໕. ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໕. ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ເຄຫິ ຎາຕມຣິຍາທາຍ ປຊານນໂຕ ອຎ຺ຎາ, ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ. ຕສ຺ສ ຜລຠາວໂຕ ອຄ຺ຄຜລປຎ຺ຎາ, ຕໍສຫຄຕາ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທໂຍ ຈ ‘‘ອຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎາຕິ ອຣຫຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຈຕູຫິ ປເທຫິ ກຖິຕາ, ‘‘ປຣິຈິຓ຺ຓາ ເມ ຠຄວາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ນ ເອກປເທເນວ. ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ຘມ຺ໂມ ອຘິຄໂຕ ມຍາ’’ຕິ ມຎ຺ຎນາມຕ຺ຕໍ ອຘິມາໂນຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ອປ຺ປຕ຺ເຕ ປຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ’’ຕິອາທິມາຫ.

໕໖. ອິທໍ ຐານນ຺ຕິ ອິທໍ ໂອຠາສາທິສມ຺ມຸຕິເຫຕຸຠູຕໍ ອຸຬາຣຕຣໍ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓໍ. ອຸຬາຣຕຣຠາເວນ ຫິ ຕໍ ມຄ຺ຄຜລປຎ຺ຎາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ຍາຖາວໂຕ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາຍ ວິປສ຺ສກໍ ວິສໍວາເທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອວິຠູຕໍ ອນ຺ຘກາຣ’’ນ຺ຕິ. ອິມໍ ປຎ຺ຫນ຺ຕິ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕນາ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິຕໍ ອຕ຺ຖໍ. ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ເກວລໍ ປິຏກສມ຺ປາທນວເສເນວ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຊານິຕ຺ວາ’’ຕິ. ວິເສວມານາຕິ ກິເລສວິເສ ອວມາເນນ຺ຕາ, ສາສນສ຺ສ ວາ ອນຸປກາຣວິຣູປປຈ຺ຈເຍ ເສວມານາ. ເອວມສ຺ສາຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເຕສໍ ກຣຓເຫຕຸ ອສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາວເສນ ປວຕ຺ຕສ຺ສ. ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ ອເທເສຕຸກາມຕາ ໂຫຕິ. ຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ຕສ຺ສປິ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕໘. ກິເລເສຫິ ອາມສີຍຕີຕິ ອາມິສໍ, ໂລເກປຣິຍາປນ຺ນໍ ອາມິສນ຺ຕິ ອິຘ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ເຕສຸ ວຏ຺ຏາມິສຠາເວປິ ລຠິເຕ ກາມາມິສຠາໂວ ສິທ຺ໂຘຕິ ອາຫ – ‘‘ວຏ຺ຏາມິສກາມາມິສໂລກາມິສຠູເຕສູ’’ຕິ. ກາມຄຸຓາ ຫິ ວຏ຺ຏສ຺ສ ວຑ຺ຒນໂຕ ວຏ຺ຏາມິສໍ, ກາເມຕພ຺ພໂຕ ກາມຕຓ຺ຫາຍ ອາມສິຕພ຺ພໂຕ ກາມາມິສໍ, ເຍຠູຍ຺ຍໂຕ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ອາມິສຠາວໂຕ ໂລກາມິສໍ. ກາມຄຸຓສຠາຄາຕິ ກາມຄຸຓານຸໂລມາ ກາມຄຸຓປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ. ອາເນຎ຺ຊສມາປຕ຺ຕິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍາຕິ ກິເລສິຎ຺ຊນຣຫິຕຕາຍ ອິຘ ອາເນຎ຺ຊາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຫິ ເຫຏ຺ຐິມາຫິ ອຣູປສມາປຕ຺ຕີຫິ ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ. ເອວຣູໂປຕິ ໂລກາມິສຠູເຕສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ຕນ຺ນິນ຺ໂນ ຕຄ຺ຄຣຸໂກ ຕປ຺ປພ຺ຠາໂຣ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ເອວໍ ສທ຺ຘານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ທສ຺ສເນນ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕິຕາສເຍນ ຈ. ສີສໍ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ລາຠາສາຍ ສີສໍ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ອຸທຣໍ ຜລິຕນ຺ຕິ ອຕິພຫຸຠຓ຺ຑໍ ປກ຺ຂິປິຍມານໍ ປສິພ຺ພກໍ ວິຍ ລທ຺ຘພ຺ພສ຺ສ ອຕິປຫູຕຠາເວນ ອຸທຣໍ ຜີຕໍ ໂຫຕິ.

໕໙. ຍຖາ ປຸຣິມາ ທ຺ເວ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈນີກກິເລເສຫິ ອນິຎ຺ຊນໂຕ ‘‘ອນິຎ຺ຊາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ອິຕຣາປິ. ຕໍ ປວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂລກາມິສສໍໂຍຊນໍ ວິຄຕໍ.

໖໐. ນິຆໍສນ຺ຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕໂກ ອຍ’’ນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ເຉທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສິເລເສນາຕິ ຈມ຺ມກາຣສິເລສາທິສິເລເສນ, ວຊິຣເລປສິເລເສ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ຕໍ ຠິນ຺ນນ຺ຕິ ອາເນຎ຺ຊສໍໂຍຊນໍ ຠິນ຺ນໍ ວິຘມິຕໍ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ຕາສຸ ສມາປຕ຺ຕີສຸ ອເປກ຺ຂາຠາວໂຕ. ອຊ຺ຌາສເຍນ ອສມ຺ພທ຺ຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ທ຺ເວຘາຠິນ຺ນາ ເສລາ ວິຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕໍ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

໖໑. ວນ຺ຕນ຺ຕິ ຉຑ຺ຑິຕໍ, ວິສ຺ສຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໖໒. ອຸປຣິສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປຣິສມາປຕ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ອຣຫໂຕ ຈ ມຄ຺ຄາຘິຄເມເນວ ອນາຄາມິຜລສມາປຕ຺ຕິ, ເສກ຺ຂານໍ ວິສຍາ ເຫຏ຺ຐິມາ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘາ. ໂລກິຍາ ປນ ນິກນ຺ຕິປ຺ປຫາເນນ ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐາຕິ ອາຫ – ‘‘ເຫຏ຺ຐາ…ເປ… ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

໖໓. ‘‘ປຎ຺ຈ ໂຂ ອິເມ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ກາມຄຸຓາ’’ຕິອາທິນາ ອາຣທ຺ຘເທສນາ, ‘‘ສມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ໂຕ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ອຣຫຕ຺ຕກິຕ຺ຕເນນ ນິຏ຺ຐາປິຕາຕິ ຕໂຕ ປຣໍ, ‘‘ຐານໍ ໂຂ ປນາ’’ຕິອາທິກາ ເທສນາ, ‘‘ປາຏິເຍກ຺ໂກ ອນຸສນ຺ຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຂີຓາສວສ຺ສ ສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນຕິ ໂຍຊນາ, ເອວໍ ວາ ຂີຓາສວສ຺ສ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກສ຺ສາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ. ຕສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສໂກ ອຘິມານິໂກ ສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ສມານໂຍຄກ຺ຂໂມ ອປ຺ປຕ຺ເຕ ປຕ຺ຕສຎ຺ຎິຕາຍ ເຠທາຠາວໂຕ, ເອວໍ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສໂກ ຂີຓາສໂວ ສມານໂຍຄກ຺ຂໂມ ຂີຓາສວຠາເວນ ວິເສສາຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມາປຕ຺ຕິລາຠິມ຺ຫິ ກຖິເຕ ອິຕໂຣປິ ກຖິໂຕວ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ອຘິມານິກສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ຈ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ຕາວາ’’ຕິອາທິ.

ຍທຄ຺ເຄນາຕິ ເຍນ ຠາເຄນ. ຍທິປິ ຂີຓາສວສ຺ສ ອສປ຺ປາຍາຣມ຺ມຓໍ ກິເລສານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ ເຕສໍ ສພ຺ພໂສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ສນ຺ຕວິຫາຣປຣິປນ຺ໂຖ ປນ ສິຍາ ວິສຠາຄໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຂີຓາສວສ຺ສປິ ອສປ຺ປາຍເມວາ’’ຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ວິສໍ ນາມ…ເປ… ວິສເມວາ’’ຕິ. ເອເຕນ ‘‘ຍຖາ ວິສຊານນໍ ອປ຺ປມາຓໍ, ວິກາຣຸປ຺ປາທນໂຕ ປນ ຕໍ ປຣິຫຣິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ປຣິຎ຺ຎາຕມ຺ປິ ວຕ຺ຕຸ ອຕ຺ຖວິເສສາຠາເວນ ເອກຣູປເມວາຕິ ຕໍ ປຣິຫຣິຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ນ ຫິ ອສໍວຸເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ ອສາຣຸປ຺ປຠາວໂຕ. ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ເຕເນວາຕິ ສຠາຄາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອາໂລກນາທີສຸ ຍຸຕ຺ເຕເນວ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໖໔. ຍຕ຺ຖ ສຍໍ ນິປຕຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕານສ຺ສ ວິປ຺ປສນ຺ນວເສນ ຣຸປ຺ປນໂຕ, ວິສສງ຺ຂາຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລຠາວໂຕ ຈ ‘‘ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາໂຕ ວິສໂທໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣຸປ຺ປຕີຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພາທິມຸຈ຺ຉາປາທເນນ ວິກາຣໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ອນຸທ຺ຘໍເສຍ຺ຍາຕິ ວິພາເຘຍ຺ຍ. ຣາໂຄ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນວ ກຸສລຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ໂອກາສໍ ອເທນ຺ໂຕ ຕໍ ວິພາຘຕິ; ຕຖາຠູໂຕ ສທ຺ຘາສິເນຫສ຺ສ ສມຖວິປສ຺ສນາຠິວຸຑ຺ຒິຍາ ວມເນນ ຈ ຕໍ ວິໂສເສຕິ ມິລາເປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສເສຍ຺ຍ ມິລາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ. ສຄຫຓເສສນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພວິສໍ ສາວເສສໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ອລໍ ນ ສມຕ຺ຖນ຺ຕິ ອນລໍ. ສູກປຣິຍາໂຍ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ ສຸກ-ສທ຺ໂທຕິ ອາຫ – ‘‘ວີຫິສຸກາທິ ຈ ສູກ’’ນ຺ຕິ.

ສອຸປາທານສລ຺ລຸທ຺ຘາໂຣ ວິຍ ອປ຺ປຫີໂນ ອວິຊ຺ຊາວິສໂທໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ມຫານຕ຺ຖຸປ຺ປາທນໂຕ. ອສປ຺ປາຍ…ເປ… ອສໍວຸຕກາໂລ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ອປຣິຫຣຓຠາວໂຕ. ມຣຓໍ ວິຍ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນໍ ອຘິສີລສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອາຍຸໂນ ອເປຕຕ຺ຕາ. ມຣຓມຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອາປຊ຺ຊນໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຍຸໂນ ອຸປປີຬນກຠາວໂຕ. ອິມິນາວ ນເຍນ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸປາທິເສສສລ຺ລຸທ຺ຘາໂຣ ວິຍ ປຫີໂນ ອວິຊ຺ຊາວິສໂທໂສ; ສປ຺ປາຍ…ເປ… ສຸສໍວຸຕກາໂລ, ຕທຸຠເຍນ ວເຓ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ນ ຄເຕ ມຣຓາຠາໂວ ວິຍ ສິກ຺ຂາຍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ, ມຣຓມຕ຺ຕທຸກ຺ຂາຠາໂວ ວິຍ ອຎ຺ຎຕຣາຍ ສໍກິລິຏ຺ຐາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຊ຺ຊນນ຺ຕິ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໖໕. ສຕິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ‘‘ອຣິຍາຍາ’’ຕິ ນ ວິເສສິຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ສຕິ ປຎ຺ຎາຄຕິກາ’’ຕິອາທິ. ປຎ຺ຎາ ເຈຕ຺ຖ ໂລກິຍາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ນ ໂລກຸຕ຺ຕຣາຕິ ອາຫ – ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘາຍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ.

ຂີຓາສວສ຺ສ ພລນ຺ຕິ ອຸຬາຣຕເມສຸ ທິພ຺ພສທິເສສຸປິ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອນຸປນມນເຫຕຸຠູຕໍ ສຸສໍວຸຕກາຣິສງ຺ຂາຕໍ ຂີຓາສວພລໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ສໍວຸຕກາຣີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸກ຺ກໍສຄຕສຕິເວປຸລ຺ລຕ຺ຕາ ຍຖາ ອສໍວຣສ຺ສ ອສໍວໂຣ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎພເລນ ຈກ຺ຂາທິທ຺ວາຣານິ ສໍວຣິຕ຺ວາ ທສ຺ສນາທິກິຈ຺ຈກາຣີ. ເອວໍ ຊານິຕ຺ວາຕິ ‘‘ອຸປຘິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາສຫິຕາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາ. ອຸປຘີຍຕິ ທຸກ຺ຂໍ ເອເຕຫີຕິ ອຸປຘີ, ກິເລສາຕິ ອາຫ – ‘‘ກິເລສຸປຘິປຫານາ ນິຣຸປຘີ’’ຕິ. ຕໂຕ ເອວ ອຸປາທີຍຕິ ທຸກ຺ຂໍ ເອເຕຫີຕິ ກິເລສາ ‘‘ອຸປາທານາ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ນິຣຸປາທາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອຸປຘີ ສມ຺ມເທວ ຂີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕາຕິ ອຸປຘິສງ຺ຂໂຍ, ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອຸປຘີນໍ ສງ຺ຂຍຠູເຕ ນິພ຺ພາເນ’’ຕິ. ອາຣມ຺ມຓໂຕຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຕທາຣມ຺ມຓາຍ ຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ກາມຸປຘິສ຺ມິໍ ກາຍໍ ອຸປສໍຫຣິສ຺ສຕີຕິ ‘‘ກາເມເສວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ກາຍໍ ອຸປນາເມສ຺ສຕິ; ກາຍູປສໍຫາໂຣ ຕາວ ຕິຏ຺ຐຕຸ, ຕຖາ ຈິຕ຺ຕໍ ວາ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສຕີຕິ ເອຕໍ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.