໔. ຈູຬເວທລ຺ລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໖໐. ອຍໍ ເທສນາ ຍສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉກວິສ຺ສຊ຺ຊເກ ປຸຈ຺ຉານິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ສມຸທາຍໂຕ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ໂກ ປນາຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປາສກຕ຺ຕນ຺ຕິ ອມຄ຺ຄາຄຕໍ ອຸປາສກຕ຺ຕໍ. ເຕສນ຺ຕິ ເອກາທສນຫຸຕານໍ. ມຄ຺ຄາຄເຕນ ອຸປສເມນ ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ສນ຺ຕມານໂສ.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຊ຺ຊ ຠວິສ຺ສຕິ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວີຖິໍ ໂອໂລກຍມານາ. ໂອລມ຺ພນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖາວລມ຺ພນຕ຺ຖໍ ປຸພ຺ພາຈິຓ຺ຓວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ພຫິທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຎ຺ຎໍ ວິສຠາຄວຕ຺ຖຸໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ປຣິເຠທເກນາຕິ ເປສຸຎ຺ຎວາທິນາ.

ອຘິຄມປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ‘‘ນ ປກາເສຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ປຸນ ຕໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ໂຕ ‘‘ສເຈ ໂຂ ປນາຫ’’ນ຺ຕິອາທິໍ ຈິນ຺ເຕສິ. ເອໂສ ຘມ຺ໂມຕິ ເອໂສ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ. ວິວຏ຺ຏໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອຸປຈິຕໍ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ ກຸສລໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ. ‘‘ຍທິ ເມ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ອຕ຺ຖິ, ສກ຺ກາ ເອຕໍ ປຏິລທ຺ຘຸໍ. ສເຈປິ ນຕ຺ຖິ, ອາຍຕິໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິຣກາລປຣິຠາວິຕາຍ ຆເຏ ປທີປຊາລາ ວິຍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ທິປ຺ປມານາຍ ເຫຕຸສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມານາ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ມຍ຺ຫໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາຖາ’’ຕິ.

ລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ສຸຈິຣກາລໍ ກຕູປຈິຕປຸຎ຺ຎຕາຍ. ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ສຸຊາຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຄ຺ຄສາວກສ຺ສ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກຕ຺ວາ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສ຺ສ ຠາຄີ ອສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ກຕປຕ຺ຖນາສງ຺ຂາຕສມ຺ປນ຺ນາຠິນີຫາຣຕ຺ຕາ. ນາຕິຈິຣໍ ກິລມິຕ຺ຖາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຠາເວນ຺ຕີ ວິປສ຺ສນາຍ ປຣິປາກວເສນ ຈິຣໍ ນ ກິລມິຕ຺ຖ. ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຕິຍຄມເນນາຕິ ປພ຺ພາຊນຕ຺ຖໍ ຄມນໂຕ ທຸຕິຍຄມເນນ.

ອຸປເນຕ຺ວາຕິ ປຎ຺ຫສ຺ສ ອຕ຺ຖຠາເວນ ອຸປເນຕ຺ວາ. ສກ຺ກາຍນ຺ຕິ ສກາຍໍ. ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຖຸໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉມານາ, ວິຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕີ ວິຍ. ເອໂກ ເອວ ປາໂສ ເອຕິສ຺ສາຕິ ເອກປາສກາ, ຄຓ຺ຐິ. ສາ ຫິ ສຸໂມຈິຍາ, ອເນກປາສາ ປນ ທຸມ຺ໂມຈິຍາ, ເອກປາສຄ຺ຄຫຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ ສຸກຣຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ປຏິສມ຺ຠິທາວິສເຍ ຐຕ຺ວາຕິ ເອເຕນ ເຖຣິຍາ ປຠິນ຺ນປຏິສມ຺ຠິທຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຈ຺ຈຍຠູຕາຕິ ອາຣມ຺ມຓາທິວເສນ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ.

ເຖຣິຍາ ວິເສສາຘິຄມສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອວິສຍຕາຍ ວິສາໂຂ ‘‘ນ ສກ຺ກາ’’ຕິອາທິນາ ຈິນ຺ເຕສີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສຈ຺ຈວິນິພ຺ໂຠຄປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣເຓນາຕິ ສຈ຺ຈປຣິຍາປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ທສ຺ສນໂຕ ອຎ຺ຎານຎ຺ຎຕ຺ຖນິທ຺ຘາຣຓເຠທນາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ວິນິພ຺ໂຠຄປຎ຺ຫສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ. ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານີຕິ ທຸກ຺ຂສມຸທຍສຈ຺ຈານິ. ປຏິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ຄຓ຺ຐິປຎ຺ຫນ຺ຕິ ທຸພ຺ພິນິພ຺ເພຘຕາຍ ຄຓ຺ຐິຠູຕໍ ປຎ຺ຫໍ.

ນ ຕໍເຍວ ອຸປາທານໍ ເຕ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ເອກເທສສ຺ສ ສມຸທາຍຕາຠາວໂຕ, ສມຸທາຍສ຺ສ ຈ ເອກເທສຕາຠາວໂຕ. ນາປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປຎ຺ຈຫິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ອຸປາທານໍ ຕສ຺ສ ຕເທກເທສຠາວໂຕ. ນ ຫິ ເອກເທໂສ ສມຸທາຍວິນິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຍທິ ຫິ ຕຎ຺ເຎວາຕິອາທິນາ ອຸຠຍປກ຺ເຂປິ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕິ. ຣູປາທິສຠາວມ຺ປີຕິ ຣູປເວທນາສຎ຺ຎາວິຎ຺ຎາຓສຠາວມ຺ປິ, ຜສ຺ສເຈຕນາທິສຠາວມ຺ປິ ອຸປາທານໍ ສິຍາ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສິຍາຕິ ປຎ຺ຈຫິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ວິສຸໍເຍວ ອຸປາທານໍ ຍທິ ສິຍາ. ປຣສມເຍຕິ ນິກາຍວາເທ. ຈິຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ອນຸສໂຍຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ ນິກາຍວາເທ ຈິຕ຺ຕສຠາວາຠາວວິຎ຺ຎາຓາທີນມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຠາວປຏິຊານນໂຕ. ເອວໍ ພ຺ຍາກາສີຕິ ‘‘ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ’’ຕິອາທິນາ ຂນ຺ຘຄຕຉນ຺ທຣາຄຠາເວນ ພ຺ຍາກາສິ. ອຕ຺ຖຘມ຺ມນິຈ຺ຉຍສມ຺ຠວໂຕ ອສມ຺ພນ຺ເຘນ. ເຕສຸ ກຕ຺ຖຈິປິ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນໂຕ ອວິຕ຺ຖາຍນ຺ເຕນ. ປຸຈ຺ຉາວິສເຍ ໂມຫນ຺ຘກາຣວິຄມເນນ ປທີປສຫສ຺ສໍ ຊາເລນ຺ເຕນ ວິຍ. ສອຸປາທານຸປາທານຏ຺ຐານໍ ອນຸຕ຺ຕານຕາຍ ປຈຸຣຊນສ຺ສ ຄູຬ຺ໂຫ. ອຄ຺ຄຫິຕສງ຺ເກຕານໍ ເກສຎ຺ຈິ ປຏິຈ຺ຉາທິຕສທິສຕ຺ຕາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ. ຕິລກ຺ຂຓພ຺ຠາຫຕຘມ຺ມວິສຍຕາຍ ຕິລກ຺ຂຓາຫໂຕ. ຄມ຺ຠີຣຎາຓໂຄຈຣຕາຍ ຄມ຺ຠີໂຣ. ລທ຺ຘປຕິຏ຺ຐາ ອຣິຍສຈ຺ຈສມ຺ປຏິເວຘນໂຕ. ເອວໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມາທິຠາວໂຕ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕາ. ສພ຺ພໂສ ນິວຸຕ຺ຖພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຕາຍ ຕິຓ຺ຓໍ ຠວານມ຺ປິ ອປຣຠາເຄ ນິພ຺ພາເນ ນິວຸຕ຺ຖວຕີຕິ ຠວມຕ຺ຖເກ ຐິຕາ.

໔໖໑. ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ ປທຸທ຺ຘາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ’’ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໓໐) ປຏິສມ຺ຠິທາປາເຐນ ຕທຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ຕາຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ອຕ຺ຕຠາເວນ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ອຫນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ອຫໍພຸທ຺ຘິນິພນ຺ຘນຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕວາທີ ປຎ຺ຎເປຕິ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ຣູປໍ ໂສ ອຫນ຺ຕິ ຍເທຕໍ ມມ ຣູປໍ ນາມ, ໂສ ອຫນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ມມ ອຕ຺ຕາ ຕໍ ມມ ຣູປນ຺ຕິ ຣູປຎ຺ຈ ອຕ຺ຕຎ຺ຈ ອທ຺ວຍໍ ອນຎ຺ຎໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຕຖາ ປສ຺ສໂຕ ຈ ອຕ຺ຕາ ວິຍ ຣູປໍ, ຣູປໍ ວິຍ ວາ ອຕ຺ຕາ ອນິຈ຺ໂຈຕິ ອາປນ຺ນເມວ. ອຈ຺ຈີຕິ ຊາລສິຂາ. ສາ ເຈ ວຓ຺ໂຓ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາວ ສິຍາ, ນ ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ, ວຓ຺ໂຓປິ ວາ ກາຍາທິວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ອຈ຺ຈິຍາ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕາຕິ ອຸປເມຍ຺ຍໍ ວິຍ ອຸປມາປິ ທິຏ຺ຐິຄຕິກສ຺ສ ອຍຸຕ຺ຕາວ. ທິຏ຺ຐິປສ຺ສນາຍາຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕາຍ ປສ຺ສນາຍ ປສ຺ສຕິ, ນ ຕຓ຺ຫາມານປຎ຺ຎານຸປສ຺ສນາຍ. ອຣູປໍ ເວທນາທິໍ ອຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຉາຍາຍ ຣຸກ຺ຂາຘີນຕາຍ ຉາຍາວນ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ວິຍ, ຣູປສ຺ສ ສນ຺ຕກຠາເວນ ອຕ຺ຕາຘີນຕາຍ ຣູປວນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ປຸປ຺ຜາຘີນຕາຍ ປຸປ຺ຜສ຺ມິໍ ຄນ຺ຘໍ ວິຍ ອາເຘຍ຺ຍຠາເວນ ອຕ຺ຕາຘີນຕາຍ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຕນິ ຣູປໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຍຖາ ກຣຓ຺ໂຑ ມຓິໂນ ອາຘາໂຣ, ເອວໍ ຣູປມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຘາໂຣຕິ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ຣູປສ຺ມິໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ຕໂນ ເວທນາທີຫິ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ເຕສຎ຺ຈາຘາຣຓຕໍ ນິສ຺ສິຕຕຎ຺ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອຕິທິສຕິ.

ອຣູປໍ ອຕ຺ຕາຕິ ກຖິຕໍ ‘‘ເວທນາວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ຣູເປນ ໂວມິສ຺ສກຕາຍ ອຠາວໂຕ. ຣູປາຣູປມິສ຺ສໂກ ອຕ຺ຕາ ກຖິໂຕ ຣູເປນ ສທ຺ຘິໍ ເສສາຣູປຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຕາຕິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ກຖິຕາ ຣູປາທີນໍ ວິນາສທສ຺ສນໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕາຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ, ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ອຕ຺ຕາ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ ເວຕິ ຈາຕິ ອິຈ຺ຈສ຺ສ ເອວມາຄຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ. ອວເສເສສູຕິ ປນ຺ນຣສສຸ ຐາເນສຸ. ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ກຖິຕາ ຣູປວນ຺ຕາທິຠາເວນ ຄຫິຕສ຺ສ ອນິທ຺ຘາຣິຕຣູປຕ຺ຕາ.

ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ຍໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອຕ຺ຕາຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຕໍ ນິຈ຺ຈໍ ສຸຂນ຺ຕິ ຈ ສມນຸປສ຺ສເຕວ. ສາວໂກ ປນ ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາຕິ ສຸທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຣູປໍ ອຕ຺ຕາຕິ ນ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ຕຖາຠູໂຕ ຈ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ຕຖາ ເວທນາທໂຍຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອວໍ ຠວທິຏ຺ຐິປິ ອວິຊ຺ຊາຠວຕຓ຺ຫາ ວິຍ ວຏ຺ຏສ຺ສ ສມຸທໂຍເຍວາຕິ ທິຏ຺ຐິກຖາຍໍ ‘‘ເອຕ຺ຕເກນ ຄມນໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ. ທິຏ຺ຐິປ຺ປຫານກຖາຍຎ຺ຈ ‘‘ເອຕ຺ຕເກນ ຄມນໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໖໒. ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖເມວ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ‘‘ເຖຣິຍາ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຏິປຸຈ຺ຉນວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸປາສກາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິປຕ຺ຕິວເສນາຕິ ສກ຺ກາຍນິໂຣຘຄາມິນິປຏິປທາຠາເວນ. ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕວເສນ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣວເສນ ສງ຺ຄຫິຕາສງ຺ຄຫິຕວເສນາຕິ ‘‘ວເສນາ’’ຕິ ປທໍ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ກາມໍ ອສງ຺ຂໂຕ ນາມ ມຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖິ, ກິໍ ສງ຺ຂໂຕ, ອຸທາຫຸ ອສງ຺ຂໂຕຕິ ປນ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ? ‘‘ອຣິໂຍ’’ຕິ ວຈເນເນວ ມຄ຺ຄສ຺ສ ໂລກຸຕ຺ຕຣໂຕ ສິທ຺ຘາ, ສງ຺ຄາຫກຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນານໍ ປນ ມຄ຺ຄຘມ຺ມານມ຺ປິ ສິຍາ ໂລກິຍຕາຕິ ອິຘ ໂລກິຍຄ຺ຄຫຓໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ສງ຺ຄຫິຕປທເມວ ປາຬິຍໍ ອາຄຕໍ, ນ ອສງ຺ຄຫິຕປທໍ, ເຍ ປນ ສງ຺ຄາຫກຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ສງ຺ຄຫິຕາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອສງ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສງ຺ຂໂຕຕິອາທີສຸ ສເມຈ຺ຈ ສມ຺ຠຸຍ຺ຍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກໂຕຕິ ສງ຺ຂໂຕ. ຕຖາຠູໂຕ ຈ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄເຈຕນາຕິ ມຍ຺ຫໍ ມຄ຺ໂຄ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ໂຫຕຸ ສຕ຺ຕງ຺ຄິໂກ ວາຕິ ເຈຕິຕຠາເວນ ເຈຕິໂຕ. ສຫຊາຕເຈຕນາຍປິ ເຈຕິໂຕວ ຕສ຺ສາ ສຫກາຣີກາຣຓຠາວໂຕ, ຕໂຕ ເອວ ປກປ຺ປິໂຕ ອາຍູຫິໂຕ. ປຈ຺ຈເຍຫິ ນິປ຺ຜາທິຕຕ຺ຕາ ກໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ຈ. ສມາປຊ຺ຊນ຺ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ສມ຺ມເທວ ອາປຊ຺ຊນ຺ເຕນ ອຸປ຺ປາເທນ຺ເຕນ. ອິຕິ ສຕ຺ຕຫິປິ ປເທຫິ ປຈ຺ຈຍນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍເຍວ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ທສ຺ເສຕິ.

ອສງ຺ຄຫິໂຕ ຂນ຺ຘານໍ ປເທໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ມຄ຺ໂຄ ສປ຺ປເທໂສ. ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ປເທສາຕິ ຂນ຺ຘາ ນິປ຺ປເທສາ. ປທິສ຺ສຕິ ເອເຕນ ສມຸທາໂຍຕິ ຫິ ປເທໂສ, ອວຍໂວ. ອຍນ຺ຕິ ມຄ຺ໂຄ. ສປ຺ປເທສຕ຺ຕາ ເອກເທສຕ຺ຕາ. ນິປ຺ປເທເສຫິ ສມຸທາຍຠາວໂຕ ນິຣວເສສປເທເສຫິ. ຍຖາ ນຄຣໍ ຣຊ຺ເຊກເທສຠູຕໍ ຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ຣຊ຺ເຊນ ສງ຺ຄຫິຕໍ, ເອວໍ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຂນ຺ຘຕ຺ຕເຍກເທສຠູໂຕ ຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ຕີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ນຄຣໍ ວິຍ ຣຊ຺ເຊນາ’’ຕິ ອິມິນາ. ສຊາຕິໂຕຕິ ສມານຊາຕິຕາຍ, ສມານສຠາວຕ຺ຕາ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ ‘‘ນວ ໂກຏິສຫສ຺ສານີ’’ຕິອາທິນາ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໐; ອປ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໕.໕໕; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໓໗) ວຸຕ຺ຕປເຠທວເສນ ເຈວ ສມ຺ປຕ຺ຕສມາທານວິຣຕິອາທິວເສນ ຈ ຄຍ຺ຫມາໂນ ນິປ຺ປເທໂສ, ມຄ຺ຄສີລໍ ປນ ອາຊີວຏ຺ຐມກເມວ ສມຸຈ຺ເຉທວິຣຕິມຕ຺ຕເມວາຕິ ສປ຺ປເທສໍ. ສມາຘິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕາທິວເສນ ເຈວ ອຸປຈາຣປ຺ປນາສມາຘິວເສນ ຈ ອເນກເຠທຕາຍ ນິປ຺ປເທໂສ, ມຄ຺ຄສມາຘິ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣວ, ອປ຺ປນາສມາຘິ ເອວາຕິ ສປ຺ປເທໂສ. ຕຖາ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕາທິວເສນ ເຈວ ສຸຕມຍຎາຓາທິວເສນ ຈ ອເນກເຠທຕາຍ ນິປ຺ປເທໂສ, ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣາວ, ຠາວນາມຍາ ເອວາຕິ ສປ຺ປເທສາ. ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍາຕິ ສຫກາຣີກາຣຓໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ ອຕ຺ຕໂນ ພເລນ ອປ຺ເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ວີຣິເຍນ ອນຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕໍ, ສຕິຍາ ຈ ອນຸປຏ຺ຐິຕໍ. ປຄ຺ຄຫກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ຍຖາ ໂກສຊ຺ຊປກ຺ເຂ ນ ປຕິຕາ ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິ, ຕຖາ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນກິຈ຺ຈໍ. ອປິລາປນກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ຍຖາ ອາຣມ຺ມເຓ ນ ປິລວຕິ, ເອວໍ ອປິລາປນກິຈ຺ຈໍ.

ເອກໂຕ ຊາຕາຕິ ສຫຊາຕາ. ປິຏ຺ຐິໍ ທຕ຺ວາ ໂອນຕສຫາໂຍ ວິຍ ວາຍາໂມ ສມາຘິສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓ ອປ຺ປນາຍ ວິເສສປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ອໍສກູຏໍ ທຕ຺ວາ ຐິຕສຫາໂຍ ວິຍ ສຕິ ສມາຘິສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓ ທຬ຺ຫປວຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ກິຣິຍໂຕຕິ ອຸປກາຣກິຣິຍໂຕ.

ອາໂກເຏຕ຺ວາຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອາຫນິຕ຺ວາ. ຕຖາ ຫິ ວິຕກ຺ໂກ ‘‘ອາຫນນຣໂສ’’ຕິ, ໂຍຄາວຈໂຣ ຈ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຕກ຺ກາຫຕໍ ວິຕກ຺ກປຣິຍາຫຕໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຘາປີຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສງ຺ກປ຺ເປສຸ. ກິຣິຍໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣອຸປກາຣກິຣິຍໂຕ.

ສຸຠສຸຂາທິນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫວິຘມນໍ ຈຕຸກິຈ຺ຈສາຘນໍ. ປຈ຺ຈຍຕ຺ເຕນາຕິ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຠາເວນ. ຈຕຸກິຈ຺ຈສາຘນວເສເນວາຕິ ອິທໍ ມຄ຺ຄວີຣິຍສ຺ເສວ ຄຫິຕຠາວທສ຺ສນໍ. ຕຎ຺ຫິ ເອກໍເຍວ ຫຸຕ຺ວາ ຈຕຸກິຈ຺ຈໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຸປກາຣກສຠາເວນ ຈ ປຣິວາຣຏ຺ເຐນ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ໂຫຕິ. ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອິມິນາ ມຄ຺ຄຘມ຺ມານມ຺ປິ ຄຫຓໍ, ນ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຜສ຺ສາທີນໍເຍວ. ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາຕິ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທວເສນ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາ.

ສຕ຺ຕຫິ ຎາເຓຫີຕິ ປຣມຸກ຺ກໍສຄເຕຫິ ສຕ຺ຕຫິ ຊວເນຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຎາເຓຫິ, ສຕ຺ຕຫິ ວາ ອນຸປສ຺ສນາຎາເຓຫິ. ອາທິໂຕ ເສວນາ ອາເສວນາ, ຕໂຕ ປຣໍ ວຑ຺ຒນາ ຠາວນາ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຣຓໍ ພຫຸລີກມ຺ມນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎນ ຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ. ອຘິປ຺ປາຍວເສນ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖໍ. ຍຖາຣຸຕວເສນ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຖໍ ນີຕຕ຺ຖໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕຕິ ຍທິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ນີຕຕ຺ຖໍ, ອາເສວນາທິ ຈ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຈິຕ຺ເຕຫິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ. ອາເສວນາທິ ນາມ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອເນກວາຣໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຫຕິ, ນ ເອກວາຣເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ເອກໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ອາເສວນາວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸຈິຣມ຺ປິ ກາລໍ ອາເສວນາວເສເນວ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ຕຖາ ຠາວນາພຫຸລີກມ຺ມວເສນ ປວຕ຺ຕມານານິປິ, ນ ເຈຕ຺ຖ ເອຕ຺ຕກາເນວ ຈິຕ຺ຕານິ ອາເສວນາວເສນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຕການິ ຠາວນາວເສນ, ພຫຸລີກມ຺ມວເສນາຕິ ນິຍໂມ ລພ຺ຠຕິ. ອິຕິ ອເນກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກອຣິຍມຄ຺ຄໍ ວທນ຺ຕສ຺ສ ທຸນ຺ນິວາຣິໂຍວາຍໍ ໂທໂສ. ຍຖາ ປນ ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ນານາຈິຕ຺ເຕສຸ ປວຕ຺ຕປຣິຎ຺ຎາທິກິຈ຺ຈານໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ປຏິເວຘກາເລ ຍຖາຣຫໍ ຈຕຸກິຈ຺ຈສາຘນໍ, ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາ ຈ ປວຕ຺ຕິ, ເອວໍ ວິປສ຺ສນາຍ ປວຕ຺ຕາຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ອາເສວນາຠາວນາພຫຸລີກມ຺ມານິ ປຏິເວຘກາເລ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕານໍ ອາຈຣິຍານໍ ນ ໂກຈິ ໂທໂສ ອາເສວນາທີຫິ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ຈສ຺ສ ຕທາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓເຍວ ສິຊ຺ຌນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາວາ’’ຕິອາທິ. ສເຈ ສຎ຺ຊານາຕີຕິ ສເຈ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍາຄຸໍ ປິວາຫີຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ຘມ຺ມສາກຈ຺ຉາຍ ອຠພ຺ພຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໔໖໓. ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ກາຍສຎ຺ເຈຕນາທິ ລກ຺ຂເຓ ກາຍສງ຺ຂາຣາທິເກປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ອປຸຎ຺ຎາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາເຣ ເອວ. ກາຍປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ກາເຍນ ສງ຺ຂຣີຍຕິ, ນ ກາຍສມຸຏ຺ຐານຕ຺ຕາ. ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ຫິ ເຕ ຘມ຺ມາຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕີຍຕີຕິ ຈ ອິທໍ ກາເຍ ສຕິ ສພ຺ຠາວໍ, ອສຕິ ຈ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວາຈນ຺ຕິ ວຈີໂຆສໍ. ສງ຺ຂໂຣຕີຕິ ຊເນຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ນ ຫິ ຕໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣຣຫິຕຈິຕ຺ຕໍ ວຈີໂຆສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຈິຕ຺ຕປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ເອເຕນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍາທິປຈ຺ຈຍຠາໂວ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣສງ຺ຂຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມິສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ຠິນ຺ນາປິ ກາຍສງ຺ຂາຣາທິວຈນວຈນີຍຠາເວນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມິສ຺ສິຕາ ອຠິນ຺ນາ ວິຍ, ຕໂຕ ເອວ ອາລຸຬິຕາ ສໍກິຓ຺ຓາ ອວິຠູຕາ ອປາກຏາ ທຸທ຺ທີປນາ ທຸວິຎ຺ຎາປຍາ. ອາທານຄ຺ຄຫຓມຸຎ຺ຈນໂຈປນານີຕິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ກາເຍນ ອາທາຕພ຺ພສ຺ສ ອາທານສງ຺ຂາຕໍ ຄຫຓໍ, ວິສ຺ສຊ຺ຊນສງ຺ຂາຕໍ ມຸຎ຺ຈນໍ, ຍຖາຕຖາຈລນສງ຺ຂາຕໍ ໂຈປນນ຺ຕິ ອິມານິ ປາເປຕ຺ວາ ສາເຘຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ກາຍໂຕ ປວຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣາ, ກາເຍນ ສງ຺ຂຣີຍນ຺ຕີຕິ ຈ ກາຍສງ຺ຂາຣາຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຫນຸສໍໂຈປນນ຺ຕິ ຫນຸສຎ຺ຈລນໍ. ວຈີເຠທນ຺ຕິ ວາຈານິຈ຺ຉາຣຓໍ. ວາຈໍ ສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອິຘ ວຈີສງ຺ຂາຣາຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

໔໖໔. ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ ປທໍ ນິໂຣຘສ຺ສ ອາສນ຺ນານາຄຕຠາວວິສຍໍ ອາສນ຺ນໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທູຣສ຺ສ ຄຫເຓ ປໂຍຊນາຠາວໂຕ. ນິໂຣຘປາທກສ຺ສ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ ນາມາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ປທທ຺ວເຍນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິກາໂລ ກຖິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຈິຕ຺ຕໍ ຠາວິຕໍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທຈິຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ອິຕເຣສໍ ນານນ຺ຕຣິຍຠາວໂຕ. ນ ຫິ ພລທ຺ວຍຎາຓສມາຘິຈຣິຍານໍ ວສີຠາວາປາທນຈິຕ຺ເຕຫິ ວິນາ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທຈິຕ຺ຕໍ ອຈິຕ຺ຕກຠາວາຍ ໂຫຕິ.

ເສສສງ຺ຂາເຣຫີຕິ ກາຍສງ຺ຂາຣຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣຫິ. ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນເຍວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິນິໂຣເຘນ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສນ຺ຕິ ປທໍ ວຸຏ຺ຐຫນສ຺ສ ອາສນ຺ນານາຄຕຠາວວິສຍໍ ອາສນ຺ນໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທູຣສ຺ສ ຄຫເຓ ປໂຍຊນາຠາວໂຕ. ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐານສ຺ສ ຈ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ຕໂຕ ໂອຣເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ປທທ຺ວເຍນ ອນ຺ໂຕນິໂຣຘກາໂລ ກຖິໂຕ’’ຕິ. ຕຖາ ຈິຕ຺ຕໍ ຠາວິຕໍ ໂຫຕີຕິ ຍຖາ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລເມວ ອຈິຕ຺ຕກຠາໂວ, ຕໂຕ ປຣໍ ສຈິຕ຺ຕກຠາໂວ ໂຫຕິ, ຕຖາ ນິໂຣຘສ຺ສ ປຣິກມ຺ມຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາທິຕໍ ໂຫຕິ.

ປຏິສງ຺ຂາຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ອິທເມວ ກາຕພ຺ພໍ ຊານິຕ຺ວາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ. ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຈິຕ຺ຕກຠາວໍ ສມ຺ປເທວ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຖ ກສ຺ມາ ສຕ຺ຕາຫເມວ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ? ຍຖາກາລປຣິຈ຺ເຉທກຣຓໂຕ, ຕຎ຺ຈ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອາຫາຣູປຊີວີນໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຸປາທິນ຺ນກປວຕ຺ຕສ຺ສ ເອກທິວສໍ ຠຸຕ຺ຕາຫາຣສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫເມວ ຍາປນໂຕ.

ສພ຺ພາ ຜລສມາປຕ຺ຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອິທໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ສມຸຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ. ຍາ ປນ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິມສ຺ສ ປນ…ເປ… ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິມສ຺ສາຕິ ອິຘ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນິໂຣຘສມາປຊ຺ຊນຠິກ຺ຂຸໂນ. ຕສ຺ສ ປນ ຜລສມາປຕ຺ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກາວາຕິ ນິຍໂມ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ກິໍ ວາ ເອເຕນາ’’ຕິອາທິ. ອພ຺ໂພຫາຣິກາຕິ ສຸຂຸມຕ຺ຕຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ໂວຫຣິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາຕິ ເກຈິ. ນິໂຣຘສ຺ສ ປນ ປາທກຠູຕາຍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານາທິສມາຘິຈຣິຍາຍ ວເສນ ອຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກາປິ ນິໂຣຘານນ຺ຕຣຜລສມາປຕ຺ຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອຠາວໂຕ ເອວ ເຕ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ວຸຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ສຎ຺ຊີວຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອານີຕສມາປຕ຺ຕິຜລນິທສ຺ສນມ຺ປິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຠວງ຺ຄສມເຍເນເວຕໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ. ກິຣິຍມຍປວຕ຺ຕວຬຎ຺ຊນກາເລຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຣິຍມຍປວຕ຺ຕໍ ກາຍວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິປ຺ຜາໂຣ, ຕສ຺ສ ວຬຎ຺ຊນກາເລ ປວຕ຺ຕນສມເຍ. ວາຈໍ ອຠິສງ຺ຂາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ອວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຊນກຕ຺ຕາ ເຕສໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ.

ສຄຸເຓນາຕິ ສຣເສນ, ສຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຎ຺ຎຕາ ນາມ ຜລສມາປຕ຺ຕິ ຣາຄາທີຫິ ສຸຎ຺ຎຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຣາຄນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ອຠາວາ ອນິມິຕ຺ຕາ, ຣາຄປຓິຘິອາທີນໍ ອຠາວາ ອປ຺ປຓິຫິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕອປ຺ປຓິຫິເຕສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ອນິມິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຫິຕຎ຺ຈ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນຜລສມາປຕ຺ຕິຍໍ ຜສ຺ໂສ ອນິມິຕ຺ໂຕ ຜສ຺ໂສ ອປ຺ປຓິຫິໂຕ ຜສ຺ໂສ ນາມາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ອຕິທິສຕິ.

ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາທສ຺ສນໂຕ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ ສຸຎ຺ຎຕາ, ນິຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕຸຄ຺ຆາຏນໂຕ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ອນິມິຕ຺ຕາ, ສຸຂປ຺ປຓິຘິປຏິກ຺ເຂປໂຕ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາ ອປ຺ປຓິຫິຕາຕິ ອາຫ – ‘‘ສຸຎ຺ຎຕາ…ເປ… ວິປສ຺ສນາປິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ອນິຈ຺ຈໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕີຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ອນິຈ຺ຈາກາຣຄ຺ຄາຫິນິຍາ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຍາ ປຣໂຕ ເອກໂຕວຸຏ຺ຐານອຸຠໂຕວຸຏ຺ຐາເນຫິ ນິມິຕ຺ຕປວຕ຺ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ອນິຈ຺ຈໂຕ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ຈ ອິທໍ ‘‘ນ ເອກນ຺ຕິກໍ ເອວມ຺ປິ ໂຫຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ອປ຺ປຓິຫິຕວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ໂຄຕິອາທິນາ, ສຸຎ຺ຎຕວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ໂຄຕິອາທິນາ ຈ ໂຍຊນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ວິກປ຺ໂປ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ອາຄມນສ຺ສ ວວຕ຺ຖານສ຺ສ ອຠາເວນ ອວວຕ຺ຖານກຣຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ຫິ ຕໂຍ ຜສ຺ສາ ຜຸສນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ສຄຸຓໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ນາມລາເຠ ສຸຎ຺ຎຕາທິນາມກາ ຕໂຍ ຜສ຺ສາ ຜຸສນ຺ຕີຕິ ອນິຍມວຈນໍ. ສເມຕິ ຍຸຊ຺ຊຕິ ເອກສ຺ເສວ ຜສ຺ສສ຺ສ ນາມຕ຺ຕຍໂຍຄໂຕ.

ສພ຺ພສງ຺ຂຕວິວິຕ຺ຕຕາຍ ນິພ຺ພານໍ ວິເວໂກ ນາມ ອຸປຘິວິເວໂກຕິ ກຕ຺ວາ. ນິນ຺ນຕາ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂວິມຸຂສ຺ສ ຕທຠິມຸຂຕາ. ໂປຓຕາ ໂອນມນໍ, ປພ຺ຠາຣຕາ ຕໂຕ ວິສ຺ສຏ຺ຐຠາໂວ.

໔໖໕. ຈກ຺ຂາທິໂຕ ຣູປາທີສຸ ປວຕ຺ຕຣູປກາຍໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກໍ ສຸຂໍ ກາຍິກໍ ນາມ, ມໂນທ຺ວາຣິກໍ ເຈໂຕຜສ຺ສຊາຕາຍ ເຈຕສິກໍ ນາມ. ສຠາວນິທ຺ເທໂສ ສຸຂຍຕີຕິ ກຕ຺ວາ. ມຘຸຣຠາວທີປກນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐຠາວໂຊຕນໍ. ເວທຍິຕຠາວທີປກນ຺ຕິ ເວທກຠາວວິຠາວກໍ. ເວທນາ ເອວ ຫິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອາຣມ຺ມຓໍ ເວເທຕິ, ອາຣມ຺ມຓໍ ປນ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ສຠາວນິທ຺ເທໂສຕິເອວມາທິອຕ຺ຖວຈນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ຐິຕິສຸຂາຕິ ຐິຕິຍາ ຘຣມານຕາຍ ສຸຂາ, ນ ຐິຕິກ຺ຂຓມຕ຺ເຕນ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຖິຠາໂວ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂາຕິ ວິປຣິຓມເນນ ວິຄມເນນ ທຸກ຺ຂາ, ນ ນິໂຣຘກ຺ຂເຓນ. ເຕນາຫ ‘‘ນຕ຺ຖິຠາໂວ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ອປຣິຎ຺ຎາຕວຕ຺ຖຸການຎ຺ຫິ ສຸຂເວທນຸປຣໂມ ທຸກ຺ຂໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ປິຍວິປ຺ປໂຍເຄນ ທີເປຕພ຺ໂພ. ຐິຕິທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມສຸຂາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຖິຠາໂວ ທຸກ຺ຂໍ, ນຕ຺ຖິຠາໂວ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. ທຸກ຺ຂເວທນຸປຣໂມ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ສຸຂໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ຕສ຺ສ ໂຣຄສ຺ສ ວູປສເມນ ອໂຫ ສຸຂໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ. ຊານນຠາໂວຕິ ຍາຖາວສຠາວໂຕ ອວພຸຊ຺ຌນໍ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂຎ຺ຫິ ເວທນໍ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ສຸຂໍ ໂຫຕິ ຕສ຺ສ ສຸຂຸມຠາວໂຕ, ຍຖາ ຕທຎ຺ເຎ ຘມ຺ເມ ສລກ຺ຂຓໂຕ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໂຕ ຈ ສມ຺ມເທວ ອວໂພໂຘ ປຣມໍ ສຸຂໍ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;

ລຠຕີ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ, ອມຕໍ ຕໍ ວິຊານຕ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໗໔);

ອຊານນຠາໂວຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທຸກ຺ຂຎ຺ຫິ ສມ຺ໂມຫວິຫາໂຣຕິ. ອປໂຣ ນໂຍ ຊານນຠາໂວຕິ ຊານນສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ສພ຺ຠາໂວ. ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຫິ ຎາໂຓປນິສ຺ສຍາ ຈ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ເວທນາ ສຸຂາ ອິຏ຺ຐາກາຣາ. ຍຖາຫ ‘‘ອິຏ຺ຐາ ເຈວ ອິຏ຺ຐຜລາ ຈາ’’ຕິ. ອຊານນຠາໂວ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກຕໂມ ອນຸສໂຍ ອນຸເສຕີຕິ ກາມຣາຄານຸສຍາທີສຸ ສຕ຺ຕສຸ ອນຸສເຍສຸ ກຕໂມ ອນຸສໂຍ ອນຸສຍວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ? ອປ຺ປຫີນຠາເວນ ຫິ ສນ຺ຕາເນ ອນຸສຍນ຺ຕີຕິ ອນຸສຍາ, ອນຸຣູປໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ກາຣຓລາເຠ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫຕາ ເນສໍ ທສ຺ສິຕາ. ອປ຺ປຫີນາ ຫິ ກິເລສາ ກາຣຓລາເຠ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ສຍິໂຕ ວິຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເຕ ຈ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ອນາຄຕາ ກິເລສາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ອຕີຕາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ຕໍສຠາວຕ຺ຕາ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ນ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ກາລເຠເທນ ສຠາວເຠໂທ ອຕ຺ຖິ. ຍທິ ອປ຺ປຫີນຏ຺ໂຐ ອນຸສຍຏ຺ໂຐ, ນນຸ ສພ຺ເພປິ ກິເລສາ ອປ຺ປຫີນາ ອນຸສຍາ ຠເວຍ຺ຍຸນ຺ຕິ? ນ ມຍໍ ອປ຺ປຫີນຕາມຕ຺ເຕນ ອນຸສຍຏ຺ຐໍ ວທາມ, ອຖ ໂຂ ປນ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ຖາມຄຕາ ກິເລສາ ອນຸສຍາ. ອິທໍ ຖາມຄມນຎ຺ຈ ຣາຄາທີນເມວ ອາເວຓິໂກ ສຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຍໂຕ ອຠິຘມ຺ເມ – ‘‘ຖາມຄຕໍ ອນຸສຍໍ ປຊຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສຕິ ຣາຄານຸສໂຍ. ອປ຺ປຫີໂນຕິ ອປ຺ປຫີນຠາວມຸເຂນ ອນຸສຍນຏ຺ຐມາຫ. ໂສ ຈ ອປຣິຎ຺ຎາຕກ຺ຂນ຺ຘວຕ຺ຖຸໂຕ, ປຣິຎ຺ຎາເຕສຸ ປຕິຏ຺ຐໍ ນ ລຠຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ສພ຺ພາຍ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ’’ຕິ. ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈາຍໍ ອນຸສຍຏ຺ໂຐ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ສພ຺ພໍ ສຸຂໍ ເວທນໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ວຕ຺ຖຸວເສນປິ ປນ ອນຸສຍຏ຺ໂຐ ເວທິຕພ຺ໂພ, ໂຍ ‘‘ຠູມິລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໘໓໔) ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຠູມີຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ເຕຠູມກາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ. ຠູມິລທ຺ຘໍ ນາມ ເຕສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣຫໍ ກິເລສຊາຕໍ. ເຕນ ຫິ ສາ ຠູມິລທ຺ຘາ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຠູມິລທ຺ຘນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສາ ຈ ໂຂ ນ ອາຣມ຺ມຓວເສນ. ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຫິ ສພ຺ເພປິ ອຕີຕານາຄເຕ ປຣິຎ຺ຎາເຕປິ ຈ ຂີຓາສວານໍ ຂນ຺ເຘ ອາຣພ຺ຠ ກິເລສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ມຫາກຈ຺ຈານອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາທີນໍ ຂນ຺ເຘ ອາຣພ຺ຠ ໂສເຣຍ຺ຍເສຏ຺ຐິນນ຺ທມາຓວກາທີນໍ ວິຍ. ຍທິ ຈ ຕໍ ຠູມິລທ຺ຘໍ ນາມ ສິຍາ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປເຫຍ຺ຍໂຕ ນ ໂກຈິ ຠວມູລໍ ປຊເຫຍ຺ຍ, ວຕ຺ຖຸວເສນ ປນ ຠູມິລທ຺ຘໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຫິ ວິປສ຺ສນາຍ ອປຣິຎ຺ຎາຕາ ຂນ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາທໂຕ ປຠຸຕິ ເຕສຸ ວຏ຺ຏມູລໍ ກິເລສຊາຕໍ ອນຸເສຕິ. ຕໍ ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ຠູມິລທ຺ຘນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ອິມິນາ ‘‘ນ ສພ຺ພາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ໂສ ອປ຺ປຫີໂນ, ນ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ເວທນໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິໍ ອຕິທິສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ໂຍ ອນຸສໂຍ ຍຕ຺ຖ ອນຸເສຕິ, ໂສ ປຫີຍມາໂນ ຕຕ຺ຖ ປຫີໂນ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຫານປຸຈ຺ຉາ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ກິໍ ປຫາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ປຫານປຸຈ຺ຉາ ນາມາ’’ຕິ.

ເອເກເນວ ພ຺ຍາກຣເຓນາຕິ ‘‘ອິຘາວຸໂສ, ວິສາຂ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໓໗໔) ເອເກເນວ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ. ທ຺ເວ ປຸຈ຺ຉາຕິ ອນຸສຍປຸຈ຺ຉາ ປຫານປຸຈ຺ຉາຕິ ທ຺ເວປິ ປຸຈ຺ຉາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ‘‘ຣາຄໍ ເຕນ ປຊຫຕີ’’ຕິ ອິທເມກໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ‘‘ນ ຕຕ຺ຖ ຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ ອິທເມກໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ປຸຈ຺ຉານຸກ຺ກມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ປຫານກ຺ກເມນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ປວຕ຺ຕາ. ‘‘ທ຺ເວ ປຸຈ຺ຉາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສີ’’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ອິຘາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຖາວິກ຺ຂມ຺ຠິຕເມວ ກຕ຺ວາຕິ ອິມິນາ ໂຍ ຣາຄໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ປຸນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອປ຺ປທານໂຕ ຕຖາວິກ຺ຂມ຺ຠິຕເມວ ກຕ຺ວາ ມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາເຕຕິ, ຕສ຺ສ ວເສນ ‘‘ຣາຄໍ ເຕນ ປຊຫຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ຣາຄານຸສໂຍ ອນຸເສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກາໂມຆາທີຫິ ຈຕູຫິ ໂອເຆຫິ ສໍສາຣຠໂວເຆເນວ ວາ ເວຄສາ ວຸຍ຺ຫມາເນສຸ ສຕ຺ເຕສຸ ຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ປນ ຄາຘຠາວໂຕ ປຕິຏ຺ຐານຠູຕໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ຕິຓ຺ໂຓ ປາຣງ຺ຄໂຕ ຖເລ ຕິຏ຺ຐຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໘; ອິຕິວຸ. ໖໙; ປຸ. ປ. ໑໘໗).

ສຸຎ຺ຎຕາທິເຠເທນ ອເນກເຠທຕ຺ຕາ ປາຬິຍໍ ‘‘ອນຸຕ຺ຕເຣສູ’’ຕິ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສຕິ ‘‘ອນຸຕ຺ຕຣາ ວິໂມກ຺ຂາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ເຕສໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຣຫຕ຺ຕຠາວສາມຎ຺ເຎນ ‘‘ອຣຫຕ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິສເຍ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມໍ. ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ລເຠຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕສ຺ສ, ປຕ຺ເຖນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏ຺ຐເປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເຈຕ຺ຖ ເຫຕຸມ຺ຫິ ອນ຺ຕສທ຺ໂທ. ກຖໍ ປນ ອຣຫຕ຺ຕວິສຍາ ປຕ຺ຖນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ນ ກາຈິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຖນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ ອວິສຍຠາວໂຕ. ປຣິກປ຺ປິຕຣູປໍ ປນ ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປຕ຺ຖນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປິຫາປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຣມ຺ປຣປຈ຺ຈຍຕໍ ສນ຺ຘາຍ, ອຸຊຸກໍ ປນ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ປຕ຺ຖນາຍ ປຏ຺ຐປນມູລກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ອິທໍ ປນ ເສວິຕພ຺ພໍ ໂທມນສ຺ສໍ ອກຸສລປ຺ປຫານສ຺ສ ກຸສລາຠິວຸຑ຺ຒິຍາ ຈ ນິມິຕ຺ຕຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ໂທມນສ຺ສມ຺ປາຫໍ, ເທວານມິນ຺ທ, ທຸວິເຘນ ວທາມິ ເສວິຕພ຺ພມ຺ປິ ອເສວິຕພ຺ພມ຺ປີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໕໙-໓໖໒). ຕີຫິ ມາເສຫິ ສມ຺ປຊ຺ຊນກາ ເຕມາສິກາ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິມສ຺ມິໍ ວາເຣຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປວາຣຓວາເຣ. ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓນ຺ຕິ ‘‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອຫ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓໍ. ອຣຫນ຺ຕານເມວ ເຫສ ປວາຣຓາ.

ນ ກທາຈິ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ປຫາຍກຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ໂທມນສ຺ເສນ ວາ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ປຣິຍາເຍເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ປຣໂຕ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ປຏິປທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຖນໍ ຐເປຕ຺ວາ. ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕີຕິ ໂອວາທວເສນ ອຕ຺ຕານໍ ສມຸຕ຺ເຕເຊນ຺ໂຕ ກເຖຕິ. ສີເລນ ຫີນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ອຣຫຕ຺ຕາຍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ເຕຫິ ສີເລນ ຫີນຏ຺ຐານໍ ກິໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຸປຣິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອຂຓ຺ຑາທິຠາວໂຕ ສຸໂຘຕຊາຕິມຓິ ວິຍ ສຸຏ຺ຐຸ ປຣິສຸທ຺ຘໍ. ສຸປຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ກທາຈິປິ ສງ຺ໂກຈາຠາວໂຕ ວີຣິຍໍ ສຸຏ຺ຐຸ ປຄ຺ຄຫິຕໍ. ປຎ຺ຎາຕິ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອນຘິຠູຕຕາຍ ອກຸຓ຺ຐາ ຕິກ຺ຂວິສທາ ສງ຺ຂາຣານໍ ສມ຺ມສເນ ສູຣາ ຫຸຕ຺ວາ ວຫຕິ ປວຕ຺ຕຕິ. ປຣິຍາເຍນາຕິ ຕສ຺ສ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕຸປນິສ຺ສຍຕາປຣິຍາເຍນ. ອາຣມ຺ມຓວເສນ ອນຸສຍນໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນເມຕ຺ຖ ປຫານໍ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຫີໂນວ ຕຕ຺ຖ ປຏິຆານຸສໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຕຕິຍຊ຺ຌາເນນ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕພ຺ພາ ອວິຊ຺ຊາ, ສາ ເອວ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທີຍຕີຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊານຸສຍໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອນຸສຍສທິສຕາຍ ວາ. ‘‘ຣາຄານຸສຍໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ນານຸເສຕິ ນາມ ຕຕ຺ຖ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ຈາກຣຓໂຕ.

໔໖໖. ຕສ຺ມາຕິ ປຈ຺ຈນີກຕ຺ຕາ ສຠາວໂຕ ກິຈ຺ຈໂຕ ປຈ຺ຈຍໂຕ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິສຠາຄປຏິຠາໂຄ ກຖິໂຕ ‘‘ກຓ຺ຫສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາຄາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອນ຺ຘກາຣາຕິ ອນ຺ຘກາຣສທິສາ ອປ຺ປກາ ສຠາວໂຕ. ອວິຠູຕາ ອປາກຏາ ອໂນຬາຣິກຠາວໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ທຸທ຺ທີປນາ ທຸວິຎ຺ຎາປນາ. ຕາທິສາວາຕິ ອຸເປກ຺ຂາສທິສາວ. ຍຖາ ອຸເປກ຺ຂາ ສຸຂທຸກ຺ຂານິ ວິຍ ນ ໂອຬາຣິກາ, ເອວໍ ອວິຊ຺ຊາ ຣາຄໂທສາ ວິຍ ນ ໂອຬາຣິກາ. ອຖ ໂຂ ອນ຺ຘກາຣາ ອວິຠູຕາ ທຸທ຺ທີປນາ ທຸວິຎ຺ຎາປນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຠາຄປຏິຠາໂຄ ກຖິໂຕ ‘‘ປຓິຘິ ປຏິໂຆໂສ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ຍຕ຺ຕເກສຸ ຐາເນສູຕິ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ຍຕ຺ຕເກສຸ ຐາເນສຸ, ຍຕ຺ຖ ວາ ເຎຍ຺ຍຏ຺ຐາເນສຸ. ວິສຠາຄປຏິຠາໂຄຕິ ອນ຺ຘກາຣສ຺ສ ວິຍ ອາໂລໂກ ວິຆາຕກປຏິຠາໂຄ. ວິຊ຺ຊາຕິ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ຜລນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸໂຠເປເຕ ຘມ຺ມາ ອນາສວາ’’ຕິ. ອນາສວຏ຺ເຐນາຕິອາທີສຸ ປຓີຕຏ຺ເຐນາຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ໂສປິ ຫິ ວິມຸຕ຺ຕິນິພ຺ພານານໍ ສາຘາຣໂຓ, ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອສງ຺ຂຕຏ຺ເຐນ ນິພ຺ພານສ຺ສ ວິສຠາຄຕາປິ ລພ຺ຠເຕວ. ປຎ຺ຫໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄໂຕສິ, ອປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຎ຺ຫານໍ ປຣິຈ຺ເຉທປມາຓໍ ຄເຫຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນາສກ຺ຂິ ປຎ຺ຫານໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ. ອປ຺ປຏິຠາຄຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ສຠາຄປຏິຠາເຄນ ອປ຺ປຏິຠາຄຘມ຺ມສ຺ສ. ອນາຄຕາທິປຣິຍາເຍນ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຠາຄປຏິຠາໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ, ວິສຠາເຄ ຈ ອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມາ, ຕສ຺ມາ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ກິຎ຺ຈິ ສຠາຄປຏິຠາຄໍ ສນ຺ຘາຍ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຈ຺ຈຍາສີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສງ຺ຂຕສ຺ສ ຫິ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐສ຺ສ ເອກນ຺ຕນິຈ຺ຈສ຺ສ ສໂຕ ນິພ຺ພານສ຺ສ ກຸໂຕ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ສຠາຄສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ. ເຕນາຫ ‘‘ນິພ຺ພານໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ວິຣທ຺ໂຘຕິ ເອຕ຺ຖ ສຠາຄປຏິຠາຄໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ນິຈ຺ຉຍາຠາວໂຕ ປຸຈ຺ຉິຕມຕ຺ຖໍ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາວ ປຸຈ຺ຉິ, ນ ອຊານິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ເຫຏ຺ຐາ ສພ຺ພປຸຈ຺ຉາ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນນເຍນ ຊານິຕ຺ວາວ ປວຕ຺ຕາຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ເຖຣີ ປນ ຕໍ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕມຕ຺ຖໍ ສຠາວໂຕ ວິຠາເວນ຺ຕີ ສຕ຺ຖຸ ເທສນາຎາຓໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ນິພ຺ພາໂນຄຘນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ໂອຄາຫິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ນິພ຺ພານນ຺ໂຕຄຘໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນິພ຺ພານພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ນິພ຺ພານໍ ອນຸປວິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ. ອສ຺ສາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ.

໔໖໗. ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປຓ຺ຑິຈ຺ຈໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຘາຕຸກຸສລາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຫຕິ? ຍໂຕ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ຘາຕຸກຸສໂລ ຈ ໂຫຕິ, ອາຍຕນກຸສໂລ ຈ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທກຸສໂລ ຈ ຐານາຏ຺ຐານກຸສໂລ ຈ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໔). ປຎ຺ຎາມຫຕ຺ຕໍ ນາມ ເຖຣິຍາ ອເສກ຺ຂປ຺ປຏິສມ຺ຠິທປ຺ປຕ຺ຕາຍ ປຏິສມ຺ຠິທາໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ຐິຕຕາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຫນ຺ເຕ ອຕ຺ເຖ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣາຊຍຸຕ຺ເຕຫີຕິ ຣຎ຺ໂຎ ກມ຺ເມ ນິຍຸຕ຺ຕປຸຣິເສຫິ. ອາຫຈ຺ຈວຈເນນາຕິ ສຕ຺ຖາຣາ ກຣຓາທີນິ ອາຫນິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຈເນນ. ຍເທຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ນ ວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຈູຬເວທລ຺ລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.