໖. ລຏຸກິໂກປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໘. ມຫາອຸທາຍິຕ຺ເຖໂຣຕິ ກາຬຸທາຍິລາຬຸທາຍິຕ຺ເຖເຣຫິ ອຎ຺ໂຎ ມຫາເທຫຕາຍ ມຫາອຸທາຍີຕິ ສາສເນ ປຎ຺ຎາໂຕ ເຖໂຣ. ອປຫຣິ ອປຫຣຕິ ອປຫຣິສ຺ສຕີຕິ ອປຫຕ຺ຕາ. ເຕກາລິໂກ ຫິ ອຍໍ ສທ຺ໂທ. ອຸປຫຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອປຫາຣໂກຕິ ອປເນຕາ. ອຸປຫາຣໂກຕິ ອຸປເນຕາ.

໑໔໙. ຍນ຺ຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ເຕນ ຈ ອນນ຺ຕຣນິທ຺ທິຏ຺ຐສມໂຍ ປຈ຺ຈາມຏ຺ໂຐຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິ. ນ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ.

ກມ຺ມນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ອາຍາຈິຍມານກມ຺ມສິທ຺ຘິອຕ຺ຖໍ. ຠວຕີຕິ ຠູ, ນ ຠູຕິ ອຠູ, ຠຍວເສນ ປນ ສາ ອິຕ຺ຖີ ‘‘ອຠຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອາຕຸ ມາຕູຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ –

‘‘ອງ຺ຄາ ອງ຺ຄາ ສມ຺ຠວສິ, ຫທຍາ ອຘິຊາຍເສ;

ອຕ຺ຕາ ເອວ ປຸຕ຺ຕ ນາມາສິ, ສ ຊີວ ສຣໂທສຕ’’ນ຺ຕິ. –

ອາທີສຸ ປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຸລວເສນ ສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ເອວໍ ປິຕາປິ ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ມາຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸກາມາ ຠຍວເສນ ‘‘ອາຕຸ ມາຕູ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຕູຕິ ປິຕາ’’ຕິອາທິ.

໑໕໐. ເອວເມວນ຺ຕິ ອິທໍ ຄຣຫຕ຺ຖໂຊຕນນິປາຕປທນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄຣຫນ຺ໂຕ ອາຫາ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ນໍ ວາຈກສທ຺ເທເນວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິເຘກຈ຺ເຈ ໂມຆປຸຣິສາ’’ຕິ ອາຫ. ອາຫໍສູຕິ ເຕສໍ ຕຖາ ວຈນສ຺ສ ອວິຈ຺ເຉເທນ ປວຕ຺ຕິທີປນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວທນ຺ຕີ’’ຕິ. ກິໍ ປນິມສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສາຕິ ປຫາຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໍ ອວມຎ຺ຎມາເນຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກິໍ ປນາ’’ຕິ. ເຫຕຸມ຺ຫິ ໂຊເຕຕພ຺ເພ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ ຍຖາ ‘‘ອນຸສ຺ສວສ຺ສ ເຫຕຸ, ອຊ຺ເຌນສ຺ສ ເຫຕູ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກສ຺ສ ເຫຕູ’’ຕິ. ນນຸ ອປສ຺ສນ຺ເຕນ ວິຍ ອສຸຓນ຺ເຕນ ວິຍ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ສຕ຺ຖາຣາ ນາມ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກສຸ ໂທເສສຸ ອປສ຺ສນ຺ເຕນ ວິຍ ຈ ອສຸຓນ຺ເຕນ ວິຍ ຈ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວິວຣຓໍ. ເຕສຸ ຈາຕິ ສິກ຺ຂາກາເມສຸ ຈ. ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ຕີຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ເຍ ‘‘ໂມຆປຸຣິສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄລາ, ເຕສໍ. ຄເລ ພທ຺ຘໍ ມຫາກຏ຺ຐນ຺ຕິ ຄເລ ໂອລມ຺ເພຕ຺ວາ ພທ຺ຘໍ ຣຸກ຺ຂທຓ຺ຑມາຫ. ປູຕິລຕາຍາຕິ ຄໂລຈິຍາ. ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸ ວິຍ ທຸປ຺ປຊຫໍ ໂຫຕີຕິ ຉນ຺ທກປ຺ປຫານວເສນ ຕໍ ປຊຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

໑໕໑. ອນຸສ຺ສຸກ຺ກາຕິ ຕສ຺ສ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ປຫາເນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກຣຫິຕາ. ອປຈ຺ຈາສີສນປກ຺ເຂຕິ ຕາຍ ປຣທຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ກສ຺ສຈິ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ກຸໂຕຈິ ອປຈ຺ຈາສີສກປກ຺ເຂ ຐິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສຸປ຺ປຊຫໍ ໂຫຕິ, ນ ຕສ຺ສ ປຫາເນ ຠາຣິຍໍ ອຕ຺ຖິ.

໑໕໒. ທລິທ຺ໂທ ທຸຄ຺ຄໂຕ. ອສ຺ສໂກຕິ ອສາປເຕຍ຺ໂຍ. ເຄຫຍຏ຺ຐິໂຍຕິ ເຄຫຉທນສ຺ສ ອາຘາຣາ, ຕາ ອຸຊຸກໍ ຕິຣິຍໍ ຐເປຕພ຺ພທຓ຺ຑາ. ສມນ຺ຕໂຕ ຠິຕ຺ຕິປາເທສຸ ຐເປຕພ຺ພທຓ຺ຑາ ມຓ຺ຑລາ. ກາກາຕິທາຍິນ຺ຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ກາເກຫິ ອຕິປາຕວເສນ ອຸຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິເທວາ’’ຕິອາທິ. ສູຣກາກາຕິ ກາການໍ ອຸຑ຺ເຑປນາກາຣມາຫ. ນປຣມຣູປນ຺ຕິ ຫີນຣູປໍ. ວິລີວມຎ຺ຈໂກຕິ ຕາລເວຕ຺ຕກາທີຫິ ວີຕມຎ຺ຈໂກ. ສາ ປນສ຺ສ ສນ຺ຕານານໍ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນຕາຍ ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄຕາ, ຕຖາ ສຕິ ສາ ວິສມຣູປາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂອຓຕາ’’ຕິອາທິ. ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ລູຂໂຠຊີ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຘຎ຺ຎໍ ນາມ ກຸທ຺ຣູສໂກ’’ຕິ. ສມກາລໍ ວປິຕພ຺ພຕາຍ ສມວາປກໍ, ຍຖາອຸຕຸ ວປິຕພ຺ພພີຊໍ. ຊາຍິກາຕິ ກຸຈ຺ຉິຕາ ຠຣິຍາ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ຄຣຫາຍໍ ກ-ສທ຺ໂທ. ໂສ ວຕາຫໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ ໂສຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍໍ, ໂຍຫໍ ປຸຣິໂສ ນາມ ອສ຺ສໍ ວຕາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣິສໍ ໂພເຘຍ຺ຍ. ຕໍສຠາເວ ຐິຕສ຺ສ ໂພຘາ ນ ຕຸ ທຸກ຺ກຣາ, ສາ ຂໂຏປິກາ. ສາ ກຸມ຺ຠີ. ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິໂນ ອຑ຺ຒເຕຬສານິ ໂກຏ຺ຐາຄາຣສຕານິ ວິຍ.

໑໕໓. ສຸວຓ຺ຓນິກ຺ຂສຕານນ຺ຕິ ອເນເກສໍ ສຸວຓ຺ຓນິກ຺ຂສຕານໍ. ຈໂຍຕິ ສນ຺ຕາເນຫິ ນິຈໂຍ ອວີຈິ ນິຈ຺ຈປ຺ປພນ຺ຘນິຈໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ສນ຺ຕານໂຕ ກຕສນ຺ນິຈໂຍ’’ຕິ.

໑໕໔. ເຫຏ຺ຐາ ກິຎ຺ຈາປິ ອປ຺ປຊຫນກາ ປຐມໍ ທສ຺ສິຕາ, ປຊຫນກາ ປຘານາ, ເຕສຎ຺ຈ ວເສເນຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລຈຕຸກ຺ກໍ ທສ຺ສິຕໍ. ເຕ ຕຎ຺ເຈວ ປຊຫນ຺ຕີຕິ ປຊຫນກາ ປຐມໍ ຄຫິຕາ. ຣາສິວເສນາຕິ ‘‘ອິຘຸທາຍິ ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິອາທິນາ ຈຕຸກ຺ເກ ອາຄຕວິຠາຄໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ‘‘ເຕ ເຕ’’ຕິ ປຈຸຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ວິຠຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອວິຠາເຄນ ຄຫິຕວຕ຺ຖູສຸ ວິຠາຄໂຕ ຄຫຓໍ ໂລກສິທ຺ຘເມຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ນາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຊຫນກປຸຄ຺ຄລາຕິ ‘‘ເຕ ຕຎ຺ເຈວ ປຊຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຊຫນກປຸຄ຺ຄລາ ເອວ.

ອຸປຘິອນຸຘາວນກາຕິ ອຸປຘີສຸ ອນຸອນຸຘາວນກາ ອຸປຘິໂຍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕນກາ. ວິຕກ຺ກາເຍວາຕິ ກາມສງ຺ກປ຺ປາທິວິຕກ຺ກາເຍວ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍນານຕ຺ຕຕາຕິ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈການໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປໂຣປຣິຍຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ວເສເນວ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ ຊາຕາ. ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ຍາວ ນ ຕໍ ມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາເຕນ຺ຕິ, ຕາວ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕິ ນາມ. ອິຕິ ເຫຏ຺ຐິມາ ຕໂຍປິ ອຣິຍາ ອປ຺ປຫີນສ຺ສ ກິເລສສ຺ສ ວເສນ ‘‘ນປ຺ປຊຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ປເຄວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປນ ວິປສ຺ສນໍ ມຄ຺ເຄນ ຆເຏນ຺ຕາ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປຊຫນ຺ຕິ ນາມ. ເຕ ເອວ ຕຕ຺ຖ ສີຆກາຣິໂນ ຂິປ຺ປໍ ປຊຫນ຺ຕິ ນາມ, ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ.

ສໍເວຄໍ ກຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ອກ຺ກນ຺ຕປຸຣິໂສ ວິຍ. ມຄ຺ເຄນາຕິ ອນຸກ຺ກມາຄເຕນ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ. ມຫາຫຕ຺ຖິປໂທປເມຕິ ມຫາຫຕ຺ຖິປໂທປມສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໓໐໐ ອາທໂຍ). ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ຕສ຺ສ ຘາຕາຣມ຺ມຓເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ປສີທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໐໒) ເອຕ຺ຖ ອຕິຕິກ຺ຂນາຕິຕິກ຺ຂ-ນາຕິມນ຺ທອຕິມນ຺ທ-ປຸຄ຺ຄລວເສນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໐໒) ຕໂຍ ວາຣາ ອຸທ຺ຘຏາ, ຕຕ຺ຖ ມຊ຺ຌິມວເສເນວ ປຎ຺ໂຫ ກຖິໂຕ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວເນຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວນາສຸຕ຺ເຕ, ຕຕ຺ຖາປິ ມຊ຺ຌິມນເຍເນວ ປຎ຺ໂຫ ກຖິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອິເມສູ’’ຕິອາທິ.

ຕນ຺ຕິ ‘‘ອຸປຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລນ຺ຕິ ສພ຺ພສ຺ສປິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ກາຣຓໍ. ນິຄ຺ຄຫໂຓຕິ ນິຣຸປາທາໂນ. ເຕນາຫ ‘‘ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ’’ຕິ.

໑໕໕. ເຍ ປຊຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ເຕ ຕຎ຺ເຈວ ປຊຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລາ. ເຕ ອິເມ ນາມ ເອຕ຺ຕເກ ກິເລເສ ປຊຫນ຺ຕີຕິ ເຍ ເຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ລາຠິໂນ ຈ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ເອຕ຺ຕເກ ຕໍຕໍຌານາທິວຕ຺ຖຸເກ ຈ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວຊ຺ຌຕາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ເອຕ຺ຕເກ ກິເລເສ ປຊຫນ຺ຕິ. ເຍ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອສຸຈິສຸຂໍ ກາຍາສຸຈິສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ. ອນຣິເຍຫີຕິ ອປຣິສຸທ຺ເຘຫິ. ປຏິລາຠໂຕ ຠາຍິຕພ຺ພໍ ກິເລສທຸກ຺ຂຄຕິກຕ຺ຕາ. ວິປາກໂຕ ຠາຍິຕພ຺ພໍ ອປາຍທຸກ຺ຂຄຕິກຕ຺ຕາ. ຄຓໂຕປິ ກິເລສໂຕປິ ວິວິຕ຺ຕສຸຂນ຺ຕິ ຄຓສງ຺ຄຓິກໂຕ ຈ ກິເລສສງ຺ຄຓິກໂຕ ຈ ວິວິຕ຺ຕສຸຂໍ. ຣາຄາທິວູປສມຕ຺ຖາຍາຕິ ຣາຄາທິວູປສມາວຫໍ ສຸຂໍ. ນ ຠາຍິຕພ຺ພໍ ສມ຺ປຕິ ອາຍຕິຎ຺ຈ ເອກນ຺ຕຫິຕຠາວໂຕ.

໑໕໖. ອິຎ຺ຊິຕສ຺ມິນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ຠຸມ຺ມວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອິຎ຺ຊຕິ ເຕນາຕິ ອິຎ຺ຊິຕໍ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ໂຂຠກຣໍ ໂອຬາຣິກໍ ຌານງ຺ຄໍ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ອນິຎ຺ຊນໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໔໔-໒໔໕; ມ. ນິ. ໑.໓໘໔-໓໘໖; ປາຣາ. ໑໒-໑໓).

ອລໍ-ສທ຺ໂທ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖປິ ໂຫຕິ – ‘‘ອລເມວ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕຸໍ, ອລໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໒໗໒; ສໍ. ນິ. ໒.໑໒໔, ໑໒໘, ໑໓໔, ໑໔໓), ຕສ຺ມາ ອນລໍ ອນຸສງ຺ຄໍ ກາຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອກຕ຺ຕພ຺ພອາລຍນ຺ຕິ ວທາມີ’’ຕິ. ສນ຺ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອລໍ ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ອຸສ຺ສາຫປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນວເສນ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສຎ຺ຎິຕໍ ອຓຸໍ ວາ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍສຎ຺ຎິຕໍ ຖູລໍ ວາ, ຣູປຣາໂຄຕິ ເອວຣູປໍ ອຓຸໍ ວາ ກາມາສໂວ ປຏິຆນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ຖູລໍ ວາ, ມຸທຸນາ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວິເສເສນ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ, ກມ຺ມພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ວາ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ, ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນາຕິຕິກ຺ຂປຎ຺ຎສ຺ສ ວເສນ ເທສນາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພໂສ ຫິ ປຣິຍາທິນ຺ນນິກນ຺ຕິກສ຺ສ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘສ຺ສ ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏເນວ ນິຏ຺ຐາປິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ນ ວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ລຏຸກິໂກປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.