໙. ມຫາອສ຺ສປຸຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໑໕. ຊານປທິໂນຕິ ຊນປທວນ຺ໂຕ, ຊນປທສ຺ສ ວາ ອິສ຺ສຣາ ຣາຊກຸມາຣາ ໂຄຕ຺ຕວເສນ ອງ຺ຄາ ນາມ. ເຕສໍ ນິວາໂສ ຍທິ ເອໂກ ຊນປໂທ, ກຖໍ ພຫຸວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ເທນາ’’ຕິ. ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ ຫິ ອີທິເສສຸ ຐາເນສຸ ຍຸຕ຺ເຕ ວິຍ ສລິງ຺ຄວຈນານິ (ປາຓິນິ ໑.໒.໕໑) ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ຣຸຬ຺ຫີ ຍຖາ ‘‘ກຸຣູສຸ ວິຫຣຕິ, ມລ຺ເລສຸ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ຈ. ຕພ຺ພິເສສເນ ປນ ຊນປທສທ຺ເທ ຊາຕິສທ຺ເທ ເອກວຈນເມວ. ເຕນາຫ ‘‘ອງ຺ເຄສຸ ຊນປເທ’’ຕິ. ອສ຺ສາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ປາສາຓານິ, ຕານິ ສຸນ຺ທຣານິ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ‘‘ອສ຺ສປຸຣ’’ນ຺ຕິ ໂສ ນິຄໂມ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເກຈີ. ອປເຣ ປນ ອາຊານີໂຍ ອສ຺ໂສ ຣຎ຺ໂຎ ຕຕ຺ຖ ຄຫຓໍ ອຸປຄໂຕຕິ ‘‘ອສ຺ສປຸຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ. ກິໍ ເຕຫິ, ນາມເມຕໍ ຕສ຺ສ ນິຄມສ຺ສ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ນິພທ຺ຘວສນຏ຺ຐານໍ ກິຎ຺ຈິ ນາໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ’’ຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ປາຬິຍໍ ‘‘ອສ຺ສປຸຣໍ ນາມ ອງ຺ຄານໍ ນິຄໂມ’’ຕິ ໂຄຈຣຄາມກິຕ຺ຕນເມວ ກຕໍ.

ເອວຣູເປນ ສີເລນາຕິອາທີສຸ ສີລຄ຺ຄຫເຓນ ວາຣິຕ຺ຕສີລມາຫ. ເຕນ ສມ຺ມາວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີເວ ທສ຺ເສຕິ. ອາຈາຣຄ຺ຄຫເຓນ ຈາຣິຕ຺ຕສີລໍ. ເຕນ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ກາຍວຈີສມາຈາຣໍ. ປຏິປຕ຺ຕິຄ຺ຄຫເຓນ ສມຖວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລສງ຺ຄຫໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ. ລຊ຺ຊິໂນຕິ ອິມິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສີລາຈາຣມູລກາຣຓໍ. ເປສລາຕິ ອິມິນາ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ. ອຸຬາຣຄຸຓາຕິ ອິມິນາ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປາຣິປູຣິໍ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ເສວ ວຓ຺ຓໍ ກເຖນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ເຕສໍ ອຸປາສການໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຠິກ຺ຂູນໍ ຄຸຓກິຕ຺ຕນປສຸຕຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ປນ ສທ຺ຘມ຺ເມປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘປິ ອຠິປ຺ປສນ຺ນາ ເອວ. ເຕນາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘມາມກາ ຘມ຺ມມາມກາ’’ຕິ. ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕເຍ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ອຠິປ຺ປສນ຺ນາ ອິຕຣທ຺ວເຍ ອຠິປ຺ປສນ຺ນາ ເອວ ຕທວິນາຠາວໂຕ. ປິຓ຺ຑປາຕາປຈາຍເນຕິ ລກ຺ຂຓວຈນເມຕໍ ຍຖາ ‘‘ກາເກຫິ ສປ຺ປິ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຈຍປຏິປູຊເນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຈຍທາຍການຎ຺ຫິ ກາຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ມຫປ຺ຜລຠາວສ຺ສ ກຣຓໍ ອິຘ ‘‘ປິຓ຺ຑປາຕາປຈາຍນ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

ສມຓກຣຓາຕິ ສມຓຠາວກຣາ, ສມຓຠາວສ຺ສ ກາຣກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ປນ ເອກນ຺ຕໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປາທິຕາ ວຑ຺ຒິຕາ ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມາທາຍ ປຣິປູຣິຕາ’’ຕິ. ສມຓຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສມຓວເສນ, ນ ສາມຎ຺ຎມຕ຺ເຕນາຕິ ອາຫ ‘‘ສມິຕປາປສມຓ’’ນ຺ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຣຓາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ເອວ ຈາຍໍ ເຠໂທ, ຍທິທໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ, ນ ອຕ຺ຖໂຕ. ສມເຓນກຕ຺ຕພ຺ພຘມ຺ມາຕິ ສມຓຘມ຺ເມ ຐິເຕນ ສມ຺ປາເທຕພ຺ພຘມ຺ມາ. ໂຍ ຫິ ເຫຏ຺ຐິມສິກ຺ຂາສງ຺ຂາຕສມຓຠາເວ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ເຕນ ເຍ ອຸປຣິສິກ຺ຂາສງ຺ຂາຕສມຓຠາວາ ສມ຺ປາເທຕພ຺ພາ, ເຕສໍ ວເສເນວ ວຸຕ຺ຕສມເຓນ ກຕ຺ຕພ຺ພຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ຕຖາ ຫິ ເຕສໍ ສມຓຠາວາວຫຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເຕປິ ຈ ສມຓກຣຓາ ໂຫນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ. ອິຘ ປນາຕິ ມຫາອສ຺ສປຸເຣ. ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປາທິວເສນ ເທສນາ ວິຕ຺ຖາຣິຕາຕິ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປ-ປຣິສຸທ຺ຘກາຍວຈີມໂນສມາຈາຣາຊີວອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣ-ໂຠຊເນມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕ- ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎ-ຌານວິຊ຺ຊາວເສນ ສມຓກຣຓຘມ຺ມເທສນາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເທສິຕາ, ນ ຕິກນິປາເຕ ວິຍ ສງ຺ເຂປໂຕ. ຜລຄ຺ຄຫເຓເນວ ວິປາກຜລໍ ຄຫິຕໍ, ຕໍ ປນ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສາມຎ຺ຎຜລໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອານິສໍສຄ຺ຄຫເຓນ ປິຍມນາປຕາທິອຸທ຺ຣໂຍ. ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ໂຖຕິ ຕສ຺ເສວ ອວຎ຺ຈາປທສ຺ເສວ ອຕ຺ຖນິທ຺ເທໂສ. ‘‘ຍສ຺ສາ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ. ເອຕ຺ຕເກນ ຐາເນນາຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ປາຬິປເທເສນ. ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປາທີນໍ ອຸປຣິ ປາຬິຍໍ ວຸຈ຺ຈມານານໍ ສມຓກຣຓຘມ຺ມານໍ. ວຓ຺ຓໍ ກເຖສີຕິ ຄຸຓໍ ອານິສໍສໍ ອຠາສິ. ສຕິປຏ຺ຐາເນ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ອປິຈ ວຓ຺ຓຠຓນເມຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສຕິປຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໗໓; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໖) ວຸຕ຺ຕນເຍນ.

໔໑໖. ຍໍ ຫິຣີຍຕີຕິ ເຍນ ຘມ຺ເມນ ເຫຕຸຠູເຕນ ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ. ກຣເຓ ເຫຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ. ຍນ຺ຕິ ວາ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຘມ຺ໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫິຣີຍິຕພ຺ເພນາຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ, ຫິຣີຍິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອຕ຺ຕປ຺ປິຕພ຺ເພນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຊາຕິອາທິ ສມຸຏ຺ຐານໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ຫິຣີ, ພຫິທ຺ຘາ ອຕ຺ຕໂຕ ພຫິຠູໂຕ ປຣສຕ຺ໂຕ ສມຸຏ຺ຐານໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ພຫິທ຺ຘາສມຸຏ຺ຐານໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ອຕ຺ຕາຘິປຕິໂຕ ອາຄຕາ ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍາ, ອຕ຺ຕານໍ ອຘິປຕິໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ. ລຊ຺ຊາສຠາວສຓ຺ຐິຕາຕິ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉນສຠາວຏ຺ຐາຍິນີ. ສປ຺ປຕິສ຺ສວລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ຄຣຸນາ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ວຸຕ຺ເຕ ຄາຣວວເສນ ປຕິສ຺ສວນໍ ປຕິສ຺ສໂວ, ສຫ ປຕິສ຺ສເວນາຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ສວໍ, ປຕິສ຺ສວຠູຕໍ ຕໍສຠາວຎ຺ຈ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຄາຣວໍ. ຊາຕິອາທິມຫຕ຺ຕຕາປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຈ ຫິຣີ ຕຕ຺ຖ ຄາຣວວເສນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ສວລກ຺ຂຓາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຠຍສຠາວສຓ຺ຐິຕນ຺ຕິ ປາປໂຕ ຠາຍນສຠາວຏ຺ຐາຍີ, ວຊ຺ຊຠີຣຸກຠຍທສ຺ສາວິລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ວຊ຺ຊໍ ຠາຍຕິ ຕໍ ຠຍໂຕ ປສ຺ສຕີຕິ ວຊ຺ຊຠີຣຸກຠຍທສ຺ສາວີ, ເອວໍສຠາວໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາທິຕາ ຈ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປານໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປາກຏຠາເວເນວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ປເຣສໍ ກທາຈິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິປ຺ປໂຍຄາ. ນ ຫິ ລຊ຺ຊນໍ ນິພ຺ຠຍໍ, ປາປຠຍໍ ວາ ອລຊ຺ຊນໍ ໂຫຕີຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑.ພລຣາສິວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂລກມຣິຍາທສ຺ສ ປາລນໂຕ ໂລກປາລຘມ຺ມາ ນາມ. ສຸກ຺ກາຕິ ໂອທາຕາ ປຠສ຺ສຣຠາວກາຣກາ, ສຸກ຺ກາຠິຊາຕິເຫຕຸຕາຍ ວາ ສຸກ຺ກາ. ສມ຺ເຠທນ຺ຕິ ອາຈາຣມຣິຍາທາສງ຺ກຣໍ. ເທວຠາວາວຫາ ຘມ຺ມາຕິ ເທວຘມ຺ມາ.

ສຸກ຺ກຘມ຺ມສມາຫິຕາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຸກ຺ກຘມ຺ມສມງ຺ຄິໂນ. ສນ຺ໂຕຕິ ວູປສນ຺ຕໂທສາ. ສປ຺ປຸຣິສາຕິ ສນ຺ຕຊນາ. ສປຣຫິຕສາຘກາ ຫິ ສາຘໂວ.

ອວຍວວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມຸທາຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ, ອວຍເວນ ຈ ສມຸທາຍສ຺ສ ອປທິສິຕພ຺ພໂຕ ໂອວາທູປສມ຺ປທາວຫໂອວາເທກເທໂສ ໂອວາທູປສມ຺ປທາຕິ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອສ຺ສປຸເຣ. ເອເຕ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປຘມ຺ມາ. ສມຓຘມ຺ມາ ນາມາຕິ ທສ຺ສິຕາ ມູລຠູຕສມຓຠາວກຣາ ຘມ຺ມາຕິ ກຕ຺ວາ. ຕຖາ ຫິ ເຕສໍ ອາທິໂຕ ຄຫຓໍ.

ຍສ຺ສ ອຘິຄເມນ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ສມຓາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ‘‘ສມຓສ຺ສ ກມ຺ມໍ ປຏິປທາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ ສາມຎ຺ຎໍ, ຕສ຺ສ ປນ ຜລຠາວໂຕ, ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ອຣຓີຍໂຕ ຜລນິພ຺ພານານິ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ. ຣາຄໍ ເຂເປຕີຕິ ຣາຄກ຺ຂໂຍ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ຣາໂຄ ຂີຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຣາຄກ຺ຂໂຍ, ນິພ຺ພານໍ. ຜລໍ ປນ ກາຣຓູປຈາເຣນ ຣາຄກ຺ຂໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສາມຎ຺ຎຠູໂຕ ອຕ຺ໂຖ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ, ມຄ຺ໂຄ, ສາມຎ຺ຎສ຺ສ ອຕ຺ໂຖຕິ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ, ຜລນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ຄມ຺ປິ ຜລມ຺ປິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ ກຖິໂຕ’’ຕິ. ຕຍິທໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີລາທິປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາປິ ຫິ ອິຘ ‘‘ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຄຫິຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສຕິ ອຸຕ຺ຕຣິກຣຓີເຍ’’ຕິ. ປຏິເວທຍາມີຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຎາເປມິ.

໔໑໗. ກມ຺ມປຖວເສເນວາຕິ ອກຸສລກມ຺ມປຖຠາເວເນວ, ຕໂຕ ຕາທິສມ຺ປິ ອກຸສລກມ຺ມໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ກາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລຠາເວເນວ ຕໂຕ ໂອຣມຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສິກ຺ຂາປທພທ຺ເຘນາຕິ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎາປເນນ. ປານີຍຆເຏ ວາ ປຕ຺ເຕ ວາ ກາການໍ ຫຕ຺ຖໍ ວາ ທຓ຺ຑໍ ວາ ເລຑ຺ຑຸໍ ວາຕິ ສພ຺ພມິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຫິ ຐິຕານໍ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ປາຓີນໍ ອຸຏ຺ຐາປນາທິ ສພ຺ພໍ ອນິຏ຺ຐກຣຓໍ ອິຘ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣຠາເວເນວ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ. ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ອຸທ຺ຘມຸທ຺ຘໍ ຕໂນຕີຕິ ອຸຕ຺ຕາໂນ. ເອວໍຠູໂຕ ຈ ເກນຈິ ອນຸປ຺ປາທຠູມິຍໍ ສຎ຺ຊາຕສາລກລ຺ຍາຓີຂນ຺ໂຘ ວິຍ ອຸປຣູປຣິ ອຸຄ຺ຄຕຸຄ຺ຄໂຕ ປາກໂຏ ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຄ຺ຄໂຕ ປາກໂຏ’’ຕິ. ອນາວໂຏຕິ ອນິວຸໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອສຎ຺ຉນ຺ໂນ’’ຕິ, ນຈ຺ຉາເທຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກສທິໂສ ວິສຸທ຺ຘຠາເວນ. ອນ຺ຕຣນ຺ຕເຣ ຉິທ຺ທຣຫິໂຕ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສນ຺ຘາເນນ. ສໍວຸໂຕ ກາຍິກສ຺ສ ສໍວຣສ຺ສ ອນຸປກ຺ກິເລສໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ກິເລສານໍ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫເນນາ’’ຕິ.

໔໑໘. ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ລຫຸກຕຣໍ ກາກຸຏ຺ຐາປນາທິກາຍກມ຺ມໍ ກາຍສມາຈາຣສ຺ສ ອປຣິສຸທ຺ຘຠາວາວຫໍ ສລ຺ເລຂວິໂກປນໂຕ, ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກນມຕ຺ຕຎ຺ຈ ມໂນສມາຈາຣສ຺ສ, ເອວໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອນິຍ຺ຍານກຖາກຖນມຕ຺ຕໍ ວຈີສມາຈາຣສ຺ສ ອປຣິສຸທ຺ຘຠາວາວຫໍ ສລ຺ເລຂວິໂກປນໂຕ, ນ ຫສາຘິປ຺ປາເຍນ ມຸສາກຖນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຫສາຘິປ຺ປາເຍນ ຫິ ມຸສາກຖນໍ ສິກ຺ຂາປທພທ຺ເຘເນວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ.

໔໒໐. ອາຊີໂວປິ ເອກຈ຺ໂຈ ກມ຺ມປຖວເສນ ວາຣິໂຕ ລພ຺ຠຕິ. ໂສ ປນ ອຕິໂອຬາຣິໂກ ກາຍວຈີສມາຈາຣວາເຣສຸ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ເອວາຕິ ນ ຄຫິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຍ ປນ ‘‘ຕາທິໂສ ຠິກ຺ຂູນໍ ອໂຍຄ຺ຍໂຕ ນ ຄຫິໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ ຕຖາ ສຕິ ກາຍວຈີສມາຈາຣວາເຣປິ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄເຫຕພ຺ພຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ. ‘‘ຂາທຖ ປິວຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາ ອຕ຺ຕໂນ ຂາທິຕຸກາມຕາທີປເນນ, ປຣິຍາຍກຖາຠາວໂຕ ປເນສາ ສລ຺ເລຂວິໂກປນາ ຊາຕາ.

໔໒໒. ອເນສນໍ ປຫາຍ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ປຣິເຍສນມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ນາມ. ທາຍກສ຺ສ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປມາຓຎ຺ຎຸຕາປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປຏິຄ຺ຄຫຓມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ນາມ. ໂຍນິໂສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປຣິໂຠຄມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ນາມ.

໔໒໓. ເອກສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສຕິ ມຊ຺ຌິມຍາມສຎ຺ຎິເຕ ເອກສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສ. ‘‘ວາເມນ ປສ຺ເສນ ເສນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ. ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສນ ສຍາໂນ ນາມ ນຕ຺ຖິ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖສ຺ສ ສຣີຣຄ຺ຄຫຓາທິປໂຍຄກ຺ຂມໂຕ. ປຸຣິສວເສນ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຕຊຸສ຺ສທຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ສີຫສ຺ສ ອຠີຣຸກຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຠີຣຸກາ ຫິ ເສສມິຄາ ອຕ຺ຕໂນ ອາສຍໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສນ຺ຕາສປຸພ຺ພກໍ ຍຖາ ຕຖາ ສຍນ຺ຕິ, ສີໂຫ ປນ ອຠີຣຸກຠາວໂຕ ສໂຕກາຣີ ຠິກ຺ຂຸ ວິຍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາວ ສຍຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ທ຺ເວ ປຸຣິມປາເທ’’ຕິອາທິ. ເສຕິ ອພ຺ຍາວຏຠາເວນ ປວຕ຺ຕຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ເສຍ຺ຍາ, ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເມວ ເສຍ຺ຍາ. ກິໍ ປນ ຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານນ຺ຕິ? ອານາປານຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຐຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຠຄວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄໍ ອຘິຄໂຕ ຕຖາຄໂຕ ຊາໂຕຕິ ເກຈິ, ຕຍິທໍ ປທຏ຺ຐານໍ ນາມ ນ ເສຍ຺ຍາ. ອປເຣ ປນ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມນນ຺ຕຣາ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພາຍີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ໂລກິຍຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິ ຕຖາຄຕເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕຖາ ສຕິ ປຣິນິພ຺ພານກາລິກາ ຕຖາຄຕເສຍ຺ຍາຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ຈ ຠຄວາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊນພຫຸໂລ ວິຫາສິ, ອຄ຺ຄຜລຌານໍ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ສຕ຺ຕານໍ ນິທ຺ທຸປຄມນລກ຺ຂຓາ ເສຍ຺ຍາ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕວາຣວເສນ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ເຕສໍ ປຐມຊາຕິສມນ຺ວຍໍ ເຍຠຸຍ຺ຍວຸຕ຺ຕິກໍ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ອຣິຍຊາຕິສມນ຺ວຍໍ ເຍຠຸຍ຺ຍວຸຕ຺ຕິກໍ ອຄ຺ຄຜລຠູຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ‘‘ຕຖາຄຕເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສີຫເສຍ຺ຍາຕິ ເສຏ຺ຐເສຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕມເສຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໔໒໖. ວິຄຕນ຺ຕານີຕິ ອິຓມູລານິ. ເຕສນ຺ຕິ ອິຓມູລານໍ. ປຣິຍນ຺ໂຕຕິ ອວເສໂສ.

ປວຕ຺ຕິນິວາຣເຓນ ຈຕຸອິຣິຍາປຖໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ. ອາພາຘຕີຕິ ປີເຬຕິ. ທຸກ຺ຂິໂຕຕິ ສຎ຺ຊາຕທຸກ຺ໂຂ. ອປ຺ປໍ ພລໍ ພລມຕ຺ຕາ. ອປ຺ປຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ມຕ຺ຕາ-ສທ຺ໂທ ‘‘ມຕ຺ຕາສຸຂປຣິຈ຺ຈາຄາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໒໙໐) ວິຍ, ພລວຕ຺ໂຖ ປນ ມຕ຺ຕາ-ສທ຺ໂທ ອນຕ຺ຖນ຺ຕໂຣ. ເສສນ຺ຕິ ‘‘ຕສ຺ສ ຫິ ພນ຺ຘນາ ມຸຕ຺ໂຕມ຺ຫີຕິ ອາວຊ຺ຊຍໂຕ ຕທຸຠຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ສພ຺ພປເທສູຕິ ວຸຕ຺ຕາວສິຏ຺ເຐສຸ ສພ຺ພປເທສຸ. ເຍນກາມໍ ຍຖາຣຸຈິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເຍນກາມໍຄໂມຕິ ອນຸນາສິກໂລປໍ ອກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສ. ຠຸໂຊ ອຕ຺ຕໂນ ຍຖາສຸຂວິນິໂຍໂຄ ອິສ຺ໂສ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ເອຕ຺ຖາຕິ ຠຸຊິສ຺ໂສ, ສາມິໂກ. ໂສ ປນ ອປຣສນ຺ຕກຕາຍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ທຸລ຺ລຠອາປຕາຍ ກໍ ຕາເຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ກນ຺ຕາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ນິຣຸທກໍ ທີຆມຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ.

ວິນາເສຕີຕິ ຂາທນທຸພ຺ພິນິໂຍຊນາທີຫິ ຍຖາ ອິຓມູລໍ ກິຎ຺ຈິ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ກໂຣຕິ. ຍມ຺ຫິ ຣາຄວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ. ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ. ເຕນ ຣາຄວຕ຺ຖຸນາ, ປຸຣິໂສ ເຈ ອິຕ຺ຖິຍາ, ອິຕ຺ຖີ ເຈ ປຸຣິເສນ. ອິຓໍ ວິຍ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ປີຬາສມານໂຕ.

ນ ວິນ຺ທຕີຕິ ນ ຊານາຕິ. ອຸປທ຺ທເວຖາຕິ ສຸຂວິຫາຣສ຺ສ ອຸປທ຺ທວໍ ກໂຣຖ, ວິພາເຘຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຣໂຄ ວິຍ ພ຺ຍາປາໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ສຸຂຠຎ຺ຊນສມານໂຕ.

ນານາວິຘເຫຕູປາຍາລງ຺ກຕຕາຍ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິຘມ຺ມນີຕິວິຈິຕ຺ຕຕາຍ ຈ ວິຈິຕ຺ຕນເຍ. ຘມ຺ມສ຺ສວເນຕິ ຘມ຺ມກຖາຍໍ. ກຖາ ຫິ ໂສຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ‘‘ສວນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເອວເມຕ຺ຖ ສີລໍ ວິຠຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ຌານາຠິຎ຺ຎາ, ເອວໍ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລານີຕິ ເນວ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສວນສ຺ສ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານໍ ຊານາຕິ. ອຸຏ຺ຐິເຕຕິ ນິຏ຺ຐິເຕ. ອໂຫ ກາຣຓນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຏິຎ຺ຎານຸຣູເປນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສາຘນວເສນ ຄຫິຕກາຣຓໍ. ອໂຫ ອຸປມາຕິ ຕສ຺ເສວ ກາຣຓສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາປນວເສນ ອນ຺ວຍໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ ປຕິຏ຺ຐໍ ອຸທາຫຣຓາທິ. ພນ຺ຘນາຄາຣໍ ວິຍ ຖິນມິທ຺ຘໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ນິຍ຺ຍານສ຺ສ ວິພນ຺ຘນໂຕ.

ຍສ຺ມາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນີວຣຓໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈຣຫິຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຍສ຺ມາ ວາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ສມານກິຈ຺ຈາຫາຣປຏິປກ຺ຂໍ, ຕສ຺ມາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ວິສຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິນເຍ ອປກຕຎ຺ຎຸນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍຖາ ຫິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອວູປສມກຣໍ, ຕຖາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈມ຺ປິ. ຍຖາປິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສ຺ສ ຎາຕິວິຕກ຺ກາທິ ອາຫາໂຣ, ຕຖາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສປິ. ຍຖາ ຈ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສ຺ສ ສມໂຖ ປຏິປກ຺ໂຂ, ຕຖາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສປີຕິ. ທາສພ຺ຍໍ ວິຍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ອເສຣິຠາວາປາທນໂຕ.

ໂສຬສວຕ຺ຖຸກາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກໍ ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ອນຸປວິຏ຺ຐາຕິ ອາຫ ‘‘ອຏ຺ຐສຸ ຐາເນສຸ ວິຈິກິຈ຺ຉາ’’ຕິ. ວິຈິກິຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ສໍສຍນ຺ໂຕ. ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ປຕ຺ຕິຍາເຍຕ຺ວາ. ຄຓ຺ຫິຕຸນ຺ຕິ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸໍ. ອຠິມຸຂໍ ສປ຺ປນໍ ອາສປ຺ປນໍ, ປຣິໂຕ ສປ຺ປນໍ ປຣິສປ຺ປນໍ. ປທທ຺ວເຍນປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນິຈ຺ຉນາກາຣເມວ ວທຕິ. ເຂມນ຺ຕຄາມິມຄ຺ຄໍ ນ ປຣິໂຍຄາຫຕິ ເອເຕນາຕິ ອປຣິໂຍຄາຫນໍ, ອຸສ຺ສງ຺ກິຕປຣິສງ຺ກິຕຠາເວນ ຉມ຺ຠິຕໍ ໂຫຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ວເສນ, ໂສ ຘມ຺ໂມ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉນາກາຣມາຫ. ເຕນາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທຍມານາ’’ຕິ. ກນ຺ຕາຣທ຺ຘານມຄ຺ໂຄ ວິຍາຕິ ສາສງ຺ກກນ຺ຕາຣທ຺ຘານມຄ຺ໂຄ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ ອປ຺ປຏິປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາວໂຕ.

ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອິຓນ຺ຕິ ອຓໂຓ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອາຓຓ຺ຍໍ, ກສ຺ສຈິ ອິຓສ຺ສ ອຘາຣຓໍ. ສມິທ຺ຘກມ຺ມນ຺ໂຕຕິ ນິປ຺ຜນ຺ນຊີວິກປ຺ປໂຍໂຄ. ປຣິພຸນ຺ຘຕິ ອຸປໂຣເຘຕີຕິ ຣ-ກາຣສ຺ສ ລ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ປລິໂພໂຘ, ອເສຣິວິຫາໂຣ, ຕສ຺ສ ມູລໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ປລິໂພຘມູລໍ. ຉ ຘມ຺ເມ ຠາເວຕ຺ວາຕິ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫາທິເກ ຉ ຘມ຺ເມ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ. ຉ ຘມ຺ເມ ຠາເວຕ຺ວາຕິ ຈ ເມຕ຺ຕານິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫາທໂຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຉ ຘມ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຊຫຕີຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ປຊຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຈາຣປຓ຺ຓຕ຺ຕິອາທີນິ ສິກ຺ຂາປິຍມາໂນ’’ຕິອາທິ. ປຣວຕ຺ຖຸມ຺ຫີຕິ ວິສຠາຄວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ, ປຣວິສເຍ ວາ. ປຣວິສຍາ ເຫເຕ ຠິກ຺ຂຸໂນ, ຍທິທໍ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ. ອາຓຓ຺ຍມິວ ກາມຈ຺ຉນ຺ທປ຺ປຫານໍ ອາຫ ປິຍວຕ຺ຖຸອຠາວາວຫໂຕ.

ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິປຏິພາຫການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ອາຈາຣປຓ຺ຓຕ຺ຕິອາທີນິ. ອາໂຣຄ຺ຍມິວ ພ຺ຍາປາທປ຺ປຫານໍ ອາຫ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ຜາສຸຠາວາວຫໂຕ.

ພນ຺ຘນາ ໂມກ຺ຂມິວ ຖິນມິທ຺ຘປ຺ປຫານໍ ອາຫ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄຫິຕຠາວາວຫໂຕ.

ຠຸຊິສ຺ສໍ ວິຍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປ຺ປຫານໍ ອາຫ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເສຣິຠາວາວຫໂຕ.

ຕິຓໍ ວິຍາຕິ ຕິຓມິວ ກຕ຺ວາ. ອຄເຓຕ຺ວາຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ. ເຂມນ຺ຕຠູມິໍ ວິຍ ວິຈິກິຈ຺ຉາປຫານໍ ອາຫ ອນຸສ຺ສງ຺ກິຕາປຣິສງ຺ກິຕຠາເວນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາວໂຕ.

໔໒໗. ກິຣີຍຕິ (ອ. ນິ. ຏີ. ໓.໕.໒໘-໒໙) ຄພ຺ຠາສເຍ ຂິປີຍຕີຕິ ກໂຣ, ສມ຺ຠໂວ, ກຣໂຕ ຊາໂຕຕິ ກຣໂຊ, ມາຕາເປຕ຺ຕິກສມ຺ຠໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມາຕຸຍາ ຫິ ສຣີຣສຓ຺ຐາປນວເສນ ກຣໂຕ ຊາໂຕຕິ ກຣໂຊຕິ ອປເຣ. ອຸຠຍຖາປິ ກຣຊກາຍນ຺ຕິ ຈຕຸສນ຺ຕຕິຣູປມາຫ. ເຕເມຕີຕິ ຕິນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ໂກ ປເນຕ຺ຖ ຕິນ຺ຕຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ສ຺ເນເຫຕີ’’ຕິ, ປີຕິສ຺ເນເຫນ ປີຓນໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕປີຕິສຸຂໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ປີຕິສມຸຏ຺ຐານປຓີຕຣູເປຫິ ສກລສ຺ສ ກຣຊກາຍສ຺ສ ປຣິຜຸຏຕາຍ ເຈຕ຺ຖ ຕໍສມຸຏ຺ຐາປກປີຕິສຸຂານໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕິ ໂຊຕິຕາ. ປຣິສນ຺ເທຕີຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖາປິ ຫິ ‘‘ສມນ຺ຕໂຕ ສນ຺ເທຕິ ເຕເມຕິ ສ຺ເນເຫຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕປີຕິສຸຂໍ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາຣຫໍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຣິປູເຣຕີຕິ ວາຍຸນາ ຠສ຺ຕໍ ວິຍ ອິມໍ ກຣຊກາຍໍ ປີຕິສຸເຂນ ປູເຣຕິ. ສມນ຺ຕໂຕ ຜຸສຕີຕິ ອິມໍ ກຣຊກາຍໍ ປີຕິສຸເຂນ ຜຸສຕິ. ສພ຺ພາວໂຕຕິ ອ-ກາຣສ຺ສ ອາ-ກາໂຣ ກໂຕ, ສພ຺ພາວຍວວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພໂກຏ຺ຐາສວໂຕ’’ຕິ, ມໍສາທິສພ຺ພາຠາຄວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຜຸຏໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ ປີຕິສຸຂສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ຣູເປຫິ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ພ຺ຍາປິຕຕ຺ຕາ. ກາຕຸຎ຺ເຈວ ໂຍເຊຕຸຎ຺ຈ ເຉໂກ ສນ຺ເນຕຸໍ ປຏິພໂລຕິ ໂຍຊນາ. ນ຺ຫານີຍຈຸຓ຺ຓານໍ ປຣິມທ຺ທນວເສນ ປິຓ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຫຕ຺ເຖນ ຠາຊນໍ ນິປ຺ປີເຬຕພ຺ພໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ເນນ຺ຕສ຺ສ ຠິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ອນຸຄຕາຕິ ອນຸປວິຏ຺ຐາ. ປຣິຄຕາຕິ ປຣິໂຕ ສມນ຺ຕໂຕ ຕິນ຺ຕາ. ຕິນ຺ຕຠາເວເນວ ສມໍ ອນ຺ຕຣໍ ພາຫິຣຎ຺ຈ ເອຕິສ຺ສາຕິ ສນ຺ຕຣພາຫິຣາ. ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວາຕິ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ. ນ ຈ ປຄ຺ຆຣິຓີ ປມາຓຍຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຸທກສ຺ສ ສິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນ຺ຫານີຍປິຓ຺ຑໍ ວິຍ ກຣຊກາໂຍ, ຕໍ ເຕເມຕ຺ວາ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕປມາຓຍຸຕ຺ຕອຸທກໍ ວິຍ ປຐມຊ຺ຌານສຸຂໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໔໒໘. ເຫຏ຺ຐາ ອຸພ຺ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນອຸທໂກຕິ ຣຫທສ຺ສ ອໂຘຖູລຘາຣາວເສນ ອຸພ຺ຠິຊ຺ຊ ອຸຏ຺ຐຫນອຸທໂກ. ອນ຺ໂຕເຍວ ອຸພ຺ຠິຊ຺ຊນອຸທໂກຕິ ຣຫທສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣເຍວ ຖູລຘາຣາ ອຫຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐິຕອຸທກສິຣາມຸເຂຫິ ອຸພ຺ຠິຊ຺ຊນໂກ. ອາຄມນມຄ຺ໂຄຕິ ນທີຕຬາກກນ຺ທຣສຣອາທິໂຕ ອາຄມນມຄ຺ໂຄ.

໔໒໙. ອຸປ຺ປລຄຈ຺ຉານິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ອຸປ຺ປລິນີ (ອ. ນິ. ຏີ. ໓.໕.໒໘-໒໙), ວາຣິ. ອຍເມຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ, ຕຖາ ຫິ ໂລເກ ຣຕ຺ຕກ຺ຂິໂກ ‘‘ປຸຓ຺ຑຣີກກ຺ໂຂ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຣຕ຺ຕໍ ປທຸມໍ, ເສຕໍ ປຸຓ຺ຑຣີກ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸປ຺ປລາທີນິ ວິຍ ກຣຊກາໂຍ, ອຸທກໍ ວິຍ ຕຕິຍຊ຺ຌານສຸຂນ຺ຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ປຸຣິມນເຍນາ’’ຕິ ອຕິເທເສເນວ ວິຠາວິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໔໓໐. ນິຣຸປກ຺ກິເລສຏ຺ເຐນາຕິ ຣໂຊຊລ຺ລາທິນາ ອນຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຕາຍ ອມລີນຠາເວນ. ອມລີນມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຖຸ ປຠສ຺ສຣສຠາວໍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຠສ຺ສຣຏ຺ເຐນາ’’ຕິ. ອຸຕຸຜຣຓນ຺ຕິ ອຸຓ຺ຫອຸຕຸຜຣຓໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ຌານສຸເຂນ ຜຸຏ຺ໂຐ ກຣຊກາໂຍ ຍຖາ ອຸຕຸນາ ຜຸຏ຺ຐວຕ຺ຖສທິໂສຕິ ອາຫ ‘‘ວຕ຺ຖໍ ວິຍ ກຣຊກາໂຍ’’ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ‘‘ວຕ຺ຖໍ ວິຍາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ເຫຕຸຠາເວນ ປຈ຺ຈາມສຕິ, ກຣຊກາຍສ຺ສ ວຕ຺ຖສທິສຕ຺ຕາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສຸຂສ຺ສ ຈ ອຸຕຸຜຣຓສທິສຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ຕສຠາວຕ຺ຕາ ຎາຓຸຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ ເຈຕ຺ຖ ອຸເປກ຺ຂາປິ ສຸເຂ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນປິ ສຸຂຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ‘‘ປຣິສຸທ຺ເຘນ ປຣິໂຍທາເຕນ ຜຣິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖສທິສຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມຸຏ຺ຐານຣູເປຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາຍສ຺ສ ຜຸຏຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕໍສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ ອຸຕຸຜຣຓໍ ວິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣິສສ຺ສ ກາໂຍ ວິຍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກຣຊກາໂຍຕິ ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ປາກໂຏຕິ ນ ຄຫິໂຕ, ຄຫິໂຕ ເອວ ວາ ‘‘ຍຖາ ຫິ ກຕ຺ຖຈິ…ເປ… ກາໂຍ ຜຸໂຏ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

໔໓໑. ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓອຸປມາຍນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓສ຺ສ ທສ຺ສິຕອຸປມາຍໍ. ຕໍທິວສໍກຕກິຣິຍາຄຫຓໍ ປາກຕິກສຕ຺ຕສ຺ສປິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປາກຏາ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຕໍທິວສຄຕຄາມຕ຺ຕຍຄ຺ຄຫເຓເນວ ມຫາຠິນີຫາເຣຫິ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓລາຠີນໍ ຕີສຸ ຠເວສຸ ກຕາ ກິຣິຍາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປາກຏາ ໂຫຕີຕິ ທີປິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໔໓໒. ສມ຺ມຸຂທ຺ວາຣາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອຠິມຸຂທ຺ວາຣາ. ອປຣາປຣໍ ສຎ຺ຈຣນ຺ເຕຕິ ຕໍຕໍກິຈ຺ຈວເສນ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສຎ຺ຈຣນ຺ເຕ. ອິໂຕ ປນ ເຄຫາ…ເປ… ປວິສນວເສນປີຕິ ອິທໍ ຈຸຕູປປາຕຎາຓສ຺ສ ວິສຍທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ເຄຫານໍ ອນ຺ຕເຣ ຐຕ຺ວາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເຄຫທ຺ວາຣານໍ ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐານຠູເຕ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ເວມຊ຺ເຌ ຐຕ຺ວາ. ເຕສຸ ຫິ ເອກສ຺ສ ເຈ ປາຈີນມຸຂທ຺ວາຣໍ ອິຕຣສ຺ສ ປຈ຺ຉິມມຸຂໍ, ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ທກ຺ຂິຓາມຸຂສ຺ສ, ອຸຕ຺ຕຣາມຸຂສ຺ສ ວາ ຈກ຺ຂຸມໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ປວິສນກນິກ຺ຂມນກປຸຣິສາ ຍຖາ ສຸເຂເນວ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓສມງ຺ຄິໂນ ຈວນກອຸປປຊ຺ຊນກປຸຣິສາ. ຍຖາ ປນ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອຎ຺ເຎເນວ ຂເຓນ ປວິສນ຺ຕສ຺ສ ທສ຺ສນໍ, ອຎ຺ເຎນ ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສ ທສ຺ສນໍ, ເອວໍ ອິມສ຺ສປິ ອຎ຺ເຎເນວ ຂເຓນ ຈວມານສ຺ສ ທສ຺ສນໍ, ອຎ຺ເຎນ ອຸປປຊ຺ຊມານສ຺ສ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຎາຓສ຺ສ ປາກຏາຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ສາຕິ ຎາຓສ຺ສ.

໔໓໓. ປພ຺ພຕສິຂຣໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສໍຂິຕ຺ຕໍ ສງ຺ກຸຈິຕໍ ໂຫຕີຕິ ອິຘ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖກໍ ‘‘ປພ຺ພຕສງ຺ເຂໂປ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປພ຺ພຕປຣິຍາປນ຺ໂນ ວາ ປເທໂສ ປພ຺ພຕສງ຺ເຂໂປ. ອນາວິໂລຕິ ອກາລຸສ຺ໂສ. ສາ ຈສ຺ສ ອນາວິລຕາ ກທ຺ທມາຠາເວນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິກ຺ກທ຺ທໂມ’’ຕິ. ຐິຕາສຸປິ ນິສິນ຺ນາສຸປິ ຄາວີສຸ. ວິຊ຺ຊມານາສູຕິ ລພ຺ຠມານາສຸ. ອິຕຣາ ຐິຕາປິ ນິສິນ຺ນາປິ ຈຣນ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ສຫຈຣຓຎາເຍນ. ຕິຏ຺ຐນ຺ຕເມວ, ນ ກທາຈິປິ ຈຣນ຺ຕໍ. ທ຺ວຍນ຺ຕິ ສິປ຺ປິສມ຺ມຸກໍ ມຈ຺ຉຄຸມ຺ພນ຺ຕິ ອິມໍ ອຸຠຍໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈຣນ຺ຕມ຺ປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກິໍ ວາ ອິມາຍ ສຫຈຣິຍາຍ, ຍຖາລາຠຄ຺ຄຫຓໍ ປເນຕ຺ຖ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສກ຺ຂຣກຖລສ຺ສ ຫິ ວເສນ ‘‘ຕິຏ຺ຐນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ສິປ຺ປິສມ຺ພຸກສ຺ສ ມຈ຺ຉຄຸມ຺ພສ຺ສ ຈ ວເສນ ‘‘ຕິຏ຺ຐນ຺ຕມ຺ປິ, ຈຣນ຺ຕມ຺ປີ’’ຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

໔໓໔. ຠິກ຺ຂູຕິ ຠິນ຺ນກິເລໂສຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ໂສ ຫິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສມໂຓຕິນາມໂກ. ຕຕ຺ຖ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພໂສ ປາປານໍ ສມິຕາວີຕິ ສມໂຓ. ເຕນາຫ ‘‘ສມິຕປາປຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເສຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວຸຈ຺ຈຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຕໂຕ ອາຄໂຕຕິ ພ຺ຣຫ຺ມາ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ຕໍ ອສມ຺ໂມຫປຏິເວຘວເສນ ອຎ຺ຎາສີຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ຕໍສມງ຺ຄິຕາຍ ຫິສ຺ສ ປາປານໍ ພາຫິຕຠາໂວ. ເຕນາຫ ‘‘ພາຫິຕປາປຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ. ອຏ຺ຐງ຺ຄິເກນ ອຣິຍມຄ຺ຄຊເລນ ນ຺ຫາຕວາ ນິທ຺ໂຘຕກິເລໂສຕິ ນ຺ຫາຕໂກ. ຄຕຕ຺ຕາຕິ ປຫານາຠິສມຍວເສນ ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ວິທິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ນິສ຺ສຸຕຕ຺ຕາຕິ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານວເສນ ສນ຺ຕານໂຕ ສພ຺ພໂສ ນິຫຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອປຫຕຕ຺ຕາ’’ຕິ, ມຣິຍາທວເສນ ກິເລສານໍ ຫິໍສິຕຕ຺ຕາ ອຣິຍມຄ຺ເຄຫິ ໂອຘິໂສ ສພ຺ພໂສ ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຫຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອາຣກຕ຺ຕາຕິ ສຸປ຺ປຫີນຕາຍ ວິປ຺ປກຏ຺ຐຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ທູຣີຠູຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຸຠຍມ຺ປິ ອຸຠຍຕ຺ຖ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ – ກິເລສານໍ ອາຣກຕ຺ຕາ ຫຕຕ຺ຕາ ທູຣີຠູຕຕ຺ຕາ ຈ ອຣິໂຍ, ຕຖາ ອຣຫນ຺ຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ນ ວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖຕ຺ຕາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ມຫາອສ຺ສປຸຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.