໒. ອຏ຺ຐກນາຄຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗. ອວິທູເຣຕິ ອິມິນາ ປາຬິຍໍ ‘‘ເວສາລິຍ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ສມີເປ ຠຸມ຺ມວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສາຣປ຺ປຕ຺ຕກຸລຄຓນາຍາຕິ (ອ. ນິ. ຏີ. ໓.໑໑.໑໖) ມຫາສາຣມຫປ຺ປຕ຺ຕກຸລຄຓນາຍ. ທສເມ ຐາເນຕິ ອຎ຺ເຎ ອຎ຺ເຎຕິ ທສຄຓນຏ຺ຐາເນ. ອຏ຺ຐກນຄເຣ ຊາໂຕ ຠໂວ ອຏ຺ຐກນາຄໂຣ. ກຸກ຺ກຸຏາຣາໂມຕິ ປາຏລິປຸຕ຺ເຕ ກຸກ຺ກຸຏາຣາໂມ, ນ ໂກສມ຺ພິຍໍ.

໑໘. ປກຕຕ຺ຖນິທ຺ເທໂສ ຕ-ສທ຺ໂທຕິ ຕສ຺ສ ‘‘ຠຄວຕາ’’ຕິອາທີຫິ ປເທຫິ ສມານາຘິກຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຍນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຠາເວນ ຠຄວາ ປກໂຕ ອຘິຄໂຕ ສຸປາກໂຏ ຈ, ຕໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວໍ ສທ຺ຘິໍ ອາຄມນີຍປຏິປທາຍ ອຕ຺ຖຠາເວນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ໂສ…ເປ… ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ອາຫ. ສຕິປິ ຎາຓທສ຺ສນ-ສທ຺ທານໍ ອິຘ ປຎ຺ຎາເວວຈນຠາເວ ເຕນ ເຕນ ວິເສເສນ ເຕສໍ ວິສຍວິເສເສ ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອສາຘາຣຓຎາຓວິເສສວເສນ ວິຊ຺ຊາຕ຺ຕຍວເສນ ວິຊ຺ຊາອຠິຎ຺ຎານາວຣຓຎາຓວເສນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓມໍສຈກ຺ຂຸວເສນ ປຏິເວຘເທສນາຎາຓວເສນ ຈ ຕທຕ຺ຖໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕສໍ ເຕສ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອາສຍານຸສຍໍ ຊານຕາ ອາສຍານຸສຍຎາເຓນ ສພ຺ພໍ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕານາວຣຓຎາເຓຫິ. ປຸພ຺ເພນິວາສາທີຫີຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສາສວກ຺ຂຍຎາເຓຫິ. ປຏິເວຘປຎ຺ຎາຍາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ. ເທສນາປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕາຕິ ເທເສຕພ຺ພຘມ຺ມານໍ ເທເສຕພ຺ພປ຺ປກາຣໍ ໂພຘເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລານຎ຺ຈ ອາສຍານຸສຍຈຣິຕາຘິມຸຕ຺ຕິອາທິເຠທໍ ຘມ຺ມເທສນາປຎ຺ຎາຍ ຍາຖາວໂຕ ປສ຺ສຕາ. ອຣີນນ຺ຕິ ກິເລສາຣີນໍ, ປຎ຺ຈວິຘມາຣານໍ ວາ, ສາສນສ຺ສ ວາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ເຕສໍ ປນ ຫນນໍ ປາຏິຫາຣິເຍຫິ ອຠິຠວນໍ ອປ຺ປຏິຠານຕາກຣຓໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນເມວ ວາ, ເກສິວິນຍສຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນໍ.

ຕຖາ ຐານາຏ຺ຐານາທິວິຠາຄໍ ຊານຕາ ຍຖາກມ຺ມູປຄສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕາ, ສວາສນານໍ ອາສວານໍ ຂີຓຕ຺ຕາ ອຣຫຕາ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິເຠເທ ຘມ຺ເມ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິໂຕ ອວິປຣີຕາວໂພຘໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ. ອຖ ວາ ຕີສຸ ກາເລສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓຕາຍ ຊານຕາ, ກາຍກມ຺ມາທິວເສນ ຕິຓ຺ຓໍ ກມ຺ມານໍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິໂຕ ນິສມ຺ມກາຣິຕາຍ ປສ຺ສຕາ, ທວາທີນໍ ອຠາວສາຘິກາຍ ປຫານສມ຺ປທາຍ ອຣຫຕາ, ຉນ຺ທາທີນໍ ອຫານິເຫຕຸຠູຕາຍ ອກ຺ຂຍປຏິຠານສາຘິກາຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນາຕິ ເອວໍ ທສພລອຏ຺ຐາຣສອາເວຓິກພຸທ຺ຘຘມ຺ມວເສນປິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

໑໙. ອຠິສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຠິສມ຺ມຸຂຠາເວນ ສເມຈ຺ຈ ສມ຺ຠູຍ຺ຍ ກຕໍ, ສ຺ວສ຺ສ ກຕຠາໂວ ອຸປ຺ປາທເນນ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຏິສງ຺ຂຣເຓນາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປ຺ປາທິຕ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ຈສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາ ເຈຕນາປຘານາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ອຠິສງ຺ຂຕໍ ອຠິສຎ຺ເຈຕຍິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ເຈຕຍິຕໍ ປກປ຺ປິຕ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖມາຫ. ອຠິສງ຺ຂຕໍ ອຠິສຎ຺ເຈຕຍິຕນ຺ຕິ ຈ ຌານສ຺ສ ປາຕຸຠາວທສ຺ສນມຸເຂນ ວິທ຺ຘໍສນຠາວໍ ອຸລ຺ລິງ຺ເຄຕິ ຍຎ຺ຫິ ອຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ຠວຕິ, ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິເວຕິ. ເຕນາຫ ປາຬິຍໍ ‘ອຠິສງ຺ຂຕ’ນ຺ຕິອາທິ. ສມຖວິປສ຺ສນາຘມ຺ເມ ຐິໂຕຕິ ສມຖຘມ຺ເມ ຐິຕຕ຺ຕາ ສມາຫິໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີຫິ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທໂຍ ປຊຫນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ຕໍ ອນຸໂລມຎາຓໍ ປາເປຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຘມ຺ເມ ຐິໂຕ. ສມຖວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຣຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ຣາໂຄ, ນນ຺ທນຏ຺ເຐນ ນນ຺ທີຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຸຂຸມາ ອເປກ຺ຂາ ວຸຕ຺ຕາ, ຍາ ‘‘ນິກນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ເອວໍ ຍຖາຣຸຕວເສນ ຈ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕປທສ຺ສ ອຕ຺ເຖ ຄເຫຕພ຺ເພ ສຕິ. ສມຖວິປສ຺ສນາສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ ກຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອນາຄາມິຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖາຍ ສມຖວິປສ຺ສນາປິ ອນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເກວລໍ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທຣາໂຄ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ ຠວິສ຺ສຕິ. ກສ຺ມາ? ເຕສຸ ສມຖວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຉນ຺ທຣາຄມຕ຺ເຕນ ອນາຄາມິນາ ລທ຺ຘພ຺ພສ຺ສ ອລທ຺ຘານາຄາມິຜເລນ ລທ຺ຘພ຺ພຕ຺ຕາ ຕຖາ ສຕິ ເຕນ ອນາຄາມິຜລມ຺ປິ ລທ຺ຘພ຺ພເມວ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອນາຄາມິຜລໍ ປຏິວິທ຺ຘໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສຠາວໂຕ ຣສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອວິປຣີໂຕ ອຕ຺ໂຖ ເອວ ອຕ຺ຖຣໂສ. ອຎ຺ຎາປິ ກາຈິ ສຸຄຕິໂຍຕິ ວິນິປາຕິເກ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອຎ຺ຎາປິ ກາຈິ ທຸຄ຺ຄຕິໂຍຕິ ອສຸຣກາຍມາຫ.

ສມຖຘຸຣເມວ ຘຸຣໍ ສມຖຍານິກສ຺ສ ວເສນ ເທສນາຍ ອາຄຕຕ຺ຕາ. ມຫາມາລຸກ຺ໂຍວາເທ ‘‘ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣ’’ນ຺ຕິ ປາທກຊ຺ຌານໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂສ ຍເທວ ຕຕ຺ຖ ໂຫຕິ ຣູປຄຕໍ ເວທນາຄຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິປສ຺ສນໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ‘‘ໂສ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ອາສວານໍ ຂຍໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໓໓) ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ມຫາມາລຸກ຺ໂຍວາເທ ວິປສ຺ສນາວ ຘຸຣ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ມຫາສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໓ ອາທໂຍ; ມ. ນິ. ໑.໑໐໖ ອາທໂຍ) ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ຕິກ຺ຂຕຣາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິປສ຺ສນຸຕ຺ຕຣໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ. ກາຍຄຕາສຕິສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໓.໑໕໓-໑໕໔) ອານາປານຊ຺ຌານາທິວເສນ ສວິເສສໍ ສມຖວິປສ຺ສນາຍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມຖຸຕ຺ຕຣໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ.

ອປ຺ປໍ ຍາຈິເຕນ ພຫຸໍ ເທນ຺ເຕນ ອຸຬາຣປຸຣິເສນ ວິຍ ເອກໍ ຘມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິເຕນ ‘‘ອຍມ຺ປິ ເອກຘມ຺ໂມ’’ຕິ ກຖິຕຕ຺ຕາ ເອກາທສປິ ຘມ຺ມາ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ເອກຘມ຺ໂມ ນາມ ຊາໂຕ ປຈ຺ເຈກໍ ວາກ຺ຍປຣິສມາປນຎາເຍນ. ເອກວີສຕິ ປພ຺ພານິ ເຕຫິ ໂພຘິຍມານາຍ ປຏິປທາຍ ເອກຣູປຕ຺ຕາ ປຏິປທາວເສນ ເອກຘມ຺ໂມ ນາມ ຊາໂຕຕິ. ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ອຏ຺ຐກນາຄຣສຸຕ຺ເຕ. ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນຘມ຺ມານໍ ສງ຺ຂາຣາວເສສສຸຂຸມຠາວປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ ຕຕ຺ຖ ສາວການໍ ທຸກ຺ກຣນ຺ຕິ ນ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປວເສເນຕ຺ຖ ເທສນາ ອາຄຕາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣານໍ, ເຫຏ຺ຐິມານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອາຣຸປ຺ປານຎ຺ຈ ວເສນ ເອກາທສ. ປຸຈ຺ຉາວເສນາຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ເຕນ…ເປ… ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ເອກຘມ຺ໂມ ອກ຺ຂາໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໘) ເອວໍ ປວຕ຺ຕປຸຈ຺ຉາວເສນ. ອມຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍຕ຺ເຖນາຕິ ອມຕຠາວສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຕາຍ, ສພ຺ພານິປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ເອກຣສມ຺ປິ ອມຕາຘິຄມປຏິປຕ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອວເມຕ຺ຖ ອຄ຺ຄຜລຠູມິ ອນາຄາມິຜລຠູມີຕິ ທ຺ເວວ ຠູມິໂຍ ສຣູປໂຕ ອາຄຕາ, ນານນ຺ຕຣິຍຕາຍ ປນ ເຫຏ຺ຐິມາປິ ທ຺ເວ ຠູມິໂຍ ອຕ຺ຖໂຕ ອາຄຕາ ເອວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

໒໑. ປຎ຺ຈ ສຕານິ ອຄ຺ໂຆ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຈສຕໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ອຏ຺ຐກນາຄຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.