມວ ປກາສຠາວໂຕ; ຘຸຕວາທາທິຄຸຓານມ຺ປິ ຕຖາຠາເວ ເອເຕເນວ ນເຍນ ເຕສໍ ຄຸຓານໍ ປາກຏໂຍຄໂຕ ຈ ປເຣສໍ ນິຈ຺ຉິຕຠາວໂຕ ຈ. ປຎ຺ຎວໂຕ ຄຸຓາຕິ ປຎ຺ຎາປເຠທປຠາວິເຕ ຄຸຓວິເສເສ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ເຕ ຫິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປເຣສໍ ອວິສຍາ. ເຕນາຫ – ‘‘ນ ສກ຺ກາ ອກຖິຕາ ຊານິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ວິສຠາຄາ ສຠາຄາ ນາມ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣພຫຸເລສຸ ປຸຖຸຊ຺ຊເນສຸ, ເຕ ປນ ອປ຺ປຫີນຣາຄໂທສຕາຍ ປຣສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ຄຸຓໍ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ອວິຊ຺ຊມານໍ ອວຓ຺ຓເມວ ໂຆເສນ຺ຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ວິສຠາຄ…ເປ… ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຍາ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ສມຸທຍໂຕ ອຕ຺ຖງ຺ຄມໂຕ ອສ຺ສາທໂຕ ອາທີນວໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານນາ, ອຍໍ ຘາຕຸກຸສລຕາ. ອາຍຕນກຸສລຕາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອວິຊ຺ຊາທີສຸ ທ຺ວາທສສຸ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ເຄສຸ ໂກສລ຺ລໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທກຸສລຕາ. ອິທໍ ອິມສ຺ສ ຜລສ຺ສ ຐານໍ ກາຣຓໍ, ອິທໍ ອຏ຺ຐານໍ ອກາຣຓນ຺ຕິ ເອວໍ ຐານຎ຺ຈ ຐານໂຕ, ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຏ຺ຐານໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານນາ, ອຍໍ ຐານາຏ຺ຐານກຸສລຕາ. ໂຍ ປນ ອິເມສຸ ຘາຕຸອາທີສຸ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍາທິວເສນ ນິສ຺ສງ຺ຄຄຕິຍາ ປຓ຺ຑາຕິ ລທ຺ຘນາເມນ ຎາເຓນ ອິໂຕ ຄໂຕ ປວຕ຺ໂຕ, ອຍໍ ປຓ຺ຑິໂຕ ນາມາຕິ ອາຫ – ‘‘ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ. ມຫນ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖານໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ ມຫຕີ ປຎ຺ຎາ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫາປຎ຺ໂຎ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ ອາຫ – ‘‘ມຫາປຎ຺ຎາທີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍາຫິ ມຫາປຎ຺ຎາທີຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ເຖໂຣ ‘‘ມຫາປຎ຺ໂຎ’’ຕິອາທິນາ ກິຕ຺ຕີຍຕິ, ຕາສໍ ມຫາປຎ຺ຎາທີນໍ ອິທໍ ນານຕ຺ຕໍ ອຍໍ ເວມຕ຺ຕຕາ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໓.໒໑໖; ສໍ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.໑໑໐; ອ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.໕໘໔) ວິເສສໂຕ ອຣູປຘມ຺ມສ຺ສ ມຫຕ຺ຕໍ ນາມ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິຍາ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕທສ຺ສ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິຍາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ມຫນ຺ເຕ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ມຫາປຎ຺ຎາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸມຫນ຺ຕຕາຍ ປຈ຺ຈຍມຫນ຺ຕຕາຍ ນິສ຺ສຍມຫນ຺ຕຕາຍ ປເຠທມຫນ຺ຕຕາຍ ກິຈ຺ຈມຫນ຺ຕຕາຍ ຜລມຫນ຺ຕຕາຍ ອານິສໍສມຫນ຺ຕຕາຍ ຈ ສີລກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ເຫຕູ ອໂລຠາທໂຍ, ປຈ຺ຈຍາ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປສທ຺ຘາສຕິວີຣິຍາທໂຍ. ນິສ຺ສຍາ ສາວກໂພຘິປຈ຺ເຈກໂພຘິສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິນິຍຕຕາ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ຈ ປຸຣິສວິເສສາ. ປເຠໂທ ຈາຣິຕ຺ຕາທິວິຠາໂຄ. ກິຈ຺ຈໍ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ວິຘມນໍ. ຜລໍ ສຄ຺ຄສມ຺ປທາ ນິພ຺ພານສມ຺ປທາ ຈ. ອານິສໍໂສ ປິຍມນາປຕາທິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໙) ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍສຸຕ຺ຕາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໖໔ ອາທໂຍ) ຈ ອາຄຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມິນາ ນເຍນ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘາທີນມ຺ປິ ມຫນ຺ຕຕາ ຍຖາຣຫໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພາ, ຐານາຏ຺ຐານາທີນໍ ປນ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ມຫາວິສຍຕາຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຐານາຏ຺ຐານານໍ ມຫາວິສຍຕາ ພຫຸຘາຕຸກສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໔ ອາທໂຍ) ສຍເມວ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນໍ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ເຘ ນິທ຺ຘາຣິຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ, ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ສກລສາສນສງ຺ຄຫຓໂຕ ສຈ຺ຈວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໑໘໙ ອາທໂຍ) ຕໍສໍວຓ຺ຓນາສຸ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໑໘໙ ອາທໂຍ) ອາຄຕນເຍນ. ສຕິປຏ຺ຐານາທີນໍ ວິຠງ຺ຄາທີສຸ (ວິຠ. ໓໕໕ ອາທໂຍ) ຕໍສໍວຓ຺ຓນາທີສຸ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໓໕໕ ອາທໂຍ) ຈ ອາຄຕນເຍນ. ສາມຎ຺ຎຜລານໍ ມຫໂຕ ຫິຕສ຺ສ ມຫໂຕ ສຸຂສ຺ສ ມຫໂຕ ອຕ຺ຖສ຺ສ ມຫໂຕ ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິຠາວໂຕ ສນ຺ຕປຓີຕນິປຸຓອຕກ຺ກາວຈຣປຓ຺ຑິຕເວທນີຍຠາວໂຕ ຈ. ອຠິຎ຺ຎານໍ ມຫາສມ຺ຠາຣໂຕ ມຫາວິສຍໂຕ ມຫາກິຈ຺ຈໂຕ ມຫານຸຠາວໂຕ ມຫານິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕ ຈ. ນິພ຺ພານສ຺ສ ມທນິມ຺ມທນາທິມຫຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ ມຫນ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປຸຖຸປຎ຺ຎາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ນານາຂນ຺ເຘສຸ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ, ‘‘ອຍໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມ…ເປ… ອຍໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມາ’’ຕິ, ເອວໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ນານາກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຕສຸປິ ‘‘ເອກວິເຘນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເອກາທສວິເຘນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເອກວິເຘນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ພຫຸວິເຘນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເອກວິເຘນ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ເອກວິເຘນ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ, ພຫຸວິເຘນ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ເອວໍ ເອເກກສ຺ສ ຂນ຺ຘສ຺ສ ເອກວິຘາທິວເສນ ອຕີຕາທິເຠທວເສນປິ ນານາກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຖາ ‘‘ອິທໍ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ນາມ…ເປ… ອິທໍ ຘມ຺ມາຍຕນໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ທສາຍຕນາ ກາມາວຈຣາ, ທ຺ເວ ຈຕຸຠູມກາ’’ຕິ ເອວໍ ອາຍຕນນານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ.

ນານາຘາຕູສູຕິ ‘‘ອຍໍ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸ ນາມ…ເປ… ອຍໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ໂສຬສ ຘາຕຸໂຍ ກາມາວຈຣາ, ທ຺ເວ ຈຕຸຠູມກາ’’ຕິ ເອວໍ ນານາຘາຕູສຸ ປຏິຈ຺ຈ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຍິທໍ ອຸປາທິຓ຺ຓກຘາຕຸວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຈ ອຄ຺ຄສາວການໍ ອຸປາທິຓ຺ຓກຘາຕູສຸເຍວ ນານາກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເອກເທສໂຕວ, ໂນ ນິປ຺ປເທສໂຕ, ອນຸປາທິຓ຺ຓກຘາຕູນໍ ປນ ນານາກຣຓໍ ນ ຊານນ຺ຕິເຍວ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘານໍເຍວ ປນ, ‘‘ອິມາຍ ນາມ ຘາຕຸຍາ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາ ອິມສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຂນ຺ໂຘ ເສໂຕ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສ ກຓ຺ໂຫ, ອິມສ຺ສ ພຫລຕ຺ຕໂຈ, ອິມສ຺ສ ຕນຸຕ຺ຕໂຈ, ອິມສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາທິວເສນ ເອວຣູປໍ, ອິມສ຺ສ ປຸປ຺ຜໍ ນີລໍ ປີຕໍ ໂລຫິຕໍ ໂອທາຕໍ ສຸຄນ຺ຘໍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ, ຜລໍ ຂຸທ຺ທກໍ ມຫນ຺ຕໍ ທີຆໍ ວຏ຺ຏໍ ສຸສຓ຺ຐານໍ ມຏ຺ຐໍ ຜຣຸສໍ ສຸຄນ຺ຘໍ ມຘຸຣໍ ຕິຕ຺ຕກໍ ອມ຺ພິລໍ ກຏຸກໍ ກສາວໍ, ກຓ຺ຏໂກ ຕິຂິໂຓ ອຕິຂິໂຓ ອຸຊຸໂກ ກຸຏິໂລ ໂລຫິໂຕ ໂອທາໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ຘາຕຸນານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ.

ອຕ຺ເຖສູຕິ ຣູປາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ. ນານາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທສູຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາເຠທໂຕ ສນ຺ຕານເຠທໂຕ ຈ ນານປ຺ປເຠເທສຸ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ເຄສຸ. ອວິຊ຺ຊາທິອງ຺ຄານຎ຺ຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສຎ຺ຎິຕາຕິ. ເຕນາຫ – ສງ຺ຂາຣປິຏເກ ‘‘ທ຺ວາທສ ປຈ຺ຈຍາ ທ຺ວາທສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາ’’ຕິ. ນານາສຸຎ຺ຎຕມນຸປລພ຺ເຠສູຕິ ນານາສຠາເວສຸ ນິຈ຺ຈສາຣາທິວິຣຫໂຕ ສຸຎ຺ຎສຠາເວສຸ, ຕໂຕ ເອວ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສອຕ຺ຕອຕ຺ຕນິຍາທິວເສນ ອນຸປລພ຺ເຠສຸ ສຠາເວສຸ. ມ-ກາໂຣ ເຫຕ຺ຖ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ນານາອຕ຺ເຖສູຕິ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາວິສເຍສຸ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາທິນານາອຕ຺ເຖສຸ. ຘມ຺ເມສູຕິ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາວິສເຍສຸ ປຈ຺ຈຍາທິນານາຘມ຺ເມສຸ. ນິຣຸຕ຺ຕີສູຕິ ເຕສໍເຍວ ອຕ຺ຖຘມ຺ມານໍ ນິທ຺ຘາຣຓວຈນສງ຺ຂາຕາສຸ ນານານິຣຸຕ຺ຕີສຸ. ປຏິຠາເນສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາທີສຸ ວິສຍຠູເຕສຸ, ‘‘ອິມານິ ອິທມຕ຺ຖໂຊຕການີ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໒໕-໗໔໕) ຕຖາ ຕຖາ ປຏິຠານໂຕ ປຏິຠານານີຕິ ລທ຺ຘນາເມສຸ ຎາເຓສຸ. ປຸຖຸ ນານາສີລກ຺ຂນ຺ເຘສູຕິອາທີສຸ ສີລສ຺ສ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ນານຕ຺ຕຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອິຕເຣສໍ ປນ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ປາກຏເມວ. ຍໍ ປນ ອຠິນ຺ນໍ ເອກເມວ ນິພ຺ພານໍ, ຕຕ຺ຖ ອຸປຈາຣວເສນ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ປຸຖຸ ນານາຊນສາຘາຣເຓ ຘມ຺ເມ ສມຕິກ຺ກມ຺ມາ’’ຕິ. ເຕນສ຺ສ ມທນິມ຺ມທນາທິປຣິຍາເຍນ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ປຣິທີປິຕໍ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ວິສຍວເສນ ປຎ຺ຎາຍ ມຫຕ຺ຕໍ ປຸຖຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມວເສນ ຫາສຠາວໍ, ປວຕ຺ຕິອາກາຣວເສນ ຊວນຠາວໍ, ກິຈ຺ຈວເສນ ຕິກ຺ຂາທິຠາວຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ກຕມາ ຫາສປຎ຺ຎາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫາສພຫຸໂລຕິ ປີຕິພຫຸໂລ. ເສສປທານິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນານິ. ສີລໍ ປຣິປູເຣຕີຕິ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ໂຐ ອຸທຄ຺ຄຸທຄ຺ໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ປີຕິສຫຄຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ. ປີຕິໂສມນສ຺ສສຫຄຕາ ຫິ ປຎ຺ຎາ ອຠິຣຕິວເສນ ອາຣມ຺ມເຓ ຜຸລ຺ລາ ວິກສິຕາ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕິ; ນ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສີລໍ ຐເປຕ຺ວາ ຫາສນີຍໍ ປຣໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ສີລໍ ປຣິປູເຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸນ ສີລກ຺ຂນ຺ຘມາຫ. ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ຂິປ຺ປໍ ຊວຕີຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ສີຆໍ ເວເຄນ ປວຕ຺ຕິຍາ ປຏິປກ຺ຂທູຣີຠາເວນ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ສາຕິສຍຕ຺ຕາ ອິນ຺ເທນ ວິສ຺ສຏ຺ຐວຊິຣໍ ວິຍ ລກ຺ຂຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕີ ອທນ຺ຘາຍນ຺ຕີ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ເວຄສາ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ຊວນປຎ຺ຎາ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວໍ ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກວິປສ຺ສນາວເສນ ຊວນປຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ພລວວິປສ຺ສນາວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຂຍຏ຺ເຐນາຕິ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຠິຊ຺ຊນໂຕ ຂຍສຠາວຕ຺ຕາ. ຠຍຏ຺ເຐນາຕິ ຠຍານກຠາວໂຕ. ອສາຣກຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ຕສາຣວິຣຫໂຕ ນິຈ຺ຈສາຣາທິວິຣຫໂຕ ຈ. ຕຸລຍິຕ຺ວາຕິ ຕຸລາຠູຕາຍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ຕຸເລຕ຺ວາ. ຕີຣຍິຕ຺ວາຕິ ຕາຍ ເອວ ຕີຣຓຠູຕາຍ ຕີເຣຕ຺ວາ. ວິຠາວຍິຕ຺ວາຕິ ຍາຖາວໂຕ ປກາເສຕ຺ວາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘໍ ວິຠູຕໍ ກຕ຺ວາ. ຣູປນິໂຣເຘຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ນິໂຣຘຠູເຕ ນິພ຺ພາເນ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣວເສນ. ອິທານິ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕວິປສ຺ສນາວເສນ ຊວນປຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ປຸນ ‘‘ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາວເສນາຕິ ເກຈິ.

ຎາຓສ຺ສ ຕິກ຺ຂຠາໂວ ນາມ ສວິເສສໍ ປຏິປກ຺ຂສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ, ‘‘ຂິປ຺ປໍ ກິເລເສ ຉິນ຺ທຕີຕິ ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕ ປນ ກິເລເສ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ຫິ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ໂຎ ໂຫຕິ, ປຏິປທາ ຈສ຺ສ ນ ຈລຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ອາສເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ຄາ ອຘິຄຕາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ.

‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ ຂຍຘມ຺ມາ ວຍຘມ຺ມາ ນິໂຣຘຘມ຺ມາ’’ຕິ ຍາຖາວໂຕ ທສ຺ສເນນ ສຈ຺ຈສມ຺ປຏິເວໂຘ ອິຊ຺ຌຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ກາຣຓມຸເຂນ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸພ຺ເພຄພຫຸໂລ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸພ຺ເພຄພຫຸໂລຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອຠິຓ຺ຫໍ ປວຕ຺ຕສໍເວໂຄ. ອຸຕ຺ຕາສພຫຸໂລຕິ ຎາຓຸຕ຺ຣາສວເສນ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ພຫຸໂສ ອຸຕ຺ຣສ຺ຕມານໂສ. ເຕນ ອາທີນວານຸປສ຺ສນມາຫ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐນພຫຸໂລຕິ ປນ ອິມິນາ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນໍ ອາຫ – ອຣຕິພຫຸໂລຕິອາທິນາ ຕສ຺ສາ ເອວ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ. ພຫິມຸໂຂຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣໂຕ ພຫິຠູຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປວຕ຺ຕຎາຓມຸໂຂ, ຕຖາ ວາ ປວຕ຺ຕິຕວິໂມກ຺ຂມຸໂຂ. ນິພ຺ພິຊ຺ຌນໍ ນິພ຺ເພໂຘ, ໂສ ເອຕິສ຺ສາ ອຕ຺ຖິ, ນິພ຺ພິຊ຺ຌຕີຕິ ວາ ນິພ຺ເພຘາ, ສາວ ປຎ຺ຎາ ນິພ຺ເພຘິກາ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ປຊ຺ຊຕິ ເອເຕນ ວິປສ຺ສນາທິໂກຕິ ປທໍ, ສມາປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອນຸປທນ຺ຕິ ອນຸສມາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທໍ ວາ ສມ຺ມສນຸປຄາ ຘມ຺ມາ ວິປສ຺ສນາຍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສມາປຕ຺ຕິວເສນ ວາ’’ຕິ. ຌານງ຺ຄວເສນ ວາຕິ ຌານງ຺ຄວເສນາຕິ ຈ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ກມຕ຺ໂຖ ອິຘ ປທສທ຺ໂທ, ຕສ຺ມາ ອນຸປທໍ ອນຸກ຺ກເມນາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸປຏິປາຏິຍາ’’ຕິ. ຘມ຺ມວິປສ຺ສນນ຺ຕິ ຕໍຕໍສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຣິຍາປນ຺ນານໍ ຘມ຺ມານໍ ວິປສ຺ສນໍ. ວິປສ຺ສຕີຕິ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຌານມຸເຂນ ເຕ ເຕ ຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ອິຕິປິ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິອາທິນາ ສມ຺ມສຕິ. ອທ຺ຘມາເສນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ອຸກ຺ກໍສຄຕສ຺ສ ສາວການໍ ສມ຺ມສນຈາຣສ຺ສ ນິປ຺ປເທເສນ ປວຕ຺ຕິຍມານຕ຺ຕາ, ສາວກປາຣມີຎາຓສ຺ສ ຈ ຕຖາ ປຏິປາເທຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປີຕິ ຍທິປິ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ; ຘມ຺ມເສນາປຕິ ປນ ຕໂຕ ຈິເຣນ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຍສ຺ມາ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣປິ ມຫາປຎ຺ໂຎວ, ຕສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣວ ມຫາປຎ຺ຎຕໂຣຕິ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ, ‘‘ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ມສນໍ ຈຣຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສມ຺ມສນຈາໂຣ, ວິປສ຺ສນາຠູມິ, ຕໍ ສມ຺ມສນຈາຣໍ. ເອກເທສເມວາຕິ ສກອຕ຺ຕຠາເວ ສງ຺ຂາເຣ ອນວເສສໂຕ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸຎ຺ຈ ສມ຺ມສິຕຸຎ຺ຈ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິນີຫາຣສມຸທາຄຕຎາຓພລານຸຣູປໍ ເອກເທສເມວ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ. ນນຸ ຈ ‘‘ສພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຠິຊານໍ ອປຣິຊານໍ ອວິຣາຊຍໍ ອປ຺ປຊຫໍ ອຠພ຺ໂພ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໖) ວຈນໂຕ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາເມນ ສພ຺ພໍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ປຣິຊານິຕພ຺ພເມວ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ສມ຺ມສນຸປຄຘມ຺ມວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ສສນ຺ຕານຄເຕ ສພ຺ພຘມ຺ເມ, ປຣສນ຺ຕານຄເຕ ຈ ເຕສໍ ສນ຺ຕານວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ ພຫິທ຺ຘາຠາວສາມຎ຺ຎໂຕ ສມ຺ມສນໍ, ອຍໍ ສາວການໍ ສມ຺ມສນຈາໂຣ. ເຖໂຣ ປນ ພຫິທ຺ຘາຘມ຺ເມປິ ສນ຺ຕານວິຠາເຄນ ເກຈິ ເກຈິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ສມ຺ມສິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຎາເຓນ ຜຸຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍຏ຺ຐິໂກຏິຍາ ອຸປ຺ປີເຬນ຺ໂຕ ວິຍ ເອກເທສເມວ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຎາເຓນ ນາມ ຍາວຕາ ເນຍ຺ຍໍ ປວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ອປວຕ຺ຕນໂຕ ‘‘ຍຏ຺ຐິໂກຏິຍາ ອຸປ຺ປີເຬນ຺ໂຕ ວິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸປທຘມ຺ມວິປສ຺ສນາຍ ອຠາວໂຕ ‘‘ເອກເທສເມວ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ພຸທ຺ຘານໍ ສມ຺ມສນຈາໂຣ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸຍໍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານຄຕາ, ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘາ ຈ ສງ຺ຂາຣາຕິ ວທນ຺ຕິ, ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬສູຕິ ອປເຣ. ຕຖາ ຫິ ອທ຺ຘຕ຺ຕຍວເສນ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທນຍໍ ໂອສຣິຕ຺ວາ ຉຕ຺ຕິໍສໂກຏິສຕສຫສ຺ສມຸເຂນ ພຸທ຺ຘານໍ ມຫາວຊິຣຎາຓໍ ປວຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ສສນ຺ຕານຄເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຊ຺ຌິມເທສວາສິສຕ຺ຕສນ຺ຕານຄຕາ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘາ ຈ ສມ຺ມສນຈາໂຣຕິ ວທນ຺ຕິ, ຊມ຺ພຸທີປວາສິສຕ຺ຕສນ຺ຕານຄຕາຕິ ເກຈິ. ຘມ຺ມເສນາປຕິໂນປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສາວການໍ ວິປສ຺ສນາຠູມິເຍວ ສມ຺ມສນຈາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ປນ ເຖໂຣ ສາຕິສຍໍ ນິຣວເສສໍ ອນຸປທຘມ຺ມໍ ວິປສ຺ສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສາວການໍ ສມ຺ມສນຈາຣໍ ນິປ຺ປເທສໍ ສມ຺ມສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ສາວການໍ ວິປສ຺ສນາຠູມີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກາ ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎປ຺ປຕ຺ຕາ ປກຕິສາວກາ ອຄ຺ຄສາວກາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາຕິ ຉສຸ ຊເນສຸ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສການໍ ຌານາຠິຎ຺ຎາຫິ ອນຘິຄຕປຎ຺ຎາເນປຸຎ຺ຎຕ຺ຕາ ອນ຺ຘານໍ ວິຍ ອິຈ຺ຉິຕປເທໂສກ຺ກມນໍ ວິປສ຺ສນາກາເລ ອິຈ຺ຉິກິຈ຺ຉິຕຘມ຺ມວິປສ຺ສນາ ນຕ຺ຖິ. ເຕ ຍຖາປຣິຄ຺ຄຫິຕຘມ຺ມມຕ຺ເຕເຍວ ຐຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ. ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎປ຺ປຕ຺ຕາ ປນ ປກຕິສາວກາ ເຍນ ມຸເຂນ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠນ຺ຕິ; ຕໂຕ ອຎ຺ເຎນ ວິປສ຺ສນໍ ວິຕ຺ຖາຣິກໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ວິປຸລຎາຓຕ຺ຕາ. ມຫາສາວກາ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕໂຕ ສາຕິສຍໍ ວິປສ຺ສນໍ ວິຕ຺ຖາຣິກໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອຄ຺ຄສາວເກສຸ ທຸຕິໂຍ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມາຘານສ຺ສ ສາຕິສຍຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນໍ ຕໂຕປິ ວິຕ຺ຖາຣິກໍ ກໂຣຕິ. ປຐໂມ ປນ ຕໂຕ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ສາວເກຫິ ອສາຘາຣຓໍ ວິຕ຺ຖາຣິກໍ ກໂຣຕິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ເຕຫິປິ ມຫາຠິນີຫາຣຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິນີຫາຣານຸຣູປໍ ຕໂຕປິ ວິຕ຺ຖາຣິກວິປສ຺ສນໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘານໍ, ສມ຺ມເທວ, ປຣິປູຣິຕປຎ຺ຎາປາຣມິປຠາວິຕ-ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາຘິຄມນສ຺ສ ອນຸຣູປາຍາຕິ. ຍຖາ ນາມ ກຕວາລເວຘປຣິຈເຍນ ສຣຠງ຺ຄສທິເສນ ຘນຸຄ຺ຄເຫນ ຂິຕ຺ໂຕ ສໂຣ ອນ຺ຕຣາ ຣຸກ຺ຂລຕາທີສຸ ອສຊ຺ຊມາໂນ ລກ຺ຂເຓເຍວ ປຕຕິ; ນ ສຊ຺ຊຕິ ນ ວິຣຊ຺ຌຕິ, ເອວໍ ອນ຺ຕຣາ ອສຊ຺ຊມານາ ອວິຣຊ຺ຌມານາ ວິປສ຺ສນາ ສມ຺ມສນີຍຘມ຺ເມສຸ ຍາຖາວໂຕ ນານານເຍຫິ ປວຕ຺ຕຕິ. ຍໍ ມຫາຎາຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາຣເຠໂທ ຄຓໂຕ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ.

ເອເຕສຸ ຈ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສການໍ ວິປສ຺ສນາຈາໂຣ ຂຊ຺ໂຊຕປຠາສທິໂສ, ອຠິຎ຺ຎປ຺ປຕ຺ຕປກຕິສາວການໍ ທີປປຠາສທິໂສ, ມຫາສາວການໍ ໂອກ຺ກາປຠາສທິໂສ, ອຄ຺ຄສາວການໍ ໂອສຘິຕາຣກາປຠາສທິໂສ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ຈນ຺ທປຠາສທິໂສ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ຣສ຺ມິສຫສ຺ສປຏິມຓ຺ຑິຕສຣທສູຣິຍມຓ຺ຑລສທິໂສ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ຕຖາ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສການໍ ວິປສ຺ສນາຈາໂຣ ອນ຺ຘານໍ ຍຏ຺ຐິໂກຏິຍາ ຄມນສທິໂສ, ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎປ຺ປຕ຺ຕປກຕິສາວການໍ ທຓ຺ຑກເສຕຸຄມນສທິໂສ, ມຫາສາວການໍ ຊງ຺ຆເສຕຸຄມນສທິໂສ, ອຄ຺ຄສາວການໍ ສກຏເສຕຸຄມນສທິໂສ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ມຫາຊງ຺ຆມຄ຺ຄຄມນສທິໂສ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ມຫາສກມຄ຺ຄຄມນສທິໂສຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຣຫຕ຺ຕຎ຺ຈ ກິຣ ປຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຣ-ສທ຺ໂທ ອນຸສ຺ສວລທ຺ໂຘຍມຕ຺ໂຖຕິ ທີເປຕຸໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາສິ ອຕ຺ຕໂນ ວິປສ຺ສນາຈາຣສ຺ສ ມຫາວິສຍຕ຺ຕາ ຕິກ຺ຂວິສທສູຣຠາວສ຺ສ ຈ ສລ຺ລກ຺ຂເຓນ. ກຖໍ ປນາຍໍ ມຫາເຖໂຣ ທນ຺ຘໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓນ຺ໂຕ ສີຆໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຕານໍ ສາຕິສຍໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາສີຕິ ອາຫ – ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ມຫາຊຏນ຺ຕິ ມຫາຊາລສາຂໍ ອຕິວິຍ ສິພ຺ພິຕຊາລໍ. ຍຏ຺ຐິໍ ປນ ສາຣໍ ວາ ອຸຊຸໍ ວາ ນ ລຠຕິ ເວຓຸຄ຺ຄຫເຓ ອນຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ເວຓຸສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ເອວໍສມ຺ປທນ຺ຕິ ຍຖາ ເຕສຸ ປຸຣິເສສຸ ເອໂກ ເວຬຸຄ຺ຄຫເຓ ອນຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ເວຬຸຍຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອໂກ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ, ເອວໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິກໍ. ປຘານນ຺ຕິ ຠາວນານຸຍຸຎ຺ຊນໍ.

ສຕ຺ຕສຏ຺ຐິ ຎາຓານີຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ (ປຏິ. ມ. ໑.໗໓ ມາຕິກາ) ອາຄເຕສຸ ເຕສຕ຺ຕຕິຍາ ຎາເຓສຸ ຐເປຕ຺ວາ ຉ ອສາຘາຣຓຎາຓານິ ສຸຕມຍຎາຓາທີນິ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓປຣິໂຍສານານິ ສຕ຺ຕສຏ຺ຐິ ຎາຓານິ. ຕານິ ຫິ ສາວເກຫິ ປວິຈິຕພ຺ພານິ, ນ ອິຕຣານິ. ໂສຬສວິຘໍ ປຎ຺ຎນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໕.໓໗໙; ສໍ. ນິ. ຏີ. ໓.໕.໓໗໙) ມຫາປຎ຺ຎາທິກາ, ນວານຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິປຎ຺ຎາຕິ ອິທໍ ໂສຬສວິຘໍ ປຎ຺ຎໍ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ສ. ອິທໍ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ທານິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ອນຸປຸພ຺ພສມ຺ມສນໍ ໂຫຕິ. ວິປສ຺ສນາໂກຏ຺ຐາສນ຺ຕິ ວິຕກ຺ກາທິສມ຺ມສິຕພ຺ພຘມ຺ມວິຠາເຄນ ວິຠຕ຺ຕວິປສ຺ສນາຠາຄໍ.

໙໔. ປຐເມ ຌາເນຕິ ອຸປສິເລເສ ຠຸມ຺ມໍ, ຕສ຺ມາ ເຍ ປຐເມ ຌາເນ ຘມ຺ມາຕິ ເຍ ປຐມຊ຺ຌານສໍສຏ຺ຐາ ຘມ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຈ ສມາປຕ຺ຕິສຫຄເຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ສມາປຕ຺ຕິສມຎ຺ຎໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວວຕ຺ຖິຕາຕິ ກຕວວຕ຺ຖນາ ນິຈ຺ຉິຕາ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາຕິ ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ສລກ຺ຂຓໂຕ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຎາຕາ. ໂອໂລເກນ຺ໂຕຕິ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ. ອຠິນິໂຣປນໍ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣປນໍ. ອນຸມຊ຺ຊນໍ ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸວິຈາຣຓໍ. ຜຣຓໍ ປຓີຕຣູເປຫິ ກາຍສ຺ສ ພ຺ຍາປນໍ, ວິປ຺ຜາຣິກຠາໂວ ວາ. ສາຕນ຺ຕິ ສາຕມຘຸຣຕາ. ອຘິກ຺ເຂໂປ ວິກ຺ເຂປສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ສມາຘານໍ. ຜຸສນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິສຍວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຕໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມເຓ ຜຸສນາກາເຣນ ວິຍ ປວຕ຺ຕິ. ເວທຍິຕໍ ອາຣມ຺ມຓານຸຠວນໍ. ສຎ຺ຊານນໍ ນີລາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓໍ. ເຈຕຍິຕໍ ເຈຕໂສ ພ຺ຍາປາໂຣ. ວິຊານນໍ ອາຣມ຺ມຓູປລທ຺ຘິ. ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓນ ອຕ຺ຖິກຕາ. ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອຘິມຸຈ຺ຈນໍ, ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ວາ ອຘິໂມກ຺ໂຂ. ໂກສຊ຺ຊປກ຺ເຂ ປຕິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ປຄ຺ຄາໂຫ, ອຘິຄ຺ຄໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຐານໍ, ອນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວາ ອຸປຏ຺ຐານໍ. ສມປ຺ປວຕ຺ເຕສຸ ອສ຺ເສສຸ ສາຣຖິ ວິຍ ສກິຈ຺ຈປສຸເຕສຸ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໍ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອນຸນຍນໍ ສໍຈຣຓໍ ອນຸນໂຍ. ສຠາວໂຕຕິ ຍຖາຠູຕສຠາວໂຕ. ໂສຬສນ຺ນໍ ເອວ ເຈຕ຺ຖ ຘມ຺ມານໍ ຄຫຓໍ ເຕສໍເຍວ ເຖເຣນ ວວຕ຺ຖາປິຕຠາວໂຕ, ເຕ ເອວສ຺ສ ຕທາ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ, ນ ອິຕເຣຕິ ວທນ຺ຕິ. ວີຣິຍສຕິຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວສາມຎ຺ຎໂຕ ສທ຺ຘາປຎ຺ຎາ; ສຕິຄ຺ຄຫເຓເນວ ເອກນ຺ຕານວຊ຺ຊຠາວສາມຎ຺ຎໂຕ ປສ຺ສທ຺ຘິອາທໂຍ ຉ ຍຸຄຬາ; ອໂລຠາໂທສາ ຈ ສງ຺ຄຫິຕາ ຌານຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ. ເຖເຣນ ຈ ຘມ຺ມາ ວວຕ຺ຖານສາມຎ຺ຎໂຕ ອາຣທ຺ຘາ. ເຕ ນ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສູຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ອປເຣ.

ວິທິຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຸປ຺ປາເທປິ ເນສໍ ເວທນານໍ ປຊານນໍ ໂຫຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕໍ ຊານາຕີຕິ ຕໍຎາໂຓ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຕໍຎາຓຕາ, ຎາຓສ຺ສ ອຕ຺ຕສໍເວທນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍສມານໂຍຄກ຺ຂມາຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ. ຎາຓພຫຸຕາຕິ ຎາຓສ຺ສ ພຫຸຠາໂວ, ເອກຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ອເນກຎາຓຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ, ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸໍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ອສມ຺ໂມຫາວໂພໂຘ ຈ ອີທິສສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ນຕ຺ຖິ. ເອເກກເມວ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເອກສ຺ເສວ ອາວຊ຺ຊນສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ, ນ ຈ ອາວຊ຺ຊເນນ ວິນາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຈຸລ຺ລາສີຕິສຫສ຺ສານິ, ກປ຺ປາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເຍ ມຣູ;

ນ ຕ຺ເວວ ເຕປິ ຊີວນ຺ຕິ, ທ຺ວີຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ສໍຍຸຕາ’’ຕິ. (ມຫານິ. ໑໐, ໓໙) ຈ,

‘‘ນຕ຺ຖິ ຈິຕ຺ເຕ ຍຸຄາ ຄຫີ’’ຕິ ຈ –

ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓານໍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຕາຍາຕິ ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມເຓ ເຍ ຌານຘມ຺ມາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓານໍ ປເຄວ ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຍຖາ ນາມ ມິຄສູກຣາທີນໍ ອາສເຍປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ຕຕ຺ຣ ຐິຕາ ມິຄາ ວາ ສູກຣາ ວາ ຕໂຕ ອຸຏ຺ຐານໂຕປິ ອາຄມນໂຕປິ ເນສາທສ຺ສ ສຸຂຄ຺ຄຫຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເຖເຣນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ເຕນາຕິ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓານໍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຠາເວນ. ອສ຺ສາຕິ ເຖຣສ຺ສ. ເຕສໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ຌານຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຣິຍາປນ຺ນານໍ ຘມ຺ມານໍ. ອຸປ຺ປາທໍ ອາວຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາຕິອາທິນາ ອຸປ຺ປາທາທີສຸ ຍໍ ຍເທວ ອາຣພ຺ຠ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ຈສ຺ສ ປາກຏຠາໂວ ທີປິໂຕ. ນ ຫິ ອາວຊ຺ຊເນນ ວິນາ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ໂຠນ຺ຕີຕິ ປຸພ຺ເພ ອວິຊ຺ຊມານາ ຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ, ‘‘ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ໂຠນ຺ຕີ’’ຕິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓສມງ຺ຄິຠາວທສ຺ສນໂຕ. ປຸພ຺ເພ ອຠາວໂພຘໂກ ຫິ ອຕ຺ຕລາໂຠ ຘມ຺ມານໍ ອຸທໂຍ. ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ປຏິເວນ຺ຕີຕິ ປຏິ ຂເຓ ຂເຓ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ. ວຍໍ ປສ຺ສຕິ, ‘‘ຫຸຕ຺ວາ ປຏິເວນ຺ຕີ’’ຕິ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ຠງ຺ຄກ຺ຂຓສມງ຺ຄິຠາວທສ຺ສນໂຕ. ວິທ຺ຘໍສຠາວໂພຘໂກ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ວິຊ຺ຊມານໂຕ ວໂຍ.

ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ອຸປໂຍ ຣາຄວເສນ ອຸປຄມນນ຺ຕິ ອນຸປໂຍ, ອນນຸໂຣໂຘ. ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕຖາ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ອປາໂຍ ປຏິຆວເສນ ອປຄມນນ຺ຕິ ອນປາໂຍ, ອວິໂຣໂຘ. ‘‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຖາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິອຠິນິເວສາຠາວໂຕ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິນິສ຺ສເຍຫິ ອນິສ຺ສິໂຕ. ອປ຺ປຏິພທ຺ໂຘຕິ ອນຸປຍານິສ຺ສິຕຠາວໂຕ ວິປສ຺ສນາຍ ປຣິພນ຺ຘວເສນ ຉນ຺ທຣາເຄນ ນ ປຏິພທ຺ໂຘ ນ ວິພນ຺ຘິໂຕ. ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕຕິ ຕໂຕ ເອວ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິມຸຕ຺ຕິວເສນ ກາມຣາຄໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສເນວ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ເມຫິ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ.

ກິເລສມຣິຍາທາ ເຕນ ກຕາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍ ປວຕ຺ເຕ ໂສຬສ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕມານໍ ວິປສ຺ສນາວີຖິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສເຈ ຣາຄາທໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ; ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາວີຖິຍາ ກິເລສມຣິຍາທາ ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ, ຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິນາ ວາ ກຕາ ຠເວຍ຺ຍ. ເຕສູຕິ ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ອສ຺ສາຕິ ເຖຣສ຺ສ. ເອໂກປີຕິ ຣາຄາທີສຸ ເອໂກປີຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ເອກຈ຺ຈານໍ ອນາປາຖຄມເນ ສຕິ ວິປສ຺ສນາ ນ ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ນິຣນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕາຕິ ອາຣມ຺ມຓມຣິຍາທາ ຠເວຍ຺ຍ. ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕປຈ຺ຈນີກຕ຺ຕາຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ປເຄວ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ອິທານິປິ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕພ຺ພາ ກິເລສາ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິໂຕຕິ ປຐມຊ຺ຌານໂຕ. ອນນ຺ຕໂຣຕິ ອຸປຣິໂມ ຌານາທິວິເສໂສ. ຕສ຺ສ ປຊານນສ຺ສາຕິ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ອຸຕ຺ຕຣິ ນິສ຺ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕຊານນສ຺ສ. ພຫຸລີກຣເຓນາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປາທເນນ.

ສມ຺ປສາທນຏ຺ເຐນາຕິ ກິເລສກາລຸສິຍາປຄມເນນ, ຕສ຺ສ ວິຈາຣກ຺ໂຂຠວິຄເມນ ວາ ເຈຕໂສ ສມ຺ມເທວ ປາສາທິກຠາເວນ.

ວີຣິຍໍ ສຕິ ອຸເປກ຺ຂາຕິ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸເປກ຺ຂາ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂາເວທນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຌານຸເປກ຺ຂາຕິ, ‘‘ສຸຂຏ຺ຐາເນ ເວທນຸເປກ຺ຂາວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຂຏ຺ຐາເນຕິ ຈ ປຐມຊ຺ຌານາທີສຸ ສຸຂສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ. ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ສມຘຸຣເຈຕຍິຕຠາເວນ ອາຣມ຺ມເຓ ວິສຏວິຕ຺ຖຕຠາວໂຕ ໂຍ ໂສ ເຈຕໂສ ອາໂຠໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ. ສາມຎ຺ຎຜລາທີສຸ ສຕິຍາ ປາຣິສຸທ຺ຘິ, ສາ ຖນ ອຕ຺ຖໂຕ ສຕິວິນິມຸຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘາສຕິເຍວາ’’ຕິ. ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸເປກ຺ຂາ, ນ ຌານຸເປກ຺ຂາທໂຍ.

໙໕. ອີທິເສສຸ ຐາເນສຸ ສຕິຍາ ນ ກທາຈິປິ ຎາຓວິຣໂຫ ອຕ຺ຖີຕິ ອາຫ – ‘‘ຎາເຓນ ສມ຺ປຊາໂນ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ຕຕິຍຊ຺ຌາເນ, ‘‘ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕິ. ນ ສາວການໍ ອນຸປທຘມ຺ມວິປສ຺ສນາ ໂຫຕິ ສງ຺ຂາຣາວເສສສຸຂຸມປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວິນິພ຺ຠຸຊິຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາວໂຕ. ເຕນາຫ – ‘‘ກລາປວິປສ຺ສນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫາ’’ຕິ.

໙໖. ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນສມກາລໍ ຂີຍມານາ ອາສວາ, ‘‘ທິສ຺ວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສມານກາເລປິ ຫິ ເອທິໂສ ສທ຺ທປ຺ປໂຍໂຄ ທິສ຺ສຕິ –

‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໔, ໔໐໐; ໓.໔໒໑, ໔໒໕, ໔໒໖; ສໍ. ນິ. ໒.໔໓-໔໕; ໒.໔.໖໐; ກຖາ. ໔໖໕, ໔໖໗).

‘‘ນິຫນ຺ຕ຺ວາ ຕິມິຣໍ ສພ຺ພໍ, ອຸຄ຺ຄເຕໂຊ ສມຸຄ຺ຄໂຕ;

ເວໂຣຈໂນ ຣສ຺ມິມາລີ, ໂລກຈກ຺ຂຸປຠງ຺ກໂຣ’’ຕິ. (ປຏ຺ຐາ. ອນຸຏີ. ໑.໒໕-໓໔; ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໒.໕໘໐) ຈ –

ເອວມາທີສຸ. ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ວາ ອຍໍ ທິສ຺ວາສທ຺ໂທ ອສມານກຕ຺ຕຸໂກ ຍຖາ – ‘‘ຆຕໍ ປິວິຕ຺ວາ ພລໍ ໂຫຕິ, ສີຫໍ ທິສ຺ວາ ຠຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໒.໘໐໒). ທສ຺ສນເຫຕຸໂກ ຫິ ອາສວານໍ ປຣິກ຺ຂໂຍ ປຣິຎ຺ຎາສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠາວນາຠິສມເຍ ສຕິ ປຫານາຠິສມຍສ຺ສ ລພ຺ຠນໂຕ. ຍຸຄນທ຺ຘໍ ອາຫຣິຕ຺ວາຕິ ປຐມຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຕຕ຺ຖ ຌານຘມ຺ເມ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ສມຖວິປສ຺ສນໍ ຍຸຄນທ຺ຘໍ ຠາເວຕິ. ເອວໍ ຍາວ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ສມຖວິປສ຺ສນໍ ຍຸຄນທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາ ເຖໂຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕວາໂຣ ອິຘ ຄຫິໂຕ’’ຕິ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ. ທີຆນຂສຸຕ຺ຕເທສນາຍ (ມ. ນິ. ໒.໒໐໕-໒໐໖) ຫິ ເຖໂຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ. ຕທາ ຈ ອນາຄາມີ ຫຸຕ຺ວາ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊຕີຕິ ວຈນອວສໂຣ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕວາໂຣ ອິຘ ຄຫິໂຕ’’ຕິ. ຍທິ ເອວໍ – ‘‘ສພ຺ພໂສ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ເຖເຣ ວິຊ຺ຊມາເນ ປຓ຺ຑິຕຄຸເຓ ອນວເສສໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປຕຸໍ. ນິໂຣຘສມາປຊ຺ຊນໍ ປນ ເຖຣສ຺ສ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນິໂຣຘໍ ປນ…ເປ… ວທນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕນ ຜລສມາປຕ຺ຕິມ຺ປິ ອນ຺ຕຣາ ສມາປຊ຺ຊຕິເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ໂວມິສ຺ສໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາໂຠເຄນ ສມຖວິປສ຺ສນໍ ຍຸຄນທ຺ຘໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ສີສໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ອາໂຠຄວເສນ ນິໂຣຘສ຺ສ ວາໂຣ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ຜລສມາປຕ຺ຕິ ຄູຬ຺ໂຫ ໂຫຕິ, ‘‘ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາໂຠຄສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຜລສມາປຕ຺ຕິ ສີສໍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອເຕນ ອາໂຠຄປຏິພທ຺ຘເມເຕສໍ ອາຄມນນ຺ຕິ ທີປິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຊມ຺ພຸທີປວາສິໂນ ເຖຣາ ປນາຕິອາທິ ອຏ຺ຐກຖາຣຸຬ຺ຫເມວ ຕໍ ວຈນໍ. ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ນກາເລ. ຕິສມຸຏ຺ຐານິກຣູປຘມ຺ເມຕິ ອຸຕຸກມ຺ມາຫາຣວເສນ ຕິສມຸຏ຺ຐານິກຣູປຘມ຺ເມ.

໙໗. ຈິຓ຺ຓວສິຕນ຺ຕິ ປຏິປກ຺ຂທູຣິຠາເວນ ສຸຠາວິຕວສີຠາວໍ. ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ອຸກ຺ກໍສປຣິນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ໂຕ. ອຸເຣ ວາຍາມຊນິຕາຍ ໂອຣໂສ. ປຠາວິຕນ຺ຕິ ອຸປ຺ປາທິຕໍ. ຘມ຺ເມນາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄຘມ຺ເມນ. ຕສ຺ສ ຫິ ອຘິຄເມນ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຊາໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ ກຕ຺ວາ, ‘‘ຘມ຺ມໂຊ ຘມ຺ມນິມ຺ມິໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຘມ຺ມທາຍສ຺ສາຕິ ນວວິຘສ຺ສ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມທາຍສ຺ສ. ອາທິຍນໂຕຕິ ຄຓ຺ຫນໂຕ, ສສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປາທນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອນຸປທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.