໖. ອງ຺ຄຸລິມາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໔໗. ອງ຺ຄຸລີນໍ ມາລໍ ຘາເຣຕີຕິ ອິມິນາ ອນ຺ວຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ສມຎ຺ຎາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອາຈຣິຍວຈເນນ ອງ຺ຄຸລິມາລສ຺ສ ຘາຣເຓ. ກຣີສສຫສ຺ສເຂຕ຺ເຕ ເອກສາລິສີສໍ ວິຍ ອປຎ຺ຎາຍມານສກກິຈ຺ໂຈ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕກ຺ກສີລໍ ເປສຍິໍສຸ ‘‘ຕາທິສສ຺ສ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປຸຄ຺ຄຫສມ຺ມາປໂຍເຄນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິເກ ສມ຺ປຣາຍິເກ ຈ ອຕ຺ເຖ ຊານນ຺ໂຕ ຠາຣິຍໍ ນ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ພາຫິຣກາ ອເຫສຸໍ ອຫິໍສກສ຺ສ ວຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສຠາວໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕນຕິຠາເວນ. ສິເນເຫເນວ ວທນ຺ເຕຕິ ສິເນເຫນ ວິຍ ວທນ຺ເຕ.

ຄຓນມ຺ປິ ນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຄຓນວິຘິມ຺ປິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ປກຕິຍາ’’ຕິອາທິນາ. ຐປິຕຏ຺ຐາເນຕິ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉນ຺ຕຣາທິເກ ຐປິຕຏ຺ຐາເນ ສກຸນ຺ຕສິງ຺ຄາລານໍ ວເສນ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ. ຠຄ຺ຄໂວຕິ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິຕໍ ໂຄຕ຺ເຕນ ວທຕິ. ໂຈໂຣ ອວິສ຺ສາສນີໂຍ ສາຫສິກຠາວໂຕ. ປຸຣາຓສນ຺ຖຕາ ສາຂາ ອວິສ຺ສາສນີຍາ ວິຈ຺ຉິກາທີນໍ ປເວສນໂຍຄ຺ຍຕ຺ຕາ. ຣາຊາ ອວິສ຺ສາສນີໂຍ ອິສ຺ສຣິຍມເທນ ຘນໂລເຠນ ຈ ກທາຈິ ຊີວິເຕ ສງ຺ກາຠາວໂຕ. ອິຕ຺ຖີ ອວິສ຺ສາສນີຍາ ໂລລສີລຈິຕ຺ຕຠາວໂຕ. ອນຸທ຺ຘຣຓີໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ ສໍສາຣປງ຺ກໂຕ.

໓໔໘. ສງ຺ກຣິຕ຺ວາຕິ ‘‘ມຍໍ ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ໂຈຣໍ ມາເຣຕ຺ວາ ວາ ປລາເປຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສງ຺ກຣໍ ກຕ຺ວາ. ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ອຠິສງ຺ຂຣຓໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ. ອຠິສງ຺ຂາສີຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິ. ສໍຫຣິຕ຺ວາຕິ ສໍຂິປິຕ຺ວາ. ໂອຣຠາເຄຕິ ໂຈຣສ຺ສ ໂອຣຠາເຄ.

໓໔໙. ທຓ຺ໂຑຕິ ປຫຣຓຫຕ຺ຖຈ຺ເຉທນາທິໂກ ທຓ຺ຑນສງ຺ຂາໂຕ ທຓ຺ໂຑ. ປວຕ຺ຕຍິຕພ຺ໂພຕິ ອາເນຕພ຺ໂພ. ອປເນຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານໂຕ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຫາຍ. ປຏິສງ຺ຂາຍາຕິ ປຏິສງ຺ຂາເນນ. ອວິຫິໍສາຍາຕິ ກຣຸຓາຍ. ສາຣຓີຍຘມ຺ເມສູຕິ ຉສຸປິ ສາຣຓີຍຘມ຺ເມສຸ, ຐິໂຕ ອຏ຺ຐິຕານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ໂພຘິມູເລ ເອວ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ຍຖາ ອຕີເຕ ອປຣິມິຕໍ ກາລໍ ສນ຺ຘາວິຕໍ, ເອວໍ ອິມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນາຄເຕປິ ສນ຺ຘາວິສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິທານີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອິຕ຺ເວວາຕິ ອິຕິ ເອວ, ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍ ວຕ຺ວາ ເຍວາ’’ຕິ. ອກິຣີຕິ ອາກິຣິ, ປຎ຺ຈປິ ອາວຸຘານິ ວິກິຣິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຂິປິ ຉຑ຺ເຑສີ’’ຕິ.

໓໕໐. ເອຕ຺ໂຕວາຕິ ອໂຕ ເອວ ອາຄຕມຄ຺ເຄເນວ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄຕາ. ອຘິວາເສສ຺ສຕີຕິ ‘‘ໂຈຣໍ ປຏິເສເຘຕຸໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິສ຺ສຕິ. ທາຣຸຓກມ຺ເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນນາມນ຺ຕິ ‘‘ອງ຺ຄຸລິມາໂລ’’ຕິ ອິມໍ ນາມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

໓໕໑. ຫຕ຺ຖີ ອຣຎ຺ຎຫຕ຺ຖີ ໂຫນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ, ເອວໍ ອສ຺ສາປິ. ກູຏສຫສ຺ສານໍ ຠິຊ຺ຊນກາຣຓໍ ໂຫຕິ ເຖຣສ຺ສ ອາຄມນຠເຍນ ຆເຏ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຍເນນ. ຄພ຺ຠມູຬ຺ຫາຍາຕິ ພ຺ຍາກຸລຄພ຺ຠາຍ. ປພ຺ພຊ຺ຊາພເລນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຕ຺ຖຸ ເທສນານຸຠາເວນາຕິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ໂສ ຫິ ຕສ຺ສາປິ ກາຣຓນ຺ຕິ. ອຣິຍາ ນາມ ຊາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອຣິຍຠາວຕ຺ຖາຍ ຊາຕີຕິ ກຕ຺ວາ.

ມຫາປຣິຕ຺ຕໍ ນາເມຕນ຺ຕິ ມຫານຸຠາວໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ນາເມຕໍ. ຕຖາ ຫິ ນໍ ເຖໂຣ ສພ຺ພຠາເວນ ອຣິຍາຍ ຊາໂຕ ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐາເນນ ອກາສິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຈ຺ຈກິຣິຍກຕຏ຺ຐາເນ’’ຕິ. ຄພ຺ຠມູຬ຺ຫນ຺ຕິ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠໍ. ຄພ຺ໂຠ ຫິ ປຣິປກ຺ໂກ ສມ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ວິຊາຍນກາເລ ກມ຺ມຊວາເຕຫິ ສຎ຺ຈາເລຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍປາໂທ ອໂຘສີໂສ ຫຸຕ຺ວາ ໂຍນິມຸຂາຠິມຸໂຂ ໂຫຕິ, ເອວໍ ໂສ ກສ຺ສຈິ ອລຄ຺ໂຄ ໂສຕ຺ຖິນາ ພຫິ ນິກ຺ຂມຕິ, ວິປຊ຺ຊມາໂນ ປນ ວິປຣິວຕ຺ຕນວເສນ ໂຍນິມຄ຺ຄໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ຕິຣິຍໍ ນິປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ຍສ຺ສາ ໂຍນິມຄ຺ໂຄ ປິທຫຕິ, ສາ ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມຊວາເຕຫິ ອປຣາປຣໍ ປຣິວຕ຺ຕມານາ ພ຺ຍາກຸລາ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄພ຺ຠມູຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິ.

ສຈ຺ຈກິຣິຍາ ນາມ ພຸທ຺ຘາສຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ສີລໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ກຕາ, ຕສ຺ມາ ສຈ຺ຈກິຣິຍາ ເວຊ຺ຊກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຖຣສ຺ສປິ ຈາຕິອາທິນາ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພກາຣຓໍ ວທຕິ. ອິເມ ທ຺ເວ ເຫຕູ ປຏິຈ຺ຈ ຠຄວາ ເຖຣໍ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກາເຣສິ. ຊາຕິນ຺ຕິ ມູລຊາຕິໍ.

໓໕໒. ປຣິຍາທາຍ ອາຫຈ຺ຈ ຠິນ຺ເນນ ສີເສນ. ສຠາຄທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍກມ຺ມນ຺ຕິ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນສກກມ຺ມສຠາຄຠູຕໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍກມ຺ມໍ. ສຠາຄຕາ ຈ ສມານວຕ຺ຖຸກຕາ ສມານາຣມ຺ມຓຕາເອກວີຖິປຣິຍາປນ຺ນຕາທິວເສນ ສພ຺ພຖາ ສຣິກ຺ຂຕາ, ສທິສມ຺ປິ ຈ ນາມ ຕເທວາຫຣີຍຕິ ຍຖາ ‘‘ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາໂກ’’ຕິ ຈ ‘‘ສາ ເອວ ຕິຕ຺ຕິຣີ ຕາເນວ ໂອສຘານີ’’ຕິ ຈ. ອິທານິ ຕເມວ ສຠາຄຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກມ຺ມໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ກຣິຍມານເມວາຕິ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍນ ປຏິປາຏິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍມານເມວ. ຕໂຍ ໂກຏ຺ຐາເສ ປູເຣຕິ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍອປຣາປຣິຍາຍເວທນີຍອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍສງ຺ຂາເຕ ຕໂຍ ຠາເຄ ປູເຣຕິ, ເຕສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຠາຄານໍ ວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ.

ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ຕຕ຺ຖ ເວທິຕພ຺ພຜລໍ ກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠວໂຕ ອນນ຺ຕຣໍ ເວທິຕພ຺ພຜລໍ ກມ຺ມໍ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມານນ຺ຕຣຠວໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາເຍ ອຕ຺ຕຠາວປຣິວຕ຺ເຕ ເວທິຕພ຺ພຜລໍ ກມ຺ມໍ ອປຣາປຣິຍາຍເວທນີຍໍ. ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອນຠິຠູຕຕາຍ, ປຈ຺ຈຍວິເສເສນ ປຏິລທ຺ຘວິເສສຕາຍ ຈ ພລວຠາວປ຺ປຕ຺ຕາ ຕາທິສສ຺ສ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ວເສນ ສາຕິສຍາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ປຐມຊວນເຈຕນາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ຜລທາຍິນີ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍາ ນາມ. ສາ ຫິ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ພລວຕິ ຊວນສນ຺ຕາເນ ຄຸຓວິເສສຍຸຕ຺ເຕສຸ ອຸປກາຣານຸປກາຣວສປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອາເສວນາລາເຠນ ອປ຺ປວິປາກຕາຍ ຈ ອິຕຣທ຺ວຍໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕສນ຺ຕານຸປຣມາເປກ຺ຂໍ ໂອກາສລາຠາເປກ຺ຂຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອິເຘວ ປຸປ຺ຜມຕ຺ຕໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕິວິປາກມຕ຺ຕໍ ຜລໍ ເທຕິ.

ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ຜລທານໍ ນາມ ອຸປຘິປໂຍຄາທິປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມວາເຍເນວ ໂຫຕີຕິ ຕທຠາວໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ. ອໂຫສິກມ຺ມນ຺ຕິ ກມ຺ມໍເຍວ ອໂຫສິ, ນ ຕສ຺ສ ວິປາໂກ ອໂຫສິ, ອຕ຺ຖິ ຠວິສ຺ສຕິ ວາຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ. ອຕ຺ຖສາຘິກາຕິ ທານາທິປາຓາຕິປາຕາທິອຕ຺ຖສ຺ສ ນິປ຺ຜາທິກາ. ກາ ປນ ສາຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕມຊວນເຈຕນາ’’ຕິ. ສາ ຫິ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຏິລທ຺ຘວິເສສາ ປຸຣິມຊວນເຈຕນາຫິ ລທ຺ຘາເສວນາ ຈ ສມານາ ອນນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກທາຍິນີ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍກມ຺ມໍ ນາມ. ເຕນາຫ ‘‘ອນນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ເທຕີ’’ຕິ. ສຕິ ສໍສາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາຕິ ອິມິນາ ອສຕິ ສໍສາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອໂຫສິກມ຺ມປກ຺ເຂ ຕິຏ຺ຐຕິ ວິປຈ຺ຈໂນກາສສ຺ສ ອຠາວໂຕຕິ.

ສມຸຄ຺ຆາຏິຕານິ ວິປຈ຺ຈໂນກາສສ຺ສ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທເນນ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ອຕ຺ຖິ ວິປາກາຣຫາຠາວສ຺ສ ອນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ ວິປຈ຺ຈໂນກາສສ຺ສ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ກຕູປຈິຕຎ຺ຫິ ກມ຺ມໍ ສຕິ ວິປຈ຺ຈໂນກາເສ ຍາວ ນ ຜລໍ ເທຕິ, ຕາວ ອຕ຺ເຖວ ນາມ ວິປາກາຣຫຠາວໂຕ. ‘‘ຍສ຺ສ ໂຂ’’ຕິ ອິທໍ ອນິຍມາກາຣວຈນໍ ຠຄວຕາ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂຕາວເສນ ສາຘາຣຓໂຕ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍາທິສສ຺ສ ໂຂ’’ຕິ.

ປມາທກິເລສວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ປມາທເຫຕຸເກຫິ ສພ຺ເພຫິ ກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ.

ປາປສ຺ສ ປິຘານໍ ນາມ ອວິປາກຘມ຺ມຕາປາທນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກໍ ກຣີຍຕີ’’ຕິ. ພຸທ຺ຘສາສເນຕິ ສິກ຺ຂາຕ຺ຕຍສງ຺ຄເຫ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ. ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕີຕິ ອກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອກຣຓວເສນ, ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ຈ ປຣິປູຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ.

ທິສ຺ສນ຺ຕິ ກຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ທິສາ, ປຏິປກ຺ຂາຕິ ອາຫ ‘‘ສປຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕປ຺ປສໍສປກາຣນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕານິສໍສກິຕ຺ຕນາກາຣໍ. ກາເລນາຕິ ອາເມຑິຕໂລເປນ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ຂເຓ ຂເຓ’’ຕິ. ອນຸກໂຣນ຺ຕູຕິ ເຍສໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ສຸຓນ຺ຕິ, ຍຖາສຸຕໍ ຘມ຺ມໍ ເຕສໍ ອນຸກໂຣນ຺ຕຸ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິກຣຓໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕຸ, ອຕ຺ຕໂນ ເວຣິປຸຄ຺ຄລານມ຺ປິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ປຈ຺ຈາສີສຕິ.

ຕສນ຺ຕິ ຄຕິໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ຕີຕິ ຕສາ ຠວນ຺ຕຣາທີສຸ ສໍສຣຓຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ສຕຓ຺ຫາ’’ຕິ.

ເນຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ອຸທກໍ ນຍນ຺ຕີຕິ ເນຕ຺ຕິກາ. ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ທຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ເຕລກຎ຺ຊິເກນາຕິ ເຕລມິສ຺ສິເຕນ ກຎ຺ຊິເກນ.

ຍາທິໂສວ ອນິຏ຺ເຐ, ຕາທິໂສວ ອິຏ຺ເຐຕິ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐ ນິພ຺ພິກາເຣນ ຕາທີ. ເຍສໍ ປນ ກາມາມິສາທີນໍ ວນ຺ຕຕ຺ຕາ ຣາຄາທີນໍ ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກາໂມຆາທີນໍ ຕິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ຕາທິຠາໂວ ຠເວຍ຺ຍ, ເຕສໍ ຠຄວຕາ ສພ຺ພໂສ ວນ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາ ຕິຓ຺ຓາ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ວນ຺ຕາວີຕິ ຕາທີ, ຈຕ຺ຕາວີຕິ ຕາທີ, ຕິຓ຺ຓາວີຕິ ຕາທີ, ເຍຫິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓຫິ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຠຄວາ ຕາທິຠາເວນ ອຸກ຺ກໍສປາຣມິປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໍນິທ຺ເທໂສ, ເຕຫິ ຄຸເຓຫິ ຍາຖາວໂຕ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພໂຕປິ ຕາທີ. ຍຖາ ຍນ຺ຕຣຊ຺ຊຸຍາ ຍນ຺ຕໍ ນີຍຕິ, ເອວໍ ຍາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ຠໂວ ນີຍຕິ, ສາ ‘‘ຠວເນຕ຺ຕິ ຠວຣຊ຺ຊູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຕາຍ ຫີ’’ຕິອາທິ, ກມ຺ມານິ ກຸສລາທີນິ ວິປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ. ອປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນາມ ອຣິຍມຄ຺ຄເຈຕນາຍາຕິ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ຄເຈຕນາຍາ’’ຕິ. ຍາວ ນ ກິເລສາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ຕາວ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ສອິຓາ ເອວ ອເສຣິວິຫາຣຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຓໂຓ ນິກ຺ກິເລໂສ ຊາໂຕ’’ຕິ.

ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠໂຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ຏີ. ໑.໙໑) ນາມ ສາມິປຣິໂຠຄາຠາວໂຕ. ຠຄວຕາປິ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ສາສເນ ສີລວໂຕ ປຈ຺ຈຍາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ນ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ, ທາຍການໍ ສີລວໂຕເຍວ ປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ນ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣານໍ ມຫປ຺ຜລຠາວສ຺ສ ປຈ຺ຈາສີສນໂຕ. ອິຕິ ສຕ຺ຖາຣາ ອນນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ທາຍເກຫິ ຈ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ປຣິໂຠໂຄ ເຖຍ຺ຍປຣິໂຠໂຄ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຓວເສນ ປຣິໂຠໂຄ ອິຓປຣິໂຠໂຄ. ປຏິຄ຺ຄາຫກໂຕ ທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິຍາ ອຠາວໂຕ ອິຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິໂຠໂຄ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ເສກ຺ຂາ ຠຄວໂຕ ໂອຣສປຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ເຕ ປິຕຸສນ຺ຕການໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ທາຍາທາ ຫຸຕ຺ວາ ເຕ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ປຣິໂຠໂຄ ທາຍຊ຺ຊປຣິໂຠໂຄ ນາມ. ກິໍ ປນ ເຕ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ຄິຫີຫິ ທິນ຺ນນ຺ຕິ? ຄິຫີຫິ ທິນ຺ນາປິ ເຕ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕກາ ໂຫນ຺ຕິ ອນນຸຎ຺ຎາເຕສຸ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ປຣິໂຠຄາຠາວໂຕ ອນຸຎ຺ຎາເຕສຸເຍວ ປຣິໂຠຄສມ຺ຠວໂຕ. ຘມ຺ມທາຍາທສຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕ຺ຖ (ມ. ນິ. ໑.໒໙ ອາທໂຍ) ສາຘກໍ.

ອວີຕຣາຄານໍ ຕຓ຺ຫາປຣວສຕາຍ ປຈ຺ຈຍປຣິໂຠເຄ ສາມິຠາໂວ ນຕ຺ຖິ, ຕທຠາເວນ ວີຕຣາຄານໍ ຕຕ຺ຖ ສາມິຠາໂວ ຍຖາຣຸຈິ ປຣິໂຠຄສມ຺ຠວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ເຕ ປຏິກູລມ຺ປິ ອປ຺ປຏິກູລາກາເຣນ, ອປ຺ປຏິກູລມ຺ປິ ປຏິກູລາກາເຣນ ຕທຸຠຍໍ ວິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຸເປກ຺ຂາກາເຣນ ຈ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ທາຍການຎ຺ຈ ມໂນຣຖໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ, ຕໍສໍວຓ຺ຓນາສຸ ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກິເລສອິຓານໍ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຓໂຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠຄມຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ອາຍສ຺ມາ ຈ ພາກຸໂລ – ‘‘ສຕ຺ຕາຫເມວ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ສຣໂຓ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑໍ ຠຸຎ຺ຊິ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໑໑).

ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາເມຫິ ຕຓ຺ຫາຍ ປວຕ຺ຕິອາກາຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຕ຺ຖິ ຣມຓໂວຫາໂຣຕິ ອາຫ – ‘‘ທຸວິເຘສຸປິ ກາເມສຸ ຕຓ຺ຫາຣຕິສນ຺ຖວ’’ນ຺ຕິ. ມນ຺ຕິຕນ຺ຕິ ກຖິຕໍ. ອຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ສຕ຺ຖຸປຏິຎ຺ເຎຫິ. ສໍວິຠຕ຺ຕາຕິ ກຸສລາທິວເສນ ຂນ຺ຘາທີຫິ ອາກາເຣຫິ ວິຠຕ຺ຕາ. ສຸນ຺ທຣໍ ອາຄມນນ຺ຕິ ສ຺ວາຄຕໍ. ຕໂຕ ເອວ ນ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ອາຄຕໍ. ໂສຬສວິຘກິຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິໂຍສິຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ຕໍ ສພ຺ພໍ ມຍາ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍເມວ ຕຕິຍວິຊ຺ຊາສມຎ຺ຎາຕິ ອາຫ – ‘‘ຕີຫິ ວິຊ຺ຊາຫິ ນວຫິ ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມຫີ’’ຕິ.

ອງ຺ຄຸລິມາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.