໓. ເສຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒. ສນ຺ຖາຄາຣນ຺ຕິ ອຕ຺ຖານຸສາສນາຄາຣໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ອຸຍ຺ໂຍຄກາລາທີສູ’’ຕິອາທິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມງ຺ຄລມຫາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສນ຺ຖມ຺ຠນ຺ຕີຕິ ວິສ຺ສມນ຺ຕິ, ປຣິສ຺ສມໍ ວິໂນເທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຫາຕິ ສນ຺ນິເວສວເສນ ເອກຊ຺ຌໍ. ສຫ ອຕ຺ຖານຸສາສນໍ ອຄາຣນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຕ຺ຖ-ກາຣສ຺ສ ນ຺ຖ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ສນ຺ຖາຄາຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສນ຺ຖຣນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມນ຺ຕນວເສນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ.

ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອາຄຕເມວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ອາຄມນສີເສນ ອຣິຍຜລຘມ຺ມານມ຺ປິ ອາຄມນໍ ວຸຕ຺ຕເມວ, ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ຕານໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິວຬຎ຺ຊນໍ ໂຫຕີຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຈ? ອຣິຍມຄ຺ຄຘມ຺ມານໍ ຕຕ຺ຖ ອາຄມນໍ ໂຫຕິເຍວ.

ອລ຺ລໂຄມເຍນາຕິ ອຈ຺ເຉນ ອລ຺ລໂຄມຍຣເສນ. ໂອປຸຎ຺ຉາເປຕ຺ວາຕິ ວິລິມ຺ປິຕ຺ວາ. ຈຕຸຊ຺ຊາຕິຍຄນ຺ເຘຫີຕິ ຕຄຣກຸງ຺ກຸມຍວນປຸປ຺ຜຕມາລປຕ຺ຕານິ ປິສິຕ຺ວາ ກຕຄນ຺ເຘຫິ ນານາວຓ຺ເຓຕິ ນີລາທິວເສນ ນານາວຓ຺ເຓ, ນ ຠິຕ຺ຕິວິເສສວເສນ. ຠິຕ຺ຕິວິເສສວເສນ ປນ ນານາສຓ຺ຐານຣູປເມວ. ມຫາປິຏ຺ຐິກໂກຊວເກຕິ ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ຐີສຸ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພຕາຍ ມຫາປິຏ຺ຐິກາຕິ ລທ຺ຘສມຎ຺ເຎ ໂກຊເວຕິ ວທນ຺ຕິ. ກຸຕ຺ຕເກ ປນ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖຕ຺ຖຣຓາ ຫຕ຺ຖິຣູປວິຈິຕ຺ຕາ. ອສ຺ສຕ຺ຖຣກສີຫຕ຺ຖຣກາທໂຍປິ ອສ຺ສສີຫຣູປາທິວິຈິຕ຺ຕາ ເອວ ອຕ຺ຖຣກາ, ຈິຕ຺ຕຕ຺ຖຣກໍ ນານາຣູເປຫິ ເຈວ ນານາວິຘມາລາກມ຺ມາທີຫິ ຈ ວິຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖຣກໍ.

ອຸປຘານນ຺ຕິ ອປສ຺ສຍນໍ ອຸປທຫິຕ຺ວາຕິ ອປສ຺ສຍໂຍຄ຺ຄຠາເວນ ຐເປຕ຺ວາ ຄນ຺ເຘຫິ ກຕມາລາ ຄນ຺ຘທາມໍ, ຕມາລປຕ຺ຕາທີຫິ ກຕໍ ປຕ຺ຕທາມໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຫິງ຺ຄຸລຕກ຺ໂກລຊາຕິຜລຊາຕິປຸປ຺ຜາທີຫິ ກຕທາມໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປລ຺ລງ຺ກາກາເຣນ ກຕປີຐໍ ປລ຺ລງ຺ກປີຐໍ, ຕີສຸ ປສ຺ເສສຸ, ເອກປສ຺ເສ ເອວ ວາ ສອຸປສ຺ສຍໍ ອປສ຺ສຍປີຐໍ, ອນປສ຺ສຍໍ ມຸຓ຺ຑປີຐໍ ໂຍຊນາວຏ຺ເຏຕິ ໂຍຊນປຣິກ຺ເຂເປ.

ສໍວິຘາຍາຕິ ອນ຺ຕຣວາສກສ຺ສ ໂກຓປເທສຎ຺ຈ ອິຕຣປເທສຎ຺ຈ ສມໍ ກຕ຺ວາ ວິຘາຍ. ເຕນາຫ – ‘‘ກຕ຺ຕຣິຍາ ປທຸມໍ ກນ຺ຕນ຺ໂຕ ວິຍາ’’ຕິ ຕິມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘານໍ ຣູປສມ຺ປທາ ວິຍ ອາກປ຺ປສມ຺ປທາປິ ປຣມຸກ຺ກໍສຄຕາ, ຕສ຺ມາ ຕທາ ຠຄວາ ເອວໍ ໂສຠຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຸວຓ຺ຓປາມງ຺ເຄນາ’’ຕິອາທິມາຫ, ຕຕ຺ຖ ອສເມນ ພຸທ຺ຘເວເສນາຕິອາທິນາ ຕທາ ຠຄວາ ພຸທ຺ຘານຸຠາວສ຺ສ ນິຄຸຫເຓ ກາຣຓາຠາວໂຕ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕເທວມນຸສ຺ສນາຄຍກ຺ຂຄນ຺ຘພ຺ພາທີນໍ ປສາທຊນນຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວປກຕິກິຣິຍາເຍວ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ປາວິສີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ພຸທ຺ຘານໍ ກາຍປ຺ປຠາ ນາມ ປກຕິຍາ ອສີຕິຫຕ຺ຖມຕ຺ຕເມວ ປເທສໍ ຜຣຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ອສີຕິຫຕ຺ຖຏ຺ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສີ’’ຕິ ນີລປີຕໂລຫິໂຕທາຕມຎ຺ຊິຏ຺ຐປຠສ຺ສຣານໍ ວເສນ ຉພ຺ພຓ຺ຓາ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ.

ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ໂລຕິ ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຄ຺ຄາ ຜຸລ຺ໂລ ວິກສິໂຕ. ປຏິປາຏິຍາ ຐປິຕານນ຺ຕິອາທິ ປຣິກປ຺ປູປມາ. ຍຖາ ຕໍ…ເປ… ອລງ຺ກຕໍ ອຎ຺ໂຎ ວິໂຣຈຕິ, ເອວໍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ, ສມຕິໍສາຍ ປາຣມິຕາຫິ ອຠິສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ນທີນນ຺ຕິ ຄງ຺ຄາທີນໍ ຈນ຺ທຠາຄາປຣິໂຍສານານໍ ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ມຫານທີນໍ. ສມ຺ຠິຊ຺ຊາຕິ ສມ຺ເຠທໍ ມິສ຺ສີຠາວໍ ປຕ຺ວາ ມຸຂທ຺ວາເຣຕິ ສມຸທ຺ທໍ ປວິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ.

ເທວມນຸສ຺ສນາຄສຸປຓ຺ຓຄນ຺ຘພ຺ພຍກ຺ຂາທີນໍ ອກ຺ຂີນີຕິ ເຈຕໍ ປຣິກປ຺ປນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຫສ຺ເສນາຕິ ປທສຫສ຺ເສນ, ຠາຓວາຣປ຺ປມາເຓນ ຄນ຺ເຖນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກມ຺ປຍນ຺ໂຕ ວສຸນ຺ຘຣນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓວິເສເສຫິ ປຖວີກມ຺ປໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ, ເອວໍຠູໂຕປິ ອເຫຐຍນ຺ໂຕ ປາຓານິ. ສພ຺ພທກ຺ຂິຓຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘານໍ ທກ຺ຂິຓໍ ປຐມໍ ປາທໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ. ສມໍ ສມ຺ຜຸສເຕ ຠູມິໍ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາທຕາຍ. ຍທິປິ ຠູມິໍ ສມໍ ຜຸສຕິ, ຣຊສານຸປລິປ຺ປຕິ ສຸຂຸມຕ຺ຕາ ຉວິຍາ. ນິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ອຸນ຺ນມຕີຕິອາທິ ພຸທ຺ຘານໍ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປາທສງ຺ຂາຕສ຺ສ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓປຏິລາຠສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ທຜລໍ. ນາຕິທູເຣ ອຸທ຺ຘຣຕີຕິ ອຕິທູເຣ ຐເປຕຸໍ ນ ອຸທ຺ຘຣຕິ. ນຈ຺ຈາສນ຺ເນ ຈ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ອຈ຺ຈາສນ຺ເນ ຈ ຐາເນ ອນິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ນິຍ຺ຍາຕິ. ຫາສຍນ຺ໂຕ ສເທວເກ ໂລເກ ໂຕສຍນ຺ໂຕ. ຈຕູຫິ ປາເທຫິ ຈຣຕີຕິ ຈຕຸຈາຣີ.

ພຸທ຺ຘານຸຠາວສ຺ສ ປກາສນວເສນ ຄຕຕ຺ຕາ ວຓ຺ຓກາໂລ ນາມ ກິເຣສ. ສຣີຣວຓ຺ເຓ ວາ ຄຸຓວຓ຺ເຓ ວາ ກຖິຍມາເນ ທຸກ຺ກຖິຕນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ອປຣິມາຓວຓ຺ຓາ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ, ພຸທ຺ຘຄຸຓສໍວຓ຺ຓນາ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາຘມ຺ມສໍວຓ຺ຓນໍເຍວ ອນຸປວິສຕີຕິ.

ທຸກູລຈຸມ຺ພຏເກນາຕິ ຄນ຺ຖິຕ຺ວາ ຄຫິຕທຸກູລວຕ຺ເຖນ, ນາຄວິກ຺ກນ຺ຕຈຣໂຓຕິ ຫຕ຺ຖິນາຄສທິສປທນິກ຺ເຂໂປ. ສຕປຸຎ຺ຎລກ຺ຂໂຓຕິ ອເນກສຕປຸຎ຺ຎນິມ຺ມິຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂໂຓ ມຓິເວໂຣຈໂນ ຍຖາຕິ ອຕິວິຍ ວິໂຣຈມາໂນ ມຓິ ວິຍ ເວໂຣຈໂນ ນາມ ເອໂກ ມຓິວິເສໂສຕິ ເກຈິ ມຫາສາໂລວາຕິ ມຫນ຺ໂຕ ສາລຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ, ໂກວິຬາຣາທິມຫາຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ວາ ປທຸໂມ ໂກກນໂທ ຍຖາຕິ ໂກກນທສງ຺ຂາຕໍ ມຫາປທຸມໍ ວິຍ, ວິກສມານປທຸມໍ ວິຍ ວາ.

ອາກາສຄງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣນ຺ໂຕ ວິຍາຕິອາທິ ຕສ຺ສາ ປກິຓ຺ຓກກຖາຍ ອຎ຺ເຎສໍ ທຸກ຺ກຣຠາວທສ຺ສນຎ຺ເຈວ ສຸຓນ຺ຕານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂາວຫຠາວທສ຺ສນຎ຺ຈ ປຖວີຊໍ ອາກຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ວິຍາຕິ ນາຬິຍນ຺ຕໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ມຫາປຖວິຍາ ເຫຏ຺ຐິມຕເລ ປປ຺ປຏໂກຊໍ ອຸທ຺ຘໍມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ອາກຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຍຊນິກນ຺ຕິ ໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ມຘຸຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ມຘຸປຏລໍ.

ມຫນ຺ຕນ຺ຕິ ອຸຬາຣໍ. ສພ຺ພທານໍ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕີຕິ ສພ຺ພເມວ ປຈ຺ຈຍຊາຕໍ ອາວາສທາຍເກນ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ. ຕຖາຫິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ອລທ຺ຘາ ອາຄຕສ຺ສປິ ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ນໍ ອາຣາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ປຏິສ຺ສເຍ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ກາເຍ ພລໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ພຫິ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ກາເຍ ວຓ຺ຓຘາຕຸ ວາຕາຕເປຫິ ກິລມຕິ, ປຏິສ຺ສຍໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ວິສຠາຄສນ຺ຕຕິ ວູປສມ຺ມຕິ, ສຠາຄສນ຺ຕຕິ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ວຓ຺ຓຘາຕຸ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ວິຍ ໂຫຕິ, ພຫິ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ປາເທ ກຓ຺ຏໂກ ວິຊ຺ຌຕິ, ຂາຓຸ ປຫຣຕິ, ສຣີສປາທິປຣິສ຺ສໂຍ ເຈວ ໂຈຣຠຍຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຏິສ຺ສຍໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ນິປນ຺ນສ຺ສ ປນ ສພ຺ເພ ປຣິສ຺ສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ອຊ຺ຌຍນ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມປີຕິສຸຂໍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປສມສຸຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ພຫິທ຺ຘາ ວິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ, ພຫິ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ກາເຍ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອກ຺ຂີນິ ຜນ຺ທນ຺ຕິ, ເສນາສນໍ ປວິສນກ຺ຂເຓ ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ປນ ອກ຺ຂິປສາໂທ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ທ຺ວາຣວາຕປານມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ເອຕສ຺ມິມ຺ປິ ຈ ອາວາເສ ວສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອາວາສທານສ຺ມິໍ ທິນ຺ເນ ສພ຺ພໍ ທານໍ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຠູມຏ຺ຐກ…ເປ… ນ ສກ຺ກາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ມຫາສຸທສ຺ສນວຕ຺ຖຸນາ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໑ ອາທໂຍ) ທີເປຕພ຺ໂພ.

ສີຕນ຺ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ຈູຬວຄ຺ຄ ໓.໒໙໕; ສໍ. ນິ. ຏີ. ໒.໔.໒໔໓) ອຊ຺ຌຕ຺ຕຘາຕຸກ຺ໂຂຠວເສນ ວາ ພຫິທ຺ຘອຸຕຸວິປຣິຓາມວເສນ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສີຕໍ. ອຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປໍ. ຕສ຺ສ ປນ ທວທາຫາທີສຸ ສມ຺ຠໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປຏິຫນ຺ຕີຕິ ປຏິພາຫຕິ. ຍຖາ ຕທຸຠຍວເສນ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ພາຘນານິ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ກໂຣຕິ. ສີຕຸຓ຺ຫພ຺ຠາຫເຕ ຫິ ສຣີເຣ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ໂຍນິໂສ ປທຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ວາຬມິຄານີຕິ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທິວາຬມິເຄ. ຄຸຕ຺ຕເສນາສນຎ຺ຫິ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ເຕ ປຣິສ຺ສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ສຣີສເປຕິ ເຍ ເກຈິ ສຣນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທີຆຊາຕິເກ. ມກເສຕິ ນິທສ຺ສນເມຕໍ, ຑໍສາທີນໍ ເອເຕເນວ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສິສິເຣຕິ ສີຕກາລວເສນ ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທລິກາທິວເສນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສິສິຣສມ຺ຜສ຺ເສ. ວຸຏ຺ຐິໂຍຕິ ຍທາ ຕທາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວສ຺ສວຸຏ຺ຐິໂຍ ປຏິຫນຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ວາຕາຕໂປ ໂຆໂຣຕິ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉາທີນໍ ອຸມ຺ມູລຠຎ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ໂຆໂຣ ສຣຊອຣຊາທິເຠໂທ ວາໂຕ ເຈວ ຄິມ຺ຫປຣິຬາຫສມເຍສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຆໂຣ ສູຣິຍາຕໂປ ຈ. ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ ປຏິພາຫີຍຕິ. ເລຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ນານາຣມ຺ມຓໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຏິສລ຺ລານາຣາມຕ຺ຖໍ. ສຸຂຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປຣິສ຺ສຍາຠາເວນ ຜາສຸວິຫາຣຕ຺ຖໍ. ຌາຍິຕຸນ຺ຕິ ອຏ຺ຐຕິໍສາຣມ຺ມເຓສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍິຕຸໍ. ວິປສ຺ສິຕຸນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕຸໍ.

ວິຫາເຣຕິ ປຏິສ຺ສເຍ. ກາຣເຍຕິ ກາຣາເປຍ຺ຍ. ຣມ຺ເມຕິ ມໂນຣເມ ນິວາສສຸເຂ. ວາສເຍຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸເຕຕິ ກາເຣຕ຺ວາ ປນ ເອຕ຺ຖ ວິຫາເຣສຸ ພຫຸສ຺ສຸເຕ ສີລວນ຺ເຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມ ນິວາເສຍ຺ຍ. ເຕ ນິວາເສນ຺ໂຕ ປນ ເຕສໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ຍຖາ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກິລມໂຖ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອນ຺ນຎ຺ຈ ປານຎ຺ຈ ວຕ຺ຖເສນາສນານິ ຈ ທເທຍ຺ຍ ອຸຊຸຠູເຕສຸ ອຊ຺ຌາສຍສມ຺ປນ຺ເນສຸ ກມ຺ມຜລານໍ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓານຎ຺ຈ ສທ຺ທຫເນນ ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ.

ອິທານິ ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎູປກາຣຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕ ຕສ຺ສາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຕຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຕສ຺ສາຕິ ອຸປາສກສ຺ສ. ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕີຕິ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂປນຸທນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ. ຍໍ ໂສ ຘມ຺ມໍ ອິຘຎ຺ຎາຍາຕິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ຍໍ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ສມ຺ມາປຏິປຊ຺ຊເນນ ຊານິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ອນາສໂວ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ.

ປູຊາສກ຺ກາຣວເສເນວ ປຐມຍາໂມ ເຂປິໂຕ, ຠຄວໂຕ ເທສນາຍ ອປ຺ປາວເສໂສ ມຊ຺ຌິມຍາໂມ ຄໂຕຕິ ປາຬິຍໍ ‘‘ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຕິເຣກຕຣໍ ທິຍຑ຺ຒຍາມ’’ນ຺ຕິ. ສນ຺ທສ຺ເສສີຕິ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສສິ, ອາວາສທານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ອິຕິປິ ສີລໍ, ອິຕິປິ ສມາຘິ, ອິຕິປິ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ສີລາທິຄຸເຓ ເຕສໍ ສມ຺ມາ ທສ຺ເສສິ, ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ປກາເສສິ. ສມາທເປສີຕິ ‘‘ເອວໍ ສີລໍ ສມາທາຕພ຺ພໍ, ສີເລ ປຕິຏ຺ຐິເຕນ ເອວໍ ສມາຘິ, ເອວໍ ປຎ຺ຎາ ຠາເວຕພ຺ພາ’’ຕິ ຍຖາ ເຕ ສີລາທິຄຸເຓ ອາທິຍນ຺ຕິ, ຕຖາ ຄຓ຺ຫາເປສິ. ສມຸຕ຺ເຕເຊສີຕິ ຍຖາ ສມາທິນ຺ນໍ ສີລໍ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ສມຖວິປສ຺ສນາ ຈ ຠາວິຍມານາ ຍຖາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິໂສຘິຕາ ອຸປຣິວິເສສາວຫາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ນິສາມນວເສນ ໂວທາເປສິ. ສມ຺ປຫໍເສສີຕິ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ຐິຕສີລາທິຄຸເຓຫິ ສມ຺ປຕິ ລທ຺ຘຄຸຓານິສໍເສຫິ ເຈວ ອຸປຣິ ລທ຺ຘພ຺ພຜລວິເສເສຫິ ຈ ອຸປຣິຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ມາ ປຫໍເສສິ, ລທ຺ຘສ຺ສາສວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ໂຕເສສິ. ເອວເມເຕສໍ ປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສມຸທາຍວຈໂນປິ ອສີຕິມຫາເຖຣ-ສທ຺ໂທ ຕເທກເທເສປິ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ອາຫ ‘‘ອສີຕິມຫາເຖເຣສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສູ’’ຕິ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣປິ ຫິ ອນ຺ໂຕຄໂຘ ເອວາຕິ. ສາກິຍມຓ຺ຑເລຕິ ສາກິຍຣາຊສມູເຫ.

ປຏິປທາຍ ນິຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປາຏິປໂທ. ເຕນາຫ – ‘‘ປຏິປນ຺ນໂກ’’ຕິ. ສິກ຺ຂນສີລຕາທິນາ ເສໂຂ, ໂອຘິໂສ ສມິຕປາປຕາຍ ສມໂຓ. ເສໂຂ ປາຏິປໂທ ປຏິປຊ຺ຊນປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ປຏິປທາເທສນໍ ນິຍເມນ຺ໂຕ ປຏິປທາຍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນິຍເມຕິ ນາມາຕິ ‘‘ປຏິປທາຍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ເສຂປ຺ປຏິປທາ ສາສເນ ມງ຺ຄລປຏິປທາ ສມ຺ມເທວ ອເສວິຕພ຺ພປຣິວຊ຺ຊເນນ ເສວິຕພ຺ພສມາທາເນນ ອຸກ຺ກໍສວຕ຺ຖູສຸ ຈ ຠາວໂຕ ອເສຂຘມ຺ມປາຣິປູຣິຍາ ອາວຫຕ຺ຕາ ຈ ວຑ຺ຒມານກປຏິປທາ. ອກິລມນ຺ຕາວ ສລ຺ລກ຺ເຂສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ຕທາ ເຕສໍ ອເສຂຠູມິອຘິຄມາຍ ອໂຍຄ຺ຍຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອກິລມນ຺ຕາວາຕິ ອິມິນາ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສປິ ອນຘິຄຕມຄ຺ຄສຎ຺ຎາປນາ ຠາຣິຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂອສຏາຕິ ອນຸປ຺ປວິຏ຺ຐາ. ສກລໍ ວິນຍປິຏກໍ ກຖິຕເມວ ໂຫຕິ ຕສ຺ສ ສີລກຖາພາຫຸລ຺ລໂຕ ເສສທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕີຫິ ປິຏເກຫີຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ. ເຕນ ຕໍຕໍປິຏການໍ ຕສ຺ສາ ຕສ຺ສາ ສິກ຺ຂາຍ ສາຘກຕມຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ປິຏ຺ຐິວາໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຸປາທິນ຺ນກສຣີຣສ຺ສ ຕຖາຣູປຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣານຎ຺ຈ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ທຸກ຺ຂານຸພນ຺ຘຕ຺ຕາ. ອກາຣຓໍ ວາ ເອຕນ຺ຕິ ເຍນາຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເມວ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ປໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕູຫິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ ສກ຺ຍຣາຊູນໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ສຕ຺ຖາປິ ຕເທວ ສນ຺ຘາຍ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊີຕີ’’ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ປິຏ຺ຐິ ເມ ອາຄິລາຍຕີ’’ຕິ ອິທໍ ກຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປາທິນ຺ນກສຣີຣຎ຺ຈ ນາມາ’’ຕິອາທິ.

໒໓. ‘‘ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ…ເປ… ສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໕໑໑) ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ໂຖ ສມ຺ປນ຺ນ-ສທ຺ໂທ, ອິຘ ປນ ປາຣິປູຣິອຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓສີໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ປນ ສມ຺ປນ຺ນສີໂລເຍວ, ໂສ ປຣິປຸຓ຺ຓສີໂລ. ປຣິສຸທ຺ຘຎ຺ຫິ ສີລໍ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ສພລໍ ກມ຺ມາສໍ ວາ. ສຸນ຺ທຣຘມ຺ເມຫີຕິ ໂສຠນຘມ຺ເມຫິ. ຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຕສ຺ສ ໂສຠນຠາວໂຕ. ເຕຫິ ສປ຺ປຸຣິສຠາວສາຘນໂຕ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ຘມ຺ເມຫິ.

໒໔. ອິມິນາ ເອຕ຺ຕເກນ ຐາເນນາຕິ ‘‘ອິຘ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ’’ຕິ ອາຣຠິຕ຺ວາ ຍາວ ‘‘ອກສິຣລາຠີ’’ຕິ ປທໍ ອິມິນາ ເອຕ຺ຕເກນ ອຸທ຺ເທສປເທນ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ. ປຏິປາຏິຍາຕິ ອຸທ຺ເທສປຏິປາຏິຍາ. ເອວມາຫາຕິ ‘‘ເອວໍ ກຖຎ຺ຈ, ມຫານາມາ’’ຕິອາທິນາ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມາເນນ ທສ຺ສິຕາກາເຣນ ອາຫ.

໒໕. ຫິຣີຍຕີຕິ ລຊ຺ຊີຍຕິ ປີຬີຍຕິ. ຍສ຺ມາ ຫິຣີ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉນລກ຺ຂຓາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຊິຄຸຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕີຕິ ອຸຕ຺ຕປ຺ປຕິ. ປາປຸຕ຺ຣາສລກ຺ຂຓຎ຺ຫິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ປຄ຺ຄຫິຕວີຣິໂຍຕິ ສງ຺ໂກຈໍ ອນາປນ຺ນວີຣິໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອໂນສກ຺ກິຕມານໂສ’’ຕິ. ປຫານຕ຺ຖາຍາຕິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນຕ຺ຖາຍ. ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາ ນາມ ອຘິຄໂມ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ສຕິເນປກ຺ເກນາຕິ ສຕິຍາ ເນປກ຺ເກນ ຕິກ຺ຂວິສທສູຣຠາເວນ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ເນປກ຺ກໍ ນາມ ປຎ຺ຎາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ສຕິຍາ ຈ ນິປກຠາເວນ ຈາ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ສຕິ ອຎ຺ໂຎ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ນາມ ໂຫຕິ. ສຕິມາຕິ ຈ ອິມິນາວ ວິເສສາ ສຕິ ຄຫິຕາ, ປຣໂຕ ‘‘ຈິຣກຕມ຺ປິ ຈິຣຠາສິຕມ຺ປິ ສຣິຕາ ອນຸສ຺ສຣິຕາ’’ຕິ ສຕິກິຈ຺ຈເມວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ, ນ ປຎ຺ຎາກິຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ມາ ສຕິເນປກ຺ເກນາຕິ ສຕິຍາ ເນປກ຺ກຠາເວນາຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ເຕເນວ ຫິ ປຈ຺ຈຍວິເສສວເສນ ອຎ຺ຎຘມ຺ມນິຣເປກ຺ໂຂ ສຕິຍາ ພລວຠາໂວ. ຕຖາ ຫິ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນປິ ອຊ຺ຌຍນສມ຺ມສນານິ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ.

ເຈຕິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ໂພຘິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕາທີນິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອສີຕິມຫາວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິປູຣຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອສີຕິວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິປູຣຓໍ ມຫາວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິປູຣຓນ຺ຕິ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິປູຣຓ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ມຫາວຕ຺ຕານິ (ວິຠ. ມູລຏີ. ໔໐໖) ນາມ ວຕ຺ຕຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໓໕໖ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕານິ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ ອາວາສິກໍ ຄມິກໍ ອນຸໂມທນໍ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ປິຓ຺ຑຈາຣິກໍ ອາຣຎ຺ຎິກໍ ເສນາສນໍ ຊນ຺ຕາຆຣໍ ວຈ຺ຈກຸຏິ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ອາຈຣິຍໍ ອນ຺ເຕວາສິກວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈຸທ຺ທສ. ຕໂຕ ອຎ຺ຎານິ ປນ ກທາຈິ ຕຊ຺ຊນີຍກມ຺ມກຕາທິກາເລ ປາຣິວາສິກາທິກາເລ ຈ ຈຣິຕພ຺ພານິ ອສີຕິ ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຕານິ ສພ຺ພາສຸ ອວຕ຺ຖາສຸ ນ ຈຣິຕພ຺ພານິ, ຕສ຺ມາ ມຫາວຕ຺ເຕສຸ, ອຄ຺ຄຫິຕານິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປາຣິວາສິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຣຠິຕ຺ວາ ‘‘ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ…ເປ… ນ ຉມາຍໍ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໘໑) ວຸຕ຺ຕານິ ປກຠຕ຺ເຕ ຈຣິຕພ຺ພວຕ຺ຕາວສານານິ ຉສຏ຺ຐິ, ຕໂຕ ປຣໍ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຣິວາສິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປາຣິວາສິກວຸຑ຺ຒຕເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ມູລາຍປຏິກສ຺ສນາຣເຫນ ມານຕ຺ຕາຣເຫນ ມານຕ຺ຕຈາຣິເກນ ອພ຺ຠານາຣເຫນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ອາວາເສ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທີນິ (ຈູຬວ. ໘໒) ປກຕຕ຺ເຕ ຈຣິຕພ຺ເພຫິ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ປາຣິວາສິກວຸຑ຺ຒຕຣາທີສຸ ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕເຣສຸ ຈຣິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເຕສໍ ວເສນ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ເອເກກໍ ກຕ຺ວາ ຄຓິຕພ຺ພານິ ປຎ຺ຈາຕິ ເອກສຕ຺ຕຕິວຕ຺ຕານິ, ອຸກ຺ເຂປນິຍກມ຺ມກຕວຕ຺ເຕສຸ ວຕ຺ຕປຎ຺ຎາປນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ນ ປກຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ…ເປ… ນ຺ຫາເນ ປິຏ຺ຐິປຣິກມ຺ມໍ ສາທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໕໑) ອິທໍ ອຠິວາທນາທີນໍ ອສາທິຍນໍ ເອກໍ, ‘‘ນ ປກຕຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸທ຺ຘໍສິຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທີນິ ຈ ທສາຕິ ເອວເມຕານິ ທ຺ວາສີຕິ. ເອເຕສ຺ເວວ ປນ ການິຈິ ຕຊ຺ຊນີຍກມ຺ມາທິວຕ຺ຕານິ ການິຈິ ປາຣິວາສິກາທິວຕ຺ຕານີຕິ ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ທ຺ວາສີຕິ, ເອວໍ ອປ຺ປກໍ ປນ ອູນມຘິກໍ ວາ ຄຓນຸປຄໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອິຘ ‘‘ອສີຕິ’’ຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ ອຏ຺ຐກຖາປເທເສ ‘‘ທ຺ວາສີຕິ ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸທ຺ທິສນໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸທ຺ທິສາປນນ຺ຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ-ສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອຸທ຺ທິສນໍ ອຸທ຺ເທສຄ຺ຄຫຓໍ. ຘມ຺ໂມສາຣຓໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຸຈ຺ຈາຣຓໍ. ຘມ຺ມເທສນາ –

‘‘ອາທິມ຺ຫິ ສີລໍ ເທເສຍ຺ຍ, ມຊ຺ເຌ ຌານໍ ວິປສ຺ສນໍ;

ປຣິໂຍສາເນ ຈ ນິພ຺ພານໍ, ເອສາ ກຖິກສຓ຺ຐິຕີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໙໐; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໔.໒໔໖) –

ເອວໍ ກຖິຕລກ຺ຂຓາ ຘມ຺ມກຖາ. ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ວາ ຕງ຺ຂຓານຸຣູປາ ຘມ຺ມີ ກຖາ ອຸປນິສິນ຺ນກຖາ. ຠຕ຺ຕານຸໂມທນກຖາ ອນຸໂມທນິຍາ. ສຣິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ເກວລໍ ຈິຣກຕຈິຣຠາສິຕານໍ ສຣຓມນຸສ຺ສຣຓມຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ອຖ ໂຂ ຕຖາປວຕ຺ຕຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ປຣິຄ຺ຄຫມຸເຂນ ປວຕ຺ຕວິປສ຺ສນາຈາເຣ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສມຸຏ຺ຐາປນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ກາເຍນ ຈິຣກເຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສກິມ຺ປິ ສຣເຓນາຕິ ເອກວາຣໍ ສຣເຓນ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ສຣເຓນາຕິ ອນຸ ອນຸ ສຣເຓນ. ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄມ຺ປິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ ໂວສຄ຺ຄປຣິຓາມິຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ສຣນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຊວນວາເຣ ສຣຓຊວນວາເຣ ປຣິຕ຺ຕຊວນວເສນ ອນຸສ຺ສຣິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຄຕິອຕ຺ຖາ ຘາຕຸສທ຺ທາ ພຸທ຺ຘິອຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ອຸທຍຎ຺ຈ ວຍຎ຺ຈ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ມິສ຺ສກນເຍນາຍໍ ເທສນາ ອາຄຕາຕິ ອາຫ – ‘‘ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ຈ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ຈາ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ເຈວາ’’ຕິອາທິ. ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ນິພ຺ເພຘິກປຣິຍາຍໂຕ. ສາ ຈ ໂຂ ປເທສິກາຕິ ນິປ຺ປເທສິກໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ປຏິລາຠສໍວຕ຺ຕນໂຕ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຠາເວປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສມ຺ມາຕິ ຍາຖາວໂຕ. ອກຸປ຺ປຘມ຺ມຕາຍ ຫິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ເຂປິຕເຂປນາຍ ນ ປຸນ ກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸປາເຍນ ຎາເຍນ ຍາ ປວຕ຺ຕິ ສາ ເອວາຕິ ອາຫ – ‘‘ເຫຕຸນາ ນເຍນາ’’ຕິ.

໒໖. ອຘິກໍ ເຈໂຕ ອຠິເຈໂຕ, ມຫຄ຺ຄຕຈິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ປນ ອຘິກຕາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິປຏິປກ຺ຂວິຄເມນ ວິສິຏ຺ຐຠາວປ຺ປຕ຺ຕິ, ຕນ຺ນິສ຺ສິຕານິ ອາຠິເຈຕສິການິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຠິຈິຕ຺ຕໍ ເສຏ຺ຐຈິຕ຺ຕໍ ສິຕານ’’ນ຺ຕິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ຜາສຸວິຫາຣຠູຕານໍ. ເຕຫິ ປນ ສມງ຺ຄິຕກ຺ຂເຓ ຍສ຺ມາ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ອປີຕິຊໍ ສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິຎາຓສຸຂຎ຺ຈ ປຏິລຠຕິ ວິນ຺ທຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຫ – ‘‘ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕກ຺ຂເຓ ສຸຂປຏິລາຠເຫຕູນ’’ນ຺ຕິ. ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕາຕິ ອິມິນາ ເຕສຸ ຌາເນສຸ ສມາປຊ຺ຊນວສີຠາວມາຫ, ‘‘ນິກາມລາຠີ’’ຕິ ປນ ວຈນໂຕ ອາວຊ຺ຊນາຘິຏ຺ຐານາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວສິໂຍ ຈ ວຸຕ຺ຕາ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ນິທຸກ຺ຂລາຠີຕິ ອິມິນາ ເຕສໍ ຌານານໍ ສຸຂປຏິປທາຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ວິປຸລລາຠີຕິ ອິມິນາ ປຄຸຓຕໍ ຕປ຺ປມາຓທສ຺ສິຕຠາວທີປນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ປຄຸຓຠາເວນາ’’ຕິອາທິ. ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ ສມາປຊ຺ຊນວສີຠາວຕາຍ ສາຘິຕຕ຺ຕາ. ສມາຘິປາຣິປນ຺ຖິກຘມ຺ເມຕິ ວສີຠາວສ຺ສ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ. ຌານາຘິຄມສ຺ສ ປນ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມາ ປເຄວ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ, ອຎ຺ຎຖາ ຌານາຘິຄໂມ ເອວ ນ ສິຍາ. ອກິລມນ຺ໂຕ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ກິຈ຺ເຉນ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ ວິໂສເຘຕິ, ກາມາທີນວປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທີຫິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີນໍ ອຎ຺ເຎສໍ ສມາຘິປາຣິປນ຺ຖິການໍ ທູຣສມຸສ຺ສາຣຓໍ ອິຘ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ ວິໂສຘນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໒໗. ວິປສ຺ສນາຫິຕາຍ ອຸປຣູປຣິວິເສສາວຫຕ຺ຕາ ວຑ຺ຒມານາຍ ປຸພ຺ພຠາຄສີລາທິປຏິປທາຍ. ສາ ເອວ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ ຍຖາຠາວິຕຕາຍ ອວສ຺ສໍ ຠາວິນໍ ວິເສສໍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອຓ຺ຑໍ ວິຍາຕິ ອຓ຺ຑໍ, ກິເລເສຫິ ອທູສິຕຕາຍ ອປູຕິ ອຓ຺ຑໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອປຸຈ຺ຈຓ຺ໂຑ, ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ຐິຕປຸຄ຺ຄໂລ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອປຸຈ຺ຈຓ຺ຑຕາ. ວິປສ຺ສນາທິຎາຓປ຺ປເຠທາຍາຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓາທິຎາຓປເຠທາຍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຈໂຕຂິລສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໑໘໕) ‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫິປນ຺ນຣສງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຠພ຺ໂພ ອຠິນິພ຺ພິທາຍາ’’ຕິ ອາຄຕຕ຺ຕາ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫິປນ຺ນຣເສຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕຠາໂວຕິ ເອວໍ ຍໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ ອາຄຕໍ, ຕໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ເສຂສຸຕ຺ເຕ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໒໘. ມຫຄ຺ຄຕາທິຠາເວນ ເຫຏ຺ຐິມານໍ ຌານານໍ ອນຸຣູປມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ວິເສເສນ ເຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວານ ຐິຕນ຺ຕິ ອນຸຕ຺ຕຣໍ, ເຕນາຫ – ‘‘ປຐມາທິຊ຺ຌາເນຫິ ອສທິສໍ ອຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍາທີສຸປິ ອຠິນິພ຺ຠິທາສຸ. ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຍຖາ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍປຏິຈ຺ຉາທກໍ ກິເລສນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມນ຺ຕເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ກຎ຺ຈິ ວິເສສໍ ກໂຣນ຺ຕເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນ ປຐມໍ ຊາຍຕີ’’ຕິ, ເສສຎາຓທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໒໙. ຈຣຓສ຺ມິນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ຠຸມ຺ມວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈຣຓໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ເຕນາຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ ອຄຕປຸພ຺ພທິສາຄມເນ ເຕສໍ ສາຘກຕມຠາວໂຕ.

ອຏ຺ຐ ຎາຓານີຕິ ອິຘ ອາຄຕານິ ຈ ອນາຄຕານິ ຈ ອມ຺ພຏ຺ຐສຸຕ຺ຕາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໕໔ ອາທໂຍ) ອາຄຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ວທຕິ. ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສປຏິຈ຺ຉາທກາທິກິເລສຕມໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປທາເລຕ຺ວາ.

໓໐. ສນງ຺ກຸມາເຣນາຕິ ສນນ຺ຕນກຸມາເຣນ. ຕເທວ ຫິ ຕສ຺ສ ສນນ຺ຕນກຸມາຣຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈິຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ອຕ຺ຕຠາໂວຕິ ເຍນ ອຕ຺ຕຠາເວນ ມນຸສ຺ສປເຖ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ, ໂສ ກຸມາຣຕ຺ຕຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ພ຺ຣຫ຺ມຠູໂຕປິ ຕາທິເສນ ກຸມາຣຕ຺ຕຠາເວນ ຈຣຕິ.

ຊນິຕສ຺ມິໍ-ສທ຺ໂທ ເອວ ອິ-ກາຣສ຺ສ ເອ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຊເນຕສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຊນິຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຈ ຊນສ຺ມິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຊນິຕສ຺ມິນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎຄ຺ຄຫເຓປິ ຍຕ຺ຖ ຈຕຸວຓ຺ຓສມຎ຺ຎາ, ຕຕ຺ເຖວ ມນຸສ຺ສໂລເກ. ຂຕ຺ຕິໂຍ ເສຏ຺ໂຐຕິ ໂລກສມຎ຺ຎາປິ ມນຸສ຺ສໂລເກເຍວ, ນ ເທວກາເຍ ພ຺ຣຫ຺ມກາເຍ ວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍ ໂຄຕ຺ຕປຏິສາຣິໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິສຣນ຺ຕີຕິ ‘‘ອຫໍ ໂຄຕໂມ, ອຫໍ ກສ຺ສໂປ’’ຕິ ປຕິ ປຕິ ອຕ຺ຕໂນ ໂຄຕ຺ຕໍ ອນຸສຣນ຺ຕິ ປຏິຊານນ຺ຕິ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ ອານນ຺ທາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ສາຘຸກາຣທາເນນ. ຊິນຠາສິຕໍ ນາມ ຊາຕນ຺ຕິອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຣິໂຍສານາ ເຖຣຠາສິຕໍ ພຸທ຺ຘຠາສິຕເມວ ນາມ ຊາຕໍ. ‘‘ກິມ຺ປນິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຖຸເທສນານຸວິຘານໂຕ ຊິນຠາສິຕໍ, ອຸທາຫຸ ສາຘຸກາຣທານມຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ເອວຣູປາ ໂຈທນາ ອິຘ ອໂນກາສາ ເຖຣສ຺ສ ເທສນາຍ ຠຄວໂຕ ເທສນານຸວິຘານເຫຕຸກຕ຺ຕາ ສາຘຸກາຣທານສ຺ສາຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ເສຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.