໒. ມຫາໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໓໒. ໂກຈິເທວາຕິ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນສາມນ຺ຕໂຕ ນິວິຏ຺ເຐສຸ ໂຍ ໂກຈິ ຄາໂມ ໂຄຈຣຄາໂມ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ອນິພທ຺ຘຠາວໂຕ ໂຄຈຣຄາໂມ ນ ຄຫິໂຕ, ວສນຏ຺ຐານເມວ ປຣິທີປິຕໍ, ຕໂຕ ເອວ ອຣຎ຺ຎນິທານກໍ ນາເມຕໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ເທວໂລເກ ມນຸສ຺ສໂລເກ ຈ. ຖິຣກາຣເກຫີຕິ ສາສເນ ຖິຣຠາວກາຣເກຫິ. ສວນນ຺ເຕ ຊາຕຕ຺ຕາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຄພ຺ຠສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສວນສ຺ສ ປຣິໂຍສາເນ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຊາຕຕ຺ຕາ. ຍຖາ ປຏິເວຘພາຫຸສຈ຺ຈໍ ອິຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ຘມ຺ມສ຺ສ ສວນໂຕ ສາວກາ. ສູຣິໂຍ ວິຍ ຠາສຸຣຄຸຓຣໍສິຕາຍ ໂມຫນ຺ຘກາຣວິຘມນໂຕ. ຈນ຺ໂທ ວິຍ ຣມຓີຍມໂນຫຣສີຕລຄຸຓຕາຍ ກິເລສປຣິຬາຫວູປສມໂຕ. ສາຄໂຣ ວິຍ ຄມ຺ຠີຣຖິຣວິປຸລາເນກຄຸຓຕາຍ ຐິຕຘມ຺ມສຠາວໂຕ. ຄຸຓມຫນ຺ຕຕາຍ ເຖຣສ຺ສ ອຠິຎ຺ຎາຕຕາ, ຄຸຓມຫນ຺ຕຕາ ຈ ສຸຕ຺ເຕສຸ ອາຄຕນເຍເນວ ຎາຕພ຺ພາຕິ ຕໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ເກວລ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີຫນາທສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຊ຺ຌິມນິກາເຍ ອາຄຕໍ ມຫາສີຫນາທສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໑.໑໔໖). ເຖຣປຎ຺ຫສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ ອຏ຺ຐກວຄ຺ເຄ ອາຄຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ (ສຸ. ນິ. ໙໖໑-໙໘໑). ເຖຣສີຫນາທສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ຈ ເຖຣສ຺ສ ຊນປທຈາຣິກາຍ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂາ ສີຫນາທສຸຕ຺ຕໍ. ອຠິນິກ຺ຂມນນ຺ຕິ ເຖຣສ຺ເສວ ມຫຕາ ຎາຕິປຣິວຏ຺ເຏນ ມຫຕາ ຈ ໂຠຄປຣິວຏ຺ເຏນ ສຫ ຆຣາວາສປຣິຈ຺ຈາໂຄ ອຠິນິກ຺ຂມນໍ. ເອສ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ. ຍທິທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ, ໂຍ ອຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມຫາປຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ກິຣ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຣິວາຣຠິກ຺ຂູປິ ມຫາປຎ຺ຎາ ເອວ ອເຫສຸໍ. ຘາຕຸໂສ ຫິ ສຕ຺ຕາ ສໍສນ຺ທນ຺ຕິ. ສຍໍ ອິທ຺ຘິມາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ຘາຕຸສໍຍຸຕ຺ເຕນ (ສໍ. ນິ. ໒.໙໙) ທີເປຕພ຺ໂພ – ຄິຊ຺ຌກູຏປພ຺ພເຕ ຄິລານເສຍ຺ຍາຍ ນິສິນ຺ໂນ ຠຄວາ ອາຣກ຺ຂຕ຺ຖາຍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ວສນ຺ເຕສຸ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາທີສຸ ເອກເມກໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ຈງ຺ກມນ຺ຕໍ ໂວໂລເກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ປສ຺ສຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຈງ຺ກມນ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ. ສພ຺ເພ ໂຂ ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ມຫາປຎ຺ຎາ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ.

ວນນ຺ເຕຕິ ອຸປວນນ຺ເຕ. ເມຆວຓ຺ຓາຍາຕິ ນີລາຠາຍ. ສມຸທ຺ທກຸຈ຺ຉິໂຕ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕມຕ຺ຖກສມີເປ ອາຠາຜຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ‘‘ປາຈີນຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລສ຺ສ ວິຈຣຓໂຕ. ຕຖາ ສຕິ ໂລກນ຺ຕຣິກນິຣເຍສຸປິ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອາຠາ ຜເຣຍ຺ຍ. ອຸພ຺ເພຘວເສນ ຫິ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕສ຺ສ ເວມຊ຺ຌໂຕ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ສາລກຸສຸມປຠານໍ ອຕິຣຕ຺ຕຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ລາຂາຣເສນ ສິຎ຺ຈມານໍ ວິຍາ’’ຕິ. ອຸປຄາຍມານາ ວິຍາຕິ ປຍິຣຸປາສນວເສນ ອຸເປຈ຺ຈ ຄາຍມານາ ວິຍ. ກາຍ ນຸ ໂຂ ອຊ຺ຊ ຣຕິຍາຕິ ອຊ຺ຊ ຌານສມາປຕ຺ຕິຣຕິຍາ ເອວ ນຸ ໂຂ, ອຸທາຫຸ ຘມ຺ມສາກຈ຺ຉາຣຕິຍາ ຘມ຺ມເທສນາຣຕິຍາຕິ ຈິນ຺ເຕສິ.

ທ຺ເວ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລານິ ວິຍ ປຣມໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາຍ ກນ຺ຕິຍາ. ທ຺ເວ ສູຣິຍມຓ຺ຑລານິ ວິຍ ອຕິວິຍ ສຸວິສຸທ຺ຘສມຸຊ຺ຊລາຍ ຄຸຓວິຠູຕິຍາ. ທ຺ເວ ຉທ຺ທນ຺ຕນາຄຣາຊາໂນ ວິຍ ມຫານຸຠາວຕາຍ. ທ຺ເວ ສີຫາ ວິຍ ເຕຊຸສ຺ສທຕາຍ. ທ຺ເວ ພ຺ຍຄ຺ຆາ ວິຍ ອໂນລີນວຸຕ຺ຕິຕາຍ. ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ລເມວາຕິ ສພ຺ພເມວ ສມນ຺ຕໂຕ ວິກສິຕໍ.

໓໓໓. ກຖາ ອຸປຈຣຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ກຖາອຸປຈາໂຣ, ສວນູປຈາໂຣ ປເທໂສ, ຕໍ ກຖາອຸປຈາຣໍ. ຣມຓີຍເມວ ຣາມເຓຍ຺ຍກໍ. ອຸຊ຺ຊງ຺ຄເລຕິ ລູຂປເທເສ ກຐິນປເທເສ. ໂທເສຫິ ອິຕາ ອປຄຕາຕິ ໂທສິນາ ຕ-ກາຣສ຺ສ ນ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ທິພ຺ພາ ມຎ຺ເຎ ຄນ຺ຘາຕິ ເທວໂລເກ ຄນ຺ຘາ ວິຍ. ທິວິ ຠວາຕິ ທິພ຺ພາ. ທ຺ເວ ເຖຣາຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣອານນ຺ທຕ຺ເຖຣາ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຕາວ ມມາຍຕຸ ອຂີຓາສວຠາວໂຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ກຖນ຺ຕິ? ນ ອິທໍ ມມາຍນໍ ເຄຫສ຺ສິຕເປມວເສນ, ອຖ ໂຂ ຄຸຓຠຕ຺ຕິວເສນາຕິ ນາຍໍ ໂທໂສ.

ອນຸມຕິຍາ ປຸຈ຺ຉາ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ, ອນຸມຕິຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉນໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອຘມ຺ມິກມ຺ປິ ວຸທ຺ຘສ຺ສ ອນຸມຕິໍ ອິຕໂຣ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ເຕນ ສາ ອນຸຊານິຕພ຺ພາວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ຆຂຸທ຺ທກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຸມຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ ນາເມສາ’’ຕິອາທິ. ຂຸທ຺ທກໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ກຓິຏ຺ຐໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ປຏິຠາຕິ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ປຏິຠານໍ, ຍຖາຘິປ຺ເປໂຕ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ປຏິຠານໍ. ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕາ ເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕາ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ປເທສຎາເຓ ຐິເຕຫິ ຠາສິຕຕ຺ຕາ. ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕາ ເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ສໍສນ຺ທິຕຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ອຏ຺ຏິຍນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂາຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອຏ຺ໂຏ, ວິນິຈ຺ຉິຕພ຺ພໂວຫາໂຣ. ຄາມໂຠຊກນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ຄາເມ ໂສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕໍ ຄາມໂຠຊກໍ. ຊນປທໂຠຊກນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ຊນປເທ ໂສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕໍ ຊນປທໂຠຊກໍ. ມຫາວິນິຈ຺ຉຍອມຈ຺ຈນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ຣຊ຺ເຊ ໂສ ຊນປໂທ, ຕສ຺ສ ຣາຊຘານິຍໍ ມຫາວິນິຈ຺ຉຍອມຈ຺ຈໍ. ເສນາປຕິນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ໂສ ອມຈ຺ໂຈ, ຕສ຺ສ ເສນາປຕິໍ. ຕຖາ ອຸປຣາຊນ຺ຕິ. ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ປກຕິຈາຣິຕ຺ຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຸປເມຍ຺ຍຕ຺ຖານຸຣູປໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອປຣາປຣໍ ນ ສຎ຺ຈຣຕິ ວິນິຈ຺ຉຍນາຣເຫນ ວິນິຈ຺ຉິຕຠາວໂຕ.

ປກຏ຺ຐານໍ (ອ. ນິ. ຏີ. ໒.໔.໒໒) ອຸກ຺ກຏ຺ຐານໍ ສີລາທິອຕ຺ຖານໍ ໂພຘນໂຕ, ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິວເສນ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ຠາສິຕຕ຺ຕາ ຈ ປກຏ຺ຐານໍ ວຈນປ຺ປພນ຺ຘານໍ ອາຬີຕິ ປາຬິ, ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ. ປຸຣິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຈ຺ຉິເມນ ອຕ຺ເຖນ ອນຸສນ຺ຘານໍ ອນຸສນ຺ຘິ. ອຕ຺ຖມຸເຂນ ປນ ປາຬິປເທສານມ຺ປິ ອນຸສນ຺ຘິ ໂຫຕິເຍວ, ໂສ ຈ ປຸພ຺ພາປຣານຸສນ຺ຘິ-ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິ-ອຊ຺ຌາສຍານຸສນ຺ຘິ-ຍຖານຸສນ຺ຘິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ. ຕໍຕໍເທສນານໍ ປນ ປຸພ຺ພາປຣສໍສນ຺ທນໍ ປຸພ຺ພາປຣໍ. ປາຬິວເສນ ອນຸສນ຺ຘິວເສນ ປຸພ຺ພາປຣວເສນາຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຸຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ ອຕ຺ຖໂສ ຈ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ຄຫິຕໍ, ປຣິຍາປຸຓນວເສນ ເຈວ ປຣິປຸຈ຺ຉາວເສນ ຈ ຫທເຍນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂນິສ຺ສຣຓຕ຺ຖິເກຫິ ໂສຕພ຺ພໂຕ ສຸຕໍ, ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ, ຕໍ ຘາເຣຕີຕິ ສຸຕຘໂຣ. ໂຍ ຫິ ສຸຕຘໂຣ, ສຸຕໍ ຕສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຸຕສ຺ສ ອາຘາຣຠູໂຕ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ເອກປທໍ ເອກກ຺ຂຣມ຺ປິ ອວິນຏ຺ຐໍ ຫຸຕ຺ວາ ສນ຺ນິຈີຍຕີຕິ ສນ຺ນິຈໂຍ, ສຸຕໍ ສນ຺ນິຈໂຍ ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ. ອຊ຺ໂຌສາຍາຕິ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ. ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ນ ມຸສ຺ສຕິ.

ຐິຕາ ປຄຸຓາຕິ ປຄຸຓາ ວາຈຸຄ຺ຄຕາ. ນິຈ຺ຈລິຕນ຺ຕິ ອປຣິວຕ຺ຕິຕໍ. ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ. ສມນຸຄ຺ຄາຫິຕ຺ວາຕິ ປຣິປຸຈ຺ຉາວເສນ ອຕ຺ຖໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ. ປພນ຺ຘສ຺ສ ວິພນ຺ຘາຠາວໂຕ ຄງ຺ຄາໂສຕສທິສໍ, ‘‘ຠວງ຺ຄໂສຕສທິສ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ, ອກິຕ຺ຕິມໍ ສຸຂປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕ຺ເຕກເທສສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວຈສາ ປຣິຈໂຍ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປໂຕ, ວຄ຺ຄາທິວເສນ ປນ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຕ຺ຕທສກ…ເປ… ສຊ຺ຌາຍິຕາ’’ຕິ, ‘‘ທສ ສຸຕ຺ຕານິ ຄຕານິ, ທສ ວຄ຺ຄາຄຕາ’’ຕິອາທິນາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວາຈາຍ ສຊ຺ຌາຍິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນສາ ອນຸ ອນຸ ເປກ຺ຂິຕາ ຠາຄໂສ ນິຊ຺ຌາຍິຕາ ຈິນ຺ຕິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ. ຣູປຄຕໍ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ຣູປຄຕໍ ວິຍ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ວິຠູຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາຕິ ນິຊ຺ຊຏໍ ນິຄ຺ຄຸມ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ຍາຖາວໂຕ ປຏິວິທ຺ຘາ.

ປຊ຺ຊຕິ ອຕ຺ໂຖ ຎາຍຕິ ເອເຕນາຕິ ປທໍ, ຕເທວ ອຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຎ຺ເຊຕີຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປທເມວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ. ອກ຺ຂຣປາຣິປູຣິຍາ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ປຣິມຓ຺ຑລຕາ, ສາ ປນ ປາຣິປູຣີ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ທສວິຘພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິໂຍ ອປຣິຫາເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ອຎ຺ຎໍ ອຸປາຣມ຺ຠກຣນ຺ຕິ ຍຖານິກ຺ຂິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຕສ຺ສ ອນນຸໂລມກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣຕິ. ຕທຕ຺ຖໍ ໂອຕາເຣຕີຕິ ຕສ຺ສ ອາຫຏສຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖໍ ວິຈາເຣຕິ. ຕສ຺ສ ກຖາ ອປຣິມຓ຺ຑລາ ນາມ ໂຫຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອປຣິປຸຓ຺ຓຠາວໂຕ. ຍຖານິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາວເສເນວ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣມ຺ປິ ອາເນນ຺ໂຕ ພຫິ ເອກປທມ຺ປິ ນ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ອມກ຺ເຂນ຺ໂຕຕິ ອວິນາເສນ຺ໂຕ. ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສຸຏ຺ຐຸ ວວຕ຺ຖິຕໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕຸລິກາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ. ຄມ຺ຠີຣຕຣມຕ຺ຖໍ ຄເມນ຺ໂຕ ຄມ຺ຠີຣມາຕິກາຍ ອຸທກໍ ເປເສນ຺ໂຕ ວິຍ. ອຸຕ຺ຕານມາຕິກາຍ ຫິ ມຣິຍາທໍ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ອຎ຺ຎຖາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເອກໍເຍວ ປທໍ ອເນເກຫິ ປຣິຍາເຍຫິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສໍວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ປທໍ ໂກຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ສິນ຺ຘວາຊານີໂຍ ວິຍ. ໂສ ຫິ ວຄ຺ຄິຕາຍ ຄຕິຍາ ປເທ ປທໍ ໂກຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຖາມຄ຺ເຄນ ຕສ຺ສ ກຖາ ປຣິມຓ຺ຑລາ ນາມ ໂຫຕິ ຘມ຺ມໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ອນຸສນ຺ຘິໂຕ ປຸພ຺ພາປຣໂຕ ອາຈຣິຍຸຄ຺ຄຫໂຕຕິ ສພ຺ພໂສ ປຣິປຸຓ຺ຓຠາວໂຕ.

ອນຸປ຺ປພນ຺ເຘຫີຕິ ວິສ຺ສຏ຺ເຐຫິ ອາສຊ຺ຊມາເນຫິ. ນາຕິສີຆໍ ນາຕິສຓິກໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ເອກຣສຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຣິສາຍ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ໂຕ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ກຖາຍ ກເຖຕິ ນາມ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຣຓິໍ ມນ຺ເຖນ຺ໂຕ ວິຍ, ອຸຓ຺ຫຂາທນີຍໍ ຂາທນ຺ໂຕ ວິຍາຕິ ສີຆໍ ສີຆໍ ກຖນສ຺ສ ອຸທາຫຣຓໍ, ຄຫິຕໍ ຄຫິຕເມວາຕິອາທິ ລງ຺ເຆຕ຺ວາ ກຖນສ຺ສ. ປຸຣາຓປຓ຺ຓນ຺ຕເຣສຸ ຫິ ປຣິປາຕິຍມານໂຄຘາ ກທາຈິ ທິສ຺ສຕິ, ເອວເມກຈ຺ຈສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ກຕ຺ຖຈິ ນ ທິສ຺ສຕິ. ໂອຫາຍາຕິ ຐເປຕ຺ວາ. ໂຍປີຕິອາທິນາ ເອກຣູເປນ ກຖາຍ ອກຖນໍ ທສ຺ເສຕິ. ເປຕຄ຺ຄິ ນິຊ຺ຌາມຕຓ຺ຫິກເປຕສ຺ສ ມຸຂໂຕ ນິຈ຺ຉຣຓກອຄ຺ຄິ. ວິຕ຺ຖາຍຕີຕິ ອປ຺ປຏິຕານຕມາປຊ຺ຊຕິ. ເກນຈິ ໂຣເຄນ ທຸກ຺ຂໍ ປຕ຺ໂຕ ວິຍ ນິຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕ. ກນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍາຕິ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ. ອປ຺ປພນ຺ຘາ ນາມ ໂຫຕິ ສຸເຂນ ອປ຺ປວຕ຺ຕຠາວໂຕ. ອາຈຣິເຍຫິ ທິນ຺ນນເຍ ຐິໂຕຕິ ອາຈຣິຍຸຄ຺ຄຫໍ ອມຸຎ຺ຈນ຺ໂຕ, ຍຖາ ຈ ອາຈຣິຍາ ຕໍ ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສໍວຓ຺ເຓສຸໍ, ເຕເນວ ນເຍນ ສໍວຓ຺ເຓນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຈ຺ຉິນ຺ນຘາຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ‘‘ນາຕິສີຆໍ ນາຕິສຓິກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ກຖາປພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ. ອນຸສຍສມຸຄ຺ຆາຕາຍາຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ສາ ກຖາຍ ອຣຫຕ຺ຕປຣິໂຍສານຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອວຣູເປນາຕິ ນຍິທໍ ເອກວຈນໍ ຕຕ຺ຕກວເສນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອຖ ໂຂ ລກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາຣູເປເນວ ຠິກ຺ຂຸສເຕນ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ເສນ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປລ຺ລງ຺ເກນາຕິ ປລ຺ລງ຺ກປເທເສນ, ປລ຺ລງ຺ກາສນນ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ນເຍນາຕິ ວາຣນ຺ຕຣສາຘາຣຓໍ ອຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ, ອສາຘາຣຓໍ ປນ ວກ຺ຂເຕວາຕິ.

໓໓໔. ອາຣມຕິ ເອເຕນາຕິ ອາຣາໂມ.

໓໓໕. ຘຸວເສວນນ຺ຕິ ນິຍຕເສວິຕໍ. ປາສາທປຣິເວເຓຕິ ປາສາທງ຺ຄເຓ. ນາຠິຍາ ປຕິຏ຺ຐິຕານນ຺ຕິ ນາຠິຍາ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕານໍ. ອຣນ຺ຕຣານີຕິ ອຣວິວຣານິ ຕໍຕໍອຣານໍ ເວມຊ຺ຌຏ຺ຐານານິ.

໓໓໖. ສມາທິນ຺ນອຣຎ຺ຎຘຸຕງ຺ໂຄ ອາຣຎ຺ຎິໂກ, ນ ອຣຎ຺ຎວາສມຕ຺ເຕນ.

໓໓໗. ນ ໂອສາເທນ຺ຕີຕິ ນ ອວສາເທນ຺ຕິ, ນ ອວສາທນາເປກ຺ຂາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປວຕ຺ຕິນີຕິ ປຄຸຓາ.

໓໓໘. ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິ ນາມ ເຖຣສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ປຣິຍາຍໂຕ ປນ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິປິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໓໓໙. ສາຘຸກາໂຣ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທິນ຺ໂນ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຍຖາ ຕໍ ອານນ຺ໂທວ ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິ. ສມ຺ມາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ, ຍຖາອຊ຺ຌາສຍນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຍນ ຫິ ຍໍ ຍຖາຈິຕ຺ຕໍ ກຖິຕໍ, ຕໍ ສມ຺ມາ ກຖິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ສມ຺ປຕ຺ຕວເສນ ຫິ ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ ໂສຠຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຈ຺ຉວິກເມວາ’’ຕິອາທິ. ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ເຕ ສີລາທີນໍ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ເຕສໍ ສຸວິທິຕຕ຺ຕາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ຕານິ ປຣິປູເຣຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສີລສ຺ສ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ’’ຕິອາທິ. ມຄ຺ຄາທິປສວນາຍ ວິປສ຺ສນາຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ປຣິປາກໍ ຄເມຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໔໐. ‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອຕິເທສວເສນ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ອາຍສ຺ມາ ຫິ ເຣວໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ.

໓໔໒. ອປເຣປິ ນານປ຺ປກາເຣ ກິເລເສຕິ ອປເຣປິ ນານປ຺ປກາເຣ ໂທສໂມຫາທິກິເລເສ. ຘຸນິຕ຺ວາຕິ ວິຘເມຕ຺ວາ.

໓໔໓. ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເອວໍ ພ຺ຍາກາສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສກລມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວີຖິຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຈກ຺ຂຸສນ຺ນິສ຺ສິຕເມວ ປນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ສນ຺ຕີຣຓນ຺ຕິອາທິນາ ສຓ຺ຫໍ ສຸຂຸມໍ ອຕິອິຕ຺ຕຣຂຓວນ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕຣໍ ຈິຕ຺ຕນານຕ຺ຕໍ. ຂນ຺ຘາທີນຎ຺ຈ ນານຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ຂນ຺ຘນ຺ຕຣາທິ. ປຖວີກສິເຓ ປຐມຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕເຖວ ຕຕິຍໍ ຌານນ຺ຕິອາທິນາ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸກ຺ກມິຕ຺ວາ ຌານສ຺ເສວ ເອກນ຺ຕຣິກຠາເວນ ອຸກ຺ກມນໍ ຌາໂນກ຺ກນ຺ຕິກໍ ນາມ. ປຖວີກສິເຓ ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ຕເທວ ເຕໂຊກສິເຓຕິອາທິນາ ຌານໍ ອນຸກ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓສ຺ເສວ ເອກນ຺ຕຣິກຠາເວນ ອຸກ຺ກມນໍ ອາຣມ຺ມໂຓກ຺ກນ຺ຕິກໍ ນາມ. ‘‘ປຐມຊ຺ຌານໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຍາວ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ທຸວງ຺ຄິກນ຺ຕິ ຌານງ຺ຄມຕ຺ຕສ຺ເສວ ວວຕ຺ຖາປນໍ ອງ຺ຄວວຕ຺ຖານໍ. ‘‘ອິທໍ ປຖວີກສິຓໍ…ເປ… ອິທໍ ໂອທາຕກສິຓ’’ນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓມຕ຺ຕສ຺ເສວ ວວຕ຺ຖາປນໍ ອາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖານໍ. ປຖວີກສິເຓ ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອິຕເຣສມ຺ປິ ສມາປຊ຺ຊນໍ ອງ຺ຄສງ຺ກນ຺ຕິ. ປຖວີກສິເຓ ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕເທວ ອາໂປກສິເຓຕິ ເອວໍ ສພ຺ພກສິເຓສຸ ເອກສ຺ເສວ ຌານສ຺ສ ສມາປຊ຺ຊນໍ ອາຣມ຺ມຓສງ຺ກນ຺ຕິ. ເອກໂຕວຑ຺ຒນໍ ອຸຠໂຕວຑ຺ຒນນ຺ຕິ ອິທໍ ຂນ຺ຘາທິເທສນາຍໍ ລພ຺ຠຕິ. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີເຍ ຫິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘໍ ຠາເຊນ຺ໂຕ ຠຄວາ ຕິເກ ຄເຫຕ຺ວາ ທຸເກສຸ ປກ຺ຂິປິ, ທຸເກ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິເກສຸ ປກ຺ຂິປິ, ອິທໍ ເອກໂຕວຑ຺ຒນໍ. ຕິເກ ຈ ທຸເກ ຈ ອຸຠໂຕວຑ຺ຒນນີຫາເຣນ ກເຖສິ, ອິທໍ ອຸຠໂຕວຑ຺ຒນໍ. ເອວໍ ເສສຂນ຺ເຘສຸ ຘາຕາຍຕນາທີສຸ ຈ ຍຖາຣຫໍ ວິຠງ຺ຄປ຺ປກຣເຓ (ວິຠ. ໓໒-໓໓; ໑໕໕-໑໕໖, ໑໘໓-໑໘໔) ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີເຍ ອາຄຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຠິຘມ຺ມິກຘມ຺ມກຖິກສ຺ເສວ ປາກຏ’’ນ຺ຕິ. ຂນ຺ຘາທີສຸ ສຠາວຘມ຺ເມສຸ ຕີສຸ ລກ຺ຂເຓສຸ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ສມຍນ຺ຕເຣສຸ ຈ ໂກສລ຺ລາຠາວໂຕ ອຍໍ ສກວາໂທ ອຍໍ ປຣວາໂທຕິ ນ ຊານາຕິ. ຕໂຕ ເອວ ສກວາທໍ…ເປ… ຘມ຺ມນ຺ຕຣໍ ວິສໍວາເທຕິ. ຂນ຺ຘາທີສຸ ປນ ກຸສລຕາຍ ອາຠິຘມ຺ມິໂກ ສກວາທໍ…ເປ… ນ ວິສໍວາເທຕິ.

໓໔໔. ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ ປຏິສງ຺ຂານຠາວນາພເລຫິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນສມຕ຺ຖຕ຺ຕາ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ອນ຺ວຍໂຕ ຈ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພານສ຺ສາຕິ ສພ຺ພານິ ອສ຺ສ. ວິເສວິຕວິປ຺ຜນ຺ທິຕານີຕິ ກິເລສວິສູກາຍິການິ ເຈວ ທຸຈ຺ຈຣິຕວິປ຺ຜນ຺ທິຕານິ ຈ. ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ມທ຺ທິຕ຺ວາ. ພຫີຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໂຕ ພຫິ ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ.

໓໔໕. ປຣິຍາເຍນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິຍາຍ-ສທ຺ໂທ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຂ຺ເວສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໘.໑໑; ປາຣາ. ໓-໙) ວິຍ ກາຣຓຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ໂສຠນກາຣຓໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຍທິ ຠຄວາ – ‘‘ອິຘ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ກໍ ສນ຺ຘາຍາຫ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘເຫວ ສງ຺ຆາຣາໂມ ໂສເຠຕພ຺ໂພ, ນ ອຎ຺ເຎຫີຕິ ອາປນ຺ນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອປິຈ ປຈ຺ຉິມໍ ຊນຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍ ປຏິປຕ຺ຕິສາຣໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຏິປຕ຺ຕິສາໂຣ, ຕໍ ປຏິປຕ຺ຕິສາຣໍ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍເນວາຕິ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ເລເສນ ວິນາ ມຸຂ຺ເຍນ ນເຍເນວ. ໂຍ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ນ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທຬ຺ຫສມາທານໍ ກຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ຕໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາວ ອຸຏ຺ຐຫຕິ. ເອວຣູເປນ ອິທໍ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສຠຕິ, ສາສເນ ສພ຺ພາຣມ຺ຠານໍ ຕທຕ຺ຖຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາສວກ຺ຂຍາວຫໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອາສວກ຺ຂເຍເນວ ເທສນາຍ ປຣິໂຍສາປິຕຕ຺ຕາ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປສີຕິ.

ມຫາໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.