໗. ວີມໍສກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໘໗. ອຕ຺ຖວີມໍສໂກຕິ ອຕ຺ຕຕ຺ຖປຣຕ຺ຖາທິອຕ຺ຖວິຊານນໂກ. ສງ຺ຂາຣວີມໍສໂກຕິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ເມ ສລກ຺ຂຓໂຕ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໂຕ ວາ ອາຍຕນາທິວິຠາຄໂຕ ຈ ວີມໍສໂກ. ສຕ຺ຖຸວີມໍສໂກຕິ ‘‘ສຕ຺ຖາ ນາມ ຄຸຓໂຕ ເອທິໂສ ເອທິໂສ ຈາ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ອຸປປຣິກ຺ຂໂກ. ວີມໍສໂກຕິ ວິຈາຣໂກ. ຍໍ ເຈຕໂສ ສຣາຄາທິວິຠາຄໂຕ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນໍ, ຕໍ ເຈໂຕປຣິຍາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ເຈໂຕປຣິຍາຍຎາຓລາຠີ – ‘‘ອິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອິໂຕ ປຣໍ ປວຕ຺ຕໍ ອິທມິໂຕ ປຣ’’ນ຺ຕິ ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຈໂຕປຣິຍາຍນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕວາຣ’’ນ຺ຕິ. ວາຣຕ຺ເຖປິ ຫິ ປຣິຍາຍ-ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ – ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ປຣິຍາໂຍ ອຊ຺ຊ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໓໙໘). ຈິຕ຺ຕຈາຣນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ຈິຕ຺ຕປວຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ວິຊານນຕ຺ຖາຍາຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາກາເຣນ ວີມໍສນຕ຺ຖາຍ.

໔໘໘. ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕູປນິສ຺ສຍນ຺ຕິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສສ຺ສ ພລວສນ຺ນິສ຺ສຍໍ. ອຸປຑ຺ຒໍ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນາຕິ ອິມິນາ ປຸຄ຺ຄເລນ ສມ຺ປາທິຍມານສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ອຸປຑ຺ຒຠາຄມຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈກຘມ຺ມານຸຠາເວນ ສິຊ຺ຌຕິ. ອຸປຑ຺ຒໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕານຸຠາເວນາຕິ ອິຕໂຣ ປນ ອຸປຑ຺ຒຠາໂຄ ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປເທສານຸຠາເວນ ໂຫຕິ, ສິຊ຺ຌຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລກສິທ຺ໂຘ ເອວ ອຍມຕ຺ໂຖ. ໂລກິຍາ ຫິ –

‘‘ປາໂທ ສິທ຺ໂຘ ອາຈຣິຍາ, ປາໂທ ຫິສ຺ສານຸຠາວໂຕ;

ຕໍວິຊ຺ຊາເສວກາ ປາໂທ, ປາໂທ ກາເລນ ປຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. –

ວທນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ, ຎາເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາຕິ ກລ຺ຍາໂຓ ຠທ຺ໂຣ ສຸນ຺ທໂຣ ມິຕ຺ໂຕ ເອຕສ຺ສາຕິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕວນ຺ຕຕາ. ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ເນຫິ ກລ຺ຍາຓປຸຄ຺ຄເລເຫວ ອຍນໍ ປວຕ຺ຕິ ກລ຺ຍາຓສຫາຍຕາ. ເຕສຸ ເອວ ຈິຕ຺ເຕນ ເຈວ ກາເຍນ ຈ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຠາເວນ ປວຕ຺ຕິ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ກຕາ. ມາເຫວນ຺ຕິ ເອວໍ ມາ ອາຫ, ‘‘ອຸປຑ຺ຒໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສາ’’ຕິ ມາ ກເຖຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທມິນາຕິ ເອຕ຺ຖ ນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ ທ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ ອິ-ກາຣສ຺ສ ອ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສ. ອິມິນາປີຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມາເນນປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຍາເຍນາຕິ ກາຣເຓນ. ອິທານິ ຕໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມມໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ອຎ຺ເຎສຸປິ ສຸຕ຺ເຕສຸ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຸປນິສ຺ສຍເມວ ວິເສໂສຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ພາຫິຣງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ກເຖນ຺ໂຕປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນິຍຘມ຺ເມຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິປາຈກຘມ຺ເມ. ປຈ຺ຈເຍຕິ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ເຊ. ມຫາຊຈ຺ໂຈຕິ ມຫາກຸລີໂນ.

ກາຍິໂກ ສມາຈາໂຣຕິ ອຠິກ຺ກມປຏິກ຺ກມາທິໂກ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎປຣິກ຺ຂໂຕ ປາກຕິໂກ ຈ. ວີມໍສກສ຺ສ ອຸປປຣິກ຺ຂກສ຺ສ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ນາມ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣານຸສາເຣນ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສໍກິລິຏ຺ຐາຕິ ຣາຄາທິສໍກິເລສຘມ຺ເມຫິ ວິພາຘິຕາ, ອຸປຕາປິຕາ ວິທູສິຕາ ມລີນາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ປນ ເຕຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກິເລສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຍທິ ນ ຈກ຺ຂຸໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ, ປາຬິຍໍ ກຖໍ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ກາຍວຈີສມາຈາຣາປິສໍກິລິຏ຺ຐາເຍວ ນາມ ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໂຕ. ຠວຕິ ຫິ ຕໍເຫຕຸເກປິ ຕທຸປຈາໂຣ ຍຖາ ‘‘ເສມ຺ໂຫ ຄຸໂຬ’’ຕິ. ‘‘ມາ ເມ ອິທໍ ອສາຣຸປ຺ປໍ ປໂຣ ອຎ຺ຎາສີ’’ຕິ ປນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕາຍ ນ ນ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕິ. ‘‘ນ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ກິຎ຺ຈິ ຄຣຫາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຣຫິຕພ຺ພາຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠຄວາ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຠາວິຕມຄ຺ຄສ຺ສ ຫິ ຄຣຫິຕພ຺ພຕາ ນາມ ສິຍາ, ນ ຠາວິຕມຄ຺ຄສ຺ສ. ເອສ ອຸຕ຺ຕໂຣ ມາຓໂວ ‘‘ພຸທ຺ຘມ຺ປິ ຄຣຫິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ ອນຸພນ຺ຘິ. ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນທິວເສ ອຕ຺ຕໂນ ວຈເນ ອຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ. ກິຎ຺ຈິ ວຊ຺ຊໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ມາໂຣ ເອວມາຫ –

‘‘ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຠຄວນ຺ຕໍ, ອນຸພນ຺ຘິໍ ປທາປທໍ;

ໂອຕາຣໍ ນາຘິຄຈ຺ຉິສ຺ສໍ, ສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສຕີມໂຕ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໔໔໘);

ກາເລ ກຓ຺ຫາ, ກາເລ ສຸກ຺ກາຕິ ຍຖາສມາທິນ຺ນໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ກທາຈິ ກຓ຺ຫາ ອປຣິສຸທ຺ຘາ ກາຍສມາຈາຣາທໂຍ, ກທາຈິ ສຸກ຺ກາ ປຣິສຸທ຺ຘາຕິ ເອວໍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ພ຺ຍາມິສ຺ສວເສນ ໂວມິສ຺ສກາ. ນິກ຺ກິເລສາຕິ ນິຣຸປກ຺ກິເລສາ ອນຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ.

ອນວຊ຺ຊໍ ວຊ຺ຊຣຫິຕຕ຺ຕາ. ທີຆຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ສມາປນ຺ໂນຕິ ສມ຺ມາ ອາປນ຺ໂນ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ. ອຕ຺ຕນາ ກຕສ຺ສ ອສາຣຸປ຺ປສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖໍ ອາຣຎ຺ຎໂກ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ. ຕສ຺ສ ປຣິຫາຣນ຺ຕິ ອຸຬາເຣຫິ ປູຊາສກ຺ກາເຣຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ຕສ຺ສ ປຣິຫຣິຍມານຕໍ. ອຕິທປ຺ປິໂຕຕິ ເອວໍ ມນຸສ຺ສານໍ ສມ຺ຠາວນາຍ ອຕິວິຍ ທຕ຺ໂຕ ຄພ຺ພິໂຕ.

ນ ອິຕ຺ຕຣສມາປນ຺ໂນຕິ ຊານາຕິ. ກສ຺ມາ? ສີລໍ ນາມ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ຊານິຕພ຺ພໍ, ນ ອິຕ຺ຕເຣນ. ອິທານິ ອເນກຊາຕິສມຸທາຈາຣວເສນ ຕຖາຄໂຕ ອິມໍ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສມາປນ຺ໂນ, ຕຎ຺ຈສ຺ສ ອຕິວິຍ ອຈ຺ຉຣິຍນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຣຎ຺ຎຄາມເກຕິ ອຣຎ຺ຎປເທເສ ເອກສ຺ມິໍ ຂຸທ຺ທກຄາເມ. ຕຕ຺ຖ ເນສໍ ທິວເສ ທິວເສ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຓສ຺ສ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປິວນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ທຸລ຺ລຠໂລໂຓ ໂຫຕິ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ທູຣຕາຍ.

ຕທາ ກິຣ ວິເທຫຣຏ຺ເຐ ໂສຬສ ຄາມສຫສ຺ສານິ ມຫນ຺ຕາເນວ. ເຕນາຫ – ‘‘ຫິຕ຺ວາ ຄາມສຫສ຺ສານິ, ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ໂສຬສາ’’ຕິ. ອິທານິ ກສ຺ມາ ‘‘ສນ຺ນິຘິໍ ທານິ ກຸພ຺ພສີ’’ຕິ ມໍ ຆຏ຺ເຏຖາຕິ ວຕ຺ຖຸກາໂມ ຕໍ ອນາວິກຕ຺ວາ ‘‘ໂລຓ…ເປ… ນ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຄນ຺ຘາໂຣ ຕສ຺ສາຘິປ຺ປາຍໍ ວິຠາເວຕຸກາໂມ ‘‘ກິໍ ມຍາ ກຕໍ ເວເທຫີສີ’’ຕິ ອາຫ.

ອິຕໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ຫິຕ຺ວາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ອິຕໂຣ ‘‘ຘມ຺ມໍ ຠຓາມີ’’ຕິ ຄາຖນ຺ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພາປິ ເນສໍ ວຈນປຏິວຈນຄາຖາ. ຕຕ຺ຖ ປສາສສີຕິ ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ວິຍ ອນຸສາສສິ. ນ ປາປມຸປລິມ຺ປຕິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປໂກປາຠາວໂຕ. ມຫຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ ມຫາອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ. ໂນ ເຈ ອສ຺ສ ສກາ ພຸທ຺ຘີຕິອາທິ ເວເທຫອິສິໂນ – ‘‘ອາຈຣິໂຍ ມມ ຫິເຕສິຕາຍ ຐຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເອວ ຠຓຕີ’’ຕິ ໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນາກາຣທສ຺ສນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

‘‘ຎຕ຺ຕາ’’ຕິ ໂລເກ ຎາຍຕິ ວິສ຺ສຸໂຕຕິ ຎາໂຕ, ຎາຕສ຺ສ ຠາໂວ ຎຕ຺ຕໍ. ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນຕິ ອຸປຄໂຕ. ຎຕ຺ຕ-ຄ຺ຄຫເຓນ ປຕ຺ຖຏຍສຕາ ວິຠາວິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຍສຎ຺ຈ ປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ. ກິນ຺ຕິ ກິໍປໂຍຊນໍ, ໂກ ເອຕ຺ຖ ໂທໂສຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຌນ຺ໂຕຕິ ຍສມເທນ ປຣິວາຣມເທນ ຈ ມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຄາເມປິ ວິຫາເຣປິ ຊນວິວິຕ຺ເຕປິ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌປິ ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ນາມ ປາທາ ອິຕເຣສໍ ປາທຜຸສນຏ຺ຐານໍ ຜຸສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຜຸສິຕຸກາມຕາຍ ອຄ຺ຄປາເທນ ຠູມິໍ ຜຸສນ຺ໂຕ ວິຍ ຈຣຕິ. ໂອນມຕີຕິ ນິວາຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ອວນມຕິ ອນຸທ຺ຘໂຕ ອຕ຺ຖທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ອກິຎ຺ຈນຠາວນ຺ຕິ ‘‘ປພ຺ພຊິເຕນ ນາມ ອກິຎ຺ຈນຎາເຓນ ສມປຣິຄ຺ຄເຫນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອກິຎ຺ຈນຊ຺ຌາສຍໍ ປຏິອເວກ຺ຂິຕ຺ວາ. ລາເຠປິ ຕາທີ, ອລາເຠປິ ຕາທີຕິ ຍຖາ ອລາຠກາເລ ລາຠສ຺ສ ລທ຺ຘກາເລປິ ຕເຖວາຕິ ຕາທີ ເອກສທິໂສ. ຍເສ ສຕິປິ ມຫາປຣິວາຣກາເລປິ.

ອຠໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຣໂຕຕິ ນິພ຺ຠໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ຠຍສ຺ສ ອຠາເວເນວ ໂອຣມິຕພ຺ພໂຕ ອຸປຣໂຕ ຠຍເຫຕູນໍ ປຫີນຕ຺ຕາ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ນ ກຕິປຍກາລໍ, ອຖ ໂຂ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ອຸປຣໂຕຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕູປຣໂຕ. ອຖ ໂຂ ຠາຍິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໍ ອເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຠເຍນ ອຸປຣໂຕ. ກິເລສາ ເອວ ຠາຍິຕພ຺ພໂຕ ກິເລສຠຍໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ສຕ຺ຕ ເສກ຺ຂາຕິ ສຕ຺ຕ ເສກ຺ຂາປິ ຠຍູປຣຕາ, ປເຄວ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຖຓ຺ຑິລປີຐກນ຺ຕິ ຖຓ຺ຑິລມຎ຺ຈສທິສໍ ປີຐກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິສ຺ສາຍາຕິ ອປສ຺ສາຍ ຕໍ ອປສ຺ສາຍໍ ກຕ຺ວາ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຊ຺ເຌ ຖຓ຺ຑິລປີຐກາ ທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ເນວາສິກຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ນ ປຎ຺ຎາຍິ. ອສຎ຺ຎຕນີຫາເຣນາຕິ ນ ສຎ຺ຎຕາກາເຣນ. ‘‘ມໍ ຠາຍນ຺ໂຕ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ຈໍ ປວິຏ຺ໂຐ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ຈໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ. ອຸກ຺ກາສິ ‘‘ພຫິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ມາ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວີ’’ຕິ. ອຘິວາເສຕຸນ຺ຕິ ຕາທິສໍ ອິທ຺ຘານຠາວໍ ທິສ຺ວາປິ ປຏປຏາຍນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຘໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ.

ຂເຍເນວາຕິ ຣາຄສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕກ຺ຂເຍເນວ ວີຕຣາຄຕ຺ຕາ. ນ ປຏິສງ຺ຂາຍ ວາເຣຕ຺ວາຕິ ນ ປຏິສງ຺ຂານພເລນ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ນິວາເຣຕ຺ວາ ວີຕຣາຄຕ຺ຕາ. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ. ກາຍສມາຈາຣາທີນໍ ສໍກິລິຏ຺ຐານໍ ວີຕິກ຺ກມິຍານຎ຺ຈ ອຠາວໍ ອາຈາຣສ຺ສ ໂວທານໍ ຈິຣກາລສມາຈິຓ຺ຓຕາຍ ຎາຕສ຺ສ ສຫິຕຠາເວປິ ອນຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຕາຍ ອຠຍູປຣຕຠາວສມນ຺ເນສນາຍ ອາກຣີຍຕິ ຎາເປຕຸໍ ອິຈ຺ຉິໂຕ ອຕ຺ໂຖ ປກາຣໂຕ ຎາປີຍຕິ ເອເຕຫີຕິ ອາກາຣາ, ອຸປປຕ຺ຕິສາຘນກາຣຓານິ. ຕານິ ປນ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ຍຖານຸມຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຎາປກຠາເວນ ວວຕ຺ຖີຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ເຕສໍ ມູລກາຣຓຠູຕານິ ອນຸມານຎາຓານິ ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ – ‘‘ເກ ປນາຍສ຺ມໂຕ ອາກາຣາ ເກ ອນ຺ວຍາ’’ຕິ ອໂວຈາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອາກາຣາຕິ ກາຣຓານິ, ອນ຺ວຍາຕິ ອນຸພຸທ຺ຘິໂຍ’’ຕິ ອາຫ. ຍຖາ ຫິ ໂລເກ ທິຏ຺ເຐນ ຘູເມນ ອທິຏ຺ຐໍ ອຄ຺ຄິໍ ອນ຺ເວຕິ ອນຸມານໂຕ ຊານາຕິ, ເອວໍ ວີມໍສໂກ ຠິກ຺ຂຸ – ‘‘ຠຄວາ ເອເກກວິຫາເຣສຸ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ເນສຸ ທຸປ຺ປຏິປນ຺ເນສຸ ຈ ຍຖາ ເອກສທິສຕາທສ຺ສເນນ ອຠຍູປຣຕຕໍ ອນ຺ເວຕິ ອນຸມານໂຕ ຊານາຕິ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນທຸປ຺ປຏິປນ຺ນປຸຄ຺ຄເລສຸ ອນຸສ຺ສາທນານປສາທນປ຺ປຕ຺ຕາຍ ສຕ຺ຖຸ ອວິປຣີຕຘມ຺ມເທສນຕາຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຕໍ ສງ຺ຆສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອນ຺ເວຕິ ອນຸມານໂຕ ຊານາຕິ, ເອວໍ ຊານນ຺ໂຕ ຈ ອຠຍູປຣໂຕ ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພຘິ ວີຕຣາຄຕ຺ຕາ, ໂຍ ຍຕ຺ຖ ວີຕຣາໂຄ, ນ ໂສ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕໍ ກິຎ຺ຈິ ຠຍໍ ປສ຺ສຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ກາມຠວນິມິຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ອວິປຣີຕຘມ຺ມເທສນຕ຺ຕາ, ສ຺ວາຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ ເອກນ຺ຕນິຍ຺ຍານິກຕ຺ຕາ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ໂຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕຍໍ ຄຸຓໂຕ ຍາຖາວໂຕ ຊານາຕິ.

ຄຓພນ຺ຘເນນາຕິ ‘‘ມມ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ ມມ ອນ຺ເຕວາສິກາ’’ຕິ ເອວໍ ຄເຓ ອເປກ຺ຂາສງ຺ຂາເຕນ ພນ຺ຘເນນ ພທ຺ຘາ ປຍຸຕ຺ຕາ. ຕາຍ ຕາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາຕິ ‘‘ສຸຄຕາ ທຸຄ຺ຄຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຍ ສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ທຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຈ. ອຸສ຺ສາທນາຕິ ຄຸຓວເສນ ອຸກ຺ກໍສນາ. ອປສາທນາຕິ ຫີຬນາ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ເຄຫສ຺ສິຕວເສນາຕິ ອິມິນາ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປເຣສໍ ອຸຍ຺ໂຍຊນຕ຺ຖໍ – ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາກຈ຺ຈາໂນ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໕; ໓.໒໘໕, ໓໒໒) ຄຸຓໂຕ ອຸກ຺ກໍສນມ຺ປິ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາຍ ຍຖາປຣາຘໍ ຄຣຫຓມ຺ປິ ນ ນິວາເຣຕິ.

໔໘໙. ວີມໍສກສ຺ສປິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ວີມໍສນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ. ມູລວີມໍສໂກ ເຫຕຸວາທິຕາຍ. ຄຓ຺ຐິວີມໍສກສ຺ສ ອນຸສ຺ສຸຕິຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣສ຺ເສວ ກຖາຍ ນິຏ຺ຐງ຺ຄໂຕ’’ຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ປຣສ຺ສ ເຈໂຕປຣິຍາຍໍ ອຊານນ຺ເຕນາ’’ຕິ. ຕຖາຄໂຕວ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ອິມິນາ ປຸພ຺ເພ ສາຘາຣຓໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ອນຸມານໍ ອຸກ຺ກໍສໍ ປາເປຕ຺ວາ ວທຕິ. ອຸກ຺ກໍສຄຕຎ຺ເຫຕໍ ອນຸມານໍ, ຍທິທໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸວຈນໍ ອວິສໍວາທໍ ສາມຎ຺ຎໂຕ ອປຸຖຸຊ຺ຊນໂຄຈຣສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອນຸມານໂຕ. ຕິວິໂຘ ຫິ ອຕ຺ໂຖ, ໂກຈິ ປຈ຺ຈກ຺ຂສິທ຺ໂຘ, ໂຍ ຣູປາທິຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕເວທນິໂຍ ອນິທ຺ທິສິຕພ຺ພາກາໂຣ. ໂກຈິ ອນຸມານສິທ຺ໂຘ, ໂຍ ຆຏາທີສຸ ປສິທ຺ເຘນ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕຠາເວນ ສາຘິຍມາໂນ ສທ຺ທາທີນໍ ອນິຈ຺ຈຕາທິອາກາໂຣ. ໂກຈິ ໂອກປ຺ປນສິທ຺ໂຘ, ໂຍ ປຈຸຣຊນສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕມທິຏ຺ໂຐ ສທ຺ຘາວິສໂຍ ປຣໂລກນິພ຺ພານາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ວຈນໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂສິທ຺ເຘ ອນຸມານສິທ຺ເຘ ຈ ອຕ຺ເຖ ນ ວິສໍວາເທຕິ ອວິປຣີຕປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ, ຕສ຺ສ ວຈເນນ ສທ຺ເຘຍ຺ຍຕ຺ຖສິທ຺ຘິ, ສທ຺ເຘຍ຺ຍຣູປາ ເອວ ຈ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຕ຺ຖຸຄຸຓາ ອຈ຺ຈນ຺ຕສມ຺ຠວໂຕ.

ເອສ ມຍ຺ຫໍ ປໂຖຕິ ຍ຺ວາຍໍ ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລສງ຺ຂາໂຕ ມຍ຺ຫໍ ໂອຣມຕ຺ຕໂກ ຄຸໂຓ, ເອສ ອປຣຈິຕ຺ຕວິທຸໂນ ວີມໍສກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ມມ ຊານນປໂຖ ຊານນມຄ຺ໂຄ. ເອສ ໂຄຈໂຣຕິ ເອໂສ ເອຕ຺ຕໂກ ເອວ ຕສ຺ສ ມຍິ ໂຄຈໂຣ, ນ ອິໂຕ ປຣໍ. ຕຖາ ຫິ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລປິ (ທີ. ນິ. ໑.໗) ຠຄວຕາ ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລເມວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ. ເອຕາປາໂຖຕິ ເອຕ຺ຕກາປາໂຖ. ໂຍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິ, ‘‘ອິມິນາຫໍ ສີເລນ ເທໂວ ວາ ຠວິສ຺ສາມິ ເທວຎ຺ຎຕໂຣ ວາ’’ຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ປຣາມສນ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ວິເສສຠາຄິຍຕາຍ, ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຕາຍ ວາ ອກາຣເຓນ ຕຓ຺ຫໍ ອນຕິວຕ຺ຕນໂຕ ໂສ ຕມ຺ມໂຍ ນາມ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຕມ຺ມໂຍ ນ ສຕຓ຺ໂຫ’’ຕິອາທິ.

ສຸຕສ຺ສ ອຸປຣູປຣິ ວິເສສາວຫຠາເວນ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣຎ຺ເຈວ ຕສ຺ສ ຈ ວິເສສສ຺ສ ອນຸກ຺ກເມນ ປຓີຕຕຣຠາວໂຕ ປຓີຕຕຣຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ເທເສຕິ. ສວິປກ຺ຂນ຺ຕິ ປຫາຕພ຺ພປຫາຍກຠາເວນ ສປ຺ປຏິປກ຺ຂໍ. ກຓ຺ຫໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ສຸກ຺ກນ຺ຕິ ອິທໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ກຓ຺ຫໍ ນາມ, ອິມສ຺ສ ປຫາຍກໍ ອິທໍ ສຸກ຺ກໍ ນາມາຕິ ເອວໍ ກຓ຺ຫໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ສຸກ຺ກໍ. ສຸກ຺ກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ກຓ຺ຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຘ ປນ ‘‘ອິມິນາ ປຫາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສອຸສ຺ສາຫນ຺ຕິ ສພ຺ຍາປາຣໍ. ກິຣິຍມຍຈິຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນາວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາມານາທິເກ ສນ຺ຕາເນ ສພ຺ຍາປາຣຕາ ສອຸສ຺ສາຫຕາ, ສວິປາກຘມ຺ມຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມິໍ ເທສິເຕ ຘມ຺ເມຕິ ຕສ຺ມິໍ ສຕ຺ຖາຣາ ເທສິເຕ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ. ເອກຈ຺ຈໍ ເອກເທສຠູຕໍ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕໍ ປຏິເວຘຘມ຺ມໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ອຠິວິສິຏ຺ຐາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາ. ປຏິເວຘຘມ຺ເມນ ມຄ຺ເຄນ. ເທສນາຘມ຺ເມຕິ ເທສນາຣຸຬ຺ເຫ ປຸພ຺ພຠາຄິເຍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມ ນິຏ຺ຐໍ ຄຈ຺ຉຕິ – ‘‘ອທ຺ຘາ ອິມາຍ ປຏິປທາຍ ຊຣາມຣຓໂຕ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ປຸພ຺ເພ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກສທ຺ຘາຍປິ ປສນ຺ໂນ, ຕໂຕ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ອວິປຣີຕຘມ຺ມເທສໂນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂສ ຠຄວາຕິ ສຕ຺ຖຣິ ປສີທຕິ. ນິຍ຺ຍານິກຕ຺ຕາຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ເອວ ຕໂຕ ນິຍ຺ຍານາວຫຕ຺ຕາ. ວງ຺ກາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຎ຺ຎໍ ອສາມີຈິປຣິຍາຍໍ ສພ຺ພໍ ໂທສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໔໙໐. ອິເມຫິ ສຕ຺ຖຸວີມໍສນກາຣເຓຫີຕິ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣຕາທີຫິ ເຈວ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣິປຓີຕປຓີຕອວິປຣີຕຘມ຺ມເທສນາຫິ ຈາ’’ຕິ ອິເມຫິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ສຕ຺ຖຸອຸປປຣິກ຺ຂນກາຣເຓຫິ. ອກ຺ຂຣສມ຺ປິຓ຺ຑນປເທຫີຕິ ເຕສໍເຍວ ກາຣຓານໍ ສມ຺ໂພຘເນຫິ ອກ຺ຂຣສມຸທາຍລກ຺ຂເຓຫິ ປເທຫິ. ອິຘ ວຸຕ຺ເຕຫິ ອກ຺ຂເຣຫີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຠິພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນສຎ຺ຎິເຕຫິ ອກ຺ຂເຣຫິ. ໂອກປ຺ປນາຕິ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ປສີທນໂຕ ໂອກປ຺ປນລກ຺ຂຓາ. ສທ຺ຘາຍ ມູລໍ ນາມາຕິ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາທຠູຕາຍ ສທ຺ຘາຍ ມູລໍ ນາມ ກາຣຓນ຺ຕິ ສທ຺ທຫນສ຺ສ ກາຣຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣາທິກໍ. ຖິຣາ ປຏິປກ຺ຂສມຸຈ຺ເຉເທນ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ. ຫຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອປເນຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ. ອິຕເຣສຸ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓເທເວສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ສມິຕປາປສມເຓນ ວາ’’ຕິອາທິ.

‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ເກສຎ຺ຈິ ສາວການຎ຺ຈ ວິພາຘນຕ຺ຖໍ ມາໂຣ ອຸປຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສຸຕປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອຍໍ ມາໂຣ ອາຄໂຕ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອານຸຠາວສມ຺ປນ຺ເນນ ອຣິຍສາວເກນ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ມຸສາວາທໍ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ເອເຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ສມິຕປາປສມຓາທໂຍ ຐເປຕ຺ວາ. ສຠາວສມນ຺ເນສນາຕິ ຍາຖາວສມນ຺ເນສນາ ອວິປຣີຕວີມໍສາ. ສຠາເວເນວາຕິ ສພ຺ຠາເວເນວ ຍຖາຠູຕຄຸຓໂຕ ເອວ. ສຸຏ຺ຐຸ ສມ຺ມເທວ. ສມນ຺ເນສິໂຕຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂິໂຕ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ວີມໍສກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.