໘. ມຫາຫຕ຺ຖິປໂທປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໐໐. ຊງ຺ຄລານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ນິປິຈ຺ຉເລນ ອມຸທຸໂກ ນິຣຸທກຕາຍ ຖທ຺ຘລູຂຠູມິປ຺ປເທໂສ, ໂສ ‘‘ຊງ຺ຄໂລ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕພ຺ພຫຸລຕາຍ ປນ ອິຘ ສພ຺ໂພ ຠູມິປ຺ປເທໂສ ຊງ຺ຄໂລ, ຕສ຺ມິໍ ຊງ຺ຄເລ ຊາຕາ, ຠວາຕິ ວາ ຊງ຺ຄລາ, ເຕສໍ ຊງ຺ຄລານໍ. ເອວຎ຺ຫິ ນທີຈຣານມ຺ປິ ຫຕ຺ຖີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕ ໂຫຕິ. ສໂມຘາຕພ຺ພານໍ ວິຍ ຫິ ສໂມຘາຍການມ຺ປິ ຊງ຺ຄລຄ຺ຄຫເຓນ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ. ປຖວີຕລຈາຣີນນ຺ຕິ ອິມິນາ ຊລຈາຣິໂນ ນ ນິວຕ຺ເຕຕິ ອທິສ຺ສມານປາທຕ຺ຕາ. ປາຓານນ຺ຕິ ສາຘາຣຓວຈນມ຺ປິ ‘‘ປທຊາຕານີ’’ຕິ ສທ຺ທນ຺ຕຣສນ຺ນິຘາເນນ ວິເສສນິວິຏ຺ຐເມວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສປາທກປາຓານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ມຸຕ຺ຕຄຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໑໙; ອ. ນິ. ໙.໑໑) ຄຕ-ສທ຺ໂທ ອນຕ຺ຖນ຺ຕໂຣ ວິຍ, ຊາຕ-ສທ຺ໂທ ອນຕ຺ຖນ຺ຕໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ປທຊາຕານີຕິ ປທານີ’’ຕິ. ສໂມຘານນ຺ຕິ ສມວໂຣຘໍ, ອນ຺ໂຕຄມໍ ວາ. ມຫນ຺ຕຕ຺ເຕນາຕິ ວິປຸລຠາເວນ.

ກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກາ ຘມ຺ມາ, ນ ອນວຊ຺ຊມຕ຺ຕຘມ຺ມາ. ກຸສລຕ຺ຕິເກ ອາຄຕນເຍນ ຫິ ອິຘ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຄເຫຕພ຺ພາ, ນ ພາຫິຕິກສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕນເຍນ. ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ສງ຺ຄໂຫຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ເອກວິໂຘເວຕ຺ຖ ສງ຺ຄໂຫ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ? ນ, ອຕ຺ຖໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນິທ຺ຘາຣິຕຕ຺ຖສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ເສວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ສງ຺ຄຫ-ສທ຺ໂທ ຕາວ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ໂຖປິ ວາ ອນິທ຺ຘາຣິຕວິເສໂສ ສາມຎ຺ເຎນ ຄເຫຕພ຺ພຕໍ ປຕ຺ໂຕ ‘‘ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຄຫ-ສທ຺ເທນ ວຈນີຍຕໍ ຄໂຕຕິ ນ ໂກຈິ ໂທໂສ, ນິທ຺ຘາຣິເຕ ວິເສເສ ຕສ຺ສ ເອກວິຘຕາ ສິຍາ, ນ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພຕິ. ສຊາຕິສງ຺ຄໂຫຕິ ສມານຊາຕິຍາ, ສມານຊາຕິການໍ ວາ ສງ຺ຄໂຫ. ຘາຕຸກຖາວຓ຺ຓນາຍໍ ປນ ‘‘ຊາຕິສງ຺ຄໂຫ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຊາຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ສາເປກ຺ຂສທ຺ທຕ຺ຕາ ຊາຕິຍາ ສງ຺ຄໂຫຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິຍາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ສມ຺ພນ຺ຘາຣຫສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ຣູປກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໕໙໔) ວິຍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຊາຕິສງ຺ຄໂຫ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຎ຺ຊາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສຎ຺ຊາຕິ, ສຎ຺ຊາຕິຍາ ສງ຺ຄໂຫ ສຎ຺ຊາຕິສງ຺ຄໂຫ, ສຎ຺ຊາຕິເທສວເສນ ສງ຺ຄໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສພ຺ເພ ຣຖິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສພ຺ເພ ຣຖໂຍຘາ ຣເຖນ ຍຸຊ຺ຌນກິຣິຍາຍ ເອກສງ຺ຄໂຫຕິ. ‘‘ສພ຺ເພ ຘນຸຄ຺ຄຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສພ຺ເພ ອິສ຺ສາສາ ຘນຸນາ ວິຊ຺ຌນກິຣິຍາຍ ເອກສງ຺ຄໂຫຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ກິຣິຍວເສນ ສງ຺ຄໂຫ’’ຕິ. ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນ ເອກສງ຺ຄຫໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘເຕວ ຄຓິຕໍ, ຄຫຓໍ ຄຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທິຍຑ຺ຒເມວ ສຈ຺ຈໍ ຠຊຕິ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈກເທສຠາວໂຕ. ສຈ຺ເຈກເທສນ຺ໂຕຄຘມ຺ປິ ສຈ຺ຈນ຺ໂຕຄຘເມວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຈ຺ຈານໍ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ສາສນໂຕ ຈ ໂລກໂຕ ຈ ອຸປມໍ ອາຫ ຣິຕ຺ວາ ທີເປຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສາຘິກມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຍຑ຺ຒສິກ຺ຂາປທສຕນ຺ຕິ ອິທໍ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເທສິຕໍ, ຕທາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ປນ ສາຘິການິ ທ຺ເວສຕານິ ສິກ຺ຂາປທານີຕິ. ສິກ຺ຂານໍ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ອຘິສີລສິກ຺ຂາຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສີລໍ ສິກ຺ຂນ຺ໂຕປິ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສິກ຺ຂຕີ’’ຕິ ວິສໂມຍໍ ອຸປຎ຺ຎາໂສ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ໂຍ ປຫາຕພ຺ພໍ ປຊຫຕິ, ສໍວຣິຕພ຺ພໂຕ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຍມສ຺ສ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ. ໂຍ ຕຕ຺ຖ ເຈຕໂສ ອວິກ຺ເຂໂປ, ອຍມສ຺ສ ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາ. ຍາ ຕຕ຺ຖ ວີມໍສາ, ອຍມສ຺ສ ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາ. ອິຕິ ໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສຣູປໂຕ ລພ຺ຠມານາ ເອວ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສິກ຺ຂຕີຕິ ທີປິໂຕ, ນ ສິກ຺ຂານໍ ອນ຺ໂຕຄຘຕາມຕ຺ເຕນ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ໂຍ ຕຖາຠູຕສ຺ສ ສໍວໂຣ, ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ, ໂຍ ຕຖາຠູຕສ຺ສ ສມາຘິ, ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາ, ຍາ ຕຖາຠູຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາ, ອຍໍ ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາ. ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ຕາຍ ສຕິຍາ ເຕນ ມນສິກາເຣນ ສິກ຺ຂຕິ ອາເສວຕິ ຠາເວຕິ ພຫຸລີກໂຣຕີ’’ຕິ. ອິຘ ປນ ສຈ຺ຈານໍ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ສຈ຺ຈ-ສທ຺ທາຠິເຘຍ຺ຍຕາມຕ຺ເຕນ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ຄຓນນ຺ໂຕຄຘາ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ນ, ຕຕ຺ຖາປິ ຫິ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ອຘິສີລສິກ຺ຂາວ ລພ຺ຠຕິ, ອິຕຣາ ປຣິຍາຍໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ສິກ຺ຂານໍ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຈຕູສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຈ ຕໂຕ ອມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ອນ຺ໂຕຄຘຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ຈ ເອກສ຺ສ ຫຕ຺ຖິປທສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ທສ຺ສິຕາ ຫຕ຺ຖິປໂທປມາ ສມຕ຺ຖິຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ທ຺ວີສຸປິ ຕີສຸປິ ສຈ຺ເຈສຸ ຄຓນໍ ຄຕາ ຘມ຺ມາຕິ ອິທໍ ນ ກຸສລຕ຺ຕິກວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ, ອຖ ໂຂ ຕິກທຸເກສຸ ຍຖາຣຫໍ ລພ຺ຠມານປທວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ເອກສ຺ມິໍ ສຈ຺ເຈ ຄຓນໍ ຄໂຕ ຘມ຺ໂມ ອສງ຺ຂຕຘມ຺ໂມ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ທ຺ວີສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ຄຓນໍ ຄຕາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ຕຖາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ອພ຺ຍາກຕາ ຈ ຘມ຺ມາ, ຕີສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ຄຓນໍ ຄຕາ ສງ຺ຂຕາ ຘມ຺ມາ, ເອວໍ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຕິກທຸກປທານໍ ວເສນ ອຍມຕ຺ໂຖ ຍຖາຣຫໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກສ຺ມິມ຺ປິ…ເປ… ຄຕາວ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອກເທໂສ ຫິ ສມຸທາຍນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ວິເສໂສ ວິຍ ສາມຎ຺ເຎນ ສມູເຫນ ສງ຺ຄຫໍ ລຠຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຈ຺ຈານໍ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເທສນານຸກ຺ກໂມຕິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນິທ຺ເທສວເສນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ວິຠຊນໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທສວເສນອາທິໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍ ປຖວີຘາຕຸຍາ ວິຠຊນນ຺ຕິ. ອຍໍ ອິມິສ຺ສາ ເທສນາຍ ອນຸກ຺ກໂມ.

໓໐໑. ຕໍ ປເນຕໍ ອຸປມາຫິ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຸຊາຕນ຺ຕິ ສຸນ຺ທຣໍ, ສຸສຓ຺ຐິຕໍ ສຸປຣິຓຕຎ຺ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເປສິໂຍຕິ ວິລີເວ. ມຸທຸຠາວໂຕ ກຸຈ຺ຉິຠາຄໍ ອາທາຍ. ອິຕເຣ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂກຏ຺ຐາເສຕິ ປຎ຺ຈຘາ ຠິນ຺ນໂກຏ຺ຐາເສສຸ ອິຕເຣ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂກຏ຺ຐາເສ. ອິຕເຣ ຈ ຕໂຍ ໂກຏ຺ຐາເສຕິອາທິໂຕ ຈຕຸຘາ ຠິນ຺ນໂກຏ຺ຐາເສສຸ ອິຕເຣ ຈ ຕໂຍ ໂກຏ຺ຐາເສ.

ຣາຊປຸຕ຺ຕູປມາຍາຕິ ຣຎ຺ໂຎ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕອຸປມາຍ. ນ຺ຕິ ປິຬນ຺ຘນໍ. ອຸເຣ ວາຍາມຊນິຕອຣິຍຊາຕິຍາ ໂອຣໂສ. ມຸຂໂຕ ຊາໂຕຕິ ມຸຂໂຕ ນິຄ຺ຄຕຘມ຺ມເທສນາຍ ຊາໂຕ, ພຸທ຺ຘານໍ ວາ ຘມ຺ມກາຍສ຺ສ ມຸຂຠູຕອຣິຍຘມ຺ມໂຕ ຊາໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ຘມ຺ມໂຊ ຘມ຺ມນິມ຺ມິໂຕ. ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມທາຍາທສ຺ເສວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມທາຍາໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ໂນ ອາມິສທາຍາໂທ’’ຕິ. ນ຺ຕິ ‘‘ຠຄວໂຕ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິວຈນໍ. ມຫາປຎ຺ຎຕາທິຄຸເຓຫິ ສາຕິສຍໍ ອນຸປຸພ຺ພຠາເວ ຐິຕຕ຺ຕາ ສມ຺ມາ ຍຖາຠູຕໍ ວທມາໂນ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ວເທຍ຺ຍ.

ອກຸໂຕຠຍໍ ນິພ຺ພານໍ ນິພ຺ພານຄາມິນິຎ຺ຈ. ຣາຄຣຊາທີນໍ ວິຄເມນ ວິຄຕຣຊໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕໍ ສຸຄຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປໂຣສຫສ຺ສໍ ປຍິຣຸປາສຕີຕິ ໂຍຊນາ.

‘‘ເສເວຖ ຠຊຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ປຓ຺ຑິຕາ ຠິກ຺ຂູ ອນຸຄ຺ຄາຫກາ’’ຕິ. ປຓ຺ຑິຕາປິ ສມານາ ນ ອປ຺ປສ຺ສຸຕາ, ອຖ ໂຂ ໂອວາທານຸສາສນີຫິ ອນຸຄ຺ຄາຫກາຕິ ປຸຣິມາ ອຸປມາ ເຖຣສ຺ເສວ ວເສນ ອຸທາຫຏາ, ທຸຕິຍາ ປນ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສປິ ວເສນ ອຸທາຫຏາ.

໓໐໒. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຕິ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານປຣິຍາປນ຺ນາ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕນ຺ຕິ ປທທ຺ວເຍນປິ ຕໍຕໍປາຏິປຸຄ຺ຄລິກຘມ຺ມາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ນິຍກາຘິວຈນເມວາ’’ຕິ. ສສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ປນ ອຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕພ຺ພຠາວູປຄມນວເສນ ອຕ຺ຕານໍ ອຘິກິຈ຺ຈ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປວຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ຕໍຕໍສຕ຺ຕສນ຺ຕານປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໐໗) ‘‘ອຕ຺ຕນິ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຕານໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ກກ຺ຂຬນ຺ຕິ ກຖິນໍ. ຍສ຺ມາ ຕໍ ຖທ຺ຘຠາເວນ ສຫຊາຕານໍ ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຖທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂຣິຄຕນ຺ຕິ ຂຣສຠາເວສຸ ຄຕໍ ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນໍ, ຂຣສຠາວເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ປນ ຂຣສຠາວໍ ຜຣຸສາກາເຣນ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ ຜຣຸສາກາຣໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຜຣຸສ’’ນ຺ຕິ. ອຸປາທິນ຺ນໍ ນາມ ສຣີຣຏ຺ຐກໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານໍ, ຕໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ‘‘ອຸປາທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິຕຣໍ ອນຸປາທິນ຺ນໍ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອິຘ ຕຓ຺ຫາທີຫິ ອາທິນ຺ນຄຫິຕປຣາມຏ຺ຐວເສນ ອຸປາທິນ຺ນເມວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຣີຣຏ຺ຐກຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາທິນ຺ນນ຺ຕິ ອຠິນິວິຏ຺ຐໍ. ມມນ຺ຕິ ຄຫິຕໍ. ອຫນ຺ຕິ ປຣາມຏ຺ຐໍ. ຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານິກສ຺ສາຕິ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານວເສນ ຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຣິຫຣນ຺ຕສ຺ສ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐາເນ. ຕີສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສູຕິ ຕິປ຺ປກາເຣສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ. ນ ຫິ ເຕ ຕໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂກຏ຺ຐາສາ.

ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຕິ ‘‘ເກສາ ໂລມາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ. ນານາສຠາວໂຕຕິ ສຕິປິ ກກ຺ຂຬຠາວສາມຎ຺ເຎ ສສມ຺ຠາຣວິຠຕ຺ຕິໂຕ ປນ ເກສາທິສງ຺ຆາຕຄຕນານາສຠາວໂຕ. ອາລໂຍຕິ ອເປກ຺ຂາ. ນິກນ຺ຕີຕິ ນິກາມນາ. ປຕ຺ຖນາຕິ ຕຓ຺ຫາປຕ຺ຖນາ. ປຣິຍຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ. ຄຫຓນ຺ຕິ ກາມຸປາທານໍ. ປຣາມາໂສຕິ ປຣໂຕ ອາມສນາ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວໂສ. ນ ພລວາ ອາລຍາທິ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ວິຠງ຺ເຄ ພາຫິຣາປິ ປຖວີຘາຕຸ ວິຕ຺ຖາເຣເນວ ວິຠຕ຺ຕາຕິ? ຍຖາຘມ຺ມເທສນຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາເຣເນວ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາ, ຍຖານຸໂລມເທສນຕ຺ຕາ ປເນຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເທສນາ ສໍຂິຕ຺ຕາ.

ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕີຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ສາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ປຖວີຘາຕຸ. ສຸຂປຣິຄ຺ຄໂຫ ໂຫຕິ ‘‘ນ ເມ ໂສ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ. ສິທ຺ເຘ ຫິ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂເຓ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ສິທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ເມສຸ ຕທວິນາຠາວໂຕຕິ. ວິສູກາຍຕີຕິ ວິສູກໍ ວິຣູປກິຣິຍໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ສາ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ວິປ຺ຜນ຺ທນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ວິປ຺ຜນ຺ທຕີ’’ຕິ. ອສ຺ສາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍ ປຖວີຘາຕຸຍາ. ອເຈຕນາຠາໂວ ປາກໂຏ ໂຫຕິ ຘາຕຸມຕ຺ຕຕາຍ ທສ຺ສນໂຕ. ຕໍ ອຸຠຍມ຺ປີຕິ ຕໍ ປຖວີຘາຕຸທ຺ວຍມ຺ປິ.

ຕໂຕ ວິເສສຕເຣນາຕິ ຕໂຕ ພາຫິຣມຫາປຖວິໂຕ ວິເສສວນ຺ຕຕເຣນ, ລຫຸຕເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸປ຺ປຕີຕິ ລຸປ຺ປຕິ. ວິລີຍມານາຕິ ປກຕິອຸທເກ ໂລຓໍ ວິຍ ວິລຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ. ອຸທການຸຄຕາຕິ ອຸທກໍ ອນຸຄຕາ ອຸທກຄຕິກາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸທກເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຠາໂວ ເອວ ອຠາວຕາ, ນ ຠວຕີຕິ ວາ ອຠາໂວ, ຕຖາສຠາໂວ ຘມ຺ໂມ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອຠາວຕາ. ວໂຍ ວິນາໂສ ຘມ຺ໂມ ສຠາໂວ ເອຕສ຺ສາຕິ ວຍຘມ຺ໂມ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ວຍຘມ຺ມຕາ, ອຕ຺ຖໂຕ ຂໂຍ ເອວ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ເພຫິປິ ອິເມຫິ ປເທຫິ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓເມວ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ວິທ຺ຘໍສນຠາວສ຺ສ ປນ ປເວທິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ກາມໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓເມວ ວຸຕ຺ຕໍ ສຣູປໂຕ, ອິຕຣານິປິ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕາເນວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ມຕ຺ຕໍ ຂຓມຕ຺ຕໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ມຕ຺ຕຏ຺ໂຐ, ອປ຺ປມຕ຺ຕຏ຺ໂຐ ມຕ຺ຕຏ຺ຐໂກ, ອຕິອິຕ຺ຕຣຂຓິໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິກສ຺ສາ’’ຕິ. ຐິຕິປຣິຕ຺ຕຕາຍາຕິ ເອກຈິຕ຺ຕປວຕ຺ຕິມຕ຺ຕຕາຐານລກ຺ຂຓສ຺ສ ອິຕຣຠາເວນ. ເອກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂຓມຕ຺ເຕເນວ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຊີວນກ຺ຂໂຓ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍໍ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ຊີວິຕນ຺ຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ສຸຂທຸກ຺ຂາຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂາ ເວທນາ. ອຸເປກ຺ຂາປິ ຫິ ສຸຂທຸກ຺ຂາສ຺ເວວ ອນ຺ໂຕຄຘາ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຠາວໂຕ. ອຕ຺ຕຠາໂວຕິ ຊີວິຕເວທນາວິຎ຺ຎາຓານິ ຐເປຕ຺ວາ ອວສິຏ຺ຐຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ. ເກວລາຕິ ອຕ຺ຕນິຈ຺ຈຠາເວນ ອໂວມິສ຺ສາ. ເອກຈິຕ຺ຕສມາຍຸຕ຺ຕາຕິ ເອເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫິຕາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາ. ລຫຸໂສ ວຕ຺ຕເຕ ຂໂຓຕິ ຕາຍ ເອວ ເອກກ຺ຂຓິກຕາຍ ລຫຸໂກ ອຕິອິຕ຺ຕໂຣ ຊີວິຕາທີນໍ ຂໂຓ ວຕ຺ຕຕິ ວີຕິວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທນ຺ຕິ ຄາຖາວຈນໍ.

ຍສ຺ມາ ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕໍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ອປຣາປຣສຎ຺ຈຣຓໍ ລຠມານເມວ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ອລຠມານໍ, ຕສ຺ມາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສູປນິພທ຺ຘໍ. ຕຖາ ມຫາຠູຕານໍ ສມວຸຕ຺ຕິຕໍ ລຠມານເມວ ປວຕ຺ຕຕິ. ປຖວີຘາຕຸຍາ ຫິ ອາໂປຘາຕຸອາທີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣປໂກເປນ ພລສມ຺ປນ຺ໂນປິ ປຸຣິໂສ ປຕ຺ຖທ຺ຘກາໂຍ ວາ, ອຕິສາຣາທິວເສນ ກິລິນ຺ນປູຕິກາໂຍ ວາ, ມຫາຑາຫປເຣໂຕ ວາ, ສຎ຺ຉິຊ຺ຊມານສນ຺ຘິພນ຺ຘໂນ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓາຕິ. ກພຬີກາຣາຫາຣານໍ ຍຸຕ຺ຕກາເລ ລຠນ຺ຕສ຺ເສວ ຊີວິຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ວິຎ຺ຎາເຓ ປວຕ຺ຕມາເນເຍວ ຈ ຊີວິຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ຕສ຺ມິໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕມາເນ. ຊີວິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ອິຣິຍາປຖູປນິພທ຺ຘຕາສີຕຸຓ຺ຫູປນິພທ຺ຘຕາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຫິ ອິຣິຍາປຖານໍ ສມວຸຕ຺ຕິຕໍ ລຠມານເມວ ຊີວິຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ປນ ອຘິມຕ຺ຕຕາຍ ອາຍຸສງ຺ຂາຣາ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສີຕຸຓ຺ຫານມ຺ປິ ສມວຸຕ຺ຕິຕໍ ລຠມານເມວ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຕິສີເຕນ ປນ ອຕິອຸຓ຺ເຫນ ວາ ອຠິຠູຕສ຺ສ ວິປຊ຺ຊຕີຕິ.

ຕຓ຺ຫຸປາທິນ຺ນສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ຫິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕາກິຕ຺ຕເນນ ສຣສປຠງ຺ຄຸຕໍເຍວ ວິຠາເວຕິ. ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ຕຓ຺ຫາຄ຺ຄາຫສ຺ສ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ມານຄ຺ຄາຫສ຺ສ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຍ ທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາຫສ຺ສ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຠາວໂຕ ເອກໍເສເນວ ຕີຫິ ອນຸປສ຺ສນາຫິ ຄາຫາປິ ວິຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂນເຕວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເອກໍເຍວ ອາຄຕໍ ພາຫິຣາຍ ປຖວີຘາຕຸຍາ ອນ຺ຕຣຘານທສ຺ສນປວຕ຺ຕໂຊຕນາຍ.

ປຣິຄ຺ຄຫນ຺ຕິ ຘາຕຸປຣິຄ຺ຄຫຓໍ. ປຏ຺ຐເປນ຺ໂຕຕິ ອາຣຠນ຺ໂຕ ເທເສນ຺ໂຕ. ໂສຕທ຺ວາເຣ ພລໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ກມ຺ມຏ຺ຐານິກສ຺ສ ພລທສ຺ສນາປເທເສນ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອານຸຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ວາຈາຍ ຆຏ຺ຏນເມວ ວຸຕ຺ຕໍ ໂສຕທ຺ວາເຣ ພລທສ຺ສນຠາວໂຕ. ພລນ຺ຕິ ຈ ພາຫິຣາຍ ວິຍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍປິ ປຖວີຘາຕຸຍາ ອເຈຕນາຠາວທສ຺ສເນນ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ວິຍ ອກ຺ໂກສນ຺ເຕປິ ປຫຣນ຺ເຕປິ ນິພ຺ພິກາຣຕາ. ສມ຺ປຕິວຕ຺ຕມານຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນາຕິ ຕທາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ. ສມຸທາຈາຣຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນາຕິ ອາປາຖຄເຕ ຕສ຺ມິໍ ອນິຏ຺ເຐ ສທ຺ທາຣມ຺ມເຓ ອາຣມ຺ມຓກຣຓສງ຺ຂາຕອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ໂສຕທ຺ວາເຣ ຊວນເວທນາ ທຸກ຺ຂາຕິ ວຈນໂຕ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອຸປນິສ຺ສຍວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເວທນາທໂຍປີຕິ ‘‘ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕເວທນາ ເຈວ ສຎ຺ຎາທໂຍ ຈ. ເຕ ຫິ ຜສ຺ເສນ ສມານຠູມິກາ ນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕເວທນາ. ຘາຕຸສງ຺ຂາຕເມວ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ຍຖາປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ປຖວີຘາຕຸສງ຺ຂາຕເມວ ວິສຍໍ. ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິປິ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິປິ ອນຕ຺ຕາຕິປິ ສມ຺ມສນວເສນ ອນຸປວິສຕິ. ເອເຕນ ພຫິທ຺ຘາວິກ຺ເຂປາຠາວມາຫ, ປສີທຕີຕິ ປນ ອິມິນາ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ວີຖິປຏິປນ຺ນຕໍ. ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອິມິນາ ອຸປຣູປຣິ ວິເສສາວຫຠາເວນ ອວຕ຺ຖານໍ ປຏິປກ຺ຂາຠິຠເວນ ນິຈ຺ຈລຠາວໂຕ. ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອິມິນາ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາຫໂຕ ວິເສເສນ ມຸຈ຺ຈນໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ສມຸຏ຺ຐານວເສນ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອຘິໂມກ຺ຂໍ ລຠຕີ’’ຕິ. ໂສຕທ຺ວາຣມ຺ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕຕິ ອິທໍ ມູລປຣິຎ຺ຎາຍ ມູລທສ຺ສນໍ. ໂສຕທ຺ວາເຣຫິ ອາວຊ຺ຊນໂວຏ຺ຐພ຺ພນານໍ ອໂຍນິໂສ ອາວຊ຺ຊຍໂຕ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນວເສນ ອິຏ຺ເຐ ອາຣມ຺ມເຓ ໂລໂຠ, ອນິຏ຺ເຐ ຈ ປຏິໂຆ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ‘‘ອິຕ຺ຖີ, ປຸຣິໂສ’’ຕິ ຣຊ຺ຊນາທິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣຊວນໍ ມູລໍ, ສພ຺ພໍ ວາ ຠວງ຺ຄາທິ. ເອວໍ ມໂນທ຺ວາຣຊວນສ຺ສ ມູລວເສນ ປຣິຎ຺ຎາ. ອາຄນ຺ຕຸກຕາວກາລິກປຣິຎ຺ຎາ ປນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣຊວນສ຺ເສວ ອປຸພ຺ພຠາວວເສນ ອິຕຣຠາວວເສນ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສຕິປຏ຺ຐານສໍວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ.

ຍາຖາວໂຕ ຘາຕູນໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ກຕປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສປິ ອນາທິກາລຠາວນາວເສນ ອໂຍນິໂສ ອາວຊ຺ຊນໍ ສເຈປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໍ ປຕ຺ວາຕິ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນກິຈ຺ຈຕໍ ປຕ຺ວາ. ເອກໍ ທ຺ເວ ວາເຣ ອາເສວນໍ ລຠິຕ຺ວາ, ນ ອາເສວນປຈ຺ຈຍໍ. ນ ຫິ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາເຫຕຸກຈິຕ຺ຕໍ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ອຕ຺ຖິ. ຍທິ ສິຍາ, ປຏ຺ຐາເນ ກຸສລຕ຺ຕິເກ ປຏິຈ຺ຈວາຣາທີສຸ ‘‘ນ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ ອາເສວເນ ທ຺ເວ, ອາເສວນປຈ຺ຈຍາ ນ ມຄ຺ເຄ ທ຺ເວ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ‘‘ນ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ ອາເສວເນ ເອກໍ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໒໒໑), ອາເສວນປຈ຺ຈຍາ ນ ມຄ຺ເຄ ເອກ’’ນ຺ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໑໕໒) ຈ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກໍ ທ຺ເວ ວາເຣຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ເອກຄ຺ຄຫຓໍ ວຈນສິລິຏ຺ຐຕາຍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ທຸຕິເຍ ໂມຆວາເຣ ເອກວາຣເມວ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ເອກວາຣຄ຺ຄຫຓໍ, ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ທ຺ເວວາຣຄ຺ຄຫຓໍ. ຕຕ຺ຖ ທຸຕິຍໍ ຕຕິຍຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕມານໍ ລທ຺ຘາເສວນໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໍ ປຕ຺ວາ ເອກໍ ທ຺ເວ ວາເຣອາເສວນໍ ລຠິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ຄເມວ ໂອຕຣຕີ’’ຕິ ອິທໍ ທຸຕິຍໂມຆວາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ຠເວຍ຺ຍ. ໂສ ຈ ອາຣມ຺ມຓທຸພ຺ພລຕາຍ ເອວ ໂຫຕີຕິ ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາຍໍ ນິຍມິໂຕ. ອິຘ ປນ ຕິກ຺ຂານຸປສ຺ສນານຸຠາເວນ ອກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອສມ຺ຠວວເສນ ອໂຍນິໂສວ ອາວຊ຺ຊໂຕ ອໂຍນິໂສ ວວຕ຺ຖານໍ ສິຍາ, ນ ໂຍນິໂສ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ປວຕ຺ເຕ ມຫຕິ ອຕິມຫຕິ ວາ ອາຣມ຺ມເຓ ຊວນໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ເອຕສ຺ເສວ ວາ ສຕິປິ ທຸວິຘຕາປຣິກປ຺ປເນ ໂສ ຈ ຍທິ ອນຸໂລເມ ເວທນາຕ຺ຕິເກ ປຏິຈ຺ຈວາຣາທີສຸ ‘‘ອາເສວນປຈ຺ຈຍາ ນ ມຄ຺ເຄ ທ຺ເວ, ນ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ ອາເສວເນ ທ຺ເວ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, (ລພ຺ເຠຍ຺ຍ), ນ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ປນ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນມ຺ປິ ອາເສວນປຈ຺ຈໂຍ ສິຍາ, ກຸສລາກຸສລານມ຺ປິ ສິຍາ. ນ ຫິ ອາເສວນປຈ຺ຈຍໍ ລທ຺ຘຸໍ ຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຕາປິ ຘມ຺ໂມ ອາເສວນປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ, ໂວຏ຺ຐພ຺ພນສ຺ສ ປນ ກຸສລາກຸສລານໍ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາໂວ ອວຸຕ຺ໂຕ – ‘‘ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ກຸສໂລ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາເສວນປຈ຺ຈຍາ. ອກຸສລໍ…ເປ… ນາເສວນປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໙໓-໙໔) ວຈນໂຕ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຈ. ອຖາປິ ສິຍາ ອສມານເວທນານໍ ວເສເນວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ, ເອວມປິ ຍຖາ – ‘‘ອາວຊ຺ຊນາ ກຸສລານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອກຸສລານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໑໗) ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ‘‘ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ຕໍ ຊາຕິເຠທາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ຠູມິຠິນ຺ນສ຺ສ ກາມາວຈຣສ຺ສ ຣູປາວຈຣາທີນໍ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາໂວ ວິຍ ຊາຕິຠິນ຺ນສ຺ສປິ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ເອວ ສິຍາ, ອຠິນ຺ນຊາຕິກສ຺ສ ຈ ວເສນ ຍຖາ – ‘‘ອາວຊ຺ຊນາ ສເຫຕຸການໍ ຂນ຺ຘານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ‘‘ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ເວທນາຕ຺ຕິເກປິ ‘‘ອາເສວນປຈ຺ຈຍາ ນ ມຄ຺ເຄ ເອກໍ, ນ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍາ ອາເສວເນ ເອກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຄຓນາຍ ນິທ຺ຘາຣິຍມານາຍ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນສ຺ສ ອາເສວນປຈ຺ຈຍຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວາ ອຍໍ ໂມຆວາໂຣ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໍ ປນ ວີຖິວິປາກສນ຺ຕຕິຍາ ອາວຏ຺ຏນໂຕ ອາວຊ຺ຊນາ, ຕໂຕ ວິສທິສສ຺ສ ຊວນສ຺ສ ກຣຓໂຕ ມນສິກາໂຣຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລເຠຍ຺ຍ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຏ຺ຐາເນ ‘‘ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໍ ກຸສລານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ອາວຊ຺ຊນາ’’ອິຈ຺ເຈວ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໑໗) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໂຕ ປຣໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວາ ຊວນານໍ ອາຣມ຺ມຓປຸເຣຊາຕໍ ຠວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ ຣູປາທິໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕມານໍ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໍ ຊວນຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ. ຊວນຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາຕິ ຈ ຊວນສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐາເນ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນ ຊວນຠາເວນາຕິ. ອາເສວນໍ ລຠິຕ຺ວາຕິ ເຈຕ຺ຖ ອາເສວນໍ ວິຍ ອາເສວນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ວິປ຺ຜາຣິກຕ຺ຕາ ຈສ຺ສ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ປວຕ຺ຕິເຍວ ເຈຕ຺ຖ ອາເສວນສທິສຕາ. ວິປ຺ຜາຣິກຕາຍ ຫິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຕາ ຈສ຺ສ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິປ຺ຜາຣິກມ຺ປິ ຊວນໍ ວິຍ ອເນກກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຕາຍ ຈ ນ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ອາເສວນຠາເວນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ນ ອິມສ຺ສ ອາເສວນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຜລຈິຕ຺ເຕສຸ ມຄ຺ຄປຣິຍາໂຍ ວິຍ ປຣິຍາຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຍນ຺ຕິ ‘‘ສເຈປີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕ ເອກວາຣມ຺ປິ ຣາຄາທີນໍ ອນຸປ຺ປາທນວເສນ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ. ໂກຏິປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ. ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອນຠິຠູຕຕ຺ຕາ ວິສທວິປສ຺ສນາຎາຓຕາຍ ຕິກ຺ຂວິປສ຺ສໂກ. ອາຣມ຺ມຓໍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ ‘‘ເອວໍ ເມ ຊວນໍ ຊວິຕ’’ນ຺ຕິ ສາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຊວນສ຺ສ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວວວຕ຺ຖາປນສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວໂຕ, ຕຖາ ອາວຊ຺ຊນວເສນ ວາ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕາວເທວ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານຠູຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ທຸຕິຍສ຺ສ ປນ ວເສນາຕິ ‘‘ອປຣສ຺ສ ຣາຄາທິວເສນ ເອກວາຣໍ ຊວນໍ ຊວຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ນາຕິຕິກ຺ຂວິປສ຺ສກສ຺ສ ວເສນ ‘‘ຕສ຺ສ ຘາຕາຣມ຺ມຓເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕີ’’ຕິອາທິນາ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຕ຺ຕາ. ‘‘ຕເມນໍ ອຸປຘິປຫານາຍ ປຏິປນ຺ນໍ ອຸປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາຍ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ສຕິສມ຺ໂມສາ ອຸປຘິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ສຣສງ຺ກປ຺ປາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ. ທນ຺ໂຘ ອຸທາຍິ ສຕຸປ຺ປາໂທ, ອຖ ໂຂ ນໍ ຂິປ຺ປເມວ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕີ’’ຕິ ລຏຸກິໂກປເມ. ຕສ຺ສ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ຕາວ ປຊຫນ຺ຕຸ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກຖໍ ປຊຫຕີ’’ຕິ ໂຈທນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສໂກ ຫິ ສຕິສມ຺ໂມເສນ ສຫສາ ກິເລເສ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ‘ມາທິສສ຺ສ ນາມ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກິເລໂສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’ຕິ ສໍເວຄໍ ກຕ຺ວາ ວີຣິຍໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ມຄ຺ເຄນ ກິເລເສ ສມຸຄ຺ຆາເຕຕິ, ອິຕິ ໂສ ປຊຫຕິ ນາມາ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕສ຺ສ ຘາຕາຣມ຺ມຓເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິອາທິນາ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວເນ ຈ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ວເສນ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຣິຄ຺ຄຫວເສນາຕິ ຘາຕຸປຣິຄ຺ຄຫວເສນ. ມມ຺ມຈ຺ເຉທນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕອກ຺ໂກສນາທິໍ ອນິຏ຺ຐໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ປຕ຺ວາ ໂສຕທ຺ວາເຣ ກິລມຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕຖາ ໂປຖນປຫຣຓາທິກໍ ອນິຏ຺ຐໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ປຕ຺ວາ ກາຍທ຺ວາເຣ ກິລມຕິ.

ສມຸທາຈຣນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພໂສ ອຸທ຺ຘໍ ອາຈຣນ຺ຕິ. ຕຍິທໍ ອມນາເປຫິ ສມຸທາຈຣຓໍ ນາມ ໂປຖນປຫຣຓາທິວເສນ ອຸປກ຺ກມນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປກ຺ກມນ຺ຕີ’’ຕິ, ພາຘນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາສຠາໂວຕິ ຍຖາ ປາຓິປ຺ປຫາຣາທີຫິ ຆຏ຺ຏິຕມຕ຺ໂຕ ວິກາຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາສຠາໂວ. ‘‘ອຸຠໂຕທຓ຺ຑເກນ ເຈປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກກເຈນາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໓໒) ໂອວາທທານໍ ນາມ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ອາເວຓິກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ ໂຂ ປເນຕໍ ຠຄວຕາຕິ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕປິ…ເປ… ກກຈູປໂມວາທໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສປິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມຠາວໂຕຕິ ເກຈິ. ຍໍ ປນ ກກໂຈກນ຺ຕເກສຸປິ ມນຸສ຺ເສສຸ ອປ຺ປທຸສ຺ສນໍ ນິພ຺ພິກາຣໍ, ຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕປິ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ຘມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສຣຕິເຍວາຕິ ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຠິກ຺ຂຸໂນ ຄຸຓນ຺ຕິ ອຣິຍຘມ຺ມາຘິຄມນສິທ຺ຘໍ ຄຸຓມາຫ. ໂສ ຈ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຣິຍານໍ ຄຸໂຓຕິ ຕໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕປິ ສງ຺ຆໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ ເອວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕສ຺ມາ ອຸເປກ຺ຂາ ກຸສລນິສ຺ສິຕາ ນ ສຓ຺ຐາຕີຕິ ວິປສ຺ສນາວເສນ ສພ຺ພສ຺ມິມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣຄເຕ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໍ ນ ລຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາຕິ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ວິຍ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸ ນິພ຺ພິກາຣຕາສາມຎ຺ເຎນ. ເຕນາຫ ‘‘ສາ ປເນສາ’’ຕິອາທິ. ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາຐາເນ ຐເປຕິ ‘‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕມນຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ.

໓໐໓. ອາໂປຄຕນ຺ຕິ ອາພນ຺ຘນວເສນ ອາໂປ, ຕເທວ ອາໂປສຠາວໍ ຄຕຕ຺ຕາ ອາໂປຄຕໍ, ສຠາເວເນວ ອາໂປຠາວໍ ວາ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂສ ອາໂປຠາວສງ຺ຂາໂຕ ອລ຺ລຍູສຠາໂວ ສສມ຺ຠາຣປຖວີສສມ຺ຠາຣອຸທກາທິຄເຕ ສພ຺ພສ຺ມິມ຺ປິ ອາປສ຺ມິໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພອາເປສຸ ຄຕໍ ອລ຺ລຍູສຠາວລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ, ທ຺ຣວຠາວລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປກຸປ຺ປຕີ’’ຕິ ປາກຕິກປໂກປໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ໂອຆວເສນ ວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍມສ຺ສ ປາກຕິໂກ ປໂກໂປ’’ຕິ. ອິຕຣໍ ປນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາໂປສໍວຏ຺ຏກາເລ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂອຄມນນ຺ຕິ ປຣິຍາທານໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ນ ອໂຘຄມນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸທ຺ຘເນ…ເປ… ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ.

໓໐໔. ສພ຺ພເຕເຊສຸ ຄຕນ຺ຕິ ອິນ຺ຘນາທິວເສນ ອເນກເຠເທສຸ ສພ຺ເພສຸ ເຕໂຊໂກຏ຺ຐາເສສຸ ຄຕໍ ປວຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ປີຕິ ເອວ ປີຕິຄຕໍ, ເອວໍ ເຕໂຊ ເອວ ເຕໂຊຄຕໍ, ເຕຊນວເສນ ປວຕ຺ຕິມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ອາໂປຄຕໍ, ວາໂຍຄຕຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຣິເມ’’ຕິອາທິ. ເອກາຫິກຊຣາທິຠາເວນາຕິ ເອກາຫິກາທິຊຣາເຠເທນ. ອຸສຸມຊາໂຕຕິ ອຸສ຺ມາຠິຠູໂຕ. ຊີຣຕີຕິ ຊິຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ. ເຕໂຊຘາຕຸວເສນ ລພ຺ຠມານາ ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ຊຣາປວຕ຺ຕິ ປາກຏຊຣາວເສນ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍເວກລ຺ລຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວລິປລິຕາທິຠາວນ຺ຕິ ວລິຕປລິຕຠາວໍ, ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ສິຖິລຠາວຎ຺ຈ. ກຸປ຺ປິເຕນາຕິ ຂຸຠິເຕນ. ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຕາເປຕ຺ວາ ຕາເປຕ຺ວາ ສີຕູທເກ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຏສປ຺ປິ ສຕໂຘຕສປ຺ປີຕິ ວທນ຺ຕິ. ສຣີເຣ ປກຕິອຸສຸມໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸຓ຺ຫຠາໂວ ສນ຺ຕາໂປ, ສຣີຣສ຺ສ ທຫນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ມຫາທາໂຫ ປຣິທາໂຫຕິ ອຍເມວ ເຕສໍ ວິເສໂສ. ອສິຕນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ. ຂາຍິຕນ຺ຕິ ຂາທິຕໍ. ສາຍິຕນ຺ຕິ ອສ຺ສາທິຕໍ. ສມ຺ມາ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສມເວປາກິນິຍາ ຄຫຓິຍາ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສມ຺ມາປຣິປາໂກປິ ວິສມປາກິນິຍາ ຄຫຓິຍາ ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຣສາທິຠາເວນາຕິ ຣສຣຸຘິຣມໍສເມທນ຺ຫາຣຸອຏ຺ຐິອຏ຺ຐິມິຎ຺ຊສຸກ຺ກຠາເວນ. ວິເວກນ຺ຕິ ປຸຖຸຠາວໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສທິສຠາວໍ. ອສິຕາທິເຠທສ຺ສ ອາຫາຣສ຺ສ ປຣິຓາເມ ຣໂສ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຣສຘາຕຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຣສສ຺ສ ປຣິຓາເມ ‘‘ຣຸຘິຣ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສພ຺ພໍ ເນຕພ຺ພໍ.

ຫຣິຕນ຺ຕນ຺ຕິ ຫຣິຕເມວ, ອນ຺ຕ-ສທ຺ເທນ ປທວຑ຺ຒນໍ ກຕໍ ຍຖາ ‘‘ວນນ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຈມ຺ມນິລ຺ເລຂນໍ ຈມ຺ມໍ ລິຂິຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕກສຏໍ.

໓໐໕. ອຸຄ຺ຄາຣຫິກ຺ກາຣາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຸທ຺ເທກຂີປນາທິປວຕ຺ຕກວາຕານໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫລສິກາທິນີຫຣຓວາຕສ຺ສ ເຈວ ອຸສຸມວາຕສ຺ສ ຈ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍທິປິ ກຸຈ຺ຉິ-ສທ຺ໂທ ອຸທຣປຣິຍາໂຍ, ໂກຏ຺ຐ-ສທ຺ເທນ ປນ ອພ຺ຠນ຺ຕຣສ຺ສ ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາ ຕທວສິຏ຺ໂຐ ອຸທຣປເທໂສ ອິຘ ກຸຈ຺ຉິ-ສທ຺ເທນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກຸຈ຺ຉິສຍາ ວາຕາຕິ ອນ຺ຕານໍ ພຫິວາຕາ’’ຕິ. ສມິຎ຺ຊນປສາຣຓາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອາໂລກນວິໂລກນອຸທ຺ຘຣຓາທິກາ ສພ຺ພາ ກາຍິກກິຣິຍາ ສງ຺ຄຫິຕາ. ອວສວຕິ ອຸທກໍ ເອຕສ຺ມາຕິ ໂອສ຺ສວນໍ, ຉທນນ຺ໂຕ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ.

໓໐໖. ນິສ຺ສຕ຺ຕຠາວນ຺ຕິ ອນຕ຺ຕກຕໍ. ຍຖາທສ຺ສິຕາ ຫິ ຈຕສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ ອນຕ຺ຕນິຍໍ ເກວລໍ ຘາຕຸມຕ຺ຕາ ນິສ຺ສຕ຺ຕນິຊ຺ຊີວາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຣິວາຣິໂຕຕິ ປຣິວາຣິຕຠາເວນ ຐິໂຕ ປຣິວຸໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕານີ’’ຕິອາທິ, ກຏ຺ຐາທີນິ ສນ຺ນິເວສວິເສສວເສນ ຐປິຕານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຎ຺ຎຖາ ອຄາຣສມຎ຺ຎາຍ ຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ກຏ຺ຐາທີສຸ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຍທຕ຺ຖໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ, ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ກຏ຺ຐາທີນີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກາມໍ ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ມຕ຺ຕຏ຺ຐກສ຺ສ ກາຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໓໐໒) ອວິຠາເຄນ ເອກເທເສນ ຈ ອຸປາທາຣູປມ຺ປິ ກຖິຕໍ, ຕຖາ ເວທນາທໂຍ ຂນ຺ຘຠາເວນ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນ ກຖິຕາ, ຕຖາ ຕຓ຺ຫາປິ ສມຸທຍສຈ຺ຈຠາເວນ. ອິຕຣານິ ປນ ສຈ຺ຈານິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ນ ກຖິຕານິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ…ເປ… ນ ກຖິຕານີ’’ຕິ. ຈກ຺ຂຸປສາເທ ນິຣຸທ຺ເຘຕິ ຈກ຺ຂຸປສາເທ ວິນຏ຺ເຐ. ອຸປຫເຕຕິ ປຸພ຺ພກິມິອາທີຫິ ອຸປທ຺ທຸເຕ. ປລິພຸທ຺ເຘຕິ ປຸພ຺ພາທິອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິນາ ປຏິຈ຺ຉາທິເຕ. ຕຊ຺ໂຊຕິ ຕສ຺ສານຸຣູໂປ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນຸຣູໂປຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ຣູປາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນມນສິກາໂຣ ຫທຍສນ຺ນິສ຺ສໂຍປິ ຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ສຕິ ໂຫຕິ, ອສຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນມນສິກາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຠວງ຺ຄາວຏ຺ຏນໍ ຕສ຺ສ ຍຖາ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍ, ເອວໍ ປສາທປຈ຺ຈເຍປິ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ຣູເປ ຈ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ. ນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ກິຣິຍມໂນຘາຕຸຈິຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎວິຫິຕສ຺ສາຕິ ອຎ຺ຎາຣມ຺ມຓປສຸຕສ຺ສ. ຕທນຸຣູປສ຺ສາຕິ ເຕສໍ ຈກ຺ຂຸຣູປຕທາໂຠຄານໍ ອນຸຣູປສ຺ສ.

ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ທສ຺ເສຕິ ສຣູປໂຕ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິໂຕ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕປ຺ປກາໂຣ ຠູໂຕ, ຕປ຺ປກາຣໍ ວາ ປຕ຺ໂຕ ຕຖາຠູໂຕ, ຕສ຺ສ, ຍຖາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາທິສສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາກາຣສມເວຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິສມຸຏ຺ຐານຣູປນ຺ຕິ ອຸຕຸກມ຺ມາຫາຣສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ. ອິທຎ຺ຈ ສຕິປິ ຕທາ ຠວງ຺ຄາວຏ຺ຏນຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູເປ ເກວລໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສມຸຏ຺ຐິຕຣູປສ຺ສ ອຠາວມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນຄຣໍ ວິຍ ຣຊ຺ເຊ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພຕໍ ຄເຫຕພ຺ພຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ‘‘ຕຖາຠູຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເວທນາທໂຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາວ, ວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓເມວ. ສງ຺ຂາຣາຕິ ເຈຕນາວ ວຸຕ຺ຕາ ເຈຕນາປຘານຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖ ປນ ຜສ຺ສຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍມນສິກາຣຈິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິໂຍປິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມາວ. ເອກໂຕ ສງ຺ຄໂຫ ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ເອກໂຕ ຄຓນາ. ສມາຄໂມຕິ ຍຖາສກໍ ປຈ຺ຈຍວເສນ ສໂມຘານໍ. ສມວາໂຍຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ສມເວຕຕາຍ ສມຸທິຕຠາໂວ.

ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ໂມ ປຏິຈ຺ຈ ສມຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ, ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ. ປຈ຺ຈຍຘມ຺ເມ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ເມ ປສ຺ສຕິ, ເຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ເມ ປສ຺ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂຍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຉນ຺ທກຣຓວເສນາຕິ ຕຓ຺ຫາຍນວເສນ. ອາລຍກຣຓວເສນາຕິ ອເປກ຺ຂາກຣຓວເສນ. ອນຸນຍກຣຓວເສນາຕິ ອນຸຣຊ຺ຊນວເສນ. ອຊ຺ໂຌຄາຫິຕ຺ວາຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ວິຍ ຄິລິຕ຺ວາ ວິຍ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວິຍ ທຬ຺ຫຄ຺ຄຫຓວເສນ. ຉນ຺ທຣາໂຄ ວິນຍຕິ ປຫີຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຉນ຺ທຣາຄວິນໂຍ ຉນ຺ທຣາຄປຫານຎ຺ຈາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິພ຺ພານໍ. ອາຫຣິຕ຺ວາຕິ ປາຬິຍໍ ສຣູປໂຕ ອນາຄຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ອາເນຕ຺ວາ ສງ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອາຫຣຓວິຘິໍ ປນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍາ ອິເມສູ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິເມສຸ ຕີສຸ ຐາເນສູຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ສຸຂທຸກ຺ຂາທີສຸ ຕີສຸ ອຠິສມຍຏ຺ຐາເນສຸ. ທິຏ຺ຐີຕິ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍາທິວເສນ ປວຕ຺ຕາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຍາຖາວທສ຺ສນໍ. ເອວໍ ສງ຺ກປ຺ປາທໂຍປິ ຍຖາຣຫໍ ເວທິຕພ຺ພາ. ຠາວນາປຏິເວໂຘຕິ ຠາວນາວເສນ ປຏິເວໂຘ, ນ ອາຣມ຺ມຓກຣຓມຕ຺ເຕນ. ອຍໍ ມຄ຺ໂຄຕິ ອຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ປຏິວິຊ຺ຌນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ. ເອຕ຺ຕາວຕາປີຕິ ເອວໍ ເອກສ຺ມິໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ວຕ຺ຖຸ ປຣິຄ຺ຄຫມຸເຂນປິ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ມຕ຺ຖກໍ ປາປເນນ ພຫຸໍ ວິປຸລໍ ປຣິປຸຓ຺ຓເມວ ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ກຕໍ ອນຸຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ.

ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘເມວ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ອາວຊ຺ຊນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕໍ ນິຣຸທ຺ຘມ຺ປີ’’ຕິ. ມນ຺ທຖາມຄຕເມວາຕິ ມຫຕິຍາ ນິທ຺ທາຍ ອຠິຠູຕສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ກປິມິທ຺ຘປເຣຕສ຺ສ ປນ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ກທາຈິ ອາວຊ຺ຊນສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ຠວງ຺ຄສມເຍເນວາຕິ ຠວງ຺ຄສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕນສມເຍນ ປຄຸຓຊ຺ຌານປຄຸຓກມ຺ມຏ຺ຐານປຄຸຓຄນ຺ເຖສຸ ເຕສໍ ປຄຸຓຠາເວເນວ ອາໂຠເຄນ ວິນາປິ ມນສິກາໂຣ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຖາ ຫິ ປຄຸຓໍ ຄນ຺ຖໍ ປຄຸຓຠາເວເນວ ນິຣນ຺ຕຣໍ ວິຍ ອຊ຺ຌຍມາເນ ອຎ຺ຎວິຫິຕຕາຍ ‘‘ເອຕ຺ຕໂກ ຄນ຺ໂຖ ຄໂຕ, ເອຕ຺ຕໂກ ອວສິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ຂຓາ ນ ໂຫຕິ. ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານມ຺ປີຕິ ສພ຺ພໍ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານຣູປໍ, ນ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ຕິສມຸຏ຺ຐານເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕ຺ຕາ ໂອຬາຣິກຕ຺ຕາ ຈ ຜສ຺ສເຈຕນາວ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ຄຫິຕາ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ອຠາວາ. ເອກເທສເມວ ສມ຺ມສນ຺ໂຕຕິ ຍຖາອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ອຕ຺ຖໍ ເຫຏ຺ຐາ ອນວເສສໂຕ ອນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ເອກເທສເມວ ນິທ຺ທິສນວເສນ ເທສນາຍ ອາມສນ຺ໂຕ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນຕິ ຍຖາອຸທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຎ຺ເຈວ, ອາວຸໂສ, ຈກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໓໐໖) ຉທ຺ວາຣວເສນ ນິທ຺ທິສນຏ຺ຐາເນ. ເຫຏ຺ຐາ ປຣິຫີນເທສນນ຺ຕິ – ‘‘ຍໍ ອຸປາທາຣູປໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ ອຸປຣິ ຕີຓິ ອຣິຍສຈ຺ຈານີ’’ຕິ ນິທ຺ເທສວເສນ ປຣິຫີນໍ ອຕ຺ຖຊາຕໍ ສພ຺ພໍ. ຕໍຕໍທ຺ວາຣວເສນາຕິ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທິກໍ ຕໍຕໍທ຺ວາຣວເສນ. ຈຕຸສຈ຺ຈວເສນ ອາຣທ຺ຘາ ເທສນາ ຈຕຸສຈ຺ເຈເນວ ປຣິໂຍສາປິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐເປສີ’’ຕິ.

ມຫາຫຕ຺ຖິປໂທປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.