໗. ຈູຬຫຕ຺ຖິປໂທປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໘໘. ເສຕປຣິວາໂຣຕິ ເສຕປຏິຈ຺ຉໂທ, ເສຕວຓ຺ຓາລງ຺ກາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸພ຺ເພ ປນ ‘‘ເສຕາລງ຺ກາຣາ’’ຕິ ອສ຺ສາລງ຺ກາໂຣ ຄຫິໂຕ, ອິຘ ຈກ຺ກປຎ຺ຊຣກຸພ຺ພຣາທິຣຖາວຍເວສຸ ກາຕພ຺ພາລງ຺ກາໂຣ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕນາຕິ ເອວໍ ‘‘ເສຕາຍ ສຸທ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປກາເຣນ ສໍຍຸຕ຺ຕມຫາວຄ຺ເຄ (ສໍ. ນິ. ໕.໔) ວຸຕ຺ເຕນ. ນາຕິມຫາ ຍຸທ຺ຘມຓ຺ຑເລ ສຎ຺ຈາຣສຸຂຕ຺ຖໍ. ໂຍໂຘ ສາຣຖີຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ, ປຫຣຓທາຍເກນ ສທ຺ຘິໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວາ.

ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣຕິ ນຄຣໂສຠນຕ຺ຖໍ. ອິທໍ ກິຣ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິຏ຺ຐານນ຺ຕຣໍ ຊາຕິສິທ຺ຘໍ ປຣມ຺ປຣາຄຕໍ ຈາຣິຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິໂຕ ເອຕ຺ຕເກຫິ ທິວເສຫີ’’ຕິອາທິ. ຈາຣິຕ຺ຕວເສນ ນຄຣວາສິໂນປິ ຕຖາ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ປຸຎ຺ຎວາທິມງ຺ຄລກຖເນ ນິຍຸຕ຺ຕາ ມາງ຺ຄລິກາ. ສຸວຕ຺ຖິປຕ຺ຕນາຍ ໂສວຕ຺ຖິກາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວນ຺ທີອາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ຍສສິຣິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ຍສສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສິຣິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ, ປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຈວ ວິຠວໂສຠາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນຄຣາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ ອຕ຺ຕໂນ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ. ປຓ຺ຑິໂຕ ມຎ຺ເຎຕິ ເອຕ຺ຖ ມຎ຺ເຎຕິ ອິທໍ ‘‘ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ຖໍ ນິປາຕປທໍ. ຕສ຺ສ ອິຕິ-ສທ຺ທໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາວເສນ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຸທາຫຸ ໂນ’’ຕິ. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຕິ ຠວໍ ວຈ຺ຉາຍໂນ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປຸນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠວໍ ວຈ຺ຉາຍໂນ, ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ອຸທາຫຸ ໂນ’’ຕິ, ຍຖາ ເຕ ຂເມຍ຺ຍ, ຕຖາ ນໍ ກເຖຫີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຫໍ ໂກ ນາມ, ມມ ອວິສໂຍ ເອໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂກ ຈາຕິ ເຫຕຸນິສ຺ສກ຺ເກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກຸໂຕ ຈາ’’ຕິ. ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ເກນ ກາຣເຓນ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ, ເຍນ ກາຣເຓນ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ຕໍ ກາຣຓໍ ມຍິ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ພຸທ຺ໂຘເຍວ ຠເວຍ຺ຍ, ອພຸທ຺ຘສ຺ສ ສພ຺ພຖາ ພຸທ຺ຘຎາຓານຸຠາວໍ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອຣມຕ຺ຕກໍ ສີລມຕ຺ຕກໍ, ເຍນ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ (ທີ. ນິ. ໑.໗), ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ເຎວ ຘມ຺ມາ ຄມ຺ຠີຣາ ທຸທ຺ທສາ ທຸຣນຸໂພຘາ …ເປ… ເຍຫິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຍຖາຠຸຈ຺ຈໍ ວຓ຺ຓໍ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໘) ຈ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ໂສປິ ນູນສ຺ສ ຕາທິໂສວາ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປເທ. ປສຕ຺ຖ ປສຕ຺ໂຖຕິ ປສຕ຺ເຖຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸເຓເຫວ ໂສ ປສຕ຺ໂຖ, ນ ຕສ຺ສ ກິຕ຺ຕິນາ, ປສໍສາສຠາເວເນວ ປາສໍໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ພຄຸຓານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ມຓິຣຕນນ຺ຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ມຓິຣຕນໍ. ສເທວເກ ໂລເກ ປາສໍສານມ຺ປິ ປາສໍໂສຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປສຕ຺ເຖຫິ ວາ’’ຕິ ທຸຕິຍວິກປ຺ໂປ ຄຫິໂຕ.

ອຣຓີຍໂຕ ອຕ຺ໂຖ, ໂສ ເອວ ວສຕີຕິ ວໂສຕິ ອຕ຺ຖວໂສ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປໂຍຄສ຺ສ ອານິສໍສຠູຕໍ ຜລນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຖວສນ຺ຕິ ອຕ຺ຖານິສໍສ’’ນ຺ຕິ. ອຕ຺ໂຖ ວາ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂໂຓ ວໂສ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຖວໂສ, ກາຣຓໍ. ນາຄວນວາສິໂກຕິ ຫຕ຺ຖິນາຄານໍ ວິຈຣຓວເນ ເຕສໍ ຄຫຓຕ຺ຖໍ ວສນໂກ. ອນຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ໂປຕິ ອສິກ຺ຂິຕຫຕ຺ຖິສິປ຺ໂປ ອາຍຕວິຕ຺ຖຕສ຺ສ ປທມຕ຺ຕສ຺ສ ທສ຺ສເນນ ‘‘ມຫາ ວຕ, ໂຠ ນາໂຄ’’ຕິ ນິຏ຺ຐາຄມນໂຕ. ປຣໂຕ ປນ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ. ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ໂປ ປຸຣິໂສ ນາຄວນິໂກຕິ ອາຄໂຕ ອາຍຕວິຕ຺ຖຕສ຺ສ ປທສ຺ສ ອຸຈ຺ຈສ຺ສ ຈ ນິເສວິຕສ຺ສ ພ຺ຍຠິຈາຣຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕຕ຺ຕເກນ ນິຏ຺ຐໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາຫຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາວ ນິຏ຺ຐາຄມນໂຕ. ຎາຓໍ ປຊ຺ຊຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຎາຓປທານິ, ຂຕ຺ຕິຍປຓ຺ຑິຕາທີນໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ວິນີຕຕ຺ຕາ ວິນເຍຫິ ອຘິຄຕຊ຺ຌານາທີນິ. ຕານິ ຫິ ຕຖາຄຕຄນ຺ຘຫຕ຺ຖິໂນ ເທສນາຎາເຓນ ອກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐານານິ. ຈຕ຺ຕາຣີຕິ ປນ ວິເນຍ຺ຍານໍ ອິຘ ຂຕ຺ຕິຍປຓ຺ຑິຕາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘານໍເຍວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ.

໒໘໙. ປຸຄ຺ຄເລສຸ ປຎ຺ຎາຍ ຈ ນິປຸຓຕາ ປຓ຺ຑິຕສມຎ຺ຎາ ນິປຸຓຕ຺ຖສ຺ສ ທສ຺ສນສມຕ຺ຖຕາວເສເນວາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຂຸມອຕ຺ຖນ຺ຕຣປຏິວິຊ຺ຌນສມຕ຺ເຖ’’ຕິ. ກຕ-ສທ຺ໂທ ອິຘ ນິປ຺ຜນ຺ນປຣິຍາໂຍ. ປເຣ ປວທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນາຕິ ປຣປ຺ປວາໂທ, ປຣສມໂຍ. ປເຣຫິ ປວທນໍ ປຣປ຺ປວາໂທ, ວິຄ຺ຄາຫິກກຖາຍ ປຣວາທມທ຺ທນໍ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິຎ຺ຎາຕປຣປ຺ປວາເທ ເຈວ ປເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ກຕວາທປຣິຈເຍ ຈາ’’ຕິ, ປຣສມເຍສຸ ປຣວາທມທ຺ທເນສຸ ຈ ນິປ຺ຜນ຺ເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວາລເວຘິຣູເປຕິ ວາລເວຘິປຕິຣູເປ. ເຕນາຫ ‘‘ວາລເວຘິຘນຸຄ຺ຄຫສທິເສ’’ຕິ. ວາລນ຺ຕິ ອເນກຘາ ຠິນ຺ນສ຺ສ ວາລສ຺ສ ອໍສຸສງ຺ຂາຕໍ ວາລໍ. ຠິນ຺ທນ຺ຕາ ວິຍາຕິ ຆຏາທິໍ ສວິຄ຺ຄຫໍ ມຸຄ຺ຄຣາທິນາ ຠິນ຺ທນ຺ຕາ ວິຍ, ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ເອກໍສໂຕ ຠິນ຺ທນ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອຕ຺ຖໍ ຄຸຍ຺ຫໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສງ຺ຂຕໍ ປທປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸປທມ຺ປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວທນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ວາໂທ, ໂທໂສ. ປຸຈ຺ຉີຍຕີຕິ ປຎ຺ໂຫ, ອຕ຺ໂຖ. ປຸຈ຺ຉຕິ ເອເຕນາຕິ ປຎ຺ໂຫ, ສທ຺ໂທ. ຕທຸຠຍໍ ເອກໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ເອວຣູເປ ປຎ຺ເຫ’’ຕິອາທິ. ‘‘ເອວໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເອວໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນານໍ ສິຂາວຄມນໍ ທສ຺ເສຕິ. ເສຍ຺ໂຍຕິ ອຸຕ຺ຕໂມ, ປຣໂມ ລາໂຠຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ວາທວິຘມນຠເຍນປິ ປເຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ວິສຫນ຺ຕີຕິ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ວາທວິຘມເນນ ວິນາປິ ນ ວິສຫນ຺ຕິ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ ປເຣ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕຠາວມ຺ປິ ວິສ຺ສຕ຺ຖໍ ນິຍ຺ຍາເທຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ ໂອຘິສກເມຕ຺ຕາຜຣຓສທິສຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ເມຕ຺ຕາຍນສ຺ສ. ທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພຕາຍ ສມ຺ປນ຺ນາ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍຠາວໂຕ, ອຕິວິຍ ທສ຺ສນີຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຣຓຄມນວເສນ ສາວກາຕິ ໂລກິຍສຣຓຄມເນນ ສາວກາ, ໂລກຸຕ຺ຕຣສຣຓຄມເນນ ປນ ສາວກຕ຺ຕໍ ປຣໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ຕຎ຺ຈ ປພ຺ພຊິຕວເສນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິຘ ຄຫຏ຺ຐວເສນ, ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ສຣຓຄມເນນ ສາວກຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕ ຫິ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວິໂນ ກຸລປຸຕ຺ຕາ, ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ຕາປິ ຕາທິສາ ຠວນ຺ຕິ. ໂຖເກນາຕິ ອິມິນາ ‘‘ມນໍ ອນສ຺ສາມາ’’ຕິ ປທສ຺ສຕ຺ຖໍ ວທຕິ.

໒໙໐. ອຸທາຫຣີຍຕິ ອຸພ຺ເພຄປີຕິວເສນາຕິ, ຕຖາ ວາ ອຸທາຫຣຓໍ ອຸທານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸທາຫາຣໍ ອຸທາຫຣີ’’ຕິ. ອສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ອສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ມປຸພ຺ພກສ຺ສ ປຏິເວຘສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ. ໂສຕິ ຫຕ຺ຖິປໂທປໂມ ຫຕ຺ຖິປໂທປມຠາເວນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຘມ຺ໂມ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ປຣິພ຺ພາຊເກນ ວຸຕ຺ຕກຖາມຄ຺ຄມຕ຺ເຕນ. ກາມໍ ເຕນ ວຸຕ຺ຕກຖາມຄ຺ເຄນປິ ຫຕ຺ຖິປໂທປມຠາເວນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຘມ຺ໂມ ປຣິປຸຓ຺ໂຓວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປຕ຺ວາ ປເວທິຕຕ຺ຕາ, ໂສ ຈ ໂຂ ສງ຺ເຂປໂຕ, ນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ນ ເອຕ຺ຕາວຕາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປຣິປູໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຍທິ ຍຖາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ຫຕ຺ຖິປໂທປໂມ ປຣິປູໂຣ ໂຫຕິ, ຕຖາ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາ, ອຖ ກສ຺ມາ ກຸສໂລຕິ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຈທນາ.

໒໙໑. ອາຍາມໂຕປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ອຸພ຺ເພເຘນປິ ຣສ຺ສາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນີຈກາຍາ ຫິ ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຸຈ຺ຈາຕິ ອຸຈ຺ຈກາ. ນິເສວນໍ, ນິເສວຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວາ ນິເສວິຕໍ. ນິເສວນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ກຓ຺ຑຸຍິຕວິໂນທນຕ຺ຖໍ ຆໍສນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຂນ຺ຘປ຺ປເທເສ ຆໍສິຕຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ອຸຈ຺ຈາຕິ ອນີຈາ, ອຸພ຺ເພຘວນ຺ຕິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຬາຣິກາຕິ ວິຣຬທນ຺ຕາ, ວິສງ຺ຄຕທນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ທນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ກຬາຣຕາຍາຕິ ວິຣຬຕາຍ. ອາຣຎ຺ຊິຕານີຕິ ຣຎ຺ຊິຕານິ, ວິລິຂິຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກເຓຣຸຕາຍາຕິ ກຸຏຸມລສຓ຺ຐານຕາຍ. ອຍໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ໂທ ສໍສຍິຕນິຈ຺ຉຍຕ຺ໂຖ ຍຖາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ‘‘ອຍໍ ວາ ອິເມສໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສພ຺ພພາໂລ ສພ຺ພມູຬ຺ໂຫ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໑໘໑).

ນາຄວນໍ ວິຍາຕິ ມຫາຫຕ຺ຖິໂນ ວາມນິກາທີນຎ຺ຈ ປທທສ຺ສນຏ຺ຐານຠູຕໍ ນາຄວນໍ ວິຍ. ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ນີວຣຓປ຺ປຫານາ ຘມ຺ມເທສນາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ພາຫິຣປຣິພ຺ພາຊກາທີນຎ຺ຈ ປທທສ຺ສນຠາວໂຕ. ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ຈ ‘‘ຕໍ ສຸຓາຫີ’’ຕິ ປທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ກຸສໂລ ນາຄວນິໂກ ວິຍ ໂຍຄາວຈໂຣ ປຣິເຍສນວເສນ ປມາຓຄ຺ຄຫຓໂຕ. ມຕ຺ຖເກ ຐຕ຺ວາຕິ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິໂຍສາເນ ຐຕ຺ວາ. ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ຐາເນຕິ ‘‘ເອວເມວ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິອາທິນາ ອຸປເມຍ຺ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປຎ຺ຎາສນຏ຺ຐາເນປິ.

ສ຺ວາຍນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໑໙໐) ອິຘ-ສທ຺ທມຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ຍຖາວິເສສິຕພ຺ພໍ ອິຘ-ສທ຺ທໍ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ກຕ຺ຖຈິ ປທປູຣຓມຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ. ໂລກໍ ອຸປາທາຍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂລກ-ສທ຺ເທນ ສມານາຘິກຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເສສປທທ຺ວເຍ ປນ ສທ຺ທນ຺ຕຣສນ຺ນິຘານມຕ຺ເຕນ ຕໍ ຕໍ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ຕຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ໂອກາສນ຺ຕິ ກຎ຺ຈິ ປເທສໍ ອິນ຺ທສາລຄຸຫາຍ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ປທປູຣຓມຕ຺ຕເມວ ໂອກາສາປທິສນສ຺ສປິ ອສມ຺ຠວໂຕ.

ຕຖາຄຕ-ສທ຺ທາທີນໍ ອຕ຺ຖວິເສໂສ ມູລປຣິຍາຍຏ຺ຐກຖາ(ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໒) ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາສຸ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຕ຺ຕນິກາຍນ຺ໂຕຄຘຕາຍ ‘‘ອິຘ ປນ ສຕ຺ຕໂລໂກ ອຘິປ຺ເປໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖາຍໍ ຍສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕນິກາເຍ, ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ໂອກາເສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຕ຺ຕໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຈກ຺ກວາເຬຕິ ອິມິສ຺ສາ ເອວ ໂລກຘາຕຸຍາ. ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ທ຺ເວ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໖໑; ມ. ນິ. ໓.໑໒໙; ອ. ນິ. ໑.໒໗໘; ເນຕ຺ຕິ. ໕໗; ມິ. ປ. ໕.໑.໑) ເອຕ຺ຖ ຊາຕິເຂຕ຺ຕຠູຕາ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ‘‘ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອິຘ ປນ ອິມໍເຍວ ໂລກຘາຕຸໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຈກ຺ກວາເຬ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິສ຺ໂສ ຫິ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣຸຬ຺ເຫ ເຕປິຏເກ ພຸທ຺ຘວຈເນ ວິສຍເຂຕ຺ຕໍ ອາຓາເຂຕ຺ຕໍ ຊາຕິເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕິວິເຘ ເຂຕ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ອິມໍ ຈກ຺ກວາຬໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປນ ອຕ຺ຖິ. ກຖໍ? ‘‘ນ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖິ, ສທິໂສ ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໕; ໒.໓໔໑; ມຫາວ. ໑໑; ກຖາ. ໔໐໕; ມິ. ປ. ໔.໕.໑໑), ເອໂກມ຺ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໕; ໒.໓໔໑; ກຖາ. ໔໐໕; ມຫາວ. ໑໑) ເອວມາທີນິ ອິມິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ຐຕ຺ວາ ວທນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ – ‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຕ຺ເຖຕຣຫິ ອຎ຺ໂຎ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ຠຄວຕາ ສມສໂມ ສມ຺ໂພຘິຍນ຺ຕິ ເອວໍ ປຸຏ຺ຐາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂນຕິ ວເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ – ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ, ຍໍ ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ທ຺ເວ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ຈ ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູຕໍ ອິມໍ ໂລກຘາຕຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ.

ສຸຊາຕາຍາຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຈຕູສຸ ວິກປ຺ເປສຸ ປຐໂມ ວິກປ຺ໂປ ພຸທ຺ຘຠາວາຍ ອາສນ຺ນຕຣປຏິປຕ຺ຕິທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອາສນ຺ນຕຣາຍ ຫິ ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິໂຕ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ເອກນ຺ຕິກຕ຺ຕາ, ປເຄວ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ມຕ຺ຖເກ ຐິໂຕ. ທຸຕິໂຍ ພຸທ຺ຘຠາວາວຫປພ຺ພຊ຺ຊໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາສນ຺ນປຏິປຕ຺ຕິທສ຺ສນວເສນ, ຕຕິໂຍ ພຸທ຺ຘກຣຘມ຺ມປາຣິປູຣິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພຸທ຺ຘຠາວາຍ ປຏິປຕ຺ຕິທສ຺ສນວເສນ. ນ ຫິ ມຫາສຕ຺ຕານໍ ຕຸສິຕຠວູປປຕ຺ຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂພຘິສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຈຕຸຕ຺ໂຖ ພຸທ຺ຘກຣຘມ຺ມສມາຣມ຺ຠໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ໂພຘິຍາ ນິຍຕຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ ປຠຸຕິ ຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ກາ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ ເອກນ຺ຕິກຕ຺ຕາ, ຍຖາ ປນ ‘‘ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ປພ຺ພຕາ, ສນ຺ທນ຺ຕິ ນທິໂຍ’’ຕິ ຕິຏ຺ຐນສນ຺ທນກິຣິຍານໍ ອວິຈ຺ເຉທມຸປາທາຍ ວຕ຺ຕມານປໂຍໂຄ, ເອວໍ ອຸປ຺ປາທຕ຺ຖາຍ ປຏິປຊ຺ຊນກິຣິຍາຍ ອວິຈ຺ເຉທມຸປາທາຍ ຈຕູສຸ ວິກປ຺ເປສຸ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວນ຺ຕິ ສພ຺ເພຫິ ອຸປຣິ ວຸຈ຺ຈມາເນຫິ ວິເສເສຫິ ປຐມໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຕາສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖິຕາວິເສສໍ.

ໂສ ຠຄວາຕິ (ອ. ນິ. ຏີ. ໒.໓.໖໔) ໂຍ ‘‘ຕຖາຄໂຕ ອຣຫ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ກິຕ຺ຕິຕຄຸໂຓ, ໂສ ຠຄວາ. ອິມໍ ໂລກນ຺ຕິ ນຍິທໍ ມຫາຊນສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາມຕ຺ຕໍ ໂລກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ອນວເສສໍ ປຣິຍາທາຍາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສເທວກ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນິທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ປຊາຕຕ຺ຕາຕິ ຍຖາສກໍ ກມ຺ມກິເລເສຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຈກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ ປາຣິເສສຎາເຍນ ອິຕເຣສໍ ປທນ຺ຕເຣຫິ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ສເທວກນ຺ຕິ ຈ ອວຍເວນ ວິຄ຺ຄໂຫ ສມຸທາໂຍ ສມາສຕ຺ໂຖ. ຉຏ຺ຐກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ ປຈ຺ຈາສຕ຺ຕິຎາເຍນ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ໂສ ຊາໂຕ ຕນ຺ນິວາສີ ຈ. ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາທິພ຺ຣຫ຺ມຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ ອປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ອສມິຕາພາຫິຕປາປານຎ຺ຈ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິວຈເນນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ກາມໍ ‘‘ສເທວກ’’ນ຺ຕິອາທິວິເສສນານໍ ວເສນ ສຕ຺ຕວິສໂຍ ໂລກ-ສທ຺ໂທຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ຕຸລ຺ຍໂຍຄວິສຍຕ຺ຕາ ເຕສໍ, ‘‘ສໂລມໂກ ສປກ຺ຂໂກ’’ຕິອາທີສຸ ປນ ອຕຸລ຺ຍໂຍເຄປິ ອຍໍ ສມາໂສ ລພ຺ຠຕີຕິ ພ຺ຍຠິຈາຣທສ຺ສນໂຕ ປຊາຄຫຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຊາວຈເນນ ສຕ຺ຕໂລກຄ຺ຄຫຓ’’ນ຺ຕິ.

ອຣູປິໂນ ສຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອາເນຎ຺ຊວິຫາເຣນ ວິຫຣນ຺ຕາ ‘‘ທິພ຺ພນ຺ຕີຕິ ເທວາ’’ຕິ ອິມໍ ນິພ຺ພຈນໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສເທວກຄ຺ຄຫເຓນ ອຣູປາວຈຣເທວໂລໂກ ຄຫິໂຕ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນູປຄານໍ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໑໑໗). ສມາຣກຄ຺ຄຫເຓນ ຉກາມາວຈຣເທວໂລໂກ ຄຫິໂຕ ຕສ຺ສ ສວິເສສໍ ມາຣສ຺ສ ວເສ ວຕ຺ຕນໂຕ. ຣູປີ ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ຄຫິໂຕ ອຣູປີພ຺ຣຫ຺ມໂລກສ຺ສ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຈຕຸປຣິສວເສນາຕິ ຂຕ຺ຕິຍາທິຈຕຸປຣິສວເສນ. ອິຕຣາ ປນ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ ສມາຣກາທິຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາ ເອວາຕິ. ອວເສສສພ຺ພສຕ຺ຕໂລໂກ ນາຄຄຣຸຬາທິເຠໂທ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຠາຄໂສ ໂລກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕນ ເຕນ ວິເສເສນ ອຠາຄໂສວ ໂລກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທໂຕຕິ ອຸກ຺ກໍສຄຠິວິຊານເນນ. ປຎ຺ຈສຸ ຫິ ຄຕີສຸ ເທວໂລໂກວ ເສຏ຺ໂຐ. ຕຕ຺ຖາປິ ອຣູປິໂນ ‘‘ທູຣສມຸສ຺ສາຣິຕກິເລສທຸກ຺ຂຕາຍ, ສນ຺ຕປຓີຕອາເນຎ຺ຊວິຫາຣສມງ຺ຄິຕາຍ, ອຕິວິຍ ທີຆາຍຸກຕາຍາ’’ຕິ ເອວມາທີຫິ ວິເສເສຫິ ອຕິວິຍ ອິຕເຣຫິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາ. ພ຺ຣຫ຺ມາ ມຫານຸຠາໂວຕິອາທິໍ ທສສຫສ຺ສິຍໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ວເສນ ວທຕິ. ‘‘ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທໂຕ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐໍ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣໍ. ຠາວານຸກ຺ກໂມ ຠາວວເສນ ປເຣສໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ‘‘ສເທວກ’’ນ຺ຕິອາທີນໍ ປທານໍ ອນຸກ຺ກໂມ. ຕີຫາກາເຣຫີຕິ ເທວມາຣພ຺ຣຫ຺ມສຫິຕຕາສງ຺ຂາເຕຫິ ຕີຫິ ປກາເຣຫິ. ຕີສຸ ປເທສູຕິ ‘‘ສເທວກ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ຕີສຸ ປເທສຸ. ເຕນ ເຕນາກາເຣນາຕິ ສເທວກຕ຺ຕາທິນາ ເຕນ ເຕນ ປກາເຣນ. ເຕຘາຕຸກເມວ ປຣິຍາທິນ຺ນນ຺ຕິ ໂປຣາຓາ ປນາຫູຕິ ໂຍຊນາ.

ອຠິຎ຺ຎາຕິ ຍ-ກາຣໂລເປນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສ, ອຠິຊານິຕ຺ວາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິຎ຺ຎາຍ, ອຘິເກນ ຎາເຓນ ຎຕ຺ວາ’’ຕິ. ອນຸມານາທິປຏິກ຺ເຂໂປຕິ ອນຸມານອຸປມານອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິອາທິປຏິກ຺ເຂໂປ ເອກປ຺ປມາຓຕ຺ຕາ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓາຈາຣຕາຍ ຫິ ສພ຺ພປຈ຺ຈກ຺ຂາ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ. ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວິເວກສຸຂນ຺ຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ. ເຕນ ວີຕິມິສ຺ສາປິ ກທາຈິ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຫິຕ຺ວາປີ’’ຕິ. ຠຄວາ ຫິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ຍສ຺ມິໍ ຂເຓ ປຣິສາ ສາຘຸກາຣໍ ວາ ເທຕິ, ຍຖາສຸຕໍ ວາ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ, ຕໍ ຂຓໍ ປຸພ຺ພຠາເຄນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຍຖາປຣິຈ຺ເຉທຎ຺ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ.

ເທສກາຍຕ຺ເຕນ ອາຓາທິວິຘິນາ ອຕິສຊ຺ຊນໍ ປໂພຘນໍ ເທສນາຕິ ສາ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມວເສນ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ເທສນາຍ ຕາວ ຈຕຸປ຺ປທິກາຍປິ ຄາຖາຍາ’’ຕິອາທິ. ສາສິຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລຄເຕນ ຍຖາປຣາຘາທິສາສິຕພ຺ພຠາເວນ ອນຸສາສນໍ ຕທງ຺ຄວິນຍາທິວເສນ ວິນຍນໍ ສາສນນ຺ຕິ ຕໍ ປຏິປຕ຺ຕິຘມ຺ມວເສນ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສີລສມາຘິວິປສ຺ສນາ’’ຕິອາທິ. ກຸສລານນ຺ຕິ ມຄ຺ຄກຸສລານໍ, ກຸສລານນ຺ຕິ ວາ ອນວຊ຺ຊານໍ. ເຕນ ຜລຘມ຺ມານມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ອາທິຠາໂວ ສີລທິຏ຺ຐີນໍ ຕມ຺ມູລກຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມານໍ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ກຖາວຘິສທ຺ທປ຺ປພນ຺ໂຘ ຄາຖາວເສນ ສຸຕ຺ຕວເສນ ຈ ວວຕ຺ຖິໂຕ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ, ໂຍ ອິເຘວ ‘‘ເທສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ປນ ອຕ຺ໂຖ ວິເສເສນ ສີລາທິ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ຠຄວາ ຫິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ…ເປ… ນິພ຺ພານໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສີລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ສີລຄ຺ຄຫເຓນ ສສມ຺ຠາຣໍ ສີລໍ ຄຫິຕໍ. ຕຖາ ມຄ຺ຄຄ຺ຄຫເຓນ ສສມ຺ຠາໂຣ ມຄ຺ໂຄຕິ ຕທຸຠເຍນ ອນວເສສໂຕ ປຣິຍຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍ ປຣິຍາທິຍຕິ. ເຕນາຕິ ສີລາທິທສ຺ສເນນ. ອຕ຺ຖວເສນ ຫິ ອິຘ ເທສນາຍ ອາທິກລ຺ຍາຓາທິຠາໂວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ກຖິກສຓ຺ຐິຕີຕິ ກຖິກສ຺ສ ສຓ຺ຐານໍ ກຖນວເສນ ສມວຏ຺ຐານໍ.

ນ ໂສ ສາຕ຺ຖໍ ເທເສຕິ ນິຍ຺ຍານຕ຺ຖວິຣຫໂຕ ຕສ຺ສາ ເທສນາຍ. ເອກພ຺ຍຎ຺ຊນາທິຍຸຕ຺ຕາ ວາຕິ ສິຖິລາທິເຠເທສຸ ພ຺ຍຎ຺ຊເນສຸ ເອກປ຺ປກາເຣເນວ, ທ຺ວິປ຺ປກາເຣເນວ ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ຍຸຕ຺ຕາ ວາ ທມິຬຠາສາ ວິຍ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ນິໂຣຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ສພ຺ພນິໂຣຏ຺ຐພ຺ຍຎ຺ຊນາ ວາ ກິຣາຕຠາສາ ວິຍ. ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ວິສ຺ສຊ຺ຊນີຍຍຸຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພວິສ຺ສຏ຺ຐພ຺ຍຎ຺ຊນາ ວາ ຍວນຠາສາ ວິຍ. ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ສານຸສາຣຕາຍ ສພ຺ພນິຄ຺ຄຫິຕພ຺ຍຎ຺ຊນາ ວາ ປາຣສິກາທິມິລກ຺ຂຠາສາ ວິຍ. ສພ຺ພາເປສາ ເອກເທສພ຺ຍຎ຺ຊນວເສເນວ ປວຕ຺ຕິຍາ ອປຣິປຸຓ຺ຓພ຺ຍຎ຺ຊນາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອພ຺ຍຎ຺ຊນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອມກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ອປລິຈ຺ເຉຕ຺ວາ ອວິນາເສຕ຺ວາ, ອຫາເປຕ຺ວາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ.

ຠຄວາ ຍມຕ຺ຖໍ ຎາເປຕຸໍ ເອກຄາຖມ຺ປິ ເອກວາກ຺ຍມ຺ປິ ເທເສຕິ, ຕມຕ຺ຖໍ ຕາຍ ເທສນາຍ ສພ຺ພໂສ ປຣິປຸຓ຺ຓເມວ ກຕ຺ວາ ເທເສຕິ, ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ອາຫ ‘‘ເອກເທສນາປິ ອປຣິປຸຓ຺ຓາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປນສຠາວສຓ຺ຐິເຕນາຕິ ສໍກິເລສປກ຺ຂໂຕ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ຈ ອຸທ຺ຘຣຓສຠາວາວຏ຺ຐິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສິກ຺ຂາຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫໍ ສກລໍ ສາສນໍ ອິຘ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕສ຺ມາ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມານາຘິກຣຓານິ ສພ຺ພປທານິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ…ເປ… ປກາເສຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ.

ທູຣສມຸສ຺ສາຣິຕມານສ຺ເສວ ສາສເນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິ ສມ຺ຠວຕິ, ນ ມານ ຊາຕິກສ຺ສາຕິ ອາຫ ‘‘ນິຫຕມານຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ພຫຸລຠາວໂຕ. ໂຠຄາໂຣຄ຺ຍາທິວຕ຺ຖຸກາ ມທາ ສຸປ຺ປເຫຍ຺ຍາ ໂຫນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອນວຏ຺ຐານໂຕ’ ນ ຕຖາ ກຸລວິຊ຺ຊາມທາຕິ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລີນານໍ ປພ຺ພຊິຕານມ຺ປິ ຊາຕິວິຊ຺ຊາ ນິສ຺ສາຍ ມານຊປ຺ປນໍ ທຸປ຺ປຊຫນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ…ເປ… ມານໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ວິຊາຕິຕາຍາຕິ ນິຫີນຊາຕິຕາຍ. ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ສຸວິສຸທ຺ຘິໍ ກຕ຺ວາ ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ສີລວເສນ ຫິ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ປຕິຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ ວາ ສຈ຺ຈປຏິເວເຘນ ໂລກຸຕ຺ຕຣາຍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນາ ສຸຊາຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ທຸຊ຺ຊາຕາ.

ປຣິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ຣາຄາທີນໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ປຫານທີປນໂຕ ນິຣຸປກ຺ກິເລສຕາຍ ສພ຺ພໂສ ວິສຸທ຺ຘໍ. ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠຕີຕິ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກສທ຺ຘາວເສນ ສທ຺ທຫຕິ. ວິຎ຺ຎຸຊາຕິການຎ຺ຫິ ຘມ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິຄຫຓປຸພ຺ພິກາ ສທ຺ຘາສິທ຺ຘິ ຘມ຺ມປມາຓຘມ຺ມປ຺ປສນ຺ນຠາວໂຕ. ຊາຍມ຺ປຕິກາ ວສນ຺ຕີຕິ ກາມໍ ‘‘ຊາຍມ຺ປຕິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຆຣສາມິກຆຣສາມິນິວເສນ ທ຺ວິນ຺ນໍເຍວ ຄຫຓໍ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ປຸຣິສສ຺ສ ອເນກາ ປຊາປຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ? ເອກາຍປິ ຕາຍ ວາໂສ ສມ຺ພາໂຘຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ທ຺ເວ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣາຄາທິນາ ສກິຎ຺ຈນຏ຺ເຐນ, ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸອາທິນາ ສປລິໂພຘຏ຺ເຐນ. ຣາຄຣຊາທີນໍ ອາຄມນປຖຕາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐານຕາ ເອວາຕິ ທ຺ເວປິ ວຓ຺ຓນາ ເອກຕ຺ຖາ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານໍ. ອລຄ຺ຄນຏ຺ເຐນາຕິ ອສຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ອປ຺ປຏິພທ຺ຘຠາເວນ. ເອວໍ ອກຸສລກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕີນໍ ຐານຠາເວນ ຆຣາວາສປພ຺ພຊ຺ຊານໍ ສມ຺ພາຘພ຺ໂຠກາສຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ເອວ ອຏ຺ຐານຐານຠາເວນ ເຕສໍ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສງ຺ເຂປກຖາຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປທຸທ຺ຘາຣໍ ອກຕ຺ວາ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ. ເອກມ຺ປິ ທິວສນ຺ຕິ ເອກທິວສມຕ຺ຕມ຺ປິ. ອຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາຕິ ທຸກ຺ກຏມຕ຺ຕສ຺ສປິ ອນາປຊ຺ຊເນນ ອຂຓ຺ຑິຕໍ ກຕ຺ວາ. ກິເລສມເລນ ອມລີນນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສາທິວເສນ ອສໍກິລິຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ. ປຣິທຫິຕ຺ວາຕິ ນິວາເສຕ຺ວາ ເຈວ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈ. ອຄາຣວາໂສ ອຄາຣໍ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ, ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒິອາວຫໍ ອຄາຣສ຺ສ ຫິຕໍ. ໂຠຄກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ໂຠຄຣາສິ ໂຠຄສມຸທາໂຍ. ອາພນ຺ຘນຏ຺ເຐນາຕິ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ເປມວເສນ ສປຣິຈ຺ເຉທໍ ສມ຺ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ. ‘‘ອມ຺ຫາກເມເຕ’’ຕິ ຎາຍນ຺ຕີຕິ ຎາຕີ. ປິຕາມຫປິຕຸປຸຕ຺ຕາທິວເສນ ປຣິວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ປຣິວຏ຺ໂຏ.

໒໙໒. ສາມຎ຺ຎວາຈີປິ ສິກ຺ຂາ-ສທ຺ໂທ ສາຊີວ-ສທ຺ທສນ຺ນິຘານໂຕ ອຸປຣິ ວຸຈ຺ຈມານວິເສສາເປກ຺ຂາຍ ຈ ວິເສສນິວິຏ຺ໂຐວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຘິສີລສງ຺ຂາຕາ ສິກ຺ຂາ’’ຕິ. ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ສິກ຺ຂາ. ສຫ ອາຊີວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສາຊີໂວ. ສິກ຺ຂນຠາເວນາຕິ ສິກ຺ຂາຍ ສາຊີເວ ຈ ສິກ຺ຂນຠາເວນ. ສິກ຺ຂໍ ປຣິປູເຣນ຺ໂຕຕິ ສີລສໍວຣໍ ປຣິປູເຣນ຺ໂຕ. ສາຊີວຎ຺ຈ ອວີຕິກ຺ກມນ຺ໂຕຕິ – ‘‘ນາມກາໂຍ ປທກາໂຍ ນິຣຸຕ຺ຕິກາໂຍ ພ຺ຍຎ຺ຊນກາໂຍ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໓໙) ວຸຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທໍ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ອວີຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທເມວ ຈ ທ຺ວຍໍ ‘‘ສິກ຺ຂນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສາຊີວານຕິກ຺ກໂມ ສິກ຺ຂາປາຣິປູຣິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ. ຕໂຕ ຫິ ຍາວ ມຄ຺ຄາ ສິກ຺ຂາປາຣິປູຣີ ໂຫຕີຕິ.

ປຊຫິຕ຺ວາຕິ ສມາທານວເສນ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ. ປຫີນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ…ເປ… ວິຣໂຕວາຕິ ເອເຕນ ປຫານສ຺ສ ວິຣຕິຍາ ຈ ສມານກາລຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ປຫາຍາ’’ຕິ ກຖໍ ປຸຣິມກາລນິທ຺ເທໂສຕິ? ຕຖາ ຄເຫຕພ຺ພຕໍ ອຸປາທາຍ. ຘມ຺ມານຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາເວ ອເປກ຺ຂິເຕ ສຫຊາຕານມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາເວນ ຄຫຓໍ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມຠາເວເນວ ໂຫຕີຕິ ຄຫຓປວຕ຺ຕິອາກາຣວເສນ ປຈ຺ຈຍຠູເຕສຸ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປຎາຓາທີສຸ ປຫານກິຣິຍາຍ ປຸຣິມກາລໂວຫາໂຣ, ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາສຸ ຈ ວິຣຕີສຸ ວິຣມຓກິຣິຍາຍ ອປຣກາລໂວຫາໂຣ ຈ ໂຫຕີຕິ ‘‘ປຫາຍ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຫາຍາຕິ ວາ ສມາທານກາລວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຈ຺ຉາ ວີຕິກ຺ກມິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸສມາໂຍຄວເສນ ປຏິວິຣໂຕຕິ. ປຫາຍາຕິ ວາ –

‘‘ນິຫນ຺ຕ຺ວານ ຕໂມຂນ຺ຘໍ, ອຸທິໂຕຍໍ ທິວາກໂຣ;

ວຓ຺ຓປຠາຍ ຠາເສຕິ, ໂອຠາເສຕ຺ວາ ສມຸຄ຺ຄໂຕ’’ຕິ ຈ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໒.໕໗໘) –

ເອວມາທີສຸ ວິຍ ສມານກາລວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ປາໂຓ ອຕິປາຕີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ປາຓາຕິປາໂຕ, ປາຓຆາຕເຫຕຸຠູໂຕ ອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ປໂທສໂມຫວິຫິໍ ສາທິໂກ ເຈຕນາປຘາໂນ ສໍກິເລສຘມ຺ໂມ, ຕໍ ສມາທານວເສນ ປຫາຍ. ຕໂຕ…ເປ… ວິຣໂຕວ ໂຫຕີຕິ ອວຘາຣເຓນ ຕສ຺ສາ ວິຣຕິຍາ ກາລາທິວເສນ ອປຣິຍນ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍຖາ ຫິ ອຎ຺ເຎ ສມາທິນ຺ນວິຣຕິກາປິ ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ລາຠຊີວິກາທິເຫຕຸ ສມາທານໍ ຠິນ຺ທນ຺ເຕວ, ນ ເອວມຍໍ. ອຍໍ ປນ ປຫີນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂອຣໂຕ ວິຣໂຕຕິ. ອທິນ຺ນາທານໍ ປຫາຍາຕິອາທີສຸປິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ທຓ຺ຑນໍ ທຓ຺ຑນິປາຕນໍ ທຓ຺ໂຑ. ມຸຄ຺ຄຣາທິປຫຣຓວິເສໂສປິ ອິຘ ປຫຣຓວິເສໂສຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ທຓ຺ຑໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ອວເສສໍ ອຸປກຣຓ’’ນ຺ຕິ. ທຓ຺ຑນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຣວິເຫຐນສ຺ສ ປຣິວຊ຺ຊິຕຠາວທີປນຕ຺ຖໍ ທຓ຺ຑສຕ຺ຖານໍ ນິກ຺ເຂປວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຣູປຆາຕຕ຺ຖາຍາ’’ຕິອາທິ. ວິຫິໍສນຠາວໂຕຕິ ວິພາຘນຠາວໂຕ. ລຊ຺ຊີຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕລຊ຺ຊາຍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ຫິ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉນປາປຸຕ຺ຕາສຣຫິຕໍ, ປາປຠຍໍ ວາ ອລຊ຺ຊນໍ ອຕ຺ຖິ. ຍສ຺ສ ວາ ຘມ຺ມຄຣຸຕາຍ ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕາຘີນຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕາຘິປຕິຠູຕາ ລຊ຺ຊາກິຈ຺ຈກາຣີ, ຕສ຺ສ ໂລກາຘິປຕິຠູຕໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ກິຈ຺ຈກຣນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ລຊ຺ຊີ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຍໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕໍ ອາປນ຺ໂນຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ທຍາ-ສທ຺ໂທ ‘‘ອທຍາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທີສຸ ກຣຸຓາຍ ວຕ຺ຕຕີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ອຍໍ ປນ ທຍາ-ສທ຺ໂທ ອນຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ອນ຺ໂຕນີຕໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມາໂນ ເມຕ຺ຕາຍ ຈ ກຣຸຓາຍ ຈ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອິຘ ເມຕ຺ຕາຍ ປວຕ຺ຕມາໂນ ວຸຕ຺ໂຕ. ມິຊ຺ຊຕິ ສິນິຍ຺ຫຕີຕິ ເມຕ຺ຕາ, ສາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເມຕ຺ຕໍ, ເມຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາ, ເມຕ຺ຕາອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ.

ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີຕິ ເອເຕນ ຕສ຺ສາ ວິຣຕິຍາ ສຕ຺ຕວເສນ ອປຣິຍນ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ປາຓຠູເຕຕິ ປາຓຊາເຕ. ອນຸກມ຺ປໂກຕິ ກຣຸຓາຍນໂກ. ຍສ຺ມາ ປນ ເມຕ຺ຕາ ກຣຸຓາຍ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕາຍ ເອວ ທຍາປນ຺ນຕາຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣຕິ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕຫິ ລຊ຺ຊາເມຕ຺ຕາກຣຸຓາຘມ຺ເມຫິ ສມງ຺ຄິຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ, ສທ຺ຘິໍ ປິຏ຺ຐິວຏ຺ຏກຘມ຺ເມຫີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖາຫ – ກສ຺ມາ ‘‘ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍາ’’ຕິ ເອກວຈນນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ, ນນຸ ນິຣວເສສານໍ ປາຓານໍ ອຕິປາຕໂຕ ວິຣຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ? ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພປາຓຠູຕຫິຕານຸກມ຺ປີ ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ເຕເນວ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສພ຺ເພ ປາຓຠູເຕ ຫິເຕນ ອນຸກມ຺ປໂກ’’ຕິ ປຸຖຸວຈນນິທ຺ເທໂສຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ປາຓຠາວສາມຎ຺ຎວເສນ ປເນຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ອາທິໂຕ ເອກວຈນນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ, ສພ຺ພສທ຺ທສນ຺ນິຘາເນນ ປຸຖຸຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຍມານເມວາຕິ ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທສໍ ອກຕ຺ວາ ເຠທວຈນິຈ຺ຉາວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ພຫຸວຈນວເສນ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ – ສາມຎ຺ຎໂຕ ສໍວຣສມາທານໍ, ຕພ຺ພິເສສໂຕ ສໍວຣເຠໂທຕິ ອິມສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຍໍ ວຈນເຠໂທ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິຫຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອິຣິຍາປເຖ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຎ຺ເຎນ ອິຣິຍາປເຖນ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຫຣຕິ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຣິຍຕິ ປາເລຕີ’’ຕິ.

ນ ເກວລໍ ກາຍວຈີປໂຍຄວເສນ ອາທານເມວ, ອຖ ໂຂ ອາກງ຺ຂປິສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕວຕ຺ຖຸວິສຍາວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈິຕ຺ເຕນປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຖເນຕິ ເຖຍ຺ຍໍ ກໂຣຕີຕິ ເຖໂນ, ໂຈໂຣ. ສຸຈິຠູເຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຈິຠາໂວ ອຘິກາຣໂຕ ສທ຺ທນ຺ຕຣສນ຺ນິຘານໂຕ ຈ ເຖຍ຺ຍສໍກິເລສວິຣມຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອເຖນຕ຺ຕາເຍວ ສຸຈິຠູເຕນາ’’ຕິ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ‘‘ລຊ຺ຊີ ທຍາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຘິກາຣວເສນ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ວາ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຫິ ລຊ຺ຊາທໂຍ ປາຓາຕິປາຕປຫານສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ, ເອວໍ ອທິນ຺ນາທານປຫານສ຺ສປີຕິ, ຕສ຺ມາ ສາປິ ປາຬິ ອາເນຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ. ອຖ ວາ ສຸຈິຠູເຕນາຕິ ເອເຕນ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປາທີຫິ ສມນ຺ນາຄໂມ, ອຫິຣິກາທີນຎ຺ຈ ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ‘‘ລຊ຺ຊີ’’ຕິອາທິ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອເສຏ຺ຐຈຣິຍນ຺ຕິ ອເສຏ຺ຐານໍ ຈຣິຍໍ, ອເສຏ຺ຐໍ ວາ ຈຣິຍໍ. ມິຖຸນານໍ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ສທິສຠູຕານໍ ອຍນ຺ຕິ ມິຖຸໂນ, ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ທຸຣາຈາໂຣ. ອາຣາຈາຣີ ເມຖຸນາຕິ ເອເຕນ – ‘‘ອິຘ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ…ເປ… ນ ເຫວ ໂຂ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ອປິຈ ໂຂ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອຸຈ຺ຉາທນປຣິມທ຺ທນນ຺ຫາປນສມ຺ພາຫນໍ ສາທິຍຕິ, ໂສ ຕທສ຺ສາເທຕິ, ຕໍ ນິກາເມຕິ, ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໗.໕໐) ວຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕວິຘເມຖຸນສໍໂຍຄາປິ ປຏິວິຣຕິ ທສ຺ສິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສຈ຺ເຈນ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຸຣິເມນ ວຈີສຈ຺ເຈນ ປຈ຺ຉິມໍ ວຈີສຈ຺ຈໍ ສນ຺ທຫຕິ ອສຈ຺ເຈນ ອນນ຺ຕຣິກຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຫລິທ຺ທິຣາໂຄ ວິຍ ນ ຖິຣກໂຕ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ກຖາຍ ອນວຏ຺ຐິຕຠາເວນ ຫລິທ຺ທິຣາຄສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ປາສາຓເລຂາ ວິຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສທ຺ຘາ ອຍຕິ ປວຕ຺ຕຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສທ຺ຘາໂຍ, ສທ຺ຘາໂຍ ເອວ ສທ຺ຘາຍິໂກ ຍຖາ ‘‘ເວນຍິໂກ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໖; ອ. ນິ. ໘.໑໑; ປາຣາ. ໘), ສທ຺ຘາຍ ວາ ອຍິຕພ຺ໂພ ສທ຺ຘາຍິໂກ, ສທ຺ເຘຍ຺ໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິວິສໍວາທນໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອນຸປ຺ປທາຕາຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໙; ອ. ນິ. ຏີ. ໒.໔.໑໙໘) ອນຸພລປ຺ປທາຕາ, ອນຸວຕ຺ຕນວເສນ ວາ ປທາຕາ. ກສ຺ສ ປນ ອນຸວຕ຺ຕນໍ ປທານຎ຺ຈາຕິ? ‘‘ສຫິຕານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສນ຺ຘານສ຺ສາຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສນ຺ຘານານຸປ຺ປທາຕາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ອນຸວຕ຺ຕນວເສນ ສນ຺ຘານສ຺ສ ປທານໍ ອາຘານໍ, ຣກ຺ຂຓໍ ວາ ທຬ຺ຫີກຣຓໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ເວ ຊເນ ສມຄ຺ເຄ ທິສ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ອາຣມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາຣາໂມ, ຣມິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອາ-ກາເຣນ ວິນາປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມຄ຺ຄຣາໂມຕິປິ ປາຬິ, ອຍເມເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖາຕິ –

‘‘ເນລງ຺ໂຄ ເສຕປຈ຺ຉາໂທ, ເອກາໂຣ ວຕ຺ຕຕີ ຣໂຖ;

ອນີຆໍ ປສ຺ສ ອາຍນ຺ຕໍ, ຉິນ຺ນໂສຕໍ ອພນ຺ຘນ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໔.໓໔໗; ອຸທາ. ໖໕; ເປຏໂກ. ໒໕;ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໙) –

ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ. ສີລຎ຺ເຫຕ຺ຖ ‘‘ເນລງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ – ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ, ‘‘ເນລງ຺ຄນ຺ຕິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສີລານເມຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໔໗; ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໙). ສຸກຸມາຣາຕິ ອຜຣຸສຕາຍ ມຸທຸກາ. ປຸຣສ຺ສ ເອສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຣ-ສທ຺ໂທ ຕນ຺ນິວາສີວາຈໂກ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ‘‘ຄາໂມ ອາຄໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໙) ວິຍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນຄຣວາສີນ’’ນ຺ຕິ. ມນໍ ອປ຺ປາຍຕິ ວຑ຺ເຒຕີຕິ ມນາປາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕວຸທ຺ຘິກຣາ’’ຕິ.

ກາລວາທີຕິອາທິ ສມ຺ຜປ຺ປລາປາປຏິວິຣຕສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິທສ຺ສນໍ. ອຕ຺ຖສໍຫິຕາປິ ຫິ ວາຈາ ອຍຸຕ຺ຕກາລປໂຍເຄນ ອຕ຺ຖາວຫາ ນ ສິຍາຕິ ອນຕ຺ຖວິຎ຺ຎາປນວາຈໍ ອນຸໂລເມຕິ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ຜປ຺ປລາປໍ ປຊຫນ຺ເຕນ ອກາລວາທິຕາ ປຣິຫຣິຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາລວາທີ’’ຕິ. ກາເລ ວທນ຺ເຕນປິ ອຸຠຍານຕ຺ຖສາຘນໂຕ ອຠູຕໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຠູຕວາທີ’’ຕິ. ຠູຕຎ຺ຈ ວທນ຺ເຕນ ຍໍ ອິຘໂລກ-ປຣໂລກ-ຫິຕສມ຺ປາທກໍ, ຕເທວ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຕ຺ຖວາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ເຕນປິ ໂລກິຍຘມ຺ມສນ຺ນິສ຺ສິຕເມວ ອວຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຘມ຺ມວາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຈ ອຕ຺ໂຖ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ, ຕໍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ວິນຍວາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ຫິ ສໍວຣວິນຍານໍ, ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ຈ ປຫານວິນຍານໍ ວເສນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອຕ຺ໂຖ ນິພ຺ພານາຘິຄມເຫຕຸຠາວໂຕ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີຕິ. ເອວໍ ຄຸຓວິເສສຍຸຕ຺ໂຕວ ອຕ຺ໂຖ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ເທສນາໂກສລ຺ເລ ສຕິ ໂສຠຕິ, ກິຈ຺ຈກໂຣ ຈ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນິຘານວຕິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ຕໍ ເທສນາໂກສລ຺ລໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ກາເລນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຸຈ຺ຉາທິວເສນ ຫິ ໂອຕິຓ຺ຓວາຈາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ເອກໍສາທິພ຺ຍາກຣຓວິຠາຄໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຐປນາເຫຕຸອຸທາຫຣຓໍ ສໍສນ຺ທນາທິໍ ຕໍຕໍກາລານຸຣູປໍ ວິຠາເວນ຺ຕິຍາ ປຣິມິຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຣູປາຍ ວິປຸລຕຣ-ຄມ຺ຠີໂຣທາຣ-ປຣມຕ຺ຖ-ວິຕ຺ຖາຣສງ຺ຄາຫິກາຍ ກຖາຍ ຎາຓພລານຸຣູປໍ ປເຣ ຍາຖາວໂຕ ຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ‘‘ເທສນາກຸສໂລ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໒໙໓. ເອວໍ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ມູລສິກ຺ຂາປທານິ ວິຠາເວຕ຺ວາ ສຕິປິ ອຠິຊ຺ຌາທິປຫານອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎຊາຄຣິຍານຸໂຍຄາທິເກ ອຸຕ຺ຕຣເທສນາຍໍ ວິຠາເວຕຸໍ ຕໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ອາຈາຣສີລສ຺ເສວ ວິຠຊນວເສນ ປາຬິ ປວຕ຺ຕາຕິ ຕທຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ພີຊຄາມຠູຕຄາມສມາຣມ຺ຠາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ພີຊານໍ ຄາໂມ ສມູໂຫ ພີຊຄາໂມ. ຠູຕານໍ ຊາຕານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉລຕາທີນໍ ສມູໂຫ ຠູຕຄາໂມ. ນນຸ ຈ ຣຸກ຺ຂາທໂຍ ຈິຕ຺ຕຣຫິຕຕາຍ ນ ຊີວາ, ຈິຕ຺ຕຣຫິຕຕາ ຈ ປຣິປ຺ຜນ຺ທາຠາວໂຕ ຉິນ຺ເນ ວິຣຸຫນໂຕ ວິສທິສຊາຕິກຠາວໂຕ ຈຕຸໂຍນິອປຣິຍາປນ຺ນໂຕ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ, ວຸຑ຺ຒິ ປນ ປວາຬສິລາລວຓານມ຺ປິ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ນ ເຕສໍ ຊີວຠາເວ ກາຣຓໍ, ວິສຍຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ເນສໍ ປຣິກປ຺ປນາມຕ຺ຕໍ ສຸປນໍ ວິຍ ຈິຎ຺ຈາເທນໍ, ຕຖາ ໂທຫຬາທໂຍ, ຕຕ຺ຖ ກສ຺ມາ ພີຊຄາມຠູຕຄາມສມາຣມ຺ຠາ ປຏິວິຣຕິ ອິຈ຺ຉິຕາຕິ? ສມຓສາຣຸປ຺ປໂຕ ຕນ຺ນິວາສິສຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂຓໂຕ ຈ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຊີວສຎ຺ຎິໂນ ຫິ ໂມຆປຸຣິສ ມນຸສ຺ສາ ຣຸກ຺ຂສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິ (ປາຈິ. ໘໙).

ມູລເມວ ພີຊໍ ມູລພີຊໍ, ມູລພີຊໍ ເອຕສ຺ສາຕິປິ ມູລພີຊໍ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຜຬຸພີຊນ຺ຕິ ປພ຺ພພີຊໍ. ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມວາເຍ ສທິສຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິເສສກາຣຓຠາວໂຕ ວິຣຸຫຓສມຕ຺ເຖ ສາຣຜເລ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ພີຊສທ຺ໂທ ຕທຕ຺ຖສໍສິທ຺ຘິຍາ ມູລາທີສຸປິ ເກສຸຈິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ມູລາທິໂຕ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ເອເກນ ພີຊ-ສທ຺ເທນ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພີຊພີຊ’’ນ຺ຕິ ‘‘ຣູປຣູປໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໔໔໙), ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໒໗; ໕.໑໖໕; ເນຕ຺ຕິ. ໑໑) ຈ ຍຖາ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ພີຊຄາມຠູຕຄາມໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ພີຊຄາໂມ ເອວ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ? ນ ໂຂ ປເນຕໍ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນນຸ ອໂວຈຸມ຺ຫ – ‘‘ມູລເມວ ພີຊໍ ມູລພີຊໍ, ມູລພີຊໍ ເອຕສ຺ສາຕິປິ ມູລພີຊ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເມນ ພີຊຄາໂມ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ທຸຕິເຍນ ຠູຕຄາໂມ, ທຸວິໂຘເປສ ມູລພີຊຎ຺ຈ ມູລພີຊຎ຺ຈ ມູລພີຊນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທເສນ, ເອກເສສນເຍນ ວາ ອຸທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປຎ຺ຈວິຘສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ນີລຕິຓຣຸກ຺ຂາທິກສ຺ສາຕິ ອລ຺ລຕິຓສ຺ສ ເຈວ ອລ຺ລຣຸກ຺ຂາທິກສ຺ສ ຈ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ໂອສຘິຄຈ຺ຉລຕາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ.

ເອກໍ ຠຕ຺ຕໍ ເອກຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເອກຠຕ຺ຕິໂກ. ໂສ ປນ ຣຕ຺ຕິໂຠຊເນນປິ ສິຍາຕິ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ອາຫ ‘‘ຣຕ຺ຕູປຣໂຕ’’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ອປຣຓ຺ຫໂຠຊີປິ ສິຍາ ເອກຠຕ຺ຕິໂກຕິ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ວິຣໂຕ ວິກາລໂຠຊນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກາ ອຍໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ອຣິຍານໍ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ໂຓ ໂຠຊນສ຺ສ ກາໂລ ນາມ, ຕທຎ຺ໂຎ ວິກາໂລ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ທຸຕິຍປເທນ ຣຕ຺ຕິໂຠຊນສ຺ສ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ຍາວ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມນາ ໂຠຊນໍ ວິກາລໂຠຊນໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ (ທີ. ນິ. ໒.໙໐; ຘ. ປ. ໑໘໓; ເນຕ຺ຕິ. ໓໐, ໕໐, ໑໑໖, ໑໒໔) ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕຣາຄຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນຈ຺ຈາທິທສ຺ສນໍ ນ ອນຸໂລເມຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສາສນສ຺ສ ອນນຸໂລມຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຕ຺ຕນາ ປໂຍຊິຍມານໍ, ປເຣຫິ ປໂຍຊາປິຍມານຎ຺ຈ ນຈ຺ຈໍ ນຈ຺ຈຠາວສາມຎ຺ເຎນ ປາຬິຍໍ ເອເກເນວ ນຈ຺ຈ-ສທ຺ເທນ ຄຫິຕໍ, ຕຖາ ຄີຕວາທິຕ-ສທ຺ເທນ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ນຈ຺ຈນນຈ຺ຈາປນາທິວເສນາ’’ຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຄາຍນຄາຍາປນວາທນວາທາປນານິ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ທສ຺ສເນນ ເຈຕ຺ຖ ສວນມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕໍ ວິຣູເປກເສສນເຍນ. ຍຖາສກໍ ວິສຍສ຺ສ ອາໂລຈນສຠາວຕາຍ ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ສວນກິຣິຍາຍປິ ທສ຺ສນສງ຺ເຂປສພ຺ຠາວໂຕ ‘‘ທສ຺ສນາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຎ຺ຈຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ນ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊານາຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຠິນິປາຕມຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອວິສູກຠູຕສ຺ສ ຄີຕສ຺ສ ສວນໍ ກທາຈິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິສູກຠູຕາ ທສ຺ສນາ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍໍ ຂຸທ຺ທກຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ໒.ປຈ຺ຉິມປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ‘‘ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ຄີຕໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຄີຕູປສໍຫິໂຕ ຘມ຺ໂມ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຍໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ຄນ຺ຖິຕໍ ວາ ອຄນ຺ຖິຕໍ ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຸປ຺ຜໍ. ຄນ຺ຘຊາຕນ຺ຕິ ຄນ຺ຘຊາຕິກໍ. ຕສ຺ສປິ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປິສິຕສ຺ສ ອປິສິຕສ຺ສປິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ວິເລປນາທິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອຸຈ຺ຈາຕິ ອຸຈ຺ຈ-ສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ຖໍ ເອກໍ ສທ຺ທນ຺ຕຣໍ. ເສຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສຍນໍ. ອຸຈ຺ຈາສຍນໍ ມຫາສຍນຎ຺ຈ ສມຓສາຣຸປ຺ປຣຫິຕໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຖຣຓ’’ນ຺ຕິ. ອາສນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສຍເນເນວ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອາຘາເຣ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ຕທາຘາຣາ ກິຣິຍາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຕທຸປໂຠຄຠູຕນິສຊ຺ຊານິປຊ຺ຊເນຫິ ວິຣຕິ ທສ຺ສິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນຎ຺ຈ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນຎ຺ຈ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ເອກເສເສນ ອຍໍ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ ຍຖາ ‘‘ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ສຬາຍຕນ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໖; ສໍ. ນິ. ໒.໑; ອຸທາ. ໑), ອາສນກິຣິຍາປຸພ຺ພກຕ຺ຕາ ວາ ສຍນກິຣິຍາຍ ສຍນຄ຺ຄຫເຓນ ອາສນມ຺ປິ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ທາຣຸມາສໂກຕິ ເຍ ໂວຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ເອວໍປກາເຣ ທສ຺ເສຕິ. ອຎ຺ເຎຫິ ຄາຫາປເນ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕສາທິຍເນ ຈ ປຏິຄ຺ຄຫຓຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເນວ ນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕິ, ນ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສາທິຍຕີ’’ຕິ. ອຖ ວາ ຕິວິຘໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາເຍນ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ, ວາຈາຍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ອຸຄ຺ຄຫາປນໍ, ມນສາ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ສາທິຍນນ຺ຕິ ຕິວິຘມ຺ປິ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເນວ ນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິອາທິ. ເອສ ນໂຍ ອາມກຘຎ຺ຎປຏິຄ຺ຄຫຓາຕິອາທີສຸປິ. ນີວາຣາທິອຸປຘຎ຺ຎສ຺ສ ສາລິອາທິມູລຘຎ຺ຎນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕ຺ຕວິຘສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ວສານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ອຈ຺ຉວສໍ ມຈ຺ຉວສໍ ສຸສຸກາວສໍ ສຸກຣວສໍ ຄທ຺ຣຠວສ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໒) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິທໍ ໂອທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ນາມ, ຕສ຺ສ ປນ ‘‘ກາເລ ປຏິຄ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໒) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສຕິ ປຈ຺ຈເຍຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ໂອທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕາ’’ຕິ.

ສຣູເປນ ວຎ຺ຈນໍ ຣູປກູຏໍ, ປຕິຣູເປນ ວຎ຺ຈນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອງ຺ເຄນ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣາວຍເວນ ວຎ຺ຈນໍ ອງ຺ຄກູຏໍ. ຄຫຓວເສນ ວຎ຺ຈນໍ ຄຫຓກູຏໍ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ວຎ຺ຈນໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກູຏໍ. ອກ຺ກມຕີຕິ ນິປ຺ປີເຬຕິ, ປຸພ຺ພຠາເຄ ອກ຺ກມຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຫທຍນ຺ຕິ ນາຬິອາທີນໍ ມານຠາຊນານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ. ຕິລາທີນໍ ນາຬິອາທີຫິ ມິນນກາເລ ອຸສ຺ສາປິຕສິຂາເຍວ ສິຂາ. ສິຂາເຠໂທ ຕສ຺ສາຫາປນໍ.

ເກຈີຕິ ສາຣສມາສາຈຣິຍາ, ອຸຕ຺ຕຣວິຫາຣວາສິໂນ ຈ. ວໂຘຕິ ມຸຏ຺ຐິປຫາຣກສາຕາຬນາທີຫິ ວິເຫສນໍ, ວິພາຘນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິເຫຐນຕ຺ໂຖປິ ຫິ ວຘ-ສທ຺ໂທ ທິສ຺ສຕິ ‘‘ອຕ຺ຕານໍວຘິຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ໂຣທຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໘໗໙, ໘໘໑). ຍຖາ ຫິ ອປຣິຄ຺ຄຫຠາວສາມຎ຺ເຎ ສຕິປິ ປພ຺ພຊິເຕຫິ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸວິຠາຄສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອິຕ຺ຖິກຸມາຣິທາສິທາສາທໂຍ ວິຠາເຄນ ວຸຕ຺ຕາ. ເອວໍ ປຣສ຺ສ ຫຣຓຠາວໂຕ ອທິນ຺ນາທານຠາວສາມຎ຺ເຎ ສຕິປິ ຕຸລາກູຏາທໂຍ ອທິນ຺ນາທານວິເສສຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວິຠາເຄນ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ເອວໍ ປາຓາຕິປາຕປຣິຍາຍສ຺ສ ວຘສ຺ສ ປຸນ ຄຫເຓ ປໂຍຊນໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ສຍໍກາໂຣ, ອິຘ ປຣໍກາໂຣຕິ ຈ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ຉປ຺ປໂຍຄາ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ເອເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ໂຕ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ວໂຘຕິ ມາຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ໂປຖນເມວ ສນ຺ຘາຍາຕິ ຈ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ ມາຣຓ-ສທ຺ທສ຺ສປິ ວິຫິໍສເນ ທິສ຺ສນໂຕ.

໒໙໔. ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕານໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ກາຍກຸຈ຺ຉິປຣິຫຣຓມຕ຺ຕໂຊຕນາຍໍ ອວິເສສໂຕ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ປຣິກ຺ຂາຣານໍ ອນ຺ຕເຣ ຕປ຺ປໂຍຊນຕາ ສມ຺ຠວຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕ ສພ຺ເພປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອເຕປີຕິ ນວປຣິກ຺ຂາຣິກາທໂຍປິ ອປ຺ປິຈ຺ຉາວ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາວ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖເກນ ມຫິຈ຺ຉຕາ, ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາ ວາ ໂຫຕີຕິ.

ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ສຸຂໍ ວິຫຣຕິ, ຕໂຕ ເອວ ສຸຂວິຫາຣຏ຺ຐານຠູຕາ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ ອສ຺ສ ສນ຺ຕີຕິ ວາ ຈາຕຸທ຺ທິໂສ. ຕຕ຺ຖ ຈາຍໍ ສຕ຺ເຕ ວາ ສງ຺ຂາເຣ ວາ ຠເຍນ ນ ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ ອປ຺ປຏິໂຆ. ທ຺ວາທສວິຘສ຺ສ ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວເສນ ສນ຺ຕຸສ຺ສນໂກ ສນ຺ຕຸສ຺ສມາໂນ. ອິຕຣີຕເຣນາຕິ ອຸຈ຺ຈາວເຈນ. ປຣິສ຺ສຍານໍ ພາຫິຣານໍ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທີນໍ, ອພ຺ຠນ຺ຕຣານຎ຺ຈ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີນໍ ກາຍຈິຕ຺ຕຸປທ຺ທວານໍ ອຠິຠວນໂຕ ປຣິສ຺ສຍານໍ ສຫິຕາ. ຖທ຺ຘຠາວກຣຠຍາຠາເວນ ອຈ຺ຉມ຺ຠີ. ເອໂກ ອສຫາໂຍ. ຕໂຕ ເອວ ຂຄ຺ຄມິຄສິງ຺ຄສທິສຕາຍ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ໂປ ຈເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຉິນ຺ນປກ຺ໂຂ, ອສຎ຺ຊາຕປກ຺ໂຂ ວາ ສກຸໂຓ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ‘‘ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓ’’ຕິ ປກ຺ຂິ-ສທ຺ເທນ ວິເສເສຕ຺ວາ ສກຸໂຓ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປກ຺ຂຍຸຕ຺ໂຕ ສກຸໂຓ’’ຕິ. ຍສ຺ສ ສນ຺ນິຘິກາຣປຣິໂຠໂຄ ກິຎ຺ຈິ ຐເປຕພ຺ພໍ ສາເປກ຺ຂາຍ ຐປນຎ຺ຈ ນຕ຺ຖິ, ຕາທິໂສ ອຍໍ ຠິກ຺ຂູຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຣິຍນ຺ຕິ ອເປນ຺ຕິ ຕໂຕ ໂທສາ, ເຕຫິ ວາ ອາຣກາຕິ ອຣິໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອຣິເຍນາຕິ ນິທ຺ໂທເສນາ’’ຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນິ. ນິທ຺ໂທສສຸຂນ຺ຕິ ນິຣາມິສສຸຂໍ ກິເລສວຊ຺ຊຣຫິຕຕ຺ຕາ.

໒໙໕. ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ສີລສໍວເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ເສວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ຕທຘິຏ຺ຐານໂຕ, ຕສ຺ສ ຈ ປຣິປາລກຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສ ອິມິນາ ອຣິເຍນ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ເສສປເທສູຕິ ‘‘ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີສຸ ປເທສຸ. ຍສ຺ມາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໕) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສິນິຍໍ ສໍວຓ຺ຓນາຍໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໑.໑໕) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຣູປາທີສຸ ນິມິຕ຺ຕາທິຄ຺ຄາຫປຣິວຊ຺ຊນລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສ຺ສ ກິເລເສຫິ ອນວສິຕ຺ຕສຸຂຕາ ອວິກິຓ຺ຓສຸຂຕາ ຈສ຺ສ ວຸຕ຺ຕາ.

໒໙໖. ປຈ຺ຈຍສມ຺ປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍປາຣິປູຣິໍ. ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ສີລສໍວໂຣ ສນ຺ໂຕໂສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣຎ຺ຎວາສສ຺ສ ສມ຺ຠາຣາ. ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ອິສິສິງ຺ຄສ຺ສ ປິຕຸອາທໂຍ ວິຍ. ວນຈຣເກຫີຕິ ວນຈຣກມາຕຸຄາເມຫິ. ເຠຣວສທ຺ທໍ ສາເວນ຺ຕິ, ຕາວຕາ ອປລາຍນ຺ຕານໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ສີສໍ…ເປ… ກໂຣນ຺ຕິ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມສງ຺ຂາຕໍ ກາຬກໍ ວາ. ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກສງ຺ຂາຕໍ ຕິລກໍ ວາ. ຕນ຺ຕິ ປີຕິໍ ວິຠູຕຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ ຂຍໂຕ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ.

ວິວິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຊນວິວິຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ສາ ຈ ວິວິຕ຺ຕຕາ ນິສ຺ສທ຺ທຠາເວນ ລກ຺ຂິຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປສທ຺ທໍ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສ’’ນ຺ຕິ. ອາວສຖຠູຕໍ ເສນາສນໍ ວິຫຣິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ວິຫາຣເສນາສນໍ. ມສາຣກາທິ ມຎ຺ຈປີຐໍ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ ຠິສິອຸປຘານຎ຺ຈ ມຎ຺ຈປີຐສມ຺ພນ຺ຘິໂຕ ມຎ຺ຈປີຐເສນາສນໍ. ຈິມິລິກາທິ ຠູມິຍໍ ສນ຺ຖຣິຕພ຺ພຕາຍ ສນ຺ຖຕເສນາສນໍ. ຣຸກ຺ຂມູລາທິ ປຏິກ຺ກມິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ຈງ຺ກມນາທີນໍ ໂອກາສຠາວໂຕ ໂອກາສເສນາສນໍ.

‘‘ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວ ອນຸຈ຺ຉວິກຠາວໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐກຉທນາທິນາ ອນ຺ຕມໂສ ຣຸກ຺ຂສາຂາຫິປິ ນ ຉນ຺ນໍ.

ຠຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕຕິ ຠຕ຺ຕຠຸຎ຺ຊນສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ. ອູຣຸພທ຺ຘາສນນ຺ຕິ ອູຣູນໍ ອໂຘພນ຺ຘນວເສນ ນິສຊ຺ຊໍ. ເຫຏ຺ຐິມກາຍສ຺ສ ອນຸຊຸກຏ຺ຐປນໍ ນິສຊ຺ຊາວຈເນເນວ ໂພຘິຕນ຺ຕິ. ອຸຊຸໍ ກາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຍ-ສທ຺ໂທ ອຸປຣິມກາຍວິສໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຣິມໍ ສຣີຣໍ ອຸຊຸກໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕໍ ປນ ອຸຊຸກຏ຺ຐປນໍ ສຣູປໂຕ ປໂຍຊນໂຕ ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຏ຺ຐາຣສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ປຓມນ຺ຕີຕິ ນ ໂອຓມນ຺ຕິ. ນ ປຣິປຕຕີຕິ ນ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ວີຖິໍ ນ ວິລງ຺ເຆຕິ. ຕໂຕ ເອວ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວຸທ຺ຘິໍ ຜາຕິໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ມຸຂສມີເປຕິ ມຸຂສ຺ສ ສມີເປ ນາສິກຄ຺ເຄ ວາ ອຸຕ຺ຕໂຣຏ຺ເຐ ວາ. ອິຘ ປຣິ-ສທ຺ໂທ ອຠິ-ສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິມຸຂ’’ນ຺ຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໂຕ ນິວາເຣຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍເຍວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣີຕິ ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ໂຐ ‘‘ປຣິຓາຍິກາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໖) ວິຍ. ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ນິຄ຺ຄມນຏ຺ໂຐ, ຕສ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕນິຍ຺ຍານສຕິນ຺ຕິ ສພ຺ພຖາ ຄຫິຕາສມ຺ໂມສໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕສມ຺ໂມສໍ ສຕິໍ ກຕ຺ວາ, ປຣມໍ ສຕິເນປກ຺ກໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ ອນຸປ຺ປາທນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໍ ນ ປຏິປກ຺ເຂນ ສຸປ຺ປຫີນຕາ. ປຫີນຕ຺ຕາຕິ ຈ ປຫີນສທິສຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ຌານສ຺ສ ອນຘິຄຕຕາ. ຕຖາປິ ນຍິທໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຍ ສຠາວໂຕ ວິຄຕາຠິຊ຺ຌໍ, ອຖ ໂຂ ຠາວນາວເສນ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສທິເສນາ’’ຕິ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ຍຖາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ສຠາເວນ ວິຄຕາຠິຊ຺ຌໍ ອພ຺ຍາປນ຺ນຎ຺ຈ, ນ ຠາວນາຍ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ, ນ ເອວມິທໍ. ອິທໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ຠາວນາຍ ປຣິໂສຘິຕຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາປນ຺ນໍ ວິຄຕຖິນມິທ຺ຘໍ ອນຸທ຺ຘຕໍ ນິພ຺ພິຈິກິຈ຺ຉຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ອຸຠຍນ຺ຕິ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎມາຫ.

໒໙໗. ອຸຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາເຕນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ປາຕນຎ຺ຈ ຕາສໍ ປຎ຺ຎານໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອປ຺ປທານເມວ. ອິຕິ ມຫຄ຺ຄຕານຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎານໍ ເອກຈ຺ຈາຍ ຈ ປຣິຕ຺ຕປຎ຺ຎາຍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕາ ນີວຣຓາ ຘມ຺ມາ ອິຕຣາຍ ຈ ສມຕ຺ຖຕໍ ວິຫນນ຺ຕິເຍວາຕິ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣຓາ ວຸຕ຺ຕາ. ອິທມ຺ປິ ປຐມຊ຺ຌານໍ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ປຕິຏ຺ຐາປິຍມານໍ ຎາຓໍ ປຊ຺ຊຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຎາຓປທໍ. ຎາຓໍ ວຬຎ຺ເຊຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຎາຓວຬຎ຺ຊໍ.

໒໙໙. ນ ຕາວ ນິຏ຺ຐໍ ຄໂຕ ພາຫິຣການໍ ຎາເຓນ ອກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐານານິປິ ສິຍຸນ຺ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓ ມຄ຺ຄຎາຓປເທ ກຖໍ ນ ນິຏ຺ຐງ຺ຄໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປີ’’ຕິອາທິ. ຕີສຸ ຣຕເນສຸ ນິຏ຺ຐໍ ຄໂຕ ໂຫຕີຕິ ພຸທ຺ຘສຸພຸທ຺ຘຕໍ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕໍ ສງ຺ຆສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຕຎ຺ຈ ອາຣພ຺ຠ ຎາເຓນ ນິຏ຺ຐໍ ນິຈ຺ຉຍໍ ອຸປຄໂຕ ໂຫຕິ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປຐມມຄ຺ເຄເນວ ສພ຺ພໂສ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ປຫີນຕ຺ຕາ ສພ຺ພສ຺ສປິ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ກງ຺ຂາ ວາ ວິມຕິ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ປນ ຍຖາ ປຎ຺ຎາເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ອຣຫໂຕ ສວິສເຍ ຎາຓໍ ສວິເສສໍ ໂອຄາຫຕິ, ນ ຕຖາ ອນາຄາມິອາທີນນ຺ຕິ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ສາຕິສຍໍ ຎາຓນິຈ຺ຉຍຄມນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຄ຺ຄມຄ຺ຄວເສນ ຕຕ຺ຖນິຏ຺ຐາຄມນໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ຈູຬຫຕ຺ຖິປໂທປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.