໑. ກນ຺ທຣກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑. ອາຣາມໂປກ຺ຂຣຓີອາທີສູຕິ ອາຣາມໂປກ຺ຂຣຓີອຸຍ຺ຍານເຈຕິຍຏ຺ຐານາທີສຸ. ອຸສ຺ສນ຺ນາຕິ ພຫຸລາ. ອໂສກກຓິກາຣໂກວິຬາຣກຸມ຺ຠີຣາຊຣຸກ຺ເຂຫິ ສມ຺ມິສ຺ສຕາຍ ຕໍ ຈມ຺ປກວນໍ ນີລາທິປຎ຺ຈວຓ຺ຓກຸສຸມປຏິມຓ຺ຑິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນ ຈມ຺ປກຣຸກ຺ຂານໍເຍວ ນີລາທິປຎ຺ຈວຓ຺ຓກຸສຸມຕາຍາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຠຄວາ ກຸສຸມຄນ຺ຘສຸຄນ຺ເຘ ຈມ຺ປກວເນ ວິຫຣຕີຕິ ອິມິນາ ນ ມາປນກາເລ ເອວ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ຈມ຺ປກຣຸກ຺ຂາ ອຸສ຺ສນ຺ນາ, ອຖ ໂຂ ອປຣຠາເຄປີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ປຎ຺ຈສຕມຕ຺ເຕຫິ ອຑ຺ຒເຕຬເສຫີ’’ຕິ ເອວໍ ອທສ຺ສິຕປຣິຈ຺ເຉເທນ. ຫຕ຺ຖິໂນ ຈາເຣຕິ ສິກ຺ຂາເປຕີຕິ ຫຕ຺ຖາຈຣິໂຍ ຫຕ຺ຖີນໍ ສິກ຺ຂາປໂກ, ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຫຕ຺ຖາຈຣິຍສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຕທາ ຠຄວາ ເຕສໍ ປສາທຊນນຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ອນິຄຸຫິຕ຺ວາວ ນິສິນ຺ໂນຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຉພ຺ພຓ຺ຓານໍ ຆນພຸທ຺ຘຣສ຺ມີນ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຠຄວໂຕ ເຈວ ຄາຣເວນາຕິ ຠຄວໂຕ ຄຣຸຠາເວນ, ຠຄວຕິ ຄາຣເວນາຕິ ວາ ປາໂຐ.

ນິຈ຺ຈໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ນ ໂຫຕິ, ກທາຈິເທວ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຓ຺ຫນິຈ຺ຈຕາ ຫິ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ, ນ ກູຏຏ຺ຐນິຈ຺ຈຕາ. ໂລເກ ກິຎ຺ຈິ ວິມ຺ຫຍາວຫໍ ທິສ຺ວາ ຫຕ຺ຖວິກາຣມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ, ອງ຺ຄຸລິໍ ວາ ໂຜຏຍນ຺ຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຠູຕປຸພ຺ພໍ ຠູຕນ຺ຕິ ອຍໍ ນິຣຸຕ຺ຕິນໂຍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຸປາທາຍ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ປາຬິຍໍ ‘‘ເຍປິ ເຕ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອເຫສຸໍ ອຕີຕມທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ຈິ ອກຕ຺ຕພ຺ພມ຺ປິ ກຣິຍມານໍ ທຸກ຺ກຣຠາເວນ ວິມ຺ຫຍາວຫໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ປຸຣິມໍ ຄຣຫຈ຺ຉຣິຍໍ, ປຈ຺ຉິມໍ ປສໍສຈ຺ຉຣິຍໍ, ຕທຸຠຍໍ ສຸຕ຺ຕປທໂສ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສມ຺ມາ ປຏິປາທິໂຕຕິ ສມ຺ມາປຏິປທາຍໍ ຐປິໂຕ. ເອສາ ປຏິປທາ ປຣມາຕິ ເອຕປຣມໍ, ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສຍໍ ຍຖາ ‘‘ວິສມໍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໗໐). ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ປຏິປທາຍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ປຏິປາທິໂຕ, ອຕີເຕປິ ກາເລ ພຸທ຺ຘາ ເອຕປຣມໍເຍວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສມ຺ມາ ປຏິປາເທສຸໍ, ອນາຄເຕປິ ກາເລ ເອຕປຣມໍເຍວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສມ຺ມາ ປຏິປາເທສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ນຍຄ຺ຄາເຫນ ທິຏ຺ເຐນ ອທິຏ຺ຐໍ ອນຸມິນນ຺ໂຕ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສເນ ສງ຺ຆສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນສຸວຓ຺ຓໍ ວິຍ ສມສມໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ, ເອວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຈ ເຕສໍ ສຸຘມ຺ມຕຎ຺ຈ ຕຖາ ທສ຺ເສຕິ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ພຸທ຺ຘສຸພຸທ຺ຘຕາ ປນ ເນສໍ ສຣູເປເນວ ທສ຺ສິຕາຕິ. ນ ອິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍຕິ ອິມິນາ ປາຬິຍໍ ເອຕປຣມໍເຍວາຕິ ອວຘາຣເຓນ ນິວຕ຺ຕິຕໍ ທສ຺ເສຕິ ສີລປທຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ສມາຘິສ຺ສ, ສມາຘິປທຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ສີເລປິ ຈ ອຠິສມາຈາຣິກປຸພ຺ພກຕ຺ຕາ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກສ຺ສ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຠິສມາຈາຣິກວຕ຺ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ.

໒. ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິອາທີສຸ ອນນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ‘‘ປາຏິເອກ຺ໂກ ອນຸສນ຺ຘີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ‘‘ຠຄວາ ກິຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປສນ຺ຕກາຣຓນ຺ຕິ ອຸປສນ຺ຕຠາວກາຣຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຣິຍານໍເຍວ ວິສໂຍ, ຕຕ຺ຖາປິ ຈ ພຸທ຺ຘານໍ ເອວ ອນວເສສໂຕ ວິສໂຍຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ອນ຺ວຍໂຕ ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ນ ຫິ ຕ຺ວນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍາ ກາກຊາຕກາທິວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ, ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍາ ຕໍຕໍປາຣມິປູຣຓວເສນ, ພຸທ຺ຘຕ຺ຖຈຣິຍາ ມຫາໂພຘິຊາຕກາທິວເສນ. ອຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຠ ໂຄຕມາຕິອາທິນາ ກນ຺ທຣເກນ ກຕໍ ປສາທປເວທນໍ ທສ຺ເສຕິ.

ເຍປິ ເຕຕິອາທິນາ ເຕນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຈນຸຠາສນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ຈຣິຕຕ຺ຕາ ອາຫ – ‘‘ສນ຺ຕິ ຫິ ກນ຺ທຣກາຕິ ອຍມ຺ປິ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ອນຸສນ຺ຘີ’’ຕິ. ໂຍ ຫິ ກນ຺ທຣເກນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປສນ຺ຕຠາໂວ ກິຕ຺ຕິໂຕ, ຕໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕປິ ເຕນ ອປຸຈ຺ຉິໂຕເຍວ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສເຍນ ຠຄວາ ‘‘ສນ຺ຕິ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ເຕນາຫ ‘‘ຠຄວໂຕ ກິຣ ເອຕທໂຫສີ’’ ຕິອາທິ. ກປ຺ເປຕ຺ວາຕິ ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ຕເມວ ອຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎຖາ ວິຘາຍ. ປກປ຺ເປຕ຺ວາຕິ ສນິທສ຺ສນວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸຫກຠາເວນາ’’ຕິອາທິ. ປຏິປທໍ ປູຣຍມານາຕິ ກາມໍ ອວິເສເສນ ເສກ຺ຂາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕ ປນ ອຘິຄຕມຄ຺ຄວເສນ ‘‘ປູຣຍມານາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ນິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ. ມຄ຺ໂຄ ຫິ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິໂກຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຣິມຄ຺ຄສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຍ ອຸປສນ຺ຕາ’’ຕິ. ອິໂຕ ມຸຕ຺ຕາຕິ ມຄ຺ເຄນາຄຕູປສມໂຕ ມຸຕ຺ຕາ. ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊເນ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕູຫິ ສຕິປຏ຺ຐາເນຫິ ອຸປສນ຺ຕາ’’ຕິ.

ສຕຕສີລາຕິ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນສີລາ. ສາຕິສໂຍ ຫິ ເອເຕສໍ ສີລສ຺ສ ອຂຓ຺ຑາທິຠາໂວ. ສຸປຣິສຸທ຺ຘສີລຕາວເສນ ສນ຺ຕຕາ ວຸຕ຺ຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ສນ຺ຕຕວຸຕ຺ຕິໂນຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ເສວ ເວວຈນ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ສີລວຸຕ຺ຕິວເສນ ‘‘ສນ຺ຕຕວຸຕ຺ຕິໂນ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສນ຺ຕຕຊີວິກາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ສາສນສ຺ສ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິ ສີລສນ຺ນິສ຺ສິຕາ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ນິປຍຕິ ວິໂສເສຕິ ຣາຄາທິສໍກິເລສໍ, ຕໂຕ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ນິປາຕີຕິ ນິປໂກ, ປຎ຺ຎວາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ’’ຕິ. ປຎ຺ຎາຍ ຐຕ຺ວາ ຊີວິກາກປ຺ປນໍ ນາມ ພຸທ຺ຘປຏິກຸຏ຺ຐມິຈ຺ຉາຊີວໍ ປຫາຍ ສມ຺ມາຊີເວນ ຊີວນນ຺ຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ເອກຈ຺ໂຈ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໔) ຕໍສໍວຓ຺ຓນາຍຎ຺ຈ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໑.໑໔) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຣຖວິນີຕປຏິປທາທໂຍ ເຕສຸ ເຕສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ມຫາໂຄປາລກສຸຕ຺ຕາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໔໖ ອາທໂຍ) ໂລກຸຕ຺ຕຣສຕິປຏ຺ຐານາ ກຖິຕາຕິ ອາຫ – ‘‘ອິຘ ປນ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາ ສຕິປຏ຺ຐານາ ກຖິຕາ’’ຕິ, ສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ເຕປິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໓-໓໗໔; ມ. ນິ. ໑.໑໐໖ ອາທໂຍ) ໂວມິສ຺ສກາວ ກຖິຕາຕິ. ເອຕ຺ຕເກນາຕິ ເອຕ຺ຕກາຍ ເທສນາຍ.

໓. ກາຣກຠາວນ຺ຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ປຏິປຊ຺ຊນກຠາວໍ. ມຍມ຺ປິ ນາມ ຄິຫີ ພຫຸກິຈ຺ຈາ ສມານາ ກາເລນ ກາລໍ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາ ວິຫຣາມ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ວິເວກວາສິໂນຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣກຠາວໍ ປເວເທນ຺ໂຕ ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ ອຸກ຺ຂິປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິອາທິ. ນານາຣມ຺ມເຓສຸ ອປຣາປຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ຣາຄາທິກິເລສານໍ ຆນຊຏິຕສງ຺ຂາຕາກາເຣນ ປວຕ຺ຕິ ກິເລສຄຫເນນ ຄຫນຕາ, ເຕນາຫ ‘‘ອນ຺ໂຕ ຊຏາ ພຫິ ຊຏາ, ຊຏາຍ ຊຏິຕາ ປຊາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓, ໑໙໒). ມນຸສ຺ສານໍ ອຊ຺ຌາສຍຄຫເຓນ ສາເຐຍ຺ຍມ຺ປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກສຏສາເຐຍ຺ເຍສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ຍຖາ ສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕາທີສຸ ກຈວຣຠາໂວ, ໂສ ກສໂຏຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ສນ຺ຕາເນ ອປຣິສຸທ຺ໂຘ ສໍກິເລສຠາໂວ ກສຏນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອປຣິສຸທ຺ຘຏ຺ເຐນ ກສຏຕາ’’ຕິ. ອຕ຺ຕນິ ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນໍ ເກຣາຏິຍຏ຺ໂຐ. ຊານາຕີຕິ ‘‘ອິທໍ ອຫິຕໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ຫິຕໍ ເສວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວິຈາເຣຕິ ເທເສຕິ. ວິຈາຣຓຕ຺ໂຖປິ ຫິ ໂຫຕິ ຊານາຕິ-ສທ຺ໂທ ຍຖາ ‘‘ອາຍສ຺ມາ ຊານາຕີ’’ຕິ. ສພ຺ພາປິ…ເປ… ອຘິປ຺ເປຕາ ‘‘ປສຸປາລກາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອິຘ ອນ຺ຕຣ-ສທ຺ໂທ ‘‘ວິຊ຺ຊນ຺ຕຣິກາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໔໙) ວິຍ ຂຓຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຕເກນ ຂເຓນາ’’ຕິ. ເຕນາຕິ ຫຕ຺ຖິນາ. ຕານີຕິ ສາເຐຍ຺ຍາທີນິ.

ອຕ຺ຖໂຕ ກາຍຈິຕ຺ຕຸຊຸກຕາປຏິປກ຺ຂຠູຕາວ ໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວິເສສາຕິ ຕານິ ປວຕ຺ຕິອາກາເຣນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສາຕິ ປາຓຠູຕສ຺ສ ອສ຺ສສ຺ສ ວາ ຫຕ຺ຖິໂນ ວາ. ຐສ຺ສາມີຕິ ຕຕ຺ເຖວ ສປ຺ປຏິຠເຍ ຐາເນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຐສ຺ສາມີຕິ ນ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ສ ສາເຐຍ຺ຍຕາຍ ປາກຏກຣຓໍ ວຎ຺ຈນາຘິປ຺ປາຍຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ‘‘ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ’’ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນິຄຸຫນ຺ໂຕ ປນ ຕຕ຺ເຖວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ປຏິມຄ຺ຄໍ ອາໂຣຫິຕຸກາມສ຺ສາຕິ ອາຄຕມຄ຺ຄເມວ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸກາມສ຺ສ. ເລຓ຺ຑວິສ຺ສຊ຺ຊນາທີສຸ ກາລນ຺ຕຣາເປກ຺ຂາຠາວໍ ‘‘ຕຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸປສໍຫຣຕິ.

ອນ຺ໂຕຊາຕກາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ທາສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ຊາຕາ. ຘນກ຺ກີຕາຕິ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ທາສຠາເວນ ຄຫິຕາ. ກຣມຣານີຕາຕິ ທາສຠາເວນ ກຣມຣຄ຺ຄາຫຄຫິຕາ. ທາສພ຺ຍນ຺ຕິ ທາສຠາວໍ. ເປສ຺ສາຕິ ອທາສາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣາ. ອິມໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ອິມໍ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ອິມໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາຕິ ອິມໍ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ. ສມ຺ມຸຂໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ປຣມ຺ມຸຂກາເລ ກາຍວາຈາສມຸທາຈາຣທສ຺ສເນເນວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເນສໍ ອຎ຺ຎຖາ ຐິຕຠາໂວ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໔. ອຍມ຺ປິ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ອນຸສນ຺ຘີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອນນ຺ຕເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອນຸສນ຺ຘິໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຫິຕປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ໂຍຊນາ. ປຸຄ຺ຄລສີເສນ ປຸຄ຺ຄລປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຸຄ຺ຄເລ ປຫາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ປຏິປຕ຺ຕິ ຫິ ອິຘ ປຫາຕພ຺ພາ, ນ ປຸຄ຺ຄລາ. ຍຖາ ອສ຺ສທ຺ຘາທິປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊເນນ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທິຠາວນາ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເອວໍ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ນປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊເນນ ມິຈ຺ຉາປຏິປທາ ວຊ຺ຊິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ – ‘‘ປຸຣິເມ ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄເລ ປຫາຍາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຈຕຸກ຺ເກ ວຸຕ຺ຕຈຕຸຕ຺ຖປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຍໍເຍວ ປຏິປາເທມິ ປວຕ຺ເຕມີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ. ສນ຺ຕາຕິ ສມໍ ວິນາສໍ ນິໂຣຘໍ ປຕ຺ຕາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ນິຣຸທ຺ຘາ ສນ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ປຸນ ສນ຺ຕາຕິ ຠາວນາວເສນ ກິເລສປຣິຬາຫວິຄມໂຕ ສນ຺ຕາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ນິພ຺ພຸຕາ’’ຕິ. ສນ຺ຕາຕິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍຊນາ. ສນ຺ໂຕ ຫເວຕິ ເອຕ຺ຖ ສມຠາວກເຣນ ສາຘຸຠາວສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈຍຠູເຕນ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍາ ‘‘ສນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ – ‘‘ສນ຺ໂຕ ຫເວ…ເປ… ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ.

ອາຫິໂຕ ອຫໍມາໂນ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ຕາ (ອ. ນິ. ຏີ. ໒.໔.໑໙໘) ອຕ຺ຕຠາໂວ, ອິຘ ປນ ໂຍ ປໂຣ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ອຕ຺ຕາ, ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ. ປຣນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ. ຉາຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕຓ຺ຫາ ຊິຆຈ຺ຉາເຫຕຸຕາຍ. ອນ຺ໂຕ ຕາປນກິເລສານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຕ຺ຕປຣິຬາຫຊນນສນ຺ຕປ຺ປນກິເລສານໍ. ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕິ, ສມ຺ປຫໍເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕຖາຠູໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທນ຺ໂຕ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທຕີ’’ຕິອາທິ.

໕. ທຸກ຺ຂໍ ປຏິກ຺ກູລໍ ເຊຄຸຈ຺ຉໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ທຸກ຺ຂປຏິກ຺ກູໂລ ຕໍ ທຸກ຺ຂປຏິກ຺ກູລໍ. ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພຕາ ຫິ ກາມຈາຣາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ວິເສສິຕພ຺ພຕໍ ສນ຺ຘາຍ ພາຫິຣຕ຺ຖສມາສໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຏິກ຺ກູລ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຍນ ຫິ ຠາເຄນ ປຸຣິສສ຺ສ ທຸກ຺ຂໍ ປຏິກ຺ກູລໍ, ເຕນ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຸຣິໂສປີຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ປຈ຺ຈນີກສຓ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ.

໖. ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ຘາຕຸກຸສລຕາທີຫິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ. ກມ຺ມໍ ກໂຣຕີຕິ ໂຍຄກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ຍສ຺ມາ ສມ຺ພຸທ຺ຘາ ປເຣສໍ ມຄ຺ຄຜລາຘິຄມາຍ ອຸສ຺ສາຫຊາຕາ, ຕຕ຺ຖ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ປຏິຈ຺ຈ ເຕສໍ ອນ຺ຕຣາໂຍ ນ ໂຫຕິເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ປນ ພຸທ຺ເຘ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ. ກິຣິຍປຣິຫານິຍາ ເທສກສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕຊ຺ຊປໂຍຄາຠາວໂຕ. ‘‘ເທສກສ຺ສ ວາ’’ຕິ ອິທໍ ສາວການໍ ວເສນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມຫຕາ ອຕ຺ເຖນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖ-ສທ຺ໂທ ອານິສໍສປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວີຫິ ອານິສໍເສຫີ’’ຕິ. ປສາທໍ ປຏິລຠຕິ ‘‘ອຣຫນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ຆສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສຸຕຕ຺ຕາ. ອຠິນໂວ ນໂຍ ອຸທປາທິ ສນ຺ຕຕສີລຕາທິວເສນ ອນຕ຺ຕນ຺ຕປຕາທິວເສນ, ໂສປິ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ທາສາທີສຸ ສວິເສສໍ ລຊ຺ຊີ ທຍາປນ຺ໂນ ຫິຕານຸກມ຺ປີ ຫຸຕ຺ວາ ເສກ຺ຂປຏິປທໍ ສີລໍ ສາເຘນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນໍ ປຣິພ຺ຣູເຫຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ມຫຕາ ອຕ຺ເຖນ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

໘. ປເຣສໍ ຫນນຆາຕນາທິນາ ໂຣທາປນໂຕ ລຸທ຺ໂທ, ຕຖາ ວິຆາຕກຠາເວນ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ວິທາຣຓໂຕ ທາຣຸໂຓ, ວິຣຸທ຺ຘວາທຕາຍ ກກ຺ຂໂຬ, ພນ຺ຘນາຄາເຣ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ພນ຺ຘນາຄາຣິໂກ.

໙. ຂຕ຺ຕິຍາຠິເສເກນາຕິ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ກຕ຺ຕພ຺ພອຠິເສເກນ. ສນ຺ຖາຄາຣນ຺ຕິ ສນ຺ຖາຣວເສນ ກຕໍ ອຄາຣໍ ຍຎ຺ຎາວາຏໍ. ສປ຺ປິເຕເລນາຕິ ສປ຺ປິມເຍນ ເຕເລນ, ຍມກສ຺ເນເຫນ ຫິ ຕທາ ກາຍໍ ອພ຺ຠຎ຺ຊຕິ. ວຈ຺ຉຠາວໍ ຕຣິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ວຈ຺ຉຕໂຣ. ປຣິກ຺ເຂປກຣຓຕ຺ຖາຍາຕິ ວນມາລາຫິ ສທ຺ຘິໍ ທພ຺ເຠຫິ ເວທິຍາ ປຣິກ຺ເຂປນຕ຺ຖາຍ. ຍຎ຺ຎຠູມິຍນ຺ຕິ ອວເສສຍຎ຺ຎຏ຺ຐາເນ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຠຕ຺ຕໍ ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ກນ຺ທຣກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.