໖. ອາເນຎ຺ຊສປ຺ປາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໖. ຂຓປຠງ຺ຄຸຕາຍ ນ ນິຈ຺ຈາ ນ ຘຸວາຕິ ອນິຈ຺ຈາ. ຕໂຕ ເອວ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ນ ອິຈ຺ຈາ ນ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພາຕິປິ ອນິຈ຺ຈາ. ໂສ ຈາຍໍ ອນິຈ຺ຈຕ຺ໂຖ ອຸທຍວຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕາຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ອາຫ; ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິນສ຺ສນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຈ ອນິຈ຺ຈຕາ ວກ຺ຂມານາ ຈ ຕຸຈ຺ຉາທິຕາ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ກາມານໍ ສາຘາຣໂຓຕິ ອາຫ – ‘‘ວຕ຺ຖຸກາມາປິ ກິເລສກາມາປີ’’ຕິ. ຣິຕ຺ຕາ ວິວິຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ນິຈ຺ຈສາຣາທີນໍ ອຕ຺ຕນິ ອຠາວໂຕ ເຕຫິ ວິສຸໍຠູຕາ. ຍຖາ ປນ ສພ຺ພໂສ ສຠາວຣຫິຕມາກາສໍ ‘‘ຕຸຈ຺ຉໍ ຣິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ເອວເມເຕ. ເອເຕ ປນ ເກວລໍ ນິຈ຺ຈສາຣາທິວິຣຫໂຕ ເອວ ຕຸຈ຺ຉາ ຣິຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ນ ຫິ ຕຸຈ຺ຉມຸຏ຺ຐິ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິທໍ ໂລກສມຎ຺ຎາວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂລກສມຎ຺ຎາ ໂລກິຍກຖາ ນ ລງ຺ຆິຕພ຺ພາ.

ມຸສາຕິ ອິຕ຺ຕຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຕາຍ ນ ທິສ຺ສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມຸສາຕິ ນາສນກາ’’ຕິ. ວິສໍວາທນຏ຺ເຐນ ວາ ມຸສາ. ເອເຕ ຫິ ອສຸຠາທິສຠາວາປິ ພາລານໍ ສຸຠາທິຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ສຸຠາທິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠາເວນ ສຕ຺ເຕ ວິສໍວາເທນ຺ຕິ. ນສ຺ສນສຠາວາຕິ ຂຓຠງ຺ຄຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຕຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຕາຍ ທິສ຺ສມານາ ວິຍປິ ຫຸຕ຺ວາ ອປຎ຺ຎາຍນກປກຕິກາ. ເຕນາຫ ‘‘ເຂຕ຺ຕໍ ວິຍາ’’ຕິອາທິ. ຘມ຺ມສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ຊາຕິຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໙໘) ວິຍ ປກຕິປຣິຍາໂຍ, ຕຖາ ສຠາວສທ຺ໂທ ຈາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂມສຘມ຺ມາຕິ ໂມສນປກຕິກາ, ກຸສລຠຓ຺ຑຫຣຓສຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມາຍາກຕນ຺ຕິ ມາຍາຍ ກຕໍ ອຸທກາທິມຓິອາທິອາກາເຣນ ມາຍາທິນາ ອຸປຏ຺ຐາປິຕໍ; ມາຍາກຕໍ ວິຍ ມາຍາກຕໍ ອຎ຺ຎສຠາວາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕຖາ ອຸປຏ຺ຐຫນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ. ຈກ຺ຂຸປເຖ ເອວ ກຕວິຊ຺ຊາຍ, ນ ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ທສ຺ສນູປຈາເຣ ຐິຕສ຺ເສວ ຕຖາ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ. ຕຍິທໍ ສມ຺ພຣວິຊ຺ຊາວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວໍ ຕາວກາລິກຠາເວນ ກາມານໍ ມາຍາກຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎນປິ ປກາເຣນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນິຈ຺ຈາທິສຠາວານໍ ກາມານໍ ນິຈ຺ຈາທິສຠາວທສ຺ສນໍ ວິປລ຺ລາສສຫຄຕຕາຍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ພາລານໍ ລາປນໂຕຕິ ອປຣິຎ຺ຎາຕວຕ຺ຖຸການໍ ອນ຺ຘພາລານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວິປລ຺ລາສເຫຕຸໂຕ. ມນຸສ຺ສໂລເກ ຐຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ວາ ວເສນ ຠຄວຕາ ຠາສິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ກາມາຕິ ມານຸສກາ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ’’ຕິ. ຕໂຕ ເອວ ຈ ‘‘ສມ຺ປຣາຍິກາຕິ ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມາ ປຈ຺ຈກ຺ຂສຠາວາ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ເອຕາສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ. ສມ຺ປຣາຍິເກ ກາເມ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎາ ສມ຺ປຣາຍິກາ. ເຕ ສເມຈ຺ຈ ຘີຍຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຓາຕິ ເຘຍ຺ຍໍ, ອາຓາປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ. ມາຣສ຺ສ ເຘຍ຺ຍນ຺ຕິ ມາຣເຘຍ຺ຍໍ ຕສ຺ສ ອິສ຺ສຣິຍປວຕ຺ຕນຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ເຍຫີ’’ຕິອາທິ. ຄຫິຕນ຺ຕິ ວິສຍວິສຍີຠາເວນ ຄຫິຕໍ, ອາຣມ຺ມຓວເສນ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ຈ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ຄຫຓໍ ນາມ ‘‘ອິທໍ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ອວິຠາເຄນ ປຣິຄ຺ຄຫກຣຓໍ; ອາຣມ຺ມຓວເສນ ປນ ຄຫຓໍ ຠາຄໂສ ອາຣມ຺ມຓານຸຠວນນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸຠຍສ຺ສປິ ປນ ຕຓ຺ຫາຣາຄວເສນ ຄຫຓໍ ສນ຺ຘາຍ, ‘‘ອຸຠຍເມຕໍ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມາໂຣຕິ ກິເລສມາໂຣ. ຍທຄ຺ເຄນ ກິເລສມາໂຣ, ຕທຄ຺ເຄນ ເທວປຸຕ຺ຕມາໂຣປິ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ຘມ຺ມມຸເຂນ ປຸຄ຺ຄລຄ຺ຄຫຓໍ ສນ຺ຘາຍ.

ອປ຺ປຫີນວິປລ຺ລາສາ ຫິ ປຸຄ຺ຄລາ ກາມາຘິມຸຕ຺ຕາ ມາຣສ຺ສ ອິສ຺ສຣິຍວຕ຺ຕນຏ຺ຐານຕາຍ ‘‘ມາຣເຘຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາ ມາຣສ຺ສ ນິວາປໂຄຈຣປຣິຍາເຍຫິປິ ເຕ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ຍຖາ ໂຈຬສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນິວປຕີຕິ ນິວາໂປ, ໂສ ເອວ ພີຊນ຺ຕິ ນິວາປພີຊໍ. ເຕຕິ ກາມຄຸຓາ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ.

ມນສິ ຠວາຕິ ມານສາຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມ຺ຠູຕາ’’ຕິ. ເຕ ປນ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ປາຬິຍໍ ອາຄຕາ. ເອວຎ຺ຫິ ໂລຫິຕສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ປຸພ຺ໂພ ວິຍ ອນຸໂຣຘູປນິສ຺ສໂຍ ວິໂຣໂຘຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ມມາຍິເຕ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເຕຘາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຘາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຸຕ຺ຕາວີ ອສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໐) ວິຍ. ກາມໂລກນ຺ຕິ ກາມຄຸຓສງ຺ຂາຕໍ ສງ຺ຂາຣໂລກໍ, ຍຕ຺ຖ ວາ ໂລເກ ກາມຄຸຓວນ຺ຕໍ ໂລກໍ. ຈິຕ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ຌານາຣມ຺ມຓໍ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕໍ ຠາວນາຈິຕ຺ເຕນ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ. ປຣິຕ຺ຕໍ ນາມ ວິກ຺ຂມ຺ຠນອສມຕ຺ຖຕ຺ຕາ ກິເລເສຫິ ປຣິໂຕ ຂຓ຺ຑິຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂເປນາຕິ ປຣິຕ຺ຕຠາວປຏິກ຺ເຂເປນ. ປມາຓນ຺ຕິປິ ກາມາວຈຣເມວ ປາປການໍ ປມາຓກຣຓຘມ຺ມານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ອປ຺ປຊຫນໂຕ. ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂປວເສນ ອປ຺ປມາຓໍ ນາມ ມຫຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ຣູປາວຈຣໍ ອຣູປາວຈຣ’’ນ຺ຕິ. ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ກິເລສານໍ ອປ຺ປຫາເນນ ມຫຄ຺ຄຕຊ຺ຌານມ຺ປິ ສຸຠາວິຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ປເຄວ ປຣິຕ຺ຕຊ຺ຌານນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ສຸຠາວິຕນ຺ຕິ…ເປ… ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ເສເວຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ເອຕສ຺ສ ວເສນາຕິ ‘‘ສຸຠາວິຕ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ວເສນ.

ຕເມວ ປຏິປທນ຺ຕິ ຕເມວ ອຠິຊ຺ຌາທິປຫານາວຫໍ ຌານປຏິປທໍ. ອຣຫຕ຺ເຕ ຕສ຺ສ ອຸປາຍຠູຕາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ຕສ຺ສ ອຸປາຍຠູເຕ ອຸປຈາເຣ ວາ ສຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປສນ຺ນເມວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ວາ…ເປ… ອຸປຈາຣໍ ວາ’’ຕິ. ອຘິໂມກ຺ຂສມ຺ປສາໂທຕິ ‘‘ອຊ຺ເຊວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ວີຖິປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ; ‘‘ອຊ຺ເຊວ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ອຸປຈາຣສມາຘິນາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມາຫິຕຕ຺ຕາ ອຘິມຸຈ຺ຈນຠູໂຕ ສມ຺ປສາໂທ. ປຏິລາຠສມ຺ປສາໂທຕິ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ສ ວາ ອຘິຄມສງ຺ຂາໂຕ ສມ຺ປສາໂທ. ປຏິລາໂຠປິ ຫິ ກິເລສກາລຸສິຍາຠິຠວນໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸປ຺ປສນ຺ນຠາວາວຫຕ຺ຕາ ‘‘ສມ຺ປສາໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຈ຺ຈຍາຕິ ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ. ສພ຺ພຖາຕິ ສມຸທຍໂຕ ອຕ຺ຖງ຺ຄມໂຕ ອສ຺ສາທໂຕ ອາທີນວໂຕ ນິສ຺ສຣຓໂຕຕິ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ. ອາສາຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈນວເສນ ອາສີສນາ. ເຕນາຫ – ‘‘ອາສາ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຘິໂມກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ.

ປາທກນ຺ຕິ ປທຏ຺ຐານໍ. ກິເລສາ ສນ຺ນິສີທນ຺ຕີຕິ ນີວຣຓສຫຄຕາ ເອວ ກິເລສາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ວູປສມນ຺ຕິ. ສຕີຕິ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານາວຫາ ສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ. ສງ຺ຂາຣຄຕນ຺ຕິ ຠາວນາຍ ສມຕາຍ ປວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາ, ອິເມ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທໂຍ ເອກຣສາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ, ຠາວນາຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຣິຍາປນ຺ນໍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ວິຠູຕໍ ປາກຏໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທຕິ ຠາວນາຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ. ເລປປິຓ຺ເຑຕິ ສິເລສປິຓ຺ເຑ ລຄ຺ຄມາໂນ ວິຍ ອປ຺ປິໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ອຸປຈາເຣນ ສມາຘິຍຕິ ອຸປຈາຣຊ຺ຌາເນນ ສມາຘິຍຕິ. ອຍນ຺ຕິ ອຍໍ ທຸວິໂຘປິ ອຘິມຸຈ຺ຈນາກາໂຣ ອຘິໂມກ຺ຂສມ຺ປສາໂທ ນາມ. ຕສ຺ມິໍ ສມ຺ປສາເທ ສຕີຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ວິປສ຺ສນາລກ຺ຂເຓ, ອຸປຈາຣຊ຺ຌາເນ ວາ ອຘິໂມກ຺ຂສມ຺ປສາເທ ສຕິ. ໂຍ ປນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ວາ ປຏິລຠຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ວາ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ ໂຫຕິເຍວ, ອຍໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ປຏິລາຠສມ຺ປສາໂທ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອິຘາມິປ຺ເປຕເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ອິຘ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປສ຺ສນາ ຫີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມຕ຺ຖນໍ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ອຣຫຕ຺ຕປຎ຺ຎາຍ. ອຘິມຸຈ຺ຈນສ຺ສາຕິ ສທ຺ທຫນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາປຊ຺ຊນສ຺ສ. ອຸປຈາຣນ຺ຕິ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານໍ. ອາເນຎ຺ຊສມາປຕ຺ຕິຍາ ອຘິມຸຈ຺ຈນສ຺ສ ກາຣຓນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ເອຕຣຫິ ວາຕິ ອິທານິເມວ. ອາເນຎ຺ຊໍ ວາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ວາ. ສມາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ. ອິທໍ ຫີຕິອາທິນາ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ. ອຣຫຕ຺ຕສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ນາມ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຠາວນາຍ ສຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ອາປນ຺ນາ ໂຫຕິ, ອຄ຺ຄມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ເອວ ຕທຕ຺ຖໍ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິ ວິກປ຺ປນ຺ຕຣມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ນາມ ປາສາທສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ສມານີຕທພ຺ພສມ຺ຠາຣາວຍເວ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ກູຏາຄາຣໍ ກາຕຸໍ ນ ປໂຫນ຺ຕິເຍວ, ເອວໍສມ຺ປທມິທນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ຕໍ ອນຠິສມ຺ຠຸຓນ຺ໂຕ ອາເນຎ຺ຊໍ ວາ ສມາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຈຕຸສຈ຺ຈໍ ວາ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄາຘິຄມນວເສນ ອາເນຎ຺ຊໍ ວາ ສມາປຊ຺ຊຕິ ອຸຠຍສ຺ສປິ ເຫຕຸປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ‘‘ປຎ຺ຎາຍ ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອາເນຎ຺ຊໍ ວາ ສມາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ວິເສສາຘິຄເມ ອຍໍ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ໂຍຊນານໂຍ. ເອວໍ ໂຫຕີຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາກາເຣນ ຈິຕ຺ຕາຠິນີຫາໂຣ ໂຫຕິ. ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ. ຕໂຕຕິ ອຣຫຕ຺ຕາຘິຄມນໂຕ. ໂອສກ຺ກິຕມານໂສຕິ ສໍກຸຈິຕຈິຕ຺ໂຕ. ອນ຺ຕຣາ ນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອສມາຫິຕຠູມິຍໍ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ວນມຫິໍສໍ ຄເຫຕຸໍ ອຸສ຺ສາຫວໂຕ ໂອສກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ສສໂຄຘາທິຄ຺ຄຫເຓ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ອິມສ຺ສປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ອຸສ຺ສາຫວໂຕ ຕໂຕ ໂອສກ຺ກິຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາປຊ຺ຊເນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອຸປມໍ ອຸປມາສໍສນ຺ທນຎ຺ຈ ມຄ຺ຄຠາວນາໂຍຊນາຍໍ ຈຕຸສຈ຺ຈສຈ຺ຉິກິຣິຍາໂຍຊນາຍຎ຺ຈ ອຕິທິສຕິ.

ເຫຕຸອຕ຺ຖໂຊຕໂນ ຍນ຺ຕິ ນິປາໂຕ, ກຣເຓ ວາ ເອຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຍນ ກາຣເຓນາ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ສໍວຕ຺ຕນໍ ອຣຫຕິ, ຕໍ ວາ ປໂຍຊນໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕໍສໍວຕ຺ຕນິກໍ. ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓໍ. ອາເນຎ຺ຊສຠາວໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊູປຄໍ. ຍຖາ ກຸສລໍ ອາເນຎ຺ຊສຠາວໍ, ເອວໍ ຕໍ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ອາເນຎ຺ຊສຠາວໍ ອຸປຄຕໍ ອສ຺ສ ຠເວຍ຺ຍ. ເຕນາຫ – ‘‘ກາທິສເມວ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ເກຈີຕິ ອຠຍຄິຣິວາສິໂນ. ກຸສລວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ຕໍ ກຸສລໍ ວິຍ ວທນ຺ຕິ. ຕນ຺ນາມກເມວາຕິ ກຸສລໍ ວິຍ ອາເນຎ຺ຊນາມກເມວ ສິຍາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິມວິກປ຺ເປ ‘‘ອາເນຎ຺ຊູປຄ’’ນ຺ຕິ ຕໍສທິສຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ຕໂຕ ເອວ ຕໍສມຎ຺ຎຕາ. ໂສ ປນາຍມຕ຺ໂຖຕິ ອາເນຎ຺ຊສທິສຕາຍ ວິປາກກາເລປິ ຕໍນາມກເມວ ອສ຺ສາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ນເຍນາຕິ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາຣເຫຕຸວິປາກວິຎ຺ຎາຓໍ ‘‘ອາເນຎ຺ຊູປຄໍ ໂຫຕິ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕໍນາມກເມວ ກຕ຺ວາ ທີປິຕໍ. ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສາປີຕິ ອປິສທ຺ເທນ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຠາວນາຍປິ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄຠາວນາຍປີຕິ ອຕ຺ໂຖ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສມາຘິວເສນ ໂອສກ຺ກນາ ກຖິຕາຕິ ‘‘ວິປຸເລນ ມຫຄ຺ຄເຕນ ເຈຕສາ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ສມຖນຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເທສນາ ກຖິຕາ.

໖໗. ອຍຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູຕິ ຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອຍໍ ທຸຕິຍາເນຎ຺ຊສປ຺ປາຍເທສນາຍ ຠິກ຺ຂຸ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຎ຺ຎວນ຺ຕຕໂຣຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຫຏ຺ຐິມສ຺ສ ຫິ ‘‘ເຍ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ກາມາ’’ຕິອາທິນາ ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພາເນວ ຣູປມຸເຂນ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວໂສ ກໂຕ, ອິມສ຺ສ ປນ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສກລຣູປຘມ຺ມວເສນ. ຠຄວາ ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາຣຓພລານຸຣູປເມວ ປຐມໍ ຠາວນາຠິນິເວສໍ ທສ຺ເສຕິ; ໂສ ປຈ຺ຉາ ຎາເຓ ວິປຸລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອນວເສສໂຕ ຘມ຺ມໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຣູປປຏິພາຫເນນາຕິ ຣູປວິຣາຄຠາວນາຍ ສພ຺ພໂສ ສມຕິກ຺ກເມນ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ຕຕິຍາເນຎ຺ຊາທີສຸ.

ປຎ຺ຎວນ຺ຕຕໂຣຕິ ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕໂຣ. ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາຕິ ກາມຄຸຓາ ສພ຺ພຣູປຘມ຺ມາ ກາມສຎ຺ຎາຕິ ເອວໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນ ຕິຘາ ວຸຕ຺ເຕ ສມ຺ມສນູປຄຘມ຺ເມ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ, ‘‘ສພ຺ພເມຕໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ສມ຺ມສຕິ ຍຖາ – ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໙໘; ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໖; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໔, ໗, ໘; ຕິສ຺ສເມຕ຺ເຕຍ຺ຍມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໑໐, ໑໑; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐). ເຕນາຫ – ‘‘ອຸຠຍເມຕໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິ. ກາມຣູປສຎ຺ຎາວເສນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກເຠທໂຕ ອຏ຺ຐ ເອເກກໂກຏ຺ຐາສາຕິ ເອວໍ ກຕໍ ອຸຠຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກ…ເປ… ວເສນ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸຠຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນາຕິ ຕຓ຺ຫາຠິນນ຺ທນາວເສນ ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິ, ທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນາວເສນ ‘‘ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍ ອຠິນນ຺ທິຕຸໍ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ‘‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຠິນນ຺ທິຕຸໍ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຐາຕຸນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ກາມປຏິພາຫເນນາຕິ ອິທໍ ອາຄມນປຏິປທາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ວຓ຺ຓຠຓນຕ຺ຖຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປປຏິພາຫນໍ ຫິສ຺ສ ອາສນ຺ນໍ, ຕໂຕປິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສມຕິກ຺ກໂມ, ຕໍສມຕິກ຺ກເມນ ສເຫວ ສພ຺ເພ ຕາ ວິປສ຺ສນາວເສນ ໂອສກ຺ກນາ ກຖິຕາ ‘‘ອຸຠຍເມຕໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ.

໖໘. ອິຘ ອຕ຺ຕໂນ ຈາຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຉນ຺ທຣາຄນິໂຣເຘນ, ສມາປຊ຺ຊນກ຺ຂເຓ ປນ ອນຸປ຺ປາທເນນປິ. ເຕນາຫ ‘‘ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ປຕ຺ວາ’’ຕິ. ອຕປ຺ປກຏ຺ເຐນາຕິ ອຸຬາຣຕຣຠາເວນ ຌານສມາປຕ຺ຕິຍາ ອຕິຕ຺ຕິກຣຠາເວນ. ຕເມວ ປຏິປທນ຺ຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນຠາວນມາຫ. ສມາຘິວເສນ ໂອສກ຺ກນາ ກຖິຕາ ຕຕິຍາຣຸປ຺ປກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຍຕ຺ເຖຕາ’’ຕິອາທິນາ.

ອິຘ ອຕ຺ຕໂນຕິ ທ຺ວິໂກຏິກສຸຎ຺ຎຕາມນສິກາຣສງ຺ຂາຕໍ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕປຏິປທນ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ສຕິ ສມຖຠາວນາຍໍ ສຸຎ຺ຎຕາມນສິກາຣສ຺ສ ອິຘ ສາຕິສຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ທຸຕິຍາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕເນ ວິປສ຺ສນາວເສນ ໂອສກ຺ກນາ ກຖິຕາ’’ຕິ.

໗໐. ຕຕິຍາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕເນ ອຕ຺ຕໂນຕິ ຈຕຸໂກຏິກສຸຎ຺ຎຕາມນສິກາຣສງ຺ຂາຕໍ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສຸຎ຺ຎຕານຸປສ຺ສນາຘິກາເຣ. ກ຺ວຈີຕິ ກຕ຺ຖຈິ ຐາເນ, ກາເລ, ຘມ຺ເມ ວາ. ອຖ ວາ ກ຺ວຈີຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ພຫິທ຺ຘາ ວາ. ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ສກຕ຺ຕານໍ. ‘‘ອຍໍ ໂຂ, ໂຠ ພ຺ຣຫ຺ມາ…ເປ… ວສີ ປິຕາ ຠູຕຠພ຺ຍານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໔໒) ປຣປຣິກປ຺ປິຕໍ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈນຠູຕໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກສ຺ສຈີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຣສ຺ສາຕິ ‘‘ປຣາ ປຊາ’’ຕິ ‘‘ປໂຣ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ຈ ເອວໍ ຄຫິຕສ຺ສ. ນ ຈ ມມ ກ຺ວຈນີຕິ ເອຕ຺ຖ ມມ-ສທ຺ໂທ ອຏ຺ຐານປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ມມສທ຺ທໍ ຕາວ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ປຣສ຺ສ ຈາຕິ ອຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ, ‘‘ປໂຣ ປຸຣິໂສ ນາມ ອຕ຺ຖິ ມມຕ຺ຖາຍ ສຊິໂຕ, ຕສ຺ສ ວເສນ ມຍ຺ຫໍ ສພ຺ພໍ ອິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ເອວໍ ເອກຈ຺ຈທິຏ຺ຐິຄຕິກປຣິກປ຺ປິຕວເສນ ປຣໍ ອຕ຺ຕານໍ, ຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ກິຎ຺ຈນຠູຕໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ນ ຈ ກ຺ວຈນີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນາຫໍ ກ຺ວຈນີຕິ ສກອຕ຺ຕໂນ ອຠາວໍ ປສ຺ສຕິ. ນ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈນຕສ຺ມິນ຺ຕິ ສກອຕ຺ຕໂນ ເອວ ກສ຺ສຈິ ອນຕ຺ຕນິຍຕໍ ປສ຺ສຕິ. ນ ຈ, ມມາຕິ ເອຕໍ ທ຺ວຍໍ ຍຖາສງ຺ຂ຺ຍໍ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ອຕ຺ຖີຕິ ປຈ຺ເຈກໍ. ‘‘ນ ຈ ກ຺ວຈນິ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອຠາວໍ ປສ຺ສຕິ, ‘‘ຕສ຺ສ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ມມ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈນຕາ ນ ຈຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອນຕ຺ຕນິຍຕໍ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ຂນ຺ຘານໍ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍສຸຎ຺ຎຕາ ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣປຸຎ຺ຊຕາ ຈຕຸໂກຏິກສຸຎ຺ຎຕາປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫເນນ ທິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕປຏິປທນ຺ຕິ ອິຘາປິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນກມ຺ມຏ຺ຐານເມວ ວທຕິ. ວິປສ຺ສນາວເສເນວ ໂອສກ຺ກນາ ກຖິຕາ ຈຕຸໂກຏິກສຸຎ຺ຎຕາທສ຺ສນວິເສສຠາວໂຕ, ຕປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ຈສ຺ສ ມນສິກາຣສ຺ສ.

ອິຘ ອຕ຺ຕໂນຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນກມ຺ມຏ຺ຐານມາຫ. ສພ຺ພສຎ຺ຎາຕິ ຣູປສຎ຺ຎາ ປຏິຆສຎ຺ຎາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ເຫຏ຺ຐິມາ ຕິສ຺ໂສ ອຣູປສຎ຺ຎາຕິ ເອວໍ ສພ຺ພສຎ຺ຎາ ອນວເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ປນ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ ອິມສ຺ມິໍ ອາຄຕາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສຎ຺ຎາທໂຍ ອປິ ສຎ຺ຎາຕິ ອປເຣ. ຕນ຺ຕິ ສມ຺ມຸຕິມຕ຺ຕໍ ກາມສຎ຺ຎາປຏິພາຫນວເສເນວ ເຕສໍ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາທິນິໂຣຘສ຺ສ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ສມາຘິວເສນ ໂອສກ຺ກນາ ກຖິຕາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນຠາວນາຍ ສມຖກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວໂຕ.

໗໑. ປຸພ຺ເພ ປຎ຺ຈວິຘໍ ກມ຺ມວຏ຺ຏນ຺ຕິ ປຸຣິມກມ຺ມຠວສ຺ມິໍ ໂມໂຫ ອວິຊ຺ຊາ ອາຍູຫນາ ສງ຺ຂາຣາ ນິກນ຺ຕິຕຓ຺ຫາ ອຸປຄມນໍ ອຸປາທານໍ ເຈຕນາ ຠໂວຕິ ເອວມາຄໂຕ ສປຣິກ຺ຂາໂຣ ກມ຺ມປ຺ປພນ຺ໂຘ. ນ ອາຍູຫິຕໍ ອສ຺ສາຕິ ນ ເຈຕິຕໍ ປກປ຺ປິຕໍ ຠເວຍ຺ຍ. ເອຕຣຫິ ເອວໍ ປຎ຺ຈວິຘໍ ວິປາກວຏ຺ຏນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓນາມຣູປສຬາຍຕນຜສ຺ສເວທນາສງ຺ຂາໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ວິປາກປ຺ປພນ຺ໂຘ ນປ຺ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍ ກາຣຓສ຺ສ ອນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ. ສເຈ ອາຍູຫິຕໍ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຍທິ ເຈຕິຕໍ ປກປ຺ປິຕໍ ນ ສິຍາ. ຍໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຍໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິຊ຺ຊມານກໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຠູຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈຍນິພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ‘‘ຠູຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ປຊຫາມີຕິ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫາເນນ ຕໂຕ ເອວ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທນວເສນ ປຊຫາມິ ປຣິຈ຺ຈຊາມິ.

ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ສຫ ປຣິກປ຺ປເນນ ອຕີຕຕ຺ເຖຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ. ປຣິນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ ນຸ ໂຂຕິ ວາ ປາໂຐ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ. ນ ກິຎ຺ຈິ ກຖິຕນ຺ຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ຂາຣາວເສສສຸຂຸມຠາເວນ ຎາຓຸຕ຺ຕຣສ຺ເສວ ວິສຍຠາວໂຕ ສຣູປໂຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ກຖິຕໍ, ນເຍນ ປນສ຺ສ ວິເສສໍ ຎາເປຕຸກາມຕ຺ຕາ. ຠຄວໂຕ ກິຣ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິມິສ຺ສໍເຍວ ປຣິສຕິ ນິສິນ຺ໂນ ອານນ຺ໂທ ອນຸສນ຺ຘິກຸສລຕາຍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຣຫຕ຺ຕຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ອິມິນາ ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິນາ ຕມຕ຺ຖໍ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂອສກ຺ກນາຍ ຈ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ຠິນ຺ນຣສເທສນາ ໂຫຕີຕິ ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິ ປຸຈ຺ຉິຕາ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອສຕິ ອນຸສນ຺ຘິເຠທຠິນ຺ເນສາ ເທສນາ, ນ ຈ ພຸທ຺ຘາຈິຓ຺ຓາ ຠິນ຺ນຣສເທສນາຕິ. ວິປສ຺ສນານິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕໍ. ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ອຸປາທິຍຕິ ເອເຕນາຕິ ຈ ອຸປາທານໍ. ນ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ອປ຺ປຊຫນໂຕ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ຘມ຺ມາປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຫາຕພ຺ພາ, ປເຄວ ອຘມ຺ມາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໐). ອຸປາທານເສຏ຺ຐນ຺ຕິ ອິທໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນຠວສ຺ສ ສພ຺ພຠວຄ຺ຄຕາທສ຺ສນປຣໍ, ນ ປນ ອຣິຍຠວຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປາທານເສຏ຺ຐຕາປຏິເສຘປຣໍ.

໗໓. ນິສ຺ສາຍາຕິ ຠວປຣິຍາປນ຺ນໍ ນາມ ຘມ຺ມໍ ນິສ຺ສາຍ ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນໍ ນາມ ນິສ຺ສາຍ ໂອຆນິຕ຺ຖຣຓາ ຠຄວຕາ ອກ຺ຂາຕາ; ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍເມຕໍ, ອໂຫ ອພ຺ຠຸຕເມຕນ຺ຕິ.

ນວສຸປິ ຐາເນສຸ ສມຖຍານິກສ຺ເສວ ວເສນ ເທສນາຍ ອາຄຕຕ຺ຕາ, ອິຘ ຈ ກສ຺ສຈິປິ ປາທກຊ຺ຌານສ຺ສ ອນາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຣິຍສາວໂກຕິ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສໂກ ອຣິຍສາວໂກ’’ຕິ. ນວນ຺ນມ຺ປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມສຕີຕິ ອິທໍ ຌານຘມ຺ເມປິ ອນຸສ຺ສວລທ຺ເຘ ຄເຫຕ຺ວາ ສມ຺ມສນໍ ສມ຺ຠວຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ; ເຕຠູມກສງ຺ຂາຣຄຕໍ ອິຘ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນວເສສໂຕ ປຣິຄ຺ຄຫຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍາວຕາ ສກ຺ກາໂຍ’’ຕິ.

ເອຕໍ ອມຕນ຺ຕິ ອມຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິຍາ ເອຕໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອມຕຣສໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ເອຕໍ ອມຕໍ ສນ຺ຕໍ, ເອຕໍ ປຓີຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອນຸປາທາຍ ກິຎ຺ຈິປິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາປິ ອນຸປາທາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິໂມກ຺ໂຂ ນິພ຺ພານໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕິຓ຺ຓໍ ຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ອຠິນິເວສເຠເທນ ຕິວິຘານໍ. ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ໂອສກ຺ກນາຍ ອຠາເວ ກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສໂມຘາເນຕ຺ວາຕິ ສມ຺ມເທວ ໂອທຫິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອສງ຺ກຣໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ. ສຸກຖິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ ກເຖຕພ຺ພສ຺ສ ອນວເສເສຕ຺ວາ ກຖິຕຕ຺ຕາ.

ອາເນຎ຺ຊສປ຺ປາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.