໒. ມຫາຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໓. ອິຣິຍາປຖານຸພນ຺ຘເນນາຕິ ອິຣິຍາປຖຄມນານຸພນ຺ຘເນນ, ນ ປຏິປຕ຺ຕິຄມນານຸພນ຺ຘເນນ. ອຎ຺ຎເມວ ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ປຏິປຕ຺ຕິຄມນໍ ອຎ຺ຎໍ ສາວການໍ. ວິລາສິຕຄມເນນາຕິ – ‘‘ທູເຣ ປາທໍ ນ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ນ ອຈ຺ຈາສນ຺ເນ ປາທໍ ນິກ຺ຂິປຕິ, ນາຕິສີຆໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາຕິສຓິກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໔.໒໔໓; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໗໖; ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໒໘໕) ວຸຕ຺ເຕນ ສຠາວສີເລນ ພຸທ຺ຘານໍ ຈາຕຸຣິຍຄມເນນ. ຕເທວ ຫິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປເທ ປທໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປທານຸປທິໂກຕິ ຣາຫຸລຕ຺ເຖຣສ຺ສປິ ລກ຺ຂຓປາຣິປູຣິຍາ ຕາທິສເມວ ຄມນນ຺ຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ປເທສໍ ອນ຺ຕຣໍ ອທຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຄນ຺ຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ຕເມວ ຄມນປທານຸປທໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປທານຸປທິໂກ.

ວຓ຺ຓນາຠູມິ ຈາຍໍ ຕຕ຺ຖ ຠຄວນ຺ຕໍ ເຖຣຎ຺ຈ ອເນກຣູປາຫິ ອຸປມາຫິ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນິກ຺ຂນ຺ຕຄຊໂປຕໂກ ວິຍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖາຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍຊນາ. ເອວໍ ຕໍ ເກສຣສີໂຫ ວິຍາຕິອາທີສຸປິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕາຣກຣາຊາ ນາມ ຈນ຺ໂທ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລານນ຺ຕິອາທິ ປຣິກປ຺ປວຈນໍ, ພຸທ຺ຘາເວຓິກສນ຺ຕກໍ ວິຍ ພຸທ຺ຘານໍ ອາກປ຺ປໂສຠາ ອໂຫສິ, ອໂຫ ສິຣີສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ອາທິຍມານາຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ‘‘ປຈ຺ຉາ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນ ອຊ຺ຊຸເປກ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ອິທໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕຕິ ອິທໍ ປາຓອຕິປາຕນໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອິທໍ ທຓ຺ເຑນ ວາ ເລຑ຺ຑຸນາ ວາ ວິເຫຐນໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ປາຓິນາ ທຓ຺ຑກທານຎ຺ຈ ອນ຺ຕມໂສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ໂອໂລກນມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພເມວາຕິ ນຍສເຕນປິ ນຍສຫສ຺ເສນປິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ອິຘ ຕາວ ສມ຺ມຊ຺ຊນໍ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຕຕ຺ຖ ປຣິຠຓ຺ຑກຣຓໍ ວິຫາຣງ຺ຄຓສມ຺ມຊ຺ຊນໍ ກຈວຣຉຑ຺ຑນໍ ວາລິກາສມກິຣຓນ຺ຕິ ເອວມາທິນາ ນຍສເຕນ ນຍສຫສ຺ເສນ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອິທໍ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ປຣິຠາສນ຺ຕິ ຕຊ຺ຊນໍ. ລຠາມີຕິ ປຈ຺ຈາສີສຕິ.

ສພ຺ພເມຕນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ເອຕໍ ມຍິ ລພ຺ຠມານໍ ສິກ຺ຂາກາມຕໍ. ອຠິຎ຺ຎາຍາຕິ ຊານິຕ຺ວາ. ສຫາໂຍຕິ ຣຏ຺ຐປາລຕ຺ເຖຣໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ໂສ ຫິ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕຠາເວ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ. ຘມ຺ມາຣກ຺ໂຂຕິ ສຕ຺ຖຸ ສທ຺ຘມ຺ມຣຕນານຸປາລໂກ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ. ເປຕ຺ຕິໂຍຕິ ຈູຬປິຕາ. ສພ຺ພໍ ເມ ຊິນສາສນນ຺ຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ ພຸທ຺ຘສາສນໍ ມຍ຺ຫເມວ.

ຉນ຺ທຣາຄໍ ຎຕ຺ວາຕິ ຉນ຺ທຣາຄໍ ມມ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຎຕ຺ວາ. ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລຕິ ວິຫາຣປຣິຍນ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູລຏ຺ຐາເນ ອນຸຈ຺ຉວິເກ.

ຕທາຕິ ອຄ຺ຄສາວເກຫິ ປສາທາປນກາເລ. ອຎ຺ຎກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ຈງ຺ກມນອິຣິຍາປເຖປິ ປິຏ຺ຐິປສາຣຓກາເລປິ ສມິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ນ ເອວມິທນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອິທມສ຺ສ ເອຕິສ຺ສາ ນິສຊ຺ຊາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸຈ຺ຉວິກ’’ນ຺ຕິ. ອານາປານສ຺ສຕິນ຺ຕິ ອານາປານສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ.

ສມສີສີ ໂຫຕີຕິ ສເຈ ສມສີສີ ຫຸຕ຺ວາ ນ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ ໂນ ເຈ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ. ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ໂຎຕິ ຂິປ຺ປໍ ລຫຸໍເຍວ ປຕ຺ຕພ຺ພຉຬຠິຎ຺ໂຎ.

ປຣິປຸຓ຺ຓາຕິ ໂສຬສສຸ ອາກາເຣສຸ ກສ຺ສຈິປິ ອຕາປເນນ ສພ຺ພໂສ ປຸຓ຺ຓາ. ສຸຠາວິຕາຕິ ສມຖຠາວນາຍ ວິປສ຺ສນາຠາວນາຍ ຈ ອນຸປຸພ຺ພສມ຺ປາທເນນ ສຸຠາວິຕາ. ຄຓນາວິຘານານຸປຸພ຺ພິຍາ ອາເສວິຕຕ຺ຕາ ອນຸປຸພ຺ພໍ ປຣິຈິຕາ.

ໂອມານໍ ວາຕິ ອວຊານນໍ ອຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ເອວໍວິຘໍ ມານໍ ວາ. ອຕິມານໍ ວາຕິ ‘‘ກິໍ ອິເມຫິ, ມເມວ ອານຸຠາເວນ ຊີວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອຕິມານໍ ວາ ກຸໂຕ ຊເນສ຺ສຕີຕິ.

໑໑໔. ວິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາຕິ ວິສໍຍຸຕ຺ເຕ ກຕ຺ວາ, ຍຖາ ສງ຺ຄາກາເຣນ ຄຫຓໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ວິນິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາຠູຕານິ ຕາວ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸ, ສມ຺ມສນູປຄຕ຺ຕາ, ອສມ຺ມສນູປຄໍ ອາກາສຘາຕຸໍ ອຖ ກສ຺ມາ ວິຕ຺ຖາເຣສີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປາທາຣູປທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ອາໂປຘາຕຸ ສຸຂຸມຣູປໍ. ອິຕຣາສຸ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາປິ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປາທາຣູປທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕາເນວ ກຖິຕານິ, ນ ອຸປາທາຣູປນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປເນຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓຫາຣນເຍນ ອາກາສທສ຺ສເນນ ທສ຺ສິຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມິນາ ມຸເຂນ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ. ນ ເກວລໍ ອຸປາທາຣູປຄ຺ຄຫຓທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ອາກາສຘາຕຸ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ, ອຖ ໂຂ ປຣິຄ຺ຄຫສຸຂຕາຍປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ນິຣວເສສປຣິຍາທານຕ຺ຖໍ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກນາ’’ຕິ ວິເສສນມາຫ. ອາກາເສນາຕິ ອາກາສຘາຕຸຍາ ຄຫິຕາຍ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຣູປນ຺ຕິ ຕາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕກລາປຄຕມ຺ປິ ປາກຏໍ ໂຫຕິ ວິຠູຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ.

ອິທານິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຄາຖາຍ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ອຸປາທາຍຣູປສ຺ສ. ເອວໍ ອາວິຠາວຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອວໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕາຍ ອາກາສສ຺ສ ວເສນ ວິຠູຕຠາວຕ຺ຖໍ. ຕນ຺ຕິ ອາກາສຘາຕຸໍ.

໑໑໘. ອາກາສຠາວໍ ຄຕນ຺ຕິ ຈຕູຫິ ມຫາຠູເຕຫິ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐານໍ ເຕສໍ ປຣິຈ຺ເຉທກຠາເວນ ອາກາສນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພຕໍ ຄຕໍ, ອາກາສເມວ ວາ ອາກາສຄຕໍ ຍຖາ ‘‘ທິຏ຺ຐິຄຕໍ (ຘ. ສ. ໓໘໑; ມຫານິ. ໑໒), ອຕ຺ຖງ຺ຄຕ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໑໓໐) ຈ. ອາທິນ຺ນນ຺ຕິ ອິມນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອາທິນ຺ນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຄຫິຕໍ ປຣາມຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ກມ຺ມຊໍ ‘‘ອຸປາທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຕຖາ ອິຘາຕິ ອາຫ ‘‘ສຣີຣຏ຺ຐກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ປຖວີຘາຕຸອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ມຫາຫຕ຺ຖິປໂທປເມ (ມ. ນິ. ໑.໓໐໐ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນຍທສ຺ສນໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

໑໑໙. ຕາທິຠາໂວ ນາມ ນິຏ຺ຐິຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ໂຫຕິ, ອຍຎ຺ຈ ວິປສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊຕິ, ອຖ ກິມຕ຺ຖໍ ຕາທິຠາວຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ປຖວີສມຕາທິລກ຺ຂຓາຈິກ຺ຂຓາຫິ ວິປສ຺ສນາຍ ສຸຂປ຺ປວຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສູ’’ຕິອາທິ. ຄເຫຕ຺ວາຕິ ກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ໂອກາສທານວເສນ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ ນ ນິສ຺ສິໂຕ ນ ລຄ຺ໂຄ.

໑໒໐. ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາວນາ ອສຸຠຠາວນາ ອານາປານສ຺ສຕິຠາວນາ ຈ ອຸປຈາຣໍ ວາ ອປ຺ປນໍ ວາ ປາເປນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນາຍ ປາທກຠາວາຍ ອນິຈ຺ຈາທິສຎ຺ຎາຍ ວິປສ຺ສນາຠາເວນ ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ອຣຫຕ຺ຕາຘິຄມາຍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ເມຕ຺ຕາທິຠາວນາຍ ປນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ສຕ຺ເຕສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຈ ປຏິຫຎ຺ຎນກິເລໂສຕິ ອາຆາຕຠາວເມວ ວທຕິ ຎາຍຠາວໂຕ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ. ອສ຺ມິມາໂນຕິ ຣູປາທິເກ ປຈ຺ເຈກໍ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຍມຫມສ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕມາໂນ.

໑໒໑. ອິທໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄຓນາທິວເສນ ອາເສວິຍມານາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ໂຍຄກມ຺ມສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐານຕາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ຕຕ຺ຖ ປນ ຕຖາປວຕ຺ໂຕ ມນສິກາໂຣ ຠາວນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຕສ຺ເສວ ເຖຣສ຺ສ ຠຄວຕາ ພຫູນໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານານໍ ເທສິຕຕ຺ຕາ ຈຣິຕໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ສພ຺ເພສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ສປ຺ປາຍານີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສິທ຺ໂຘ, ອຕິສປ຺ປາຍວເສນ ປນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ວິຠາຄກຖາ ກຖິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ມຫາຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.