໖. ມຫາສຈ຺ຈກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖໔. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕີຕິ ອິມິນາ ຕທາ ຠຄວໂຕ ເວສາລິຍໍ ນິວາສປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫາທິເຠໂທ ສພ຺ໂພ ສມໂຍ ສາຘາຣຓໂຕ ຄຫິໂຕ, ຕຖາ ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາຕິ ຈ ອິມິນາ. ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍນ຺ຕິ ປນ ອິມິນາ ຕພ຺ພິເສໂສ, ໂຍ ຠິກ຺ຂາຈາຣຕ຺ຖາຍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓກາໂລ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ຕີຫິ ປເທຫິ ເອໂກວ ສມໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ວິເສສສ຺ສ ສາມຎ຺ຎນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ. ມຸຂໂຘວນສ຺ສ ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍາຠາວສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ’’ຕິ. ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ເອວ ຫິ ວາສຘຸໂຣ ເຈ, ເວລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຍຖາຈິຓ຺ຓໍ ຠາວນານຸໂຍຄໍ, ຄນ຺ຖຘຸໂຣ ເຈ, ຄນ຺ຖປຣິຈເຍ ກຕິປເຍ ນິສຊ຺ຊວາເຣ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ວິຕກ຺ກມາຬໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ.

ກາຣຓໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ອນຸຈ຺ຉວິກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸພ຺ເພ ຍຖາຈິນ຺ຕິຕໍ ປຎ຺ຫໍ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸມ຺ມຄ຺ຄໂຕ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປສ຺ເສນ ຕາວ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ’’ຕິ.

໓໖໕. ອູຣຸກ຺ຂມ຺ໂຠປິ ນາມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ນາມ-ສທ຺ໂທ ວິມ຺ຫຍຕ຺ໂຖຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິມ຺ຫຍຕ຺ຖວເສນາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ອນ຺ໂຘ ນາມ ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ວິມ຺ຫຍວາຈີສທ຺ທໂຍເຄນ ຫິ ‘‘ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອນາຄຕວຈນໍ. ກາຍນ຺ວຍນ຺ຕິ ກາຍານຸຄຕໍ. ‘‘ອຍມ຺ປິ ໂຂ ກາໂຍ ເອວໍຘມ຺ໂມ ເອວໍຠາວີ ເອວໍອນຕີໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໙; ມ. ນິ. ໑.໑໑໒; ມ. ນິ. ໓.໑໕໔) ກາຍສ຺ສ ອສຸຠານິຈ຺ຈາທິຕາຍ ອນຸປສ຺ສນາ ກາຍຠາວນາຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍຠາວນາຕິ ປນ ວິປສ຺ສນາ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ອນາຄຕຣູປນ຺ຕິ ອຠີເຕ ອຕ຺ເຖ ອນາຄຕສທ຺ທາໂຣປນໍ ອນາຄຕປ຺ປໂຍໂຄ ນ ສເມຕິ. ອຕ຺ໂຖປີຕິ ‘‘ອູຣຸກ຺ຂມ຺ໂຠປິ ນາມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕອຕ຺ໂຖປິ ນ ສເມຕິ. ອຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍໂຄ. ເຕສນ຺ຕິ ນິຄຓ຺ຐານໍ.

໓໖໖. ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ເປຕກາຍຠາວນໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເຍ ຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ, ເຕ ນາມໂຄຕ຺ຕໂຕ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ນນ຺ໂທ ວຈ຺ໂຉ’’ຕິອາທິມາຫ. ກິລິຏ຺ຐຕປານນ຺ຕິ ກາຍສ຺ສ ກິເລສນຕປານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ. ຊາຕເມທນ຺ຕິ ເມທຠາວາປຕ຺ຕິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນເມທໍ. ປຸຣິມໍ ປຫາຍາຕິ ກາລປຣິຈ຺ເຉເທນ ອນາຫາຣອປ຺ປາຫາຣຕາທິວເສນ ກາຍສ຺ສ ອປຈິນນໍ ເຂທນໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ. ກາຍຠາວນາ ປນ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ນິຍມໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ກາຍຠາວນາປິ ຕວ ຎາເຓນ ນ ຎາຍຕິ, ເສສໂຕປິ ນ ທິສ຺ສຕິ.

໓໖໗. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນຕິ ‘‘ກາຍຠາວນມ຺ປິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ນ ອຎ຺ຎາສິ, ກຸໂຕ ປນ ຕ຺ວໍ ຈິຕ຺ຕຠາວນໍ ຊານິສ຺ສສີ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ. ຕຖາ ‘‘ໂຍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ໂອຬາຣິກໍ ທຸພ຺ພລໍ ກາຍຠາວນໍ ນ ຊານາສິ, ໂສ ຕ຺ວໍ ກຸໂຕ ສນ຺ຕສຸຂຸມໍ ຈິຕ຺ຕຠາວນໍ ຊານິສ຺ສສີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຐາເນ. ອພຸທ຺ຘວຈນໍ ນາເມຕໍ ປທນ຺ຕິ ກາຍຠາວນາສຎ຺ຎິຕວິປສ຺ສນາໂຕ ຈິຕ຺ຕຠາວນາ ສນ຺ຕາ, ວິປສ຺ສນາ ປນ ປາທກຊ຺ຌານໂຕ ໂອຬາຣິກາ ເຈວ ທຸພ຺ພລາ ຈາຕິ ອຍຎ຺ຈ ເອຕສ຺ສ ປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອພຸທ຺ຘວຈນໍ ນາເມຕໍ ວຈນໍ ສິຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖໂຣ ປກ຺ກມິຕຸໍ ອາຣຠຕິ. ອຖ ນໍ ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ວິປສ຺ສນາ ນາເມສາ ນ ອາທິໂຕ ສຸພ຺ຣູຫິຕາ ພລວຕີ ຕິກ຺ຂາ ວິສທາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຣຸຓວເສນາຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທິສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕປທໍ (ສໍ. ນິ. ໒.໖໒) ອາຫຣິ. ຕຕ຺ຖ ອາທານນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິ. ນິກ຺ເຂປນນ຺ຕິ ຈຸຕິ. ໂອຬາຣິກນ຺ຕິ ອຣູປຘມ຺ເມຫິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລຠາວຕ຺ຕາ ໂອຬາຣິກໍ. ກາຍນ຺ຕິ ຈຕຸສນ຺ຕຕິຣູປສມູຫຠູຕໍ ກາຍໍ. ໂອຬາຣິກນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ, ໂອຬາຣິກາກາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາທານມ຺ປິ ນິກ຺ເຂປນມ຺ປີ’’ຕິ.

໓໖໘. ສຸຂສາຣາເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ສຸຂເວທນາຍ ພລວຕຣຣາເຄນ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ. ປຏ຺ຐາເນ ປຏິສິທ຺ຘາ ອວຈເນເນວ. ຕສ຺ມາຕິ ສຸເຂ ຐິເຕ ເອວ ທຸກ຺ຂສ຺ສານຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ນິໂຣຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອນນ຺ຕຣາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ເຂເປຕ຺ວາຕິ ກຸສລານິ ເຂເປຕ຺ວາ. ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເອວ ໂອກາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ອຸຠໂຕປກ຺ຂໍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ‘‘ກທາຈິ ສຸຂເວທນາ, ກທາຈິ ທຸກ຺ຂເວທນາ’’ຕິ ປກ຺ຂທ຺ວຍວເສນປິ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຍາທາຍ ໂຫຕິ ຍຖາກ຺ກມໍ ອຠາວິຕກາຍສ຺ສ ອຠາວິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ.

໓໖໙. ວິປສ຺ສນາ ຈ ສຸຂສ຺ສ ປຈ຺ຈນີກາຕິ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກສ຺ສອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ມຫາຠູຕປຣິຄ຺ຄຫາທິກາເລ ພຫິ ຈິຕ຺ຕຈາຣໍ ນິເສເຘຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ເອວ ສຕິໍ ສໍຫຣນ຺ຕສ຺ສ ອລທ຺ຘສ຺ສາທໍ ກາຍສຸຂໍ ນ ວິນ຺ທຕິ, ສມ຺ພາເຘ ວເຊ ສນ຺ນິຣຸທ຺ໂຘ ໂຄຄໂຓ ວິຍ ວິຫຎ຺ຎຕິ ວິປ຺ຜນ຺ທຕິ, ອຈ຺ຈາສນ຺ນເຫຕຸກຎ຺ຈ ສຣີເຣ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອາສນ຺ນາ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ອທ຺ຘາເນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຕິ ມຫາຠູຕປຣິຄ຺ຄຫາທິວເສນ ກາເລ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສຣີຣປເທເສ. ທຸກ຺ຂໍ ທູຣາປຄຕໍ ໂຫຕິ ສມາປຕ຺ຕິພເລນ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປນາຠາວໂຕ. ອນປ຺ປກໍ ວິປຸລໍ. ສຸຂນ຺ຕິ ຌານສຸຂໍ. ໂອກ຺ກມຕີຕິ ຌານສມຸຏ຺ຐານປຓີຕຣູປວເສນ ຣູປກາຍໍ ອນຸປວິສຕິ, ນາມກາໂຍກ຺ກມເນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິກມ຺ມິກສ຺ສປິ ສມ຺ມສນຠາວນາ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອາທິໂຕວ ກາຍກິລມຖຈິຕ຺ຕຸປຆາຕາປິ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ສມາຘິສ຺ສ ປນ ອປຈ຺ຈນີກຕ຺ຕາ ສິນິທ຺ຘຠາວໂຕ ຈ ນ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສນາ ວິຍ ສຸຂສ຺ສ ວິປຈ຺ຈນີໂກ, ອນຸກ຺ກເມນ ຈ ທຸກ຺ຂໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ສມາຘີ’’ຕິ. ຍຖາ ສມາຘິ, ວິປສ຺ສນາຍ ປເນຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຈ ຕຖາ ວິປສ຺ສນາ’’ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ວິປສ຺ສນາ ສຸຂສ຺ສ ປຈ຺ຈນີກາ, ສາ ຈ ກາຍຠາວນາ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ສຸຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຠາວິຕຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສາ’’ຕິ. ຕຖາ ຍສ຺ມາ ສມາຘິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຈ຺ຈນີໂກ, ໂສ ຈ ຈິຕ຺ຕຠາວນາ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຠາວິຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ໂຍຊນາ.

໓໗໐. ຄຸເຓ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາຕິ ອປເທເສນ ວິນາ ສມີປເມວ ເນຕ຺ວາ. ຕໍ ວຕ ມມ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຸຂາ ເວທນາ ປຣິຍາທາຍ ຐສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໓໗໑. ກິໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຸຂາປິ ທຸກ຺ຂາປິ ເວທນາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຠິຠວນີຍຕາສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ. ຕຕ຺ຖ ຕາວ ປາສຣາສິສຸຕ຺ເຕ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ນິສຊ຺ຊາ ‘‘ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອິຘ ມຫາສຈ຺ຈກສຸຕ຺ເຕ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ທຸກ຺ກຣຈຣເຓ ນິສຊ຺ຊາ ‘‘ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

໓໗໔. ຉນ຺ທກຣຓວເສນາຕິ ຕຓ຺ຫາຍນວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສິເນຫກຣຓວເສນາຕິ ສິເນຫນວເສນ. ມຸຈ຺ຉາກຣຓວເສນາຕິ ໂມຫນວເສນ ປມາທາປາທເນນ. ວິປາສາກຣຓວເສນາຕິ ປາຕຸກມ຺ຍຕາວເສນ. ອນຸທຫນວເສນາຕິ ຣາຄຄ຺ຄິນາ ອນຸທຫນວເສນ. ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄເວວຈນເມວ ວຏ຺ຏນິສ຺ສຣຓສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ.

ອລ຺ລຄ຺ຄຫເຓນ ກິເລສານໍ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ສສ຺ເນຫຄ຺ຄຫເຓນ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຠາວໍ, ອຸທເກ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຠາວຄ຺ຄຫເຓນ ສມຸທາຈາຣາວຕ຺ຖໍ, ອຸທຸມ຺ພຣກຏ຺ຐຄ຺ຄຫເຓນ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ອສາຣກຕ຺ຕໍ. ອິມິນາວ ນເຍນາຕິ ‘‘ອລ຺ລໍ ອຸທຸມ຺ພຣກຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ສປຸຕ຺ຕຠຣິຍປພ຺ພຊ຺ຊາຍາຕິ ປຸຕ຺ຕຠຣິເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ກຕປຣິພ຺ພາຊກປພ຺ພຊ຺ຊາວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຸຏີຈກພຫູທກຫໍສ-ປຣມຫໍສາທິເຠທາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປພ຺ພຊ຺ຊາ.

໓໗໖. ກຸໂຕປິ ອິມສ຺ສ ອາໂປສິເນໂຫ ນຕ຺ຖີຕິ ໂກຬາປໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຉິນ຺ນສິເນຫໍ ນິຣາປ’’ນ຺ຕິ. ໂກຬນ຺ຕິ ວາ ສຸກ຺ຂກລິງ຺ຄຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂກຬໍ ໂກຬຠາວໍ ອາປນ຺ນນ຺ຕິ ໂກຬາປໍ. ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ອຸປກ຺ກມມຫຕ຺ຕນິສ຺ສິຕຕາ ປກຕິຍາ ກິເລເສຫິ ອນຠິຠູຕຕາຍ. ອຕິນ຺ຕຕາ ປຏິປກ຺ຂຠາວນາຍ. ຕຖາ ຫິ ສຸກ຺ຂໂກຬາປຠາໂວ, ອາຣກາ ອຸທກາ ຖເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາໂວ ຈ ນິທສ຺ສິໂຕ. ໂອປກ຺ກມິກາຫີຕິ ກິເລສອຕິນິຄ຺ຄຓ຺ຫນຸປກ຺ກມປ຺ປຠວາຫິ. ເວທນາຫີຕິ ປຏິປຕ຺ຕິເວທນາຫິ. ທຸກ຺ຂາ ປຏິປທາ ຫິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ.

໓໗໗. ກິໍ ປນ ນ ສມຕ຺ໂຖ, ຍໂຕ ເອວໍ ປເຣຫິ ຈິນ຺ຕິຕຸມ຺ປິ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍໍ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ອກາສີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກຕ຺ວາປິ ອກຕ຺ວາປິ ສມຕ຺ໂຖວ ກາຣຓສ຺ສ ນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ. ‘‘ຍຖາປິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ໂຂ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ຈຣິມຠເວ ອນ຺ຕມໂສ ສຕ຺ຕາຫມຕ຺ຕມ຺ປິ ຘມ຺ມຕາວເສນ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍາ ໂຫຕິເຍວ, ເອວໍ ຠຄວາ ສມຕ຺ໂຖ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍໍ ກາຕຸໍ, ເອວຎ຺ຈ ນໍ ອກາສິ, ນ ປນ ຕາຍ ພຸທ຺ໂຘ ຊາໂຕ, ອຖ ໂຂ ມຊ຺ຌິມາຍ ເອວ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ໂພຘາຍ ອມຄ຺ຄຠາວທີປນຕ຺ຖໍ, ອິມສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ກມ຺ມວິປາກວເສນ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍາ ອໂຫສິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອວຈາຫໍ ໂຊຕິປາໂລ, ກສ຺ສປໍ ສຸຄຕໍ ຕທາ;

ກຸໂຕ ນຸ ໂພຘິ ມຸຓ຺ຑສ຺ສ, ໂພຘິ ປຣມທຸລ຺ລຠາ.

ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ອຈຣິໍ ທຸກ຺ກຣໍ ພຫຸໍ;

ຉພ຺ພສ຺ສານຸຣຸເວລາຍໍ, ຕໂຕ ໂພຘິມປາປຸຓິໍ.

ນາຫໍ ເອເຕນ ມຄ຺ເຄນ, ປາປຸຓິໍ ໂພຘິມຸຕ຺ຕມໍ;

ກຸມຄ຺ເຄນ ຄເວສິສ຺ສໍ, ປຸພ຺ພກມ຺ເມນ ວາຣິໂຕ’’ຕິ.

ທຸກ຺ກຣຈຣິຍາຍ ໂພຘາຍ ອມຄ຺ຄຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍໍ ອກາສີຕິ ເກຈິ. ອຖ ວາ ໂລກນາຖສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປຣກ຺ກມສມ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍາ. ປຓີຕາຘິມຸຕ຺ຕິຍາ ຫິ ປຣມຸກ຺ກໍສຄຕຠາວໂຕ ອຠິນີຫາຣານຸຣູປໍ ສມ຺ໂພຘິຍໍ ຕິພ຺ພຉນ຺ທຕາຍ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕທຕ຺ຖໍ ອີທິສມ຺ປິ ນາມ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍໍ ອກາສີຕິ ໂລເກ ອຕ຺ຕໂນ ວີຣິຍານຸຠາວໍ ວິຠາເວຕຸໍ – ‘‘ໂສ ຈ ເມ ປຈ຺ຉາ ປີຕິໂສມນສ຺ສາວໂຫ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂລກນາໂຖ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍໍ ອກາສິ. ເຕນາຫ ‘‘ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ວີຣິຍນິມ຺ມຖນຄຸໂຓຕິ ວີຣິຍສ຺ສ ສໍວຑ຺ຒນສມ຺ປາທນຄຸໂຓ. ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ປາສາເທ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຄາເມ ທ຺ເວ ຕໂຍ ສມ຺ປຫາເຣຕິ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ປຣເສນາຍ ປຫາຣປໂຍເຄ. ປຘານວີຣິຍນ຺ຕິ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນຫິ ອາເສວນວີຣິຍໍ, ສພ຺ພໍ ວາ ປຸພ຺ພຠາຄວີຣິຍໍ.

ອຠິທນ຺ຕນ຺ຕິ ອຠິຠວນທນ຺ຕໍ, ອຸປຣິທນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປຣິທນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຫິ ອິຕຣໍ ມຸສລໍ ວິຍ ອຸທຸກ຺ຂລໍ ວິເສສໂຕ ກສ຺ສຈິ ຂາທນກາເລ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວຕ຺ຕຕິ. ກຸສລຈິຕ຺ເຕນາຕິ ພລວສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ກຸສລຈິຕ຺ເຕນ. ອກຸສລຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາມວິຕກ຺ກາທິສຫິຕໍ ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ. ອກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ອປ຺ປທານໍ ນິຄ຺ຄໂຫ. ຕໍຕໍປຏິກ຺ເຂປວເສນ ວິໂນທນໍ ອຠິນິປ຺ປີຬນໍ. ວີຣິຍຕາເປນ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ ອຠິສນ຺ຕາປນໍ. ສທຣໂຖຕິ ສປຣິຬາໂຫ. ປຘາເນນາຕິ ປທຫເນນ, ກາຍສ຺ສ ກິລມຖຸປ຺ປາທເກນ ວີຣິເຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິທ຺ຘສ຺ສາຕິ ຕຸທສ຺ສ. ສໂຕຕິ ສມານສ຺ສ.

໓໗໘. ສີສເວຐນນ຺ຕິ ສີສໍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທຓ຺ຑເກນ ປຣິວຕ຺ຕກເວຐນໍ. ອຣຫນ຺ໂຕ ນາມ ເອວຣູປາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ຍຖາຍໍ, ເອວໍ ວິສຎ຺ຎີຠູຕາປິ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ມຕກສທິສາ’’ຕິ, ເວທນາປ຺ປຕ຺ຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸປິນປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫເຓ ເສຕວາຣຓສຸປິນໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ພ຺ຍາກຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ.

໓໗໙. ຘມ຺ມສຣີຣສ຺ສ ອໂຣຄຠາເວນ ສາຘູຕິ ມຣິສນິໂຍຕິ ມາຣິໂສ, ປິຍາຍນວຈນເມຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສມ຺ປິຍາຍມານາ’’ຕິອາທິ. ອຊຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ອຠຸຎ຺ຊິຕໍ ຠກາຣສ຺ສ ຊກາຣາເທສໍ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ອໂຠຊນ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ມາ ກຣິຕ຺ຖາຕິ ‘‘ໂລມກູເປຫິ ອຊ຺ໂຌຫາເຣສ຺ສາມ ອນຸປ຺ປເວເສສ຺ສາມາ’’ຕິ ຍຖາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ມາ ກຣິຕ຺ຖ. ກສ຺ມາ? ຍາເປສ຺ສາມຫນ຺ຕິ ອຫຎ຺ຈ ຍາວທຕ຺ຖໍ ອາຫາຣມຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຍຖາ ຍາເປສ຺ສາມິ, ເອວໍ ອາຫາຣໍ ປຏິເສວິສ຺ສາມິ.

໓໘໐-໘໑. ເອຕາວ ປຣມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ປຣມໍ, ນ ອິໂຕ ປຣໍ ໂອປກ຺ກມິກທຸກ຺ຂເວທນາເວທິຍນໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣຎ຺ໂຎ ຄເຫຕພ຺ພນງ຺ຄລໂຕ ອຎ຺ຎານິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອເກນ ອູນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ສຸວຓ຺ຓປຣິກ຺ຂຕໍ, ອິຕຣານິ ຣຊຕປຣິກ຺ຂຕານິ. ເຕນາຫ ‘‘ອມຈ຺ຈາ ເອເກນູນອຏ຺ຐສຕຣຊຕນງ຺ຄລານີ’’ຕິ. ອາຬາຣຸທກສມາຄເມ ລທ຺ຘຊ຺ຌານານິ ວຏ຺ຏປາທການິ, ອານາປານສມາຘິ ປນ ກາຍຄຕາສຕິປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ວິປສ຺ສນາປາທກຕ຺ຕາ ‘‘ໂພຘາຍ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ, ສພ຺ພສ຺ເສວ ວາ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌນາຍ. ສຕິຍາ ອນຸສ຺ສຣຓກວິຎ຺ຎາຓໍ ສຕານຸສາຣິວິຎ຺ຎາຓໍ. ກສ຺ສາ ປນ ສຕິຍາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນຍິທ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໘໒. ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາຕິ ຕໍຕໍວຕ຺ຕກຣຓວເສນ ປຕິອຸປຏ຺ຐິຕາ ອຸປຏ຺ຐາຍກາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຓ຺ຓສາລາ’’ຕິອາທິ. ປຈ຺ຈຍພາຫຸລ຺ລິໂກຕິ ປຈ຺ຈຍານໍ ພາຫຸລ຺ລາຍ ປຏິປນ຺ໂນ. ອາວຕ຺ໂຕຕິ ປຸພ຺ເພ ປຈ຺ຈຍເຄຘປ຺ປຫານາຍ ປຏິປນ຺ໂນ, ອິທານິ ຕໂຕ ປຏິນິວຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຣສຄິທ຺ໂຘ…ເປ… ອາວຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຘມ຺ມນິຍາເມນາຕິ ຘມ຺ມຕາຍ. ຕເມວ ຘມ຺ມຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ພາຣາຓສິເມວ ຕຕ຺ຖາປິ ຈ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອວິຊຫິຕຘມ຺ມຈກ຺ກປວຕ຺ຕນຏ຺ຐານເມວ ອຄມໍສຸ. ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ ກິຣ ວິສາຂມາສສ຺ສ ອທ຺ຘມາສິຍໍ ຄຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕສຸ ຄເຕສຸ ອຑ຺ຒມາສໍ ກາຍວິເວກໍ ລຠິຕ຺ວາ’’ຕິ.

໓໘໗. ‘‘ອທ຺ຘາໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາຈິຕ຺ຕຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ໂນ ກາຍຠາວນ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເອກໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ’’ນ຺ຕິ. ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນນ຺ຕິ ‘‘ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ຘມ຺ມເທສນໍ. ອສລ຺ລີໂນ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ເຕຫິ ສພ຺ພໂສ ນ ລິຕ຺ໂຕ. ອນຸປລິຕ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ ຕຓ຺ຫານນ຺ທິຍາ ອຠາເວນ. ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ຕເມວາຕິ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ຕສຎ຺ຎິເຕ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ອາຣມ຺ມເຓ, ນິພ຺ພາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ປາຬິຍໍ ‘‘ປຸຣິມສ຺ມິໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ນິສີທາເປມີຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິສມາຘິນາ ອຈ຺ຈນ຺ຕສມາທານວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ມເທວ ນິສີທາເປມິ. ປຸພ຺ພາໂຠເຄນາຕິ ສມາປຊ຺ຊນໂຕ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕອາໂຠເຄນ. ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ສມາປຊ຺ຊນກ຺ຂຓໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ສາຘຸກາຣ…ເປ… ອວິຈ຺ຉິນ຺ເນເຍວາ’’ຕິ. ເອວມສ຺ສ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລສມາປຊ຺ຊນໍ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລໍ ວຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘານໍ ນ ຠາຣິຍໍ ວສີຠາວສ຺ສ ຕຖາສຸປ຺ປຄຸຓຠາວໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຘມ຺ມສມ຺ປຏິຄ຺ຄາຫການໍ ອສ຺ສາສວາເຣ ວາ. ຕທາ ຫິ ເທສິຍມານໍ ຘມ຺ມໍ ອຸປຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເທສິຕເທສນາ ນິຣຕ຺ຖກາ ສິຍາ. ນ ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ນິຣຕ຺ຖກາ ກິຣິຍາ ອຕ຺ຖິ.

ໂອກປ຺ປນີຍເມຕນ຺ຕິ ‘‘ຕສ຺ສາ ເອວ ກຖາຍາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ອຕິວິຍ ອຈ຺ຉຣິຍຄຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ອີທິສີ ປຏິປຕ຺ຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ເສວ ໂຫຕີຕິ ອຸປວາທວເສນ ວທຕິ, ນ ສຠາເວນ. ເຕນາຫ ‘‘ສຕ຺ຖຣິ ປສາທມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ກາຍທຣໂຖຕິ ປຈ຺ຈຍວິເສສວເສນ ຣູປກາຍສ຺ສ ປຣິສ຺ສມາກາໂຣ. ອຸປາທິນ຺ນເກຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ເຘ. ອນຸປາທິນ຺ນເກຕິ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ເຘ. ວິກສນ຺ຕິ ສູຣິຍຣສ຺ມິສມ຺ຜສ຺ເສນ. ຕທຠາເວນ ມກຸລານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເກສຎ຺ຈິ ຕິນ຺ຕິນິກາທິຣຸກ຺ຂານໍ. ປຕິລີຍນ຺ຕິ ນິສ຺ສຍຣູປຘມ຺ມອວິປ຺ຜາຣິກຕາຍ. ອຣູປຘມ຺ມຕາຍ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານຎ຺ເຈວ ກິຣິຍາມຍວິຎ຺ຎາຓານຎ຺ຈ ອປ຺ປວຕ຺ຕິສຎ຺ຎິຕາ ອວິປ຺ຜາຣິກຕາ ໂຫຕິ, ຍຕ຺ຖ ນິທ຺ທາສມຎ຺ຎາ. ເຕນາຫ ‘‘ທຣຖວເສນ ຠວງ຺ຄໂສຕຎ຺ຈ ອິຘ ນິທ຺ທາຕິ ອຘິປ຺ເປຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ທຣຖວເສນາຕິ ທຣຖວເສເນວ, ນ ຖິນມິທ຺ຘວເສນາຕິ ອວຘາຣຓໍ ອວຘາຣຓຜລຎ຺ຈ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ກາຍສ຺ສ ທຣຖສງ຺ຂາຕສຣີຣຄິລານເຫຕຸກໍ ນິທ຺ທໍ ສນ຺ຘາຍ. ສຣີຣຄິລານຎ຺ຈ ຠຄວໂຕ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ປິຏ຺ຐິ ເມ ອາຄິລາຍຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໐໐; ມ. ນິ. ໒.໒໒; ຈູຬວ. ໓໔໕) ວຈນໂຕ. ສມ຺ໂມຫວິຫາຣສ຺ມິນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ເອຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ໂມຫວິຫາໂຣຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ, ສມ຺ໂມຫວິຫາຣສ຺ມິໍ ວາ ປຣິຍາປນ຺ນໍ ເອຕໍ ວທນ຺ຕິ, ຍທິທໍ ທິວາ ນິທ຺ໂທກ຺ກມນນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

໓໘໙. ອຸປນີເຕຫີຕິ ໂທສມຄ຺ຄໍ ນິນ຺ທາປຖໍ ອຸປນີເຕຫິ. ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ປິຍາຍິຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ຈິຕ຺ເຕນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ’’ຕິ. ອນຸໂມທິຕ຺ວາຕິ ‘‘ສາຘຸ ສາຘູ’’ຕິ ເທສນາຍ ໂຖມນວເສນ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ວາຈາຍປິ ປສໍສນ຺ໂຕ’’ຕິ. ສມ຺ປຕ຺ເຕ ກາເລຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາໂຍຄ຺ເຄ ກາເລ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ.

ຄຓໍ ວິໂນເທຕ຺ວາຕິ ຄຓໍ ອປເນຕ຺ວາ ຄຓປລິໂພຘໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ປປຎ຺ຈນ຺ຕິ ອວເສສກິເລສໍ. ‘‘ປຸຎ຺ຎວາ ຣາຊປູຊິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉນ຺ທວາສຫຣເຓນ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ.

ສກລໍ ຣຕ຺ຕິໍ ພຸທ຺ຘຄຸຓານໍເຍວ ກຖິຕຕ຺ຕາ ເຖຣສ຺ສ ຎາຓໍ ເທສນາວິຠວຎ຺ຈ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອຕ຺ຕກາວ, ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ຘຄຸຓາ’’ຕິ. ອິມາຍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ມກຖາຍ ອນວເສສໂຕ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ກຖິຕາ ວິຍ ຊາຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອນນ຺ຕາປຣິເມຍ຺ຍາວ ເຕ, ກິໍ ອິໂຕ ປເຣປິ ວິຊ຺ຊນ຺ເຕວາຕິ ເຖຣໍ ຕຕ຺ຖ ສີຫນາທໍ ນທາເປຕຸກາໂມ ອາຫ ‘‘ອຸທາຫຸ ອຎ຺ເຎປິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິ. ຣຊ຺ຊສ຺ສ ປເທສິກຕ຺ຕາ, ຍຖາວຸຕ຺ຕສຸຠາສິຕສ຺ສ ຈ ອນຄ຺ຆຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຍໍ ເມ ທຸຄ຺ຄຕປຓ຺ຓາກາໂຣ’’ຕິ. ຕິໂຍຊນສຕິກນ຺ຕິ ອິທໍ ປຣິກ຺ເຂປວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ມນຸສ຺ສານໍ ປຣິໂຠຄວເສນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ມຫາສຈ຺ຈກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.