໑. ເຕວິຊ຺ຊວຈ຺ຉສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໕. ຕຕ຺ຖາຕິ ເອກປຸຓ຺ຑຣີກສຎ຺ຎິເຕ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາເມ. ອນາຄຕປຸພ຺ໂພ ໂລກິຍສມຸທາຫາຣວເສນ ‘‘ຈິຣສ຺ສໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອາຄຕປຸພ຺ພຕໍ ອຸປາທາຍ ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕ. ຠຄວາ ຫິ ເກສຎ຺ຈິ ວິມຸຕ຺ຕິຊນນຕ຺ຖໍ, ເກສຎ຺ຈິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກຕ຺ຖໍ, ເກສຎ຺ຈິ ວິເສສາຘິຄມຕ຺ຖໍ ກທາຈິ ຕິຕ຺ຖິຍາຣາມໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ອນນຸຎ຺ຎາຍ ຐຕ຺ວາຕິ ອນນຸຊານິຕພ຺ເພ ຐຕ຺ວາ. ອນຸຊານິຕພ຺ພໍ ສິຍາ ອນຎ຺ຎາຕສ຺ສ ເຎຍ຺ຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຍາວຕກຎ຺ຫິ ເຎຍ຺ຍໍ, ຕາວຕກໍ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ, ຍາວຕກຎ຺ຈ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ ຕາວຕກໍ ເຎຍ຺ຍໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ນ ຕສ຺ສ ອທິຏ຺ຐມິຘຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ, ອໂຖ ອວິຎ຺ຎາຕມຊານິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ (ມຫານິ. ໑໕໖; ຈູຬນິ. ໂຘຕກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໓໒; ປຏິ. ມ. ໑.໑໒໑). ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ຫິ ຠຄວາ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຊານາຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອາວຊ຺ຊນປຏິພທ຺ຘໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ມິ. ປ. ໔.໑.໒). ຍທິ ເອວໍ ‘‘ຈຣໍ ສມາຫິໂຕ ນາໂຄ, ຕິຏ຺ຐໍ ນາໂຄ ສມາຫິໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໖.໔໓) ອິທໍ ສຸຕ຺ຕປທໍ ກຖນ຺ຕິ? ວິກ຺ເຂປາຠາວທີປນປທເມຕໍ, ນ ອນາວຊ຺ຊເນນປິ ຎາຓານໍ ປວຕ຺ຕິປຣິທີປນໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວ.

໑໘໖. ຍາວເທວາຕິ ອິທໍ ຍຖາຣຸຈິ ປວຕ຺ຕິ ວິຍ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ ຕທຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ສກິໍ ຂີຓານໍ ອາສວານໍ ປຸນ ເຂເປຕພ຺ພາຠາວາ’’ຕິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຊານນຄຸຓນ຺ຕິ ອິທໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓສ຺ສ ປຣິຠຓ຺ຑຎາຓໍ ອນາຄຕໍສຎາຓໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ປນ ວເສນ ອນາຄຕໍສຎາຓຄຸຓໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ.

ຄິຫິປຣິກ຺ຂາເຣສູຕິ ວຕ຺ຖາຠຣຓາທິຘນຘຎ຺ຎາທິຄິຫິປຣິກ຺ຂາເຣສຸ. ຄິຫິລິງ຺ຄໍ ປນ ອປ຺ປມາຓໍ, ຕສ຺ມາ ຄິຫິພນ຺ຘນໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກຣາ ໂຫນ຺ຕິເຍວ. ສຕິ ປນ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກິຣິຍາຍ ຄິຫິລິງ຺ເຄ ເຕ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິເຍວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຍປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕທິວເສເຍວ ປພ຺ພຊນໍ ວາ ປຣິນິພ຺ພານໍ ວາຕິ ອຍໍ ນໂຍ ນ ສພ຺ພສາຘາຣໂຓຕິ ອາຫ ‘‘ຠູມເທວຕາ ປນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓວຈນໍ ‘‘ນິລີຍໂນກາສສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍາ’’ຕິ. ອຣຎ຺ຎປພ຺ພຕາທິປວິເວກຏ຺ຐານໍ ນິລີຍໂນກາໂສ. ເສສກາມຠເວຕິ ກາມໂລເກ. ລຬິຕຊນສ຺ສາຕິ ອາຠຣຓາລງ຺ກາຣນຈ຺ຈຄີຕາທິວເສນ ວິລາສຍຸຕ຺ຕຊນສ຺ສ.

ໂສປີຕິ ‘‘ໂສ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເອເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ໂສປິ. ກຣໂຕ ນ ກຣີຍຕິ ປາປນ຺ຕິ ເອວໍ ນ ກິຣິຍໍ ປຏິພາຫຕິ. ຍທິ ອຕ຺ຕານໍເຍວ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕທາ ອາຊີວກປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປຄຈ຺ຉີຕິ ອາຫ ‘‘ຕທາ ກິຣາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສປີຕິ ນ ເກວລໍ ອຎ຺ເຎສໍ ເອວ ປາສຓ຺ຑານໍ, ຕສ຺ສປິ. ວີຣິຍໍ ນ ຫາເປສີຕິ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉວາທໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ວິຣາຄຕ຺ຖາຍ ຕໍ ສມາທິຓ຺ຓວຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຈ຺ຈຊິ, ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ນ ຉຑ຺ເຑສິ. ເຕນາຫ – ‘‘ກິຣິຍວາທີ ຫຸຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

ເຕວິຊ຺ຊວຈ຺ຉສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.