໕. ຈູຬສຈ຺ຈກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໕໓. ຫໍສວຏ຺ຏກຈ຺ຉນ຺ເນນາຕິ ຫໍສວຏ຺ຏກປຏິຈ຺ຉນ຺ເນນ, ຫໍສມຓ຺ຑລາກາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວທນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ວາໂທ, ມຄ຺ໂຄ. ກິໍ ວທນ຺ຕິ? ອຸຕ຺ຕຣໍ. ວາທານໍ ສຕານິ ວາທສຕານິ. ‘‘ນິຄຓ຺ໂຐ ປຎ຺ຈວາທສຕານິ, ນິຄຓ຺ຐີ ປຎ຺ຈວາທສຕານີ’’ຕິ ເອວໍ ນິຄຓ຺ໂຐ ຈ ນິຄຓ຺ຐີ ຈ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ວາທສຕານິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕາ. ກິຣິຍໂຕ ເຕ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ, ລິງ຺ຄໂຕ ປນ ນິຄຓ຺ຐຠາໂວ ຎາໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຫໍ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ຊຄ຺ຄນ຺ໂຕ ສມ຺ມຊ຺ຊນາທິວເສນ. ທິວາຕຣນ຺ຕິ ອຕິທິວໍ. ‘‘ກສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາ, ກສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຣິພ຺ພາຊິກາຫິ ວຸຕ຺ເຕ ເຖໂຣ ອາຫ ‘‘ປຸຈ຺ຉາ ນາມ ອມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕາ’’ຕິ. ປຸຈ຺ຉາ ວາທານໍ ປຸພ຺ພປກ຺ໂຂ, ຍສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫ ວາທປສຸຕາ ວາທາຠິຣຕາ ຘຊໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ວິຈຣຖ, ຕສ຺ມາ ວາທານໍ ປຸພ຺ພປກ຺ໂຂ ອມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມາຕຸຄາມຠາວໂຕ ປຸພ຺ພປກ຺ຂໍ ເທມາຕິ ອາຫ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປນ ມາຕຸຄາມາ ນາມ ປຐມໍ ປຸຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ຕາ ປຣິພ຺ພາຊິກາ ເອເກກາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍສຕວາທມຄ຺ຄໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິໂຍ ວາທສຫສ຺ສໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ຍຖາ ນິສິຕສ຺ສ ຂຄ຺ຄສ຺ສ ກຸມຸທນາຬຈ຺ເຉທເນ ກິມຕ຺ຖິ ຠາຣິຍໍ, ເອວໍ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ສາວເກສຸ ປຎ຺ຎວນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຠາເວ ຐິຕສ຺ສ ຘມ຺ມເສນາປຕິໂນ ປຸຖຸຊ຺ຊນປຣິກປ຺ປິຕປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ກິມຕ຺ຖິ ຠາຣິຍໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເຖໂຣ ຂຄ຺ເຄນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ນິຊ຺ຊຏໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ຕາ ປຸນ ຕຕ຺ຖ ຊຏໍ ຄຓ຺ຐິໍ ກາຕຸໍ ນ ວິສຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ວິຊເຏຕ຺ວາ ກເຖສິ. ອຍໍ ເຖໂຣ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕ ອນ຺ຘກາເຣ ສຫສ຺ສວຏ຺ຏິກໍ ທີເປນ຺ໂຕ ວິຍ ອຎ຺ເຎສໍ ອວິສເຍ ອນ຺ຘກາຣຠູເຕ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິຕມຕ຺ເຕເຍວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສີຕິ ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ ທິສ຺ວາ ສຍຎ຺ຈ ອນ຺ຕິມຠວິກຕາຍ ໂກຫຎ຺ເຎ ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕິໂຍ ‘‘ເອຕ຺ຕກເມວ, ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ຊານາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຖຣສ຺ສ ວິສຍນ຺ຕິ ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຎາວິສຍໍ.

ເນວ ອນ຺ຕໍ ນ ໂກຏິໍ ອທ຺ທສໍສູຕິ ເອກນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ພຫຸຠາວໂຕ ຕສ຺ສາ ປຸຈ຺ຉາຍ ອຕ຺ໂຖ ເອວມນ຺ໂຕ ເອວມວສານໂກຏີຕິ ນ ປສ຺ສິໍສຸ ນ ຊານິໍສຸ. ເຖໂຣ ຕາສໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊາຣຸຈິໍ ທິສ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ອຸຕ຺ຕຣິຕຣປຎ຺ໂຎຕິ ວາທມຄ຺ຄປຣິຈເຍນ ເມຘາວິຕາຍ ຈ ຍາທິສາ ຕາສໍ ປຎ຺ຎາ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣປຎ຺ໂຎ.

ກຖາມຄ຺ໂຄຕິ ວາທມຄ຺ໂຄ. ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ເຕຫິ ປຣປ຺ປວາທາທີຫິ ຠສ຺ສໍ ວາທມຄ຺ຄໍ ປກາເຣຫິ ວເທຕີຕິ ຠສ຺ສປ຺ປວາທໂກ. ປຓ຺ຑິຕວາໂທຕິ ອຫໍ ປຓ຺ຑິໂຕ ນິປຸໂຓ ພຫຸສ຺ສຸໂຕຕິ ເອວໍວາທີ. ຍໍ ຍໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕາຈາເຣນ ອາທິສຕີຕິ ນກ຺ຂຕ຺ຕຄຕິຍາ ກາລຎາເຓນ ‘‘ອສຸກທິວເສ ຈນ຺ທຄ຺ຄາໂຫ ຠວິສ຺ສຕິ, ສູຣິຍຄ຺ຄາໂຫ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ຍໍ ຍໍ ອາເທສໍ ຠຓຕິ. ສາຘຸລທ຺ຘິໂກ ຎາຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຸນ຺ທໂຣ. ອາໂຣປິໂຕຕິ ປຏິຎ຺ຎາເຫຕຸນິທສ຺ສນາທິໂທສໍ ອຸປຣິ ອາໂຣປິໂຕ ວາໂທ ສ຺ວາໂຣປິໂຕ. ໂທສປທໍ ອາໂຣເປນ຺ເຕນ ວາທິນາ ປຣວາທິມ຺ຫິ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ຕສ຺ສ ຘາຕຸກ຺ໂຂໂຠປິ ສິຍາ, ຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂເປນ ເຍນ ໂທໂສ ເຕນ ສງ຺ກປ຺ປິໂຕ ສມ຺ປເວຘິໂຕຕິ. ຖູຓນ຺ຕິ ສຣີຣໍ ໂຂຠິຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ຖູຓນ຺ຕິ ຫິ ໂລຫິຕປິຕ຺ຕເສມ຺ຫານໍ ອຘິວຈນໍ ສພ຺ພງ຺ຄສຣີຣຘາຣຓໂຕ. ອປິຈ ຖູຓປໂທ ນາມ ອຕ຺ຖິ ກຖາມຄ຺ໂຄ ວາທມຄ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ. ສຈ຺ຈໂກ ປນ ໂກຫຎ຺ເຎ ຐຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວາທປ຺ປເຠທວເສນ ປເຣ ວິມ຺ຫາເປນ຺ໂຕ ‘‘ຖູຓໍ ເຈປາຫ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ສາວການໍ ວິນຍໍ ນາມ ສິກ຺ຂາປທໍ, ຕຎ຺ຈ ຘມ຺ມເທສນາ ໂຫຕີຕິ ເອສາ ເອວ ຈສ຺ສ ອນຸສາສນີຕິ ວິນຍນາທິມຸເຂນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ມຕໍ ສາສນໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສຈ຺ຈໂກ ‘‘ກຖໍ ປນ, ໂຠ, ອສ຺ສຊີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຖສ຺ສ ເຖໂຣ ‘‘ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍກຖາ ນາມ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓາ ພຸທ຺ຘາເວຓິກາ ຘມ຺ມເທສນາ, ຕຕ຺ຣ ຈ ມຍາ ອນິຈ຺ຈກຖາຍ ສມຸຏ຺ຐາປິຕາຍ ຕໍ ອສຫນ຺ໂຕ ສຈ຺ຈໂກ ຕຸຈ຺ຉມາເນນ ປຏປຏາຍນ຺ໂຕ ກຸຣຸມາໂນ ລິຈ຺ຉວີ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ວາທໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຕິຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ກເຖສ຺ສຕິ, ຕທາ ຠວິສ຺ສຕິ ວິຊຫິຕວາໂທ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈານຕ຺ຕລກ຺ຂຓປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຠຄວໂຕ ອນຸສາສນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ, ໂຠ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ ອຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຖໂຣ ປນາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ອຸປາຣມ຺ຠສ຺ສ ໂອກາໂສ ໂຫຕີ’’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ມຄ຺ຄຜລານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຍາເຍນາຕິ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາປຣິຍາເຍນ. ອຍນ຺ຕິ ສຈ຺ຈໂກ. ນຍິທໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາສນໍ ນາມາຕິ ຍຕ຺ຖ ຕຸມ຺ເຫ ອວຏ຺ຐິຕາ, ອິທໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸສາສນໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນິສ຺ສຣຓຕ຺ຕາ, ອຖ ໂຂ ມຫາອາຆາຕນໍ ນາເມຕໍ, ມຫາທຸກ຺ຂນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ປນ ນິຣຍຸສ຺ສໂທ ນາມ ອຸສ຺ສທນິຣໂຍ ນາມ, ຕສ຺ມາ ນຕ຺ຕິ ນາມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຸຂາສາ. ອຸຏ຺ຐາຍຸຏ຺ຐາຍາຕິ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກຕ຺ວາ, ທຸກ຺ຂເມວ ຊີຣາເປນ຺ຕາ ສພ຺ພໂສ ທຸກ຺ຂເມວ ອນຸຠວນ຺ຕາ, ອາຫິຓ຺ຑຖ ວິຈຣຖາຕິ. ສພ຺ພມິທໍ ຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉາປຣິກປ຺ປິຕເມວ. ກສ຺ມາ? ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈູປສຎ຺ຫິຕາເຍວ ເຫຕ຺ຖ ນິປ຺ປຣິຍາຍກຖາ ນາມ. ຕສ຺ສ ຫິ ປຣິຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ. ມຄ຺ຄຜລານິ ສງ຺ຂາຣຠາເວນ ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ປຣິຍາຍໂຕ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ໂສຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ມິຈ຺ຉາວາທຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໕໔. ສຫ ອຕ຺ຖານຸສາສນໍ ອຄາຣນ຺ຕິ ສນ຺ຘາຄາຣໍ, ຣາຊກຸລານໍ ສນ຺ຖາປນອຄາຣນ຺ຕິປິ ສນ຺ຘາຄາຣໍ, ຕສ຺ມິໍ ສນ຺ຖາຄາເຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ຕາທິເສ ກາເລ ຣາຊກິຈ຺ຈານໍ ສນ຺ຖານເມຕ຺ຖ ວິຈາເຣນ຺ຕີຕິ ສນ຺ຘາຄາຣໍ, ຕສ຺ມິໍ ສນ຺ຖາຄາເຣຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ປຕິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈ ປຏິຎ຺ຎາຕໍ. ອິທາເນວ ປິຏ຺ຐິໍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕຕິ ຠຄວໂຕ ນລາຏໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ວິມຸຂຠາວໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ. ສຸຣາຆເຣຕິ ສຸຣາສມ຺ປາທກເຄເຫ. ປິຏ຺ຐກິລຎ຺ຊນ຺ຕິ ປິຏ຺ຐຐປນກິຬຎ຺ຊໍ. ວາລນ຺ຕິ ຈງ຺ຄວາຣໍ. ສາຓສາຏກກຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ສາຓສາຏກໍ ກໂຣນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ສາຓສາຏກກຣຓໍ, ສຸຕ຺ຕໍ, ຕທຕ຺ຖໍ. ສາຓວາກາ ເອເຕສຸ ສນ຺ຕີຕິ ສາຓວາກາ, ສາຓທຓ຺ຑາ. ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ສາຓານໍ ໂຘວນສທິສໍ ກີຬິຕຊາຕໍ ຍຖາ ‘‘ອຸທ຺ທາລປຸປ຺ຜຠຎ຺ຊິກາ, ສາຓຠຎ຺ຊິກາ’’ຕິ ຈ. ກິໍ ໂສ ຠວມາໂນຕິ ກີທິໂສ ຫຸຕ຺ວາ ໂສ ຠວມາໂນ, ກິໍ ໂຫນ຺ໂຕ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວາທາໂຣປນໍ ນາມ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣສູຣຄຸໂຓ ເອວ ຍກ຺ຂາທິຠາເວນ ໂສ ຠວມາໂນ ອຠິສມ຺ຠຸເຓຍ຺ຍ. ອຍໍ ປນ ອປ຺ປານຸຠາວຕາຍ ປິສາຈຣູໂປ ກິໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕ ອຊ຺ຊ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເອວໍ ວທຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ກິໍ ຍກ຺ໂຂ’’ຕິອາທິ.

໓໕໕. ມຫາມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມເຍຕິ ມຫຕິ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກກາເລ, ຄຄນມຊ຺ເຌ ສູຣິຍຄຕເວລາຍ. ທິວາປຘານິກາ ປຘານານຸຍຸຎ຺ຊກາ. ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ທິວາວິຫາຣູປຄມນໂຕ ປຸພ຺ເພ ກາຕພ຺ພວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ຠຄວຕິ ຄາຣວພຫຸມານໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ອຸໂຠ ຫຕ຺ເຖ ກມລມກຸລາກາເຣ ກຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປ຺ປ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ.

ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ຕໍ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຄຓນໍ ສນ຺ຘາຍ ເອວໍ ‘‘ມຫຕິຍາ ລິຈ຺ຉວິປຣິສາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິໍ ສີເສນ ຠູມິໍ ປຫຣນ຺ເຕເນວ ວນ຺ທນາ ກຕາ ໂຫຕິ? ເກຣາຏິກາຕິ ສຐາ. ໂມເຈນ຺ຕາຕິ ຠິກ຺ຂາທານໂຕ ໂມເຈນ຺ຕາ. ອວກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ໂຑ ວິຍາຕິ ເຫຏ຺ຐາຂິຕ຺ຕມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ໂຑ ວິຍ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປໍ ວຈນໍ ອສລ຺ລເປນ຺ໂຕ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ.

໓໕໖. ທິສ຺ສຕິ ‘‘ອິທໍ ອິມສ຺ສ ຜລ’’ນ຺ຕິ ອປທິສ຺ສຕິ ເອເຕນາຕິ ເທໂສ, ກາຣຓໍ, ຕເທວ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ ໂອກາໂສຕິ ອາຫ ‘‘ກຎ຺ຈິເທວ ເທສນ຺ຕິ ກຎ຺ຈິ ໂອກາສໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ໂອກາໂສ ຐານນ຺ຕິ ຈ ກາຣຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໑໖໑; ມ. ນິ. ໓.໑໒໘-໑໓໑; ອ. ນິ. ໑.໒໖໘-໒໙໕; ວິຠ. ໘໐໙). ຍທາກງ຺ຂສີຕິ ນ ວທນ຺ຕິ ອນວເສສຘມ຺ມວິສຍຕ຺ຕາ ປຏິຎ຺ຎາຍ. ຕຸມ຺ຫນ຺ຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ. ຍກ຺ຂ…ເປ… ປຣິພ຺ພາຊການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຸຈ຺ຉາວຸໂສ, ຍທາກງ຺ຂສີ’’ຕິອາທີນິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖; ສຸ. ນິ. ອາຬວກສຸຕ຺ຕ) ປຸຈ຺ຉາວຈນານິ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ.

ຎຕ຺ວາ ສຍໍ ໂລກມິມໍ ປຣຎ຺ຈາຕິ ອິທໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ນິຣຍໍ ສຄ຺ຄຎ຺ຈ ເຕສໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອາຫ.

ຕຄ຺ຆ ເຕ ອຫມກ຺ຂິສ຺ສໍ, ຍຖາປິ ກຸສໂລ ຕຖາຕິ ຍຖາ ປກາເຣນ ສຸກຸສໂລ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ຊານາຕິ ກເຖຕິ, ຕຖາ ອຫໍ ກເຖສ຺ສາມິ. ຕສ຺ສ ປນ ກາຣຓໍ ອກາຣຓຎ຺ຈ ອວິຊານນ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ກໂຣຕຸ ວາ ມາ ວາ, ອຫໍ ປນ ເຕ ອກ຺ຂິສ຺ສາມີຕິ ອາຫ ‘‘ຣາຊາ ຈ ໂຂ…ເປ… ນ ວາ’’ຕິ.

ກຖິຕນິຍາເມເນວ ກເຖນ຺ໂຕຕິ ເຕປຣິວຏ຺ຏກຖາຍ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓມ຺ເປສ ກເຖສ຺ສຕິ, ອິຘ ປນ ອຎ຺ຎຖາ ສາວເກນ ອສ຺ສຊິນາ ກຖິຕໍ, ອຎ຺ຎຖາ ສມເຓນ ໂຄຕເມນາຕິ ວຈໂນກາສປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ເຖເຣນ ກຖິຕນິຍາເມເນວ ອນິຈ຺ຈານຕ຺ຕລກ຺ຂຓເມວ ກເຖນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ – ‘‘ຣູປໍ ອນຕ຺ຕາ ຍາວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຈ຺ຈໂກ ຕໍ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຸປມາຍ ອຕ຺ຖຎາປເນ ອຸປມາປມາຓໍ ຍຖາ ‘‘ໂຄ ວິຍ ຄວໂຍ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸປເມຍ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ ອຸປມາປມາເຓນ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸກາໂມ ອາຫ ‘‘ອຸປມາ ມໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປຏິຠາຕີ’’ຕິ, ອຸປມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ, ອຸປມາຍປິເຘກຈ຺ເຈ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິສາ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຠຄວາ ອຸປມາສເຕນ, ອຎ຺ເຎນ ວາປິ ປມາເຓນ ຕວ ອຕ຺ຕາ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ນ ລພ຺ຠາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຍ ປມາຓສ຺ສປິ ອນຸປລພ຺ຠນໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຠາຕຸ ຕໍ ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນາ’’ຕິ. ຍຖາ ຫິ ອຕ຺ຕາ ນາມ ໂກຈິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ ເອກໍເສນ ອນຸປລທ຺ຘິໂຕ, ເອວສ຺ສ ຎາປກປຸຄ຺ຄລໍ ປມາຓມ຺ປິ ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຫຣ ຕໍ ອຸປມໍ ວິສ຺ສຕ຺ໂຖ’’ຕິ, ນ ເຕນ ຕວ ອຕ຺ຕວາໂທ ປຕິຏ຺ຐໍ ລຠຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຍໍ ທິຏ຺ຐໍ ກາຍິກໍ ວາ ປຸຎ຺ຎາປຸຎ຺ຎໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄເລ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ເຕນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ຣູປຕ຺ຕາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ, ຕຖາ ຍໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຂທຸກ຺ຂປຏິສໍເວທນໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄເລ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ຍໍ ທິຏ຺ຐໍ ນີລາທິສຎ຺ຊານນໍ, ຍໍ ທິຏ຺ຐໍ ຣຊ຺ຊນທຸສ຺ສນາທິ, ຍໍ ທິຏ຺ຐໍ ອາຣມ຺ມຓປຏິວິຊານນໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄເລ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ເຕນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ວິຎ຺ຎາຓຕ຺ຕາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລຕິ. ເອວໍ ຣູປາທິລກ຺ຂໂຓ ອຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກາເຍ ກລ຺ຍາຓປາປການໍ ກມ຺ມານໍ ວິປາກໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ເອວຎ຺ເຈຕໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຖາ ກມ຺ມຜລສມ຺ພນ຺ໂຘ ນ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິມິນາ ກິໍ ທີເປຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຕຕິ ສຕ຺ຕາ. ປຕິຏ຺ຐາຍາຕິ ນິສ຺ສາຍ. ‘‘ຣູປຕ຺ຕາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິອາທິນາ ຣູປາທິຘມ຺ເມ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ຣູເປ ປຕິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິໍ ວທນ຺ໂຕ ອຍໍ ນິຄຓ຺ໂຐ ອຕ຺ຕໂນ ວາທໍ ຠິນ຺ທຕິ ປຕິຏ຺ຐານສ຺ສ, ປຕິຏ຺ຐາຍກສ຺ສ ຈ ອເຠທທີປນໂຕ. ຣູປາທໂຍ ເວທນາທິສຠາວາ ອຕ຺ຕາ ຕນ຺ນິສ຺ສເຍນ ປຸຎ຺ຎາທິກິຣິຍາສມຸປລທ຺ຘິໂຕ ອິຘ ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸຎ຺ຎາທິກິຣິຍາ ສມຸປລພ຺ຠຕິ, ເຕ ຣູປາທໂຍ ສຕ຺ຕສຎ຺ຎິຕາ ອຕ຺ຕສຠາວາ ທິຏ຺ຐາ ຍຖາ ຕໍ ເທວຕາທີສຸ, ເຍ ປນ ສຕ຺ຕສຎ຺ຎິຕາ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎ ອສຕ຺ຕສຠາວາ ທິຏ຺ຐາ ຍຖາ ຕໍ ກຏ຺ຐກລິງ຺ຄຣາທີສູຕິ ເອວໍ ສາເຘຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖໍ ສເຫຕຸໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ນິຄຓ຺ໂຐ ນິທສ຺ສນໍ ອາເນສີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕິວິຍ ສກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປມໍ ອາຫຣີ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ປນ ‘‘ພລກຣຓີຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປຸຣິສປ຺ປໂຍຄາ ວິຍ ພີຊຄາມຠູຕຄາມາປິ ສຊີວາ ເອວາຕິ ລທ຺ຘີຕິ ເຕ ສທິສູທາຫຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ເຍ ຊີວສ຺ສ ອາຘາຣຓຠາເວນ ສຫິເຕນ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພຠາເວນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພາ, ເຕ ສຊີວາຕິ ອິຈ຺ຉິຕາ, ນ ເກວເລນ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພຠາເວນ. ເອວໍ ສຕິ ‘‘ພລກຣຓີຍາ ກມ຺ມນ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ເຕນ ວິສທິສູທາຫຣຓຠາເວນ ອຸປນີຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ ອຕ຺ຕວາທຠຎ຺ຊນສ຺ສ ອນຕ຺ຕຕາປຕິຏ຺ຐາປນສ຺ສ ຈ ສຸຄຕາເວຓິກຕ຺ຕາ. ຍໍ ປເນຕຣຫິ ສາສນິກາ ຍຖາສຕ຺ຕິ ຕທຸຠຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ພຸທ຺ເຘຫິ ທິນ຺ນນເຍ ຐຕ຺ວາ ເຕສໍ ເທສນານຸສາຣໂຕ. ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ນີຫຣິຕ຺ວາ, ວິສຸໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສກລໍ ເວສາລິນ຺ຕິ ສພ຺ພເວສາລິວາສິນໍ ຊນໍ ນິສ຺ສຍູປຈາເຣນ ນິສ຺ສິຕໍ ວທຕິ ຍຖາ ‘‘ຄາໂມ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ສໍວຏ຺ຏິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕ຺ວາ, ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໕໗. ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ຕໍ ວາທໍ ນ ອວຊານາຕິ, ເອວໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ກາເຣຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຆາຕິ-ສທ຺ໂທ ຫິໍສນຕ຺ໂຖ, ຕໂຕ ຈ ສທ຺ທວິທູ ອຣຫຕ຺ຖໍ ຕາຍ-ສທ຺ທໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຆາເຕຕາຍນ຺ຕິ ຣູປສິທ຺ຘິໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຆາຕາຣຫ’’ນ຺ຕິ. ຊາເປຕາຍນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວຕ຺ຕິຕຸຎ຺ຈ ມຣຫຕີຕິ ມ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ວິເສເສຕ຺ວາ ທີເປຕີຕິ ‘‘ວຕ຺ຕຕິ’’ອິຈ຺ເຈວ ອວຕ຺ວາ ‘‘ວຕ຺ຕິຕຸຎ຺ຈ ມຣຫຕີ’’ຕິ ທຸຕິເຍນ ປເທນ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ທີເປຕິ.

ປາສາທິກໍ ອຠິຣູປນ຺ຕິ ອຠິມຕຣູປສມ຺ປນ຺ນໍ ສພ຺ພາວຍວໍ. ຕໂຕ ເອວ ສຸສຊ຺ຊິຕໍ ສພ຺ພກາລໍ ສຸຏ຺ຐຸ ສຊ຺ຊິຕາກາຣເມວ. ເອວໍວິຘນ຺ຕິ ຍາທິສໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ທຸພ຺ພຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນຕິ ‘‘ວຕ຺ຕຕິ ເຕ ຕສ຺ມິໍ ຣູເປ ວໂສ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ກາຣຓຄ຺ຄຫເຓ. ກາຣຓຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ຄຫິຕໍ ‘‘ວຕ຺ຕຕິ…ເປ… ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ. ເຕເນຕໍ ທສ຺ເສຕິ ຣູປໍ ອນຕ຺ຕາ ອວສວຕ຺ຕນໂຕ, ຍຎ຺ຫິ ວເສ ນ ວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ອນຕ຺ຕກເມວ ທິຏ຺ຐໍ ຍຖາ ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ. ວາທນ຺ຕິ ໂທສໍ ນິຄ຺ຄຫໍ ອາໂຣເປສ຺ສຕິ. ສຕ຺ຕຘາ ມຸທ຺ຘາ ຜລຕີຕິ ສຫຘມ຺ມິກສາກຈ຺ຉາຫິ ຕຖາຄເຕ, ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕ ອພ຺ຍາກຣເຓນ ວິເຫສາຍ ກຍິຣມານຕ຺ຕາ ຕຕິເຍ ວາເຣ ຘມ຺ມຕາວເສນ ວິເຫສກສ຺ສ ສຕ຺ຕຘາ ມຸທ຺ຘາ ຜລຕິ ຍຖາ ຕໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸປຏິຎ຺ຎາຍ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂຠາວູປຄມເນ. ວຊິຣປາຓິ ປນ ກສ຺ມາ ຐິໂຕ ໂຫຕີຕິ? ຠຄວາ ວິຍ ອນຸກມ຺ປມາໂນ ມຫນ຺ຕໍ ຠຍານກໍ ຣູປໍ ມາເປຕ຺ວາ ຕາເສຕ຺ວາ ອິມໍ ທິຏ຺ຐິໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປມີຕິ ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອາກາເສ ວຊິຣໍ ອາຫຣນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນ ມຸທ຺ຘໍ ຜາເລຕຸກາໂມ. ນ ຫິ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ກສ຺ສຈິ ອນຕ຺ໂຖ ນາມ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ເອກໍສໂຕ ສຫຘມ຺ມິກເມວ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປຸຈ຺ຉິເຕ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອາທິຕ຺ຕນ຺ຕິ ທິປ຺ປມານໍ. ອກ຺ຂິນາສາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເອຬກສີສສທິສເກສມສ຺ສຸອາທີນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ທິຏ຺ຐິວິສ຺ສຊ຺ຊາປນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ນຍິທໍ ຍທິຈ຺ຉາວເສນ ອາຄມນໍ, ອຖ ໂຂ ອາທິໂຕ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ກຕປຏິຎ຺ຎາວເສນາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນ຺ຕິ ວຊິຣປາຓິໍ. ຕໍ ສຈ຺ຈກສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎາຍ ປຣິວຕ຺ຕນກາຣຓໍ. ອຎ຺ເຎປິ ນຸ ໂຂຕິອາທິ ສຈ຺ຈກສ຺ສ ວີມໍສກຠາວທສ຺ສນໍ. ອວີມໍສເກນ ຫິ ຕໍ ທິສ຺ວາ ມຫາຍກ຺ໂຂຕິ ວເທຍ຺ຍ, ເຕນສ຺ສ ອສາຣຸປ຺ປໍ ສິຍາ, ອຍໍ ປນ ອຎ຺ເຎສໍ ອຠີຕຠາວໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ‘‘ອທ຺ຘາເມ ຍກ຺ຂໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ມຍ຺ຫເມວ ຠຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ຕີເຣຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕວເສນ ປຏິປຊ຺ຊິ.

໓໕໘. ອຸປຘາເຣຕ຺ວາຕິ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາເຓສຸປິ ສຎ຺ຎາຍ ວິຍ ນໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນາຕິ ‘‘ອກຸສລາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ມາ ອໂຫສິ, ອກຸສລາ ໂທມນສ຺ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສປ຺ປທຏ຺ຐວິສນ຺ຕິ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ສປ຺ປທຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ສຣີຣປເທເສ ປຕິຕໍ ວິສໍ. ອລ຺ລີໂນຕິ ສໍສິລິຏ຺ໂຐ. ອຸປຄໂຕຕິ ນ ອປຄໂຕ. ອຊ຺ໂຌສິໂຕຕິ ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ປຣິໂຕ ຊາເນຍ຺ຍາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ສພ຺ພໂສ ກິຎ຺ຈິປິ ອເສເສຕ຺ວາ ຊາເນຍ຺ຍ. ປຣິກ຺ເຂເປຕ຺ວາຕິ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທນວເສນ ສພ຺ພໂສ ເຂເປຕ຺ວາ. ຕຖາຠູໂຕ ຈສ຺ສ ຂຍວຍໍ ອຸປເນຕິ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ຂຍໍ ວຍໍ ອນຸປ຺ປາທໍ ອຸປເນຕ຺ວາ’’ຕິ.

໓໕໙. ອຕ຺ຕໂນ ວາທສ຺ສ ອສາຣຠາວໂຕ, ຍຖາປຣິກປ຺ປິຕສ຺ສ ວາ ສາຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອນ຺ໂຕສາຣວິຣຫິໂຕ ຣິຕ຺ໂຕ. ວິປ຺ປກາຣນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິຍາ ສີລາຈາຣສ຺ສ ຈ ວເສນ ວິຣູປຕໍ ສາປຣາຘຕໍ ສາວຊ຺ຊຕໍ ເຕສໍ ອຸປຣິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ. ສິນ຺ນປຕ຺ໂຕຕິ ຕນຸກປຕ຺ໂຕ. ວິຜາຣິຕນ຺ຕິ ວິຜາຬິຕໍ.

ອສາຣກຣຸກ຺ຂປຣິຈິໂຕຕິ ປລາສາທິອສາຣຣຸກ຺ຂໂກຏ຺ຏເນ ກຕປຣິຈໂຍ. ຖທ຺ຘຠາວນ຺ຕິ ວິປກ຺ກຠາວໍ, ຕິກ຺ຂຠາວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຕ຺ຖີຕິ ສທາ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປຣິສຕີຕິ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ຄຓ຺ຐິກໍ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນສຣີຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍນ຺ຕາຣຸຬ຺ຫສ຺ສ ວິຍາຕິ ພ຺ຍາກຣຓຕ຺ຖໍ ວາຍມຍນ຺ຕໍ ອາຣຸຬ຺ຫສ຺ສ ວິຍ.

໓໖໐. ທິຏ຺ຐິວິສູການີຕິ ທິຏ຺ຐິກິຎ຺ຈການິ. ທິຏ຺ຐິສຎ຺ຈຣິຕານີຕິ ທິຏ຺ຐິຕາຬນານິ. ທິຏ຺ຐິວິປ຺ຜນ຺ທິຕານີຕິ ທິຏ຺ຐິອິຎ຺ຊິຕານິ. ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາຕິ ເຕສໍ ລິຈ຺ຉວິກຸມາຣານໍ ອິຎ຺ຊິເຕເນວ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຊານິຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ອິເມ’’ຕິອາທິ.

໓໖໑. ຍສ຺ມິໍ ອຘິຄເຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ວິສາຣໂທ ໂຫຕິ ປເຣຫິ ອສໍຫາຣິໂຍ, ຕໍ ຎາຓໍ ວິສາຣທສ຺ສ ຠາໂວຕິ ກຕ຺ວາ ເວສາຣຊ຺ຊນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ຎາຓປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຕໂຕ ເອວມສ຺ສ ນ ປໂຣ ປຈ຺ເຈຕພ຺ໂພ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ. ນ ປໂຣ ປຕ຺ຕິໂຍ ສທ຺ທຫາຕພ຺ໂພ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອປຣປ຺ປຕ຺ຕິໂຍ. ກາມໍ ສຈ຺ຈໂກ ເສກ຺ຂຠູມິ ອເສກ຺ຂຠູມີຕິ ອິທໍ ສາສນໂວຫາຣໍ ນ ຊານາຕິ. ປສ຺ສຕີຕິ ປນ ທສ຺ສນກິຣິຍາຍ ວິປ຺ປກຕຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ນ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຠິກ຺ຂຸກິຈ຺ຈໍ ປຣິໂຍສິຕ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາສິ, ຕສ຺ມາ ປຸນ ‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ປນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ອາຣຠິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປສ຺ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ.

ຍຖາຠູຕໍ ປສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ສນໍ, ວິສິຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ອນຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ທສ຺ສນເມວ ອນຸຕ຺ຕຣິຍນ຺ຕິ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ທສ຺ສເນສຸ ວາ ອນຸຕ຺ຕຣິຍໍ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ໂລກິຍປຎ຺ຎາຕິ ເຈຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ຫິ ສພ຺ພໂລກິຍປຎ຺ຎາຫິ ວິສິຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ‘‘ອນຸຕ຺ຕຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ໂລກິຍປຏິປທານຸຕ຺ຕຣິເຍສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິທານິ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕວ ຕິວິຘມ຺ປິ ອນຸຕ຺ຕຣິຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸທ຺ຘໂລກຸຕ຺ຕຣເມວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕິປິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມານໍ ອນຸຕ຺ຕຣຠາເວ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ’’ຕິ. ເສສານິ ມຄ຺ຄງ຺ຄານີຕິ ເສສານິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄງ຺ຄານິ. ຕານິ ຫິ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕານິ ນິພ຺ພານຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ. ອຄ຺ຄຜລວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສ຺ສ ຜລວິມຸຕ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ. ຂີຓາສວສ຺ສາຕິ ສພ຺ພໂສ ຂີຍມານາສວສ຺ສ. ນິພ຺ພານທສ຺ສນນ຺ຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມຍມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ຄງ຺ຄານີຕິ ອຏ຺ຐ ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ. ຈຕຸສຈ຺ຈນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ສພ຺ພສ຺ສ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຈ຺ຈານຸຄຕສມ຺ໂມຫວິທ຺ຘໍສເນເນວ ຫິ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພໂສ ເຎຍ຺ຍາວຣຓປ຺ປຫານໍ. ນິພ຺ພິເສວໂນຕິ ນິຣຸທ຺ຘກິເລສວິເສວໂນ.

໓໖໒. ຘໍສີຕິ ອນຸທ຺ຘໍສນສີລາ. ອນຸປຫຕນ຺ຕິ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ສກລນ຺ຕິ ອນູນໍ. ກາຍງ຺ຄນ຺ຕິ ກາຍເມວ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ກາຍສງ຺ຂາຕໍ ອງ຺ຄໍ ສີສາທິອວຍວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ‘‘ໂຫຕຸ, ສາຘູ’’ຕິ ເອວມິທໍ ວາຈາຍ ອວຍໂວ ວາຈງ຺ຄນ຺ຕິ.

໓໖໓. ອາຫຣນ຺ຕີຕິ ອຠິຫຣນ຺ຕິ. ປຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎຜລສງ຺ຂາໂຕ ອານຸຠາໂວ. ປຸຎ຺ຎຜລມ຺ປິ ຫິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ‘‘ປຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘‘ກຸສລານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ ສມາທານເຫຕຸ ເອວມິທໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໘໐). ເຕນາຫ ‘‘ອາຍຕິໍ ວິປາກກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ. ປຸຎ຺ຎມຫີຕິ ມຫຕິ ປຸຎ຺ຎຜລວິຠູຕິ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕມກຸຏຈາມຣາທິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິປາກກ຺ຂນ຺ຘານໍເຍວ ປຣິວາໂຣ’’ຕິ. ລິຈ຺ຉວີຫິ ເປສິເຕນ ຂາທນີຍໂຠຊນີເຍນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສສາວກສງ຺ໂຆ ມຍາ ປຣິວິສິໂຕ, ຕສ຺ມາ ລິຈ຺ຉວີນເມວ ຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ ໂຫຕີຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໍ ທາຍການໍ ສຸຂາຍ ໂຫຕູ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ສຈ຺ຈເກນ ທານໍ ທິນ຺ນໍ, ນ ລິຈ຺ຉວີຫິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ສຈ຺ຈກສ຺ສ ສຕິໍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ໂຂ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຕິ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ. ນິຄຓ຺ຐສ຺ສ ມເຕນ ວິນາເຍວາຕິ ສຈ຺ຈກສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕນ ວິນາ ເອວ ຕສ຺ສ ທກ຺ຂິຓໍ ເຂຕ຺ຕຄຕໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ທິນ຺ນໍ ທກ຺ຂິຓໍ…ເປ… ນິຍ຺ຍາເຕສີ’’ຕິ.

ຈູຬສຈ຺ຈກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.