໑. ຈູຬໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໒໕. ຎາຕີນໍ (ອ. ນິ. ຏີ. ໓.໖.໑໙) ນິວາສຏ຺ຐານຠູໂຕ ຄາໂມ ຎາຕິໂກ, ໂສ ເອວ ນາຕິໂກ. ໂສ ກິຣ ຄາໂມ ເຍສໍ ສນ຺ຕໂກ, ເຕສໍ ປຸພ຺ພປຸຣິເສນ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕີນໍ ສາຘາຣຓຠາເວນ ນິເວສິໂຕ, ເຕນ ‘‘ນາຕິໂກ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ອຖ ປຈ຺ຉາ ຕຕ຺ຖ ທ຺ວີຫິ ທາຍາເທຫິ ທ຺ວິຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ຈູຬປິຕິມຫາປິຕິປຸຕ຺ຕານໍ ທ຺ເວ ຄາມາ’’ຕິ. ຄິຎ຺ຊກາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐກາ, ຄິຎ຺ຊກາຫິເຍວ ກໂຕ ອາວສໂຖ ຄິຎ຺ຊກາວສໂຖ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ປເທເສ ມຕ຺ຕິກາ ສກ຺ຂຣມຣຸມ຺ພວາລິກາທີຫິ ອສມ຺ມິສ຺ສາ ອກຐິນາ ສຓ຺ຫາ ສຸຂຸມາ, ຕາຍ ກຕານິ ກຸລາລຠາຊນານິປິ ສິລາມຍານິ ວິຍ ທຬ຺ຫານິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ອຸປາສກາ ຕາຍ ມຕ຺ຕິກາຍ ທີຆປຸຖຸລອິຏ຺ຐກາ ກາເຣຕ຺ວາ ຕາຫິ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ວາຣພາຫວາຕປານກວາຏຕຸລາໂຍ ເສສໍ ສພ຺ພໍ ທພ຺ພສມ຺ຠາເຣນ ວິນາ ອິຏ຺ຐກາຫິ ເອວ ປາສາທໍ ກາເຣສຸໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຏ຺ຐກາເຫວາ’’ຕິອາທິ.

ໂຄສິງ຺ຄສາລວນທາຍນ຺ຕິ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ຣກ຺ຂິຕໍ ອຣຎ຺ຎໍ. ເຊຏ຺ຐກຣຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ວນປ຺ປຕິຠູຕສ຺ສ ສາລຣຸກ຺ຂສ຺ສ. ສາມຄ຺ຄິຣສນ຺ຕິ ສມຄ຺ຄຠາວາທິຄຸຓໍ ວິເວກສຸຂໍ. ອຸປຣິປຓ຺ຓາສເກ ອຸປກ຺ກິເລສສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໓.໒໓໗-໒໓໘) ປຸຖຸຊ຺ຊນກາໂລ ກຖິໂຕ, ອິຘ ຈູຬໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ເຕ ຂີຓາສວກາໂລ ກຖິໂຕ. ກຕກິຈ຺ຈາປິ ຫິ ເຕ ມຫາເຖຣາ ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ປເຣສໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊນຎ຺ຈ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ປຣມຎ຺ຈ ວິເວກໍ ອນຸພ຺ຣູຫນ຺ຕາ ສາມຄ຺ຄິຣສໍ ອນຸຠວມານາ ຕຕ຺ຖ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຕທາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຸປກ຺ກິເລສສຸຕ຺ຕເທສນາກາເລ. ເຕຕິ ອນຸຣຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ. ລທ຺ຘສ຺ສາທາຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ວີຖິປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຘິຄຕສ຺ສາທາ. ວິປສ຺ສນາ ຫິ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສໍ ອາວຫນ຺ຕີ ປວຕ຺ຕມານາ ສາຕິສຍໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ອາວຫຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;

ລຠຕິ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ, ອມຕໍ ຕໍ ວິຊານຕ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໗໔);

ລທ຺ຘປຕິຏ຺ຐາ ມຄ຺ຄຜລາຘິຄມເນນ. ສຕິ ຫິ ມຄ຺ຄຜລາຘິຄເມ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐາ ລທ຺ຘາ ນາມ ໂຫຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ.

ກາມໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາປິ ມຫາສາວກປຣິຍາປນ຺ນາວ, ອຄ຺ຄສາວກຠາເວນ ປນ ເນສໍ ວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຘມ຺ມເສນາປຕິມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖເຣສຸ ວາ’’ຕິ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ. ສຕິປິ ຫິ ສາມຎ຺ຎໂຍເຄ ວິເສສວນ຺ໂຕ ວິສຸໍ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ ຍຖາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອາຄຕາ, ວາສິຏ຺ໂຐປິ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ເຕສຸ ປນ ວິສຸໍ ຄຫິເຕສຸປິ ‘‘ອສີຕິມຫາສາວເກສູ’’ຕິ ອສີຕິຄ຺ຄຫຓໍ ອປ຺ປກໍ ອູນມຘິກໍ ວາ ຄຓນຸປຄໍ ນ ໂຫຕີຕິ. ອນ຺ຕມໂສຕິ ອິທໍ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາກຠາເວນ ອາສນ຺ນຈາຣິຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນີກາຕິ ຫຕ຺ຖານີກາ, ຫຕ຺ຖານີກໂຕ ຫຕ຺ຖິສມູຫໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຬສີໂຫ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຍູຖຈໂຣຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍູຖາ ນິສ຺ສໂຏ ກາຬສີໂຫ ວິຍາ’’ຕິ. ເກສຣີ ປນ ເອກຈໂຣວ. ວາຕຈ຺ຉິນ຺ໂນ ວລາຫໂກ ວິຍາຕິ ວາຕຈ຺ຉິນ຺ໂນ ປພ຺ພຕກູຏປ຺ປມາໂຓ ວລາຫກຈ຺ເຉໂທ ວິຍ. ເຕສໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນໂຕຕິ ຍຖາ ນາມ ຊິຆຈ຺ຉິຕສ຺ສ ໂຠຊເນ, ປິປາສິຕສ຺ສ ປານີເຍ, ສີເຕນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ອຸຓ຺ເຫ, ອຸຓ຺ເຫນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ສີເຕ, ທຸກ຺ຂິຕສ຺ສ ສຸເຂ ອຠິຣຸຈິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວເມວໍ ຠຄວໂຕ ໂກສມ຺ພເກ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິວາທາປນ຺ເນ ທິສ຺ວາ ອປເຣ ສມຄ຺ຄາວາສໍ ວສນ຺ເຕ ອາວຊ຺ຊິຕສ຺ສ ອິເມ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອາປາຖໍ ອາຄມິໍສຸ, ອຖ ເນ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ ອຸປສງ຺ກມິ, ເອວາຍໍ ປຏິປຕ຺ຕິອນຸກ຺ກເມນ ໂກສມ຺ພການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິນຍນຸປາໂຍ ໂຫຕີຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕສໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ’’ຕິ. ເອເຕເນວ ປຈ຺ຉິມຊນຕໍ ອນຸກມ຺ປນໂຕຕິ ອິທມ຺ປິ ກາຣຓໍ ເອກເທເສນ ສໍວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຸກ຺ກໍສິຕ຺ວາຕິ ຍຖາຠູເຕຫິ ຄຸເຓຫິ ສມ຺ປຫໍສເນນ ວິເສເສຕ຺ວາ ວິສິຏ຺ເຐ ກຕ຺ວາ ປສໍສາວເສນ ເຈຕໍ ອາເມຑິຕວຈນໍ.

ຕໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຣກ຺ຂຕິ ວນສາມິນາ ອາຓຕ຺ໂຕ. ຣກ຺ຂິຕໂຄປິຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ, ນ ມຫາວນາທິ ວິຍ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ. ສີລາທິປ຺ປເຠທາຍ ອຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ປຏິປນ຺ນາ ອຕ຺ຕກາມາ, ນ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕສິເນຫາຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕໍ ກາມຍມານາ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຠິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ວິນາເສຍ຺ຍ.

ທຸພ຺ພລມນຸສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລາ ອວິທ຺ທສຸໂນ ມນຸສ຺ສາ. ຕານີຕິ ອຠິຊາຕິອາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນປາຏິຫາຣິຍານິ. ຈີວຣຄພ຺ເຠນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາຕິ ຈີວຣສງ຺ຂາເຕ ໂອວຣເກ ນິຄູຫິຕ຺ວາ ວິຍ. ນ ຫິ ຈີວຣປາຣຸປນມຕ຺ເຕນ ພຸທ຺ຘານຸຠາໂວ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ‘‘ມາ ສຸຘ ໂກຈິມໍ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ອຎ຺ຎາສີ’’ຕິ ປນ ຕຖາຣູເປນ ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາເຣນ ຕໍ ຉາເທຕ຺ວາ ຄໂຕ ຠຄວາ ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ອຄມາສີ’’ຕິ.

ອຠິກ຺ກມຖາຕິ ປທໍ ອຠິມຸຂຠາເວນ ວິຘິມຸເຂນ ວທຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອິໂຕ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ພຸທ຺ຘານໍ ກາໂຍ ນາມ ສຸວິສຸທ຺ຘຊາຕິມຓິ ວິຍ ໂສຠໂນ, ກິຎ຺ຈິ ມລໍ ອປເນຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ, ກິມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລສີຕິ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໓໒໖. ອນຸຣຸທ຺ຘາຕິ ວາ ເອກເສສນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຣູເປກເສສສ຺ສປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສປິ ສມຕ຺ຖິໂຕ ໂຫຕິ. ອິຣິຍາປໂຖ ຂມຕີຕິ ສຣີຣສ຺ສ ລຫຸຏ຺ຐານຕາຍ ຈຕຸພ຺ພິໂຘປິ ອິຣິຍາປໂຖ ສຸຂປ຺ປວຕ຺ຕິໂກ. ຊີວິຕໍ ຍາເປຕີຕິ ຍາປນາລກ຺ຂຓໍ ຊີວິຕໍ ອິມໍ ສຣີຣຍນ຺ຕໍ ຍາເປຕິ ສຸເຂນ ປວຕ຺ເຕຕິ. ອຸຬຸງ຺ກຍາຄຸໍ ວາ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂໍ ວາຕິ ອິທໍ ມກຣວຸຕ຺ຕິຍາ ມິສ຺ສກຠຕ຺ເຕນ ຍາປນໍ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສນ຺ທຕີຕິ ສຕິປິ ອຸຠເຍສໍ ກລາປານໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເຠເທ ປຈຸຣຊເນຫິ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນານຕ຺ຕໍ ຂີໂຣທກສມ຺ໂມທິຕໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ສໍສຏ຺ຐໍ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວິສຸໍ ນ ໂຫຕິ, ເອກຕ຺ຕໍ ວິຍ ອຸເປຕີ’’ຕິ. ປິຍຠາວທີປນານິ ຈກ຺ຂູນິ ປິຍຈກ຺ຂູນິ. ປິຍາຍຕິ, ປິຍາຍິຕພ຺ໂພຕິ ວາ ປິໂຍຕິ. ສມຄ຺ຄວາສສ຺ສ ຍໍ ເອກນ຺ຕກາຣຓໍ, ຕໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫາຕິ ‘‘ກຖນ຺ຕິ ກາຣຓປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ເນສໍ ເມຕ຺ຕາສຫິຕານໍເຍວ ກມ຺ມາທີນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາກາໂຣ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາ. ຕຖາ ຫິ ປຣໂຕ ‘‘ເອວໍ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ ເຖເຣຫິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກຖິຕໍ.

ມິຕ຺ຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເມຕ຺ຕໍ, ກາຍກມ຺ມໍ. ອາວີຕິ ປກາສໍ. ຣໂຫຕິ ອປ຺ປກາສໍ. ຍຎ຺ຫິ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕິ, ຕໍ ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ເຈ, ປກາສໍ ໂຫຕິ, ປຣມ຺ມຸຂາ ເຈ, ອປ຺ປກາສໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈາຕິ ສມ຺ມຸຂາ ເຈວ ປຣມ຺ມຸຂາ ຈາ’’ຕິ. ອິຕຣານີຕິ ປຣມ຺ມຸຂາ ກາຍວຈີກມ຺ມານິ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ຍໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ມຊ຺ຊນາທິວເສນ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕໍ ຐານໍ ວາ. ຕເຖວາຕິ ຍຖາ ສມ຺ມຸຂາ ກເຕ ເມຕ຺ຕາກາຍກມ຺ເມ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເຖວ. ‘‘ກຈ຺ຈິ ຂມນີຍ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິກາ ກຖາ ສມ຺ໂມທນີຍກຖາ. ຍຖາ ປເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຕໂນ ຉິທ຺ທໍ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ປຏິສນ຺ຖາຣວເສນ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ ປຏິສນ຺ຖາຣກຖາ. ‘‘ອໂຫ ຕທາ ເຖເຣນ ມຍ຺ຫໍ ທິນ຺ໂນ ໂອວາໂທ, ທິນ຺ນາ ອນຸສາສນີ’’ຕິ ເອວໍ ກາລນ຺ຕເຣ ສຣິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕາ, ຉສາຣຓີຍປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ວາ ກຖາ ສາຣຓີຍກຖາ. ສຸຕ຺ຕປທໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖນິທ຺ເທສວເສນ ສີລາທິຘມ຺ມປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ກຖາ ຘມ຺ມີກຖາ. ສເຣນ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຈ຺ຈາຣຓໍ ສຣຠຎ຺ຎໍ. ປຎ຺ຫສ຺ສ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຸຈ຺ຉນໍ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນໍ. ຕສ຺ສ ຍຖາປຸຈ຺ຉິຕສ຺ສອາທິສນໍ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ເອວໍ ສມນ຺ນາຫຣໂຕຕິ ເອວໍ ມນສິກໂຣໂຕ, ເອວໍ ເມຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອກໂຕ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ນານາ. ຫິຕຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຫິຕຠາເວນ. ນິຣນ຺ຕຣຏ຺ເຐນາຕິ ອນ຺ຕຣາຠາເວນ ເຠທາຠາເວນ. ອວິຄ຺ຄຫຏ຺ເຐນາຕິ ອວິໂຣຘຠາເວນ. ສມຄ຺ຄຏ຺ເຐນາຕິ ສຫິຕຠາເວນ. ປຣິຠຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາຕິ ພຫລຕນຸມຕ຺ຕິກາເລເປຫິ ລິມ຺ເປຕ຺ວາ. ຈີວຣໍ ວາ ໂຘວນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈີວຣໍ ວາ ໂຘວນ຺ຕິ. ປຣິຠຓ຺ຑໍ ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຓ຺ຓສາລາຍ ປຣິຠຓ຺ຑໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ.

໓໒໗. ປຏິວິຣຸທ຺ຘາ ເອວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນາ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ເຕສໍ ອປ຺ປມາທລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ເຕສໍ ອປ຺ປມຊ຺ຊນສຠາວໍ. ກຈ຺ຈິ ປນ ໂວ ອນຸຣຸທ຺ຘາ ສມຄ຺ຄາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ໂວຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ ວາ, ກຈ຺ຈິ ຕຸມ຺ເຫຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສມຸຄ຺ຄປາຕິນ຺ຕິ ສມຸຄ຺ຄປຸຏສທິສໍ ປາຕິໍ.

ປຓ຺ຓສາລາຍໍ ອນ຺ໂຕ ພຫິ ຈ ສມ຺ມຊ຺ຊເນນ ໂສຘິຕງ຺ຄຓຕາ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິ. ປຏິວິສມຕ຺ຕເມວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຍາປນປຏິວິສມຕ຺ຕເມວ. ໂອສາເປຕ຺ວາຕິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ປມາຓເມວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຍາປນປມາຓເມວ. ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຊຫິຕ຺ວາຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຊຫິຕ຺ວາ.

ຫຕ຺ເຖນ ຫຕ຺ຖໍ ສໍສິພ຺ພນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ເຖນ ອິຕຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖໍ ທຬ຺ຫຄ຺ຄຫຓວເສນ ພນ຺ຘນ຺ຕາ. ວິລງ຺ເຆຕິ ເທສນ຺ຕຣໍ ປາເປຕິ ເອເຕນາຕິ ວິລງ຺ຆໂກ, ຫຕ຺ໂຖ. ຫຕ຺ໂຖ ເອວ ວິລງ຺ຆໂກ ຫຕ຺ຖວິລງ຺ຆໂກ, ເຕນ ຫຕ຺ຖວິລງ຺ຆເກນ.

ຕໍ ອຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາຕິ ຕໍ ຕີສຸປິ ທິວເສສຸ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ປວຕ຺ຕນວເສນ ອຂຓ຺ຑິກໍ ກຕ຺ວາ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ປຎ຺ຈາຫິກໍ ໂຂ ປນາ’’ຕິອາທິວຈນໍ. ປຎ຺ຈເມ ປຎ຺ຈເມ ອຫນິ ຠວຕີຕິ ປຎ຺ຈາຫິກໍ. ຠຄວຕາ ປຸຈ຺ຉິເຕນ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖເຣນ. ປມາທຏ຺ຐາເນສຸເຍວາຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ປມາທຏ຺ຐາເນສຸເຍວ. ‘‘ປມາທຏ຺ຐາເນສຸເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ອຎ຺ເຎສຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປປຎ຺ຈກຣຓຏ຺ຐານານີຕິ ກຖາປປຎ຺ຈສ຺ສ ກຣຓຏ຺ຐານານິ ວິສ຺ສຏ຺ຐກຖາປວຕ຺ຕເນນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ປມຊ຺ຊນຏ຺ຐານານິ. ຕຕ຺ຖາປິ ‘‘ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ກມ຺ມຏ຺ຐານວິຣຸທ຺ຘໍ ນ ປຏິປຊ຺ຊາມາ’’ຕິ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ອປ຺ປມາທລກ຺ຂຓໍ ເຖໂຣ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ປນ ອິທໍ ຕທາ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນໍ ວຬຎ຺ຊາຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໒໘. ຌານສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນຕາຍ ສຕ຺ຖຸ ຈິຕ຺ຕາຣາຘນຕ຺ຖໍ ຕສ຺ສ ຈ ວິເສສາຘິຄມສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠາວໂຕ ເຖໂຣ ‘‘ກິຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ຍາວເທວາຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ເອກໍ ທິວສຠາຄໍ ວາ ສກລຣຕ຺ຕິໍ ວາ ຍາວ ສຕ຺ຕ ວາ ທິວເສ.

໓໒໙. ສມຕິກ຺ກມາຍາຕິ ສມ຺ມເທວ ອຕິກ຺ກມນາຍ. ສຕິ ຫິ ອຸປຣິ ວິເສສາຘິຄເມ ເຫຏ຺ຐິມຊ຺ຌານໍ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ’’ຕິ. ຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສຕິ ກາຣຓູປຈາເຣນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເວທຍິຕສຸຂໂຕຕິ ເວທນາສຫິຕຊ຺ຌານສຸຂໂຕ ວາ ຜລສຸຂໂຕ ວາ. ອເວທຍິຕສຸຂນ຺ຕິ ນິພ຺ພານສຸຂໍ ວິຍ ເວທນາຣຫິຕໍ ສຸຂໍ. ອເວທຍິຕສຸຂນ຺ຕິ ຈ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ, ຕໍ ປນ ອຜສ຺ສໍ ອສຎ຺ຎໍ ອເຈຕນນ຺ຕິ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕເຈຕສິກຣຫິຕເມວ. ຕໂຕ ຈ ສຕິປິ ຣູປຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ຕສ຺ສ ອເຈຕນຕ຺ຕາ ສພ຺ພໂສ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂວິຣຫິຕຕາຍ ສນ຺ຕຕຣາ ປຓີຕຕຣາ ຈ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈເຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອເວທຍິຕສຸຂໍ ສນ຺ຕຕຣໍ ປຓີຕຕຣໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິມມ຺ຫາ ຈາ’’ຕິອາທິ.

໓໓໐. ສາມຄ຺ຄິຣສານິສໍສເມວ ເນສໍ ຠຄວາ ກເຖສິ ອຊ຺ຌາສຍານຸກູລຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ. ອນຸສາເວຕ຺ວາຕິ ອນຸປຄມນວເສນ ສມ຺ມເທວ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ. ‘‘ອນຸສໍສາເວຕ຺ວາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາຕິ ເອຕຣຫິ ຠຄວໂຕ ເອກວິຫາເຣ ອຊ຺ຌາສໂຍຕິ ສຕ຺ຖຸ ມນໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ‘‘ອິເຘວ ຕິຏ຺ຐຖາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຏ຺ຐານໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ. ປພ຺ພຊ຺ຊາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຸປສມ຺ປທາ-ວິສຸທ຺ຘິ-ຘຸຕກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍຄ-ຌານວິໂມກ຺ຂ-ສມາປຕ຺ຕິ-ຎາຓທສ຺ສນ-ມຄ຺ຄຠາວນາ-ຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ຍຖາຘິຄຕານມ຺ປິ. ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓກຖາຍ ອຏ຺ຏິຍມານາຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາປິ ຘມ຺ມາຘິກຣຓໍ ສຕ຺ຖຸວິເຫສາຠາວທີປເນ ຠຄວໂຕ ປາກຏຄຸຓານໍ ກຖາຍ ອຏ຺ຏິຍມານາປີຕິ ໂຍຊນາ. ເທວຕາຕິ ຕໍຕໍສມາປຕ຺ຕິລາຠິນິໂຍ ເທວຕາ. ມຸຂໍ ເມ ສຊ຺ຊນ຺ຕິ ມຸຂໍ ເມ ກຖເນ ສມຕ຺ຖໍ, ກຖເນ ໂຍຄ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໓໑. ເອວໍ ອາຄໂຕຕິ ເອວໍ ອາຏານາຏິຍສຸຕ຺ເຕ ອາຄໂຕ. ປລິເວເຐນ຺ເຕຕິ ໂຈເທນ຺ເຕ. ມຈ຺ຉຣາຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓານໍ ຠຄວໂຕປິ ອາໂຣຈນໍ ອສຫມານາ ມຈ຺ຉຣາຍນ຺ຕີຕິ ໂສ ຈິນ຺ເຕຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

໐໑. ເຕສໍ ລາຠາຕິ ເຕສໍ ວຊ຺ຊິຣາຊູນໍ ວຊ຺ຊິຣຏ຺ຐວາສີນຎ຺ຈ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ, ປຕິຣູປເທສວາສາທິໂກ, ຠຄວໂຕ ຕິຓ຺ຓຎ຺ຈ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ທສ຺ສນວນ຺ທນທານຘມ຺ມສ຺ສວນາທໂຍ ລາຠາ. ສຸລທ຺ຘາ ລາຠາຕິ ໂຍຊນາ. ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາຕິ ຕໍ ກຸລຎ຺ເຫຕໍ ສີລາທິຄຸເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍ. ວຸຕ຺ຕໍ ເຕສໍ ‘‘ອນຸສ຺ສຣຓມ຺ປາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາຣໍ ວທາມີ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໑໐໔; ສໍ. ນິ. ໕.໑໘໔).

ຈູຬໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.