໕. ນິວາປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖໑. ນິວປ຺ປຕີຕິ ນິວາໂປ, ນິວາປໍ ວຕ຺ເຕຕິ, ນິວາປໂຠຊນໍ ວາ ເອຕສ຺ສາຕິ ເນວາປິໂກ, ນິວາເປນ ມິເຄ ປໂລເຠຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນກມາຄວິໂກ. ຕິຓພີຊານີຕິ ນິວາປຕິຓພີຊານິ. ວປ຺ປນ຺ຕິ ສສ຺ສໍ ວິຍ ວປິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ວປ຺ປໍ. ‘‘ມຍໍ ວິຍ ອຎ຺ເຎ ເກ ອີທິສໍ ລຠິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ມານມທໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ. ວິສ຺ສຏ຺ຐສຕິຠາວນ຺ຕິ ອນຸສ຺ສງ຺ກິຕປຣິສງ຺ກິຕຠາວໍ. ຕິຣຈ຺ຉານາ ຫິ ວິຊາຕິຍພລວຕິຣຈ຺ຉານວສນຏ຺ຐາເນສຸ ສາສງ຺ກາ ອຸພ຺ພິຄ຺ຄຫທຍາ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ວິເສສໂຕ ມາຄວິກາທິມນຸສ຺ສູປຈາເຣ, ຣສຕຓ຺ຫາຍ ປນ ພທ຺ຘາ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊສ຺ສນ຺ຕິ. ນິວປຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ນິວາໂປ, ນິວາປຠູມິ ນິວາປຏ຺ຐານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນິວາປຏ຺ຐາເນ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາກາມກຣຓີຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ເອກໍ ກິຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນີວາຣວນໍ ວິຍາຕິ ນີວາຣສ຺ສ ສມູໂຫ ວິຍ. ນີວາໂຣ ນາມ ອຣຎ຺ເຎ ສຍໍຊາຕວີຫິຊາຕິ. ເມຆມາລາ ວິຍາຕິ ເມຆຆຏາ ວິຍ. ເອກຄ຺ຆນນ຺ຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ວິຍ ອວິຣຏ຺ຐໍ. ປກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ອາສງ຺ກປຣິສງ຺ກາ ຫຸຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ກຓ຺ເຓ ຈາລຍມານາຕິ ອນາສງ຺ກນ຺ຕານໍ ປຫຏ຺ຐາກາຣທສ຺ສນໍ. ມຓ຺ຑລຄຸມ຺ພນ຺ຕິ ມຓ຺ຑລກາກາເຣນ ຐິຕໍ ຄຸມ຺ພໍ.

໒໖໒. ກປ຺ເປຕ຺ວາຕິ ອຸປມາຠາເວນ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ. ມິເຄ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ຕາປນໍ ວສີຠາໂວ. ໂສ ເອວ ອິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ອິທ຺ຘິ, ປຠາວນຏ຺ເຐນ ອານຸຠາໂວ.

໒໖໓. ຠເຍນ ໂຠຄໂຕຕິ ຠເຍນ ສຫ ສຠຍໍ ນິວາປປຣິໂຠຄໂຕ. ພລວີຣິຍນ຺ຕິ ກາຍພລຎ຺ຈ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍຎ຺ຈ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ພລເມວ ວີຣິຍໍ. ພລນ຺ຕິ ຈ ສຣີຣພລໍ, ຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ມນສິກາຣມຄ຺ເຄຫິ ອປຣາປຣໍ ສຎ຺ຈຣຓກວາໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປຣາປຣໍ ສຎ຺ຈຣຓວາໂຍຘາຕູ’’ຕິ.

໒໖໔. ສິກ຺ຂິຕເກຣາຏິກາຕິ ປຣິຈິຕສາເຐຍ຺ຍາ, ວຎ຺ຈກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທ຺ຘິມນ຺ໂຕ ວິຍ ອານຸຠາວວນ຺ໂຕ ວິຍ. ປຈຸຣຊເນຫິ ປຣຠູຕາ ຊາຕາຕິ ປຣຊນາ, ມຫາຠູຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຍກ຺ຂາ’’ຕິ. ສມນ຺ຕາ ສປ຺ປເທສນ຺ຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ປເທສວນ຺ຕໍ ວິປຸໂລກາສສນ຺ນິວາສຏ຺ຐານໍ. ຕສ຺ສ ປນ ສປ຺ປເທສຕາ ມຫາໂອກາສຕາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຫນ຺ຕໍ ໂອກາສ’’ນ຺ຕິ.

໒໖໕. ຆຏ຺ເຏສ຺ສນ຺ຕີຕິ ‘‘ສຠຍສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາທານວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ເຈເຕສ຺ສນ຺ຕິ, ຕາເສສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຈ຺ຈຊິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ນິພ຺ພິສິສ຺ສນ຺ຕິ. ມຫລ຺ລໂກຕິ ຊາຕິຍາ ມຫລ຺ລໂກ ຊິຓ຺ໂຓ. ທຸພ຺ພໂລຕິ ພ຺ຍາຘິວເສນ, ປກຕິຍາ ວາ ພລວິຣຫິໂຕ.

໒໖໗. ນິວາປສທິສຕາຍ ນິວາໂປຕິ ວາ. ໂລກປຣິຍາປນ຺ນໍ ຫຸຕ຺ວາ ກິເລເສຫິ ອາມສິຕພ຺ພຕາຍ ໂລກາມິສານີຕິ ວາ. ວຏ຺ເຏ ອາມິສຠູຕຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏາມິສຠູຕານໍ. ວສໍ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ກາມຄຸເຓຫິ ກາມຄຸເຓ ຄິທ຺ເຘ ສຕ຺ເຕ ຕສ຺ເສວ ເຄຘສ຺ສ ວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕີຕິ. ເຕນາຫ –

‘‘ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈໂຣ ປາໂສ, ຍ຺ວາຍໍ ຈຣຕິ ມານໂສ;

ເຕນ ຕໍ ພາຘຍິສ຺ສາມິ, ນ ເມ ສມຓ ໂມກ຺ຂສີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໕໑; ມຫາວ. ໓໓);

ອຍນ຺ຕິ ປຐມມິຄຊາຕູປມາ. ວານປຕ຺ຖສ຺ສ ສໂຕວ ປປຎ຺ຈປຣທຕ຺ຕິກາທິສປຸຕ຺ຕທາຣນິກ຺ຂມນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສປຸຕ຺ຕຠຣິຍປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ.

໒໖໘. ກາມໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕິ ອິຘ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ນາມ…ເປ… ອຸປ຺ປນ຺ນອຊ຺ຌາສໂຍ’’ຕິ. ກາເມ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຸນ ຕຕ຺ຖ ນິມຸຄ຺ຄຕາຍ ທຸຕິຍສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ທຸຕິຍມິຄຊາຕູປມາ ວຸຕ຺ຕາ.

໒໖໙. ຕຕິຍສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຍຖາປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕ ກາເມ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ເອວໍ ຐິຕາ, ນ ທຸຕິຍາ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ນິມຸຄ຺ຄາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ ອກໍສູ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອິຕເຣ ກາມໍ ອຸຊຸກໍ ກາມຄຸເຓສຸ ນ ນິມຸຄ຺ຄາ, ປຣິຍາເຍນ ປນ ນິມຸຄ຺ຄາ ທິຏ຺ຐິຊາເລນ ຈ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຄາມນິຄມຊນປທຣາຊຘານິໂຍ’’ຕິອາທິມາຫ. ທິຏ຺ຐິຊາລມ຺ປິ ຕຓ຺ຫາຊາລານຸຄຕເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ມາຣສ຺ສ ປາປິມໂຕ ທິຏ຺ຐິຊາເລນ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ’’ຕິ.

໒໗໑. ຂນ຺ຘກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣມາຣາ ວາ ອິຘ ມາຣຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອກ຺ຂີນິ ຠິນ຺ທິ ທຏ຺ຐຸໍ ອສມຕ຺ຖຠາວາປາທເນນ. ເຕນາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນາປາທກຊ຺ຌານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ກິຎ຺ຈາປິ ມາໂຣ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ອິມໍ ນາມ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິສ຺ສາຍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ນ ຊານາຕິ, ອິຘາຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວເສນ ‘‘ວິປສ຺ສນາປາທກຊ຺ຌານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ປຣິຍາເຍນາຕິ ‘‘ນ ມາຣສ຺ສ ອກ຺ຂີນິ ຠິນ຺ທີ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິຍາເຍນ. ອທສ຺ສນໍ ຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ປທໍ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ຈ ອິຘ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ ຕໍ ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫ ປວຕ຺ຕນໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປຕິຏ຺ຐໍ ນິຣາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ. ໂສຕິ ມາໂຣ. ທິສ຺ວາຕິ ທສ຺ສນເຫຕຸ. ຍສ຺ມາ ມຄ຺ເຄນ ຈຕຸສຈ຺ຈທສ຺ສນເຫຕຸ ອາສວາ ນ ປຣິກ຺ຂີຓາ. ຜລກ຺ຂເຓ ຫິ ເຕ ຂີຓາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ.

ໂລເກຕິ ສຕ຺ຕໂລເກ ສງ຺ຂາຣໂລເກ ຈ. ສຕ຺ຕວິສຕ຺ຕຠາເວນາຕິ ລຄ຺ຄຠາເວນ ເຈວ ສວິເສສໍ ອາສຕ຺ຕຠາເວນ ຈ. ອຖ ວາຕິອາທິນາ ນິທ຺ເທສນຍວເສນ (ມຫານິ. ໓, ຈູຬນິ. ເມຕ຺ຕຄູມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໒໒, ໒໓; ຈູຬນິ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສ ໑໒໔) ວິສຕ຺ຕິກາປທໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ວິສຕາຕິ ວິຕ຺ຖຏາ ຣູປາທີສຸ ເຕຠູມກຘມ຺ເມສຸ ພ຺ຍາປນວເສນ ວິສຏາຕິ ປຸຣິມວຈນເມວ ຕກາຣສ຺ສ ຏກາຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິສາລາຕິ ວິປຸລາ. ວິສກ຺ກຕີຕິ ປຣິສກ຺ກຕິ ສຫຕິ. ຣຕ຺ໂຕ ຫິ ຣາຄວຕ຺ຖຸນາ ປາເທນ ຕາລິຍມາໂນປິ ສຫຕິ. ໂອສກ຺ກນໍ, ວິປ຺ຜນ຺ທນໍ ວາ ວິສກ຺ກນນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ວິສໍຫຣຕີຕິ ຍຖາ ຕຖາ ກາເມສຸ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ວິວິເຘຫິ ອາກາເຣຫິ ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິມຸຂປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ສໍຫຣຕິ ສງ຺ຂິປຕິ, ວິສໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ, ຕໍ ຫຣຕິ ອຸປເນຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສໍວາທິກາຕິ ອນິຈ຺ຈາທິໍ ນິຈ຺ຈາທິໂຕ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ຕີ ວິສໍວາທິກາ ໂຫຕິ. ທຸກ຺ຂນິພ຺ພຕ຺ຕກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ເຫຕຸຠາວໂຕ ວິສມູລາ, ວິສໍ ວາ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂາທິຠູຕາ ເວທນາ ມູລໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ວິສມູລາ. ທຸກ຺ຂສມຸທຍຕ຺ຕາ ວິສໍ ຜລໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ວິສຜລາ. ຕຓ຺ຫາຍ ຣູປາທິກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ເສວ ປຣິໂຠໂຄ ໂຫຕິ, ນ ອມຕສ຺ສາຕິ ສາ ‘‘ວິສປຣິໂຠຄາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ນິຣຸຕ຺ຕິວເສນ ສທ຺ທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂຍ ປເນຕ຺ຖ ປຘາໂນ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ‘‘ວິສາລາ ວາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓຕິ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ປທໍ ວຑ຺ຒິຕໍ. ນິຣວເສສໂຕ ວາ ຕິຓ຺ໂຓ ນິຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ. ເຕນ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ອຸທ຺ຘມຸທ຺ຘໍ ຕິຓ຺ໂຓ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ນິວາປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.