໔. ຣຖວິນີຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕໒. ມຫາໂຄວິນ຺ເທນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຕາກິຕ຺ຕນໍ ຕທາ ມຄຘຣາເຊນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕູປລກ຺ຂຓໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ໂສ ປຸໂຣຫິໂຕ. ມຫາໂຄວິນ຺ໂທຕິ ປຸຣາຕໂນ ເອໂກ ມຄຘຣາຊາຕິ ເກຈິ. ຄຍ຺ຫຕີຕິ ຄໂຫ, ຣາຊູນໍ ຄໂຫ ຣາຊຄຫໍ. ນຄຣ-ສທ຺ທາເປກ຺ຂາຍ ນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ. ອຎ຺ເຎເປຕ຺ຖ ປກາເຣຕິ ຣາຊູຫິ ທິສ຺ວາ ສມ຺ມາ ປຕິຏ຺ຐາປິຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ຄຫໍ ເຄຫຠູຕນ຺ຕິປິ ຣາຊຄຫໍ. ອາຣກ຺ຂສມ຺ປຕ຺ຕິອາທິນາ ອນຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຕາຍ ອຸປຄຕານໍ ປຏິຣາຊູນໍ ຄຫໍ ຄຫຠູຕນ຺ຕິປິ ຣາຊຄຫໍ, ອາຣາມຣາມຓີຍກາທີຫິ ຣາຊເຕ, ນິວາສສຸຂຕາທິນາ ສຕ຺ເຕຫິ ມມຕ຺ຕວເສນ ຄຍ຺ຫຕິ, ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫຕີຕິ ວາ ຣາຊຄຫນ຺ຕິ ເອວມາທິເກ ປກາເຣ. ພຸທ຺ຘກາເລ ຈ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິກາເລ ຈາຕິ ອິທໍ ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເວຬູຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ, ນ ປນ ເກວລໍ ກຏ຺ຐກປວນເມວ. ຣຎ຺ໂຎ ອຸຍ຺ຍານກາເລ ປຕິຏ຺ຐາປິຕອຏ຺ຏາລກວເສນ ອຏ຺ຏາລກຍຸຕ຺ຕໍ.

ຊນນໍ ຊາຕິ, ຊາຕິຍາ ຠູມິ ຊາຕິຠູມໍ, ຊາຍິ ວາ ມຫາໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອຕ຺ຖາຠິ ຊາຕິ, ສາ ເອວ ຠູມີຕິ ຊາຕິຠູມໍ, ສາ ອິເມສໍ ນິວາໂສຕິ ຊາຕິຠູມກາຕິ ອາຫ ‘‘ຊາຕິຠູມກາຕິ ຊາຕິຠູມິວາສິໂນ’’ຕິ. ກສ຺ສ ປນາຍໍ ຊາຕິຠູມີຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ໂຂ ປນາ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓາຍ ຊາຕິຍາ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ສເທວເກ ໂລເກ ສຸປາກຏຠາວໂຕ ວິເສສເນນ ວິນາປິ ວິສິຏ຺ຐວິສໂຍວ ອິຘ ຊາຕິ-ສທ຺ໂທ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຊາຕຏ຺ຐານສາກິຍຊນປໂທ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖປິ ກປິລວຕ຺ຖຸສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ປເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ກປິລວຕ຺ຖາຫາໂຣ’’ຕິ.

ຄຣຸຘມ຺ມຠາວວຓ຺ຓນາ

ສາກິຍມຓ຺ຑລສ຺ສາຕິ ສາກິຍຣາຊສມູຫສ຺ສ. ທສນ຺ນໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາທີນໍ ວຕ຺ຖຸ ທສກຖາວຕ຺ຖຸ, ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິ. ຕຕ຺ຖ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຕາຍ ຕສ຺ສ ລາຠີ ທສກຖາວຕ຺ຖຸລາຠີ. ຕຕ຺ຖາຕິ ທສກຖາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ.

ຄຣຸກຣຓີຍຕາຍ ຘມ຺ໂມ ຄຣຸ ເອຕສ຺ສາຕິ ຘມ຺ມຄຣຸ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຘມ຺ມຄຣຸຕາ, ຕາຍ. ‘‘ອຊ຺ຌາສເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນ ເກວລໍ ອຊ຺ຌາສເຍເນວ, ອຖ ໂຂ ກາຍວຈີປໂຍເຄຫິປິ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຘມ຺ມຄຣຸຕາເຍວ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ນິເວສເນ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ວສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມກຖໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ເອວໍ ວຈນເສສວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ຎຖາ ຍຖາລາຠວເສນ ອຕ຺ເຖ ຄຍ຺ຫມາເນ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມກຖາ ກຕາຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ຈ ຕໍ ອຕ຺ຖິ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິນ຺ຕິ ທິຍຑ຺ຒຍາມມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ທສພລາທິຄຸຓວິເສສາ ວິຍ ຘມ຺ມຄາຣວເຫຕຸກາ ປຣຫິຕປຏິປຕ຺ຕິປິ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນສຸວຓ຺ຓໍ ວິຍ ສທິສາ ເອວາຕິ ອິມສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມຄາຣວກິຕ຺ຕເນ ‘‘ກສ຺ສໂປປິ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ ກສ຺ສປຠຄວໂຕ ຘມ຺ມຄາຣວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ຈາຣິກໍ ນິກ຺ຂມີຕິ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣິຕຸໍ ນິກ຺ຂມິ. ຊນປທຈາຣິກາຍ ອກາເລ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ໂກສລຣາຊາທໂຍ ວາເຣຕຸໍ ອາຣຠິໍສຸ. ປວາເຣຕ຺ວາ ຫິ ຈຣຓໍ ພຸທ຺ຘາຈິຓ຺ຓໍ. ປຸຓ຺ຓາຍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ກິໍ ເມ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ.

ອນຫາໂຕວາຕິ ຘມ຺ມສວນຸສ຺ສຸກ຺ເກນ ສາຍນ຺ເຫ ພຸທ຺ຘາຈິຓ຺ຓໍ ນ຺ຫານໍ ອກຕ຺ວາວ. ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕປຏິປຕ຺ຕີສຸ ເອກິສ຺ສາ ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຈ ອຕ຺ຖິຕາສິທ຺ຘາ ຈຕຸພ຺ພິຘຕາ ປຏິປຕ຺ຕິກຕາ ເອວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິປນ຺ນໂກ ຈ ນາມ…ເປ… ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ. ປຏິກ຺ເຂປປຸພ຺ພໂກປິ ຫິ ປຏິປນ຺ໂນ ອຕ຺ຖໂຕ ປຏິປນ຺ນຕ຺ໂຖ ເອວາຕິ. ກາມໍ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ຕາຍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສາສນໍ ໂສຠຕິ, ນ ປນ ສາສນໍ ວຑ຺ເຒຕິ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຠາວໂຕ, ນ ຈ ກາຣຸຓິກສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພຖາ ມໂນຣຖໍ ປູເຣຕິ. ຕຖາ ຫິ ຠຄວາ ປຐມໂພຘິຍໍ ເອກສຏ຺ຐິຍາ ຈ ອຣຫນ຺ເຕສຸ ຊາເຕສຸ – ‘‘ຈຣຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ພຫຸຊນຫິຕາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໘໖-໘໘; ມຫາວ. ໓໒) ຠິກ຺ຂູ ປຣຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ນິໂຍເຊສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວຣູປໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຠຄວາ ນ ປຸຈ຺ຉຕິ, ກສ຺ມາ? ນ ມຍ຺ຫໍ ສາສນສ຺ສ ວຸຑ຺ຒິປກ຺ເຂ ຐິໂຕ’’ຕິ.

ສມຸທາໂຍ ອປ຺ປເກນ ອູໂນປິ ອນູໂນ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ພາກຸລຕ຺ເຖຣໍ ຈຕຸຕ຺ຖຣາສິໂຕ ພຫິ ກຕ຺ວາປິ ‘‘ອສີຕິມຫາເຖຣາ ວິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສີຕິມຫາເຖຣສມຎ຺ຎາ ວາ ອວຍເວປິ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິສາມຎ຺ຎາ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອີທິເສ ຐາເນ ພຫູນໍ ເອກໂຕ ກຖນໍ ມຫຕາ ກຓ຺ເຐນ ຈ ກຖນໍ ສຕ຺ຖຸ ຈິຕ຺ຕາຣາຘນເມວາຕິ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຕຖາ ປຏິປນ຺ນນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເມຆສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຄຸຓສມ຺ຠາວນາຍາຕິ ວກ຺ຂມານຄຸຓເຫຕຸກາຍ ສມ຺ຠາວນາຍ ສມ຺ຠາວິໂຕ, ນ ເຍນ ເກນຈິ ກິຈ຺ຈສມຕ຺ຖຕາທິນາ.

ຄຣຸຘມ຺ມຠາວວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິວຓ຺ຓນາ

ອປ຺ປ-ສທ຺ທສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕປຣິຍາຍຕໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ສາວເສສໍ ວິຍາ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫິ ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ອປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ປເນຕ຺ຖ ອຠາວຕ຺ໂຖຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ ‘‘ອປ຺ປາພາຘຕຎ຺ຈ ສຎ຺ຊານາມີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໒໕; ໒.໑໓໔) ວິຍ.

ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາ ນາມ (ອ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.໖໓) ອຕ຺ຣ ອຕ຺ຣ ອິຈ຺ຉາຕິ ກຕ຺ວາ. ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນຕາຕິ ອຕ຺ຕນິ ອວິຊ຺ຊມານໍ ຄຸຓານໍ ວິຊ຺ຊມານານໍ ວິຍ ປເຣສໍ ປກາສນາ. ສທ຺ໂຘຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູຕິ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິກາຣກວິເສສລາຠີຕິ ຊານາຕຸ ‘‘ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິອາປາຖກຊ຺ຌາຍິຕາ’’ຕິ ເອວມາທິນາ. ສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນາຕິ ອິຈ຺ຉາຈາເຣ ຐຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນິ ວິຊ຺ຊມານສີລຘຸຕຘມ຺ມາທິຄຸຓວິຠາວນາ. ຕາທິສສ຺ສ ຫິ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາປິ ໂຫຕິ.

ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕເຍວ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິ ອຎ຺ເຎສໍ ອຊານນ຺ຕານໍເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາປຘານໍ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອິຈ຺ຉາປເຠທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນປິ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອິຈ຺ຉາປເຠທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປໂຣປິ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ’’ຕິອາທິມາຫ. ທາຍກສ຺ສ ວສນ຺ຕິ ທາຍກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕວສໍ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ວສນ຺ຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ອປ຺ປພຫຸຠາວໍ. ອຕ຺ຕໂນ ຖາມນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຍາປນມຕ຺ຕກຖາມໍ.

ເອກຠິກ຺ຂຸປິ ນ ອຎ຺ຎາສິ ໂສສານິກວຕ຺ເຕ ສມ຺ມເທວ ວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາ. ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓນ຺ຕິ ອວິຈ຺ເຉທໍ. ທຸຕິໂຍ ມໍ ນ ຊາເນຍ຺ຍາຕິ ທຸຕິໂຍ ສຫາຍຠູໂຕປິ ຍຖາ ມໍ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ, ຕຖາ ສຏ຺ຐິ ວສ຺ສານິ ນິຣນ຺ຕຣໍ ສຸສາເນ ວສາມິ, ຕສ຺ມາ ອຫໍ ອໂຫ ໂສສານິກຸຕ຺ຕໂມ.

ຘມ຺ມກຖາຍ ຊນຕໍ ໂຂເຠຕ຺ວາຕິ ໂລມຫໍສນສາຘຸກາຣທານເຈລຸກ຺ເຂປາທິວເສນ ສນ຺ນິປຕິຕໍ ອິຕຣຎ຺ຈ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ອຍ຺ຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກວ ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມາ’’ຕິ ໂກລາຫລວເສນ ມຫາຊນໍ ໂຂເຠຕ຺ວາ. ຄໂຕຕິ ‘‘ອຍໍ ໂສ, ເຕນ ຣຕ຺ຕິຍໍ ຘມ຺ມກຖາ ກຕາ’’ຕິ ຊານນຠເຍນ ປຣິຍຕ຺ຕິອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ປຣິເວຓໍ ຄໂຕ.

ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ວິຍາຕິ ປາຈີນວໍສທາເຍ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວຸຕ຺ຖາ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ວິຍ. ປຫາຍາຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ປຈ຺ຉາ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄເນວ ປຊຫິຕ຺ວາ.

ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທ຺ວາທສວິຘສນ຺ໂຕສວຓ຺ຓນາ

ປກຕິທຸພ຺ພລາທີນໍ ຄຣຸຈີວຣາທີນິ ນຜາສຸຠາວາວຫານິ ສຣີຣເຂທາວຫານິ ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປໂຍຊນວເສນ ນອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາທິວເສນ ຕານິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ລຫຸກຈີວຣປຣິໂຠໂຄ ນ ສນ຺ໂຕສວິໂຣຘີຕິ ອາຫ ‘‘ລຫຸເກນ ຍາເປນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ມຫຄ຺ຆຈີວຣໍ, ພຫູນິ ວາ ຈີວຣານິ ລຠິຕ຺ວາປິ ຕານິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕທຎ຺ຎສ຺ສ ຄຫຓໍ ຍຖາສາຣຸປ຺ປນເຍ ຐິຕຕ຺ຕາ ນ ສນ຺ໂຕສວິໂຣຘີຕິ ອາຫ ‘‘ເຕສໍ…ເປ… ຘາເຣນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ເສສປຈ຺ຈເຍສຸປິ ຍຖາພລຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕສນິທ຺ເທເສສຸ ອປິສທ຺ທຄ຺ຄຫເຓ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສເຍວ ອຄ຺ໂຄ ອໂລຠຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ອຸກ຺ກໍສນໂຕ.

ທ຺ວາທສວິຘສນ຺ໂຕສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕິວິຘປວິເວກວຓ຺ຓນາ

ເອໂກຕິ ເອກາກີ. ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຈຸຓ຺ຓິກອິຣິຍາປຖວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຣຕີຕິ ວິຫາຣໂຕ ພຫິ ສຎ຺ຈາຣວເສນ, ວິຫຣຕີຕິ ທິວາວິຫາຣາທິວເສນ. ກາຍວິເວໂກຕິ ຈ ເນກ຺ຂມ຺ມາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠາວນານຸໂຍຄວເສນ ວິເວກຏ຺ຐກາຍຕາ, ນ ຌານວິເວກມຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິຣຕານ’’ນ຺ຕິ. ປຣິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕານນ຺ຕິ ນີວຣຓາທິສໍກິເລສໂຕ ວິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕານໍ. ປຣມໂວທານປ຺ປຕ຺ຕານນ຺ຕິ ວິຕກ຺ກາທິຕໍຕໍຌານປຏິປກ຺ຂວິຄເມນ ປຣມໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ໂວທານໍ ປຕ຺ຕານໍ. ນິຣຸປຘີນນ຺ຕິ ກິເລສຸປຘິອາທີນໍ ວິຄເມນ ນິຣຸປຘີນໍ.

ຕິວິຘປວິເວກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຎ຺ຈວິຘສໍສຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

ສໍສີທຕິ ເອເຕນາຕິ ສໍສຄ຺ໂຄ, ຣາໂຄ. ສວນເຫຕຸໂກ, ສວນວເສນ ວາ ປວຕ຺ໂຕ ສໍສຄ຺ໂຄ ສວນສໍສຄ຺ໂຄ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ກາຍສໍສຄ຺ໂຄ ປນ ກາຍປຣາມາໂສ. ອິຕ຺ຖີ ວາຕິ ວຘູ, ຍຸວຕີ ວາ. ສນ຺ຘາເນຕຸນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ຆເຏຕຸໍ. ໂສຕວິຎ຺ຎາຓວີຖິວເສນາຕິ ອິທໍ ມູລຠູຕໍ ສວນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິວຕ຺ຕກມໂນທ຺ວາຣິກຊວນວີຖີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ໂນປິ ຣາໂຄ ສວນສໍສຄ຺ໂຄເຍວ. ທສ຺ສນສໍສຄ຺ເຄປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນິຕ຺ຖິຄນ຺ຘໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປເຣຫິ ກຖິຍມານວເສນ ປວຕ຺ຕສວນສໍສຄ຺ຄສ຺ສ ນິທສ຺ສນໍ. ຕິສ຺ສທຫໂຣ ອຕ຺ຕນາ ສຸຍ຺ຍມານວເສນ. ຕຕ຺ຖ ປຐມໍ ຊາຕເກ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິຕຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທຫໂຣ ກິຣາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກາມຣາເຄນ ວິທ຺ໂຘຕິ ຣາຄສລ຺ເລນ ຫທເຍ ອປ຺ປິໂຕ ອນ຺ໂຕ ອນຸວິທ຺ໂຘ.

ໂສຕິ ທສ຺ສນສໍສຄ຺ໂຄ. ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ວຕ຺ຖຸວເສນ ປາກຏໍ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ຄາເມ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອິຕ຺ຖິໂຍ ອຠິຣູປາ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ, ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ‘‘ສເຈ ອນ຺ໂຕຄາເມ ນ ຈຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ກາລສ຺ເສວ ປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຍາຄຸໍ ອທາສິ, ຕສ຺ມາ ຍາຄຸເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ‘‘ນິວຕ຺ຕຖ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຍາຈິຕ຺ວາຕິ ‘‘ນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂໍ ທາຕຸກາມາ ນິວຕ຺ເຕມ, ອປິຈ ອິທໍ ຠນ຺ເຕ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ.

ອາທິໂຕ ລປນໍ ອາລາໂປ, ວຈນປຏິວຈນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ລາໂປ ສລ຺ລາໂປ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ. ຍາຍ ກາຍຈິປິ ອິຕ຺ຖິຍາ ສນ຺ຕກປຣິໂຠຄວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນຣາໂຄປິ ສມ຺ໂຠຄສໍສຄ຺ໂຄວ.

ປຎ຺ຈວິຘສໍສຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຄາຫຄາຫກາທິວຓ຺ຓນາ

ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂູຫິ ກາຍປຣາມາໂສ ກາຍສມ຺ພາຫນາທິວເສນ. ກາຍສໍສຄ຺ຄນ຺ຕິ ກາຍປຣາມາສສໍສຄ຺ຄໍ. ຄາຫຄາຫໂກຕິ ຄຓ຺ຫນການໍ ຄຓ຺ຫນໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄາຫມຸຕ຺ຕໂກຕິ ອໂຍນິໂສ ອາມິເສຫິ ສງ຺ຄຓ຺ຫນເກຫິ ສຍໍ ມຸຈ຺ຈນໂກ. ມຸຕ຺ຕຄາຫໂກຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສງ຺ຄຫໂຕ ມຸຕ຺ຕານໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນໂກ. ມຸຕ຺ຕມຸຕ຺ຕໂກຕິ ມຸຈ຺ຈນເກຫິ ສຍມ຺ປິ ມຸຈ຺ຈນໂກ. ຄຫຓວເສນ ສງ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ. ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ ຕໂຕ ກິຎ຺ຈິ ໂລກາມິສໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕາ, ນ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍວເສນ. ຠິກ຺ຂຸປກ຺ເຂ ຄຫຓວເສນາຕິ ປຈ຺ຈຍລາຠາຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນວເສນາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ອາມິເສນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ.

ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຐານາວຕ຺ຖໍ. ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ເທຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນເມວ ຕໍ ປຏິສງ຺ຂານພເລນ ນີຫຣນ຺ໂຕ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ມນ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ. ຍຖາ ຊີວິຕຸກາໂມ ປຸຣິໂສ ກຓ຺ຫສປ຺ເປນ, ອມິຕ຺ເຕນ ວາ ສຫ ນ ສໍວສຕິ, ເອວໍ ຂຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ກິເລເສຫິ ສຫ ນ ສໍວສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ໂລກິຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຎ຺ຈ. ຕຖາ ສມາຘິປິ. ວິປສ຺ສນາຍ ປາທກາ ວິປສ຺ສນາປາທກາຕິ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິຄ຺ຄຫເຓນ ຍຖາ ໂລກິຍສມາຘິ ຄຫິໂຕ, ເອວໍ ວິປສ຺ສນາປາທກາ ເອເຕສນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາປາທກາຕິ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິຄ຺ຄຫເຓເນວ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ສມາຘິ ຄຫິໂຕ. ຍຖາ ຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຣູປຊ຺ຌານານິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ ມຄ຺ຄສມາຘິ ວິປສ຺ສນາປາທໂກ, ເອວໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣູປຊ຺ຌານານິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕປິ. ສມາປຕ຺ຕິປຣິຍາໂຍ ປນ ປຸພ຺ພໂວຫາເຣນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຏິປກ຺ຂສມຸຈ຺ເຉທເນນ ສມ຺ມາ ອາປຊ຺ຊນໂຕ ວາ ຍຖາ ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ’’ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ສີລສມາຘີນມ຺ປິ ມິສ຺ສກຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ປຎ຺ຎາຍ ເອວ. ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຣິຍຜລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕຎ຺ຫິ ນິປ຺ຜາທນຏ຺ເຐນ ສມ຺ປາເທຕພ຺ພໍ, ນ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ລທ຺ຘປຈ຺ຈເຍນ ປຣິຕຸສ຺ສຕິ, ສນ຺ຕຸຏ຺ຐຕາຍ ລທ຺ຘາ ເຕ ອຄຘິໂຕ ອມຸຈ຺ຉິໂຕອາທີນວທສ຺ສີ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ເອວໍຠູໂຕ ຈ ກຕ຺ຖຈິ ອລຄ຺ຄມານສຕາຍ ປວິເວກໍ ປຣິພ຺ຣູເຫນ຺ໂຕ ເກນຈິ ອສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຄຫຏ຺ເຐນ ວາ ປພ຺ພຊິເຕນ ວາ. ໂສ ເອວໍ ອຊ຺ຌາສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ, ອນຘິຄມສ຺ສ ອຘິຄມາຍ. ອາຣຠນ຺ໂຕ ຈ ຍຖາສມາທິນ຺ນໍ ອຕ຺ຕໂນ ສີລໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ສ ສີລສ຺ສ ສຸປຣິສຸທ຺ຘຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອວິປ຺ປຏິສາໂຣ, ອຍມສ຺ສ ສີລສມ຺ປທາ. ຕສ຺ສ ອວິປ຺ປຏິສາຣມູລເກຫິ ປາໂມຊ຺ຊປີຕິປສ຺ສທ຺ຘິສຸເຂຫິ ສມ຺ມາ ພ຺ຣູຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ມເທວ ສມາຘິຍຕິ, ອຍມສ຺ສ ສມາຘິສມ຺ປທາ. ຕໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ຊານໍ ປສ຺ສໍ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ນິພ຺ພິນ຺ທໍ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ວິຣາຄາ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ອຍມສ຺ສ ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາ. ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາ ປນສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປທາ, ຕໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິໂຕ ຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ທສນ຺ນໍ ກຖາວຕ຺ຖູນໍ ອນຸປຸພ຺ພີ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕສ຺ສ ໂຍ ທສຫິ ກຖາວຕ຺ຖູຫິ ສມນ຺ນາຄໂມ, ອຍໍ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຏິປຕ຺ຕິ. ຍາ ເນສໍ ປເຣສໍ ສໍກິຕ຺ຕນໍ, ອຍໍ ປຣຫິຕາຍ ປຏິປຕ຺ຕິ. ຕາສຸ ປຸຣິມາ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ, ອິຕຣາ ກຣຸຓາປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ກຣຸຓາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈາຕິ ສພ຺ພໍ ຎາຓກຣຸຓາກຓ຺ຑໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ທສຫິ ກຖາວຕ຺ຖູຫິ ກຣຓຠູເຕຫິ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອວາທໍ ເທຕິ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາທິເກ ທູຣໂຕ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສມ຺ມເທວ ອປ຺ປິຈ຺ເຉນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຕໍ ຕໍ ກຖາວຕ຺ຖຸໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸປທິສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປທິສນ຺ໂຕ ຫິ ຕານິ ‘‘ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູ ໂອວທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂອວທຕິເຍວ ສຣູປທສ຺ສນມຕ຺ເຕນ. ສຸຂຸມໍ ອຕ຺ຖໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ເອວມ຺ປິ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາ ໂຫຕິ ເອວມ຺ປີຕິ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິວເສນ ອປຣາປຣໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາວຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສຸຂຸມນິປຸຓໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຊານາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ວິເສເສຫິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ກາຣຓນ຺ຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາ ອິຊ຺ຌຕິ, ຕໍ ປນ ‘‘ມຫິຈ຺ຉຕາທີສຸ ເອເຕ ໂທສາ, ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ອຍມານິສໍໂສ’’ຕິອາທີນວານິສໍສທສ຺ສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສມ຺ມາ ເຫຕຸນາ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ສນ຺ທສ຺ສໂກ. ຄາເຫຕຸນ຺ຕິ ຍຖາ ຄຓ຺ຫຕິ, ຕຖາ ກາຕຸໍ, ຕຕ຺ຖ ປຏ຺ຐເປຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸສ຺ສາຫຊນນວເສນາຕິ ຍຖາ ຕໍ ສມາທານໍ ນິຈ຺ຈລໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫິຍາ ອຸປ຺ປາທນວເສນ ສມ຺ມເທວ ອຸຕ຺ເຕເຊຕີຕິ ສມຸຕ຺ເຕຊໂກ. ອຸສ຺ສາຫຊາເຕຕິ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ຊາຕຸສ຺ສາເຫ. ວຓ຺ຓໍ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຍຕິຎ຺ຈ ລພ຺ຠມານຄຸຓໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕິ ສມ຺ມເທວ ປກາເຣຫິ ໂຕເສຕີຕິ ສມ຺ປຫໍສໂກ. ເອວໍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິອາທີສຸ ຍຖາຣຫໍ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

ຄາຫຄາຫກາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຎ຺ຈລາຠວຓ຺ຓນາ

໒໕໓. ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂາ ເອວໍ ວຓ຺ໂຓ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕຕິ. ອິມິນາ ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓສ຺ສ ຍຖາຠູຕຄຸຓສມຸຏ຺ຐິຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ມນ຺ທມນ຺ໂທ ວິຍາຕິ ອຕິ ວິຍ ອເຉໂກ ວິຍ. ອພລພໂລ ວິຍາຕິ ອຕິ ວິຍ ອພໂລ ວິຍ. ຠາກຸຏິກຠາກຸຏິໂກ ວິຍາຕິ ອຕິ ວິຍ ທຸມ຺ມຸໂຂ ວິຍ. ອນຸມສ຺ສາຕິ ອນຸມສິຕ຺ວາ, ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ສຣູປໂຕ ວິເສສໂຕ ຈ ອນຸປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ປນ ເນສໍ ອນຸປວິສນໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸປວິສິຕ຺ວາ’’ຕິ. ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ວຓ຺ຓຠາສນໍ ເອໂກ ລາໂຠຕິ ໂຍຊນາ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ປຕ຺ຖຍມາໂນ ເອວມາຫ ຘມ຺ມຄຣຸຕາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປຎ຺ຈລາຠວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈາຣິກາທິວຓ຺ຓນາ

໒໕໔. ອຠິຣມນໍ ອຠິຣຕໍ, ຕເທວ ອນຸນາສິກໂລປໍ ອກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຠິຣນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຠາວນປຸໍສກຎ຺ເຈຕໍ. ອນຠິຣຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຠິຣມິຕ຺ວາ ຈິຣວິຫາໂຣປິ ນຕ຺ຖິ ສມ຺ມເທວ ປຣິຎ຺ຎາຕວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ. ສພ຺ພສຫາ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ອສຍ຺ຫລາຠິໂນ.

ປຸພ຺ເພ ຘມ຺ມຄຣຸຕາກິຕ຺ຕນປສງ຺ເຄນ ຄຫິຕໍ ອຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ ມຫາກສ຺ສປປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນາທິໍ ເອກເທເສນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວນວາສິຕິສ຺ສສາມເຓຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ຊນປທຈາຣິກໍ ກເຖຕຸໍ ‘‘ຠຄວາ ຫີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ອາກາສຄາມີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ‘‘ຉຬຠິຎ຺ຎານໍ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສງ຺ຆກມ຺ເມນ ສິຊ຺ຌມານາປິ ອຸປສມ຺ປທາ ສຕ຺ຖຸ ອາຓາວເສເນວ ສິຊ຺ຌນໂຕ ‘‘ພຸທ຺ຘທາຍຊ຺ຊໍ ເຕ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ‘‘ອປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ສສ຺ເສວ ຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທໍ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ‘ພຸທ຺ຘທາຍຊ຺ຊໍ ເຕ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ອໂວຈາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸປສມ຺ປາເທຕ຺ວາຕິ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອຸປສມ຺ປາເທຕ຺ວາ.

ນວໂຍຊນສຕິກໍ ມຊ຺ຌິມເທສປຣິຍາປນ຺ນເມວ, ຕໂຕ ປຣໍ ນາຘິປ຺ເປຕໍ ທນ຺ຘຕາວເສນ ຄມນໂຕ. ສມນ຺ຕາຕິ ຄຕຄຕຏ຺ຐານສ຺ສ ຈຕູສຸ ປສ຺ເສສຸ. ອຎ຺ເຎນປິ ກາຣເຓນາຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສມຖວິປສ຺ສນາຕຣຸຓຠາວໂຕ ອຎ຺ເຎນປິ ມຊ຺ຌິມມຓ຺ຑເລ ເວເນຍ຺ຍານໍ ຎາຓປຣິປາກາທິກາຣເຓນ ນິກ຺ຂມຕິ, ອນ຺ໂຕມຓ຺ຑລໍ ໂອຕຣຕິ. ສຕ຺ຕຫິ ວາຕິອາທິ ‘‘ເອກໍ ມາສໍ ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕານຸກ຺ກເມນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ສຣີຣຜາສຸກຕ຺ຖາຍາຕິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ນິພທ຺ຘວາເສນ ອຸສ຺ສນ຺ນຘາຕຸກສ຺ສ ສຣີຣສ຺ສ ວິເຣຈເນນ ຜາສຸຠາວຕ຺ຖາຍ. ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິກາລາຠິກງ຺ຂນຕ຺ຖາຍາຕິ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘູປມສຸຕ຺ຕ (ອ. ນິ. ໗.໗໒) ມຆເທວຊາຕກາທິເທສນານໍ (ຊາ. ໑.໑.໙) ວິຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິກາລສ຺ສ ອາກງ຺ຂເນນ. ສຸຣາປານສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎາປເນ (ປາຈິ. ໓໒໖) ວິຍ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎາປນຕ຺ຖາຍ. ໂພຘເນຍ຺ຍສຕ຺ເຕ ອງ຺ຄຸລິມາລາທິເກ ໂພຘນຕ຺ຖາຍ. ນິພທ຺ຘວາສຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຈາຣິກາ ນິພທ຺ຘຈາຣິກາ.

໒໕໕. ອປຣິຄ຺ຄຫຠາວໍ ກຕ຺ຖຈິ ອລຄ຺ຄຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍູຖໍ ປຫາຍ…ເປ… ມຕ຺ຕຫຕ຺ຖີ ວິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສຫາຍກິຈ຺ໂຈຕິ ສຫາຍກິຈ຺ຈຣຫິໂຕ ສີໂຫ ວິຍ. ເຕນສ຺ສ ເອກວິຫາຣິຕໍ ເຕຊວນ຺ຕຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ຕທາ ປນ ກາຍວິເວໂກ ນ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸນ຺ຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ພຫູຫີຕິອາທິ ປນ ສຠາວທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຖຣສ຺ສ ປຣິສາ ສຸວິນີຕາ ຈິຓ຺ຓຄຣຸວາສາ ຄຣຸໂນ ອິຈ຺ຉານຸຣູປເມວ ວຕ຺ຕຕິ.

ວຸຕ຺ຕກາຣຓຍຸຕ຺ເຕ ອທ຺ຘານຄມເນ ຈາຣິການໍ ໂວຫາໂຣ ສາສເນ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ອາຫ ‘‘ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິອາທິ. ເກນຈິເທວ ນິມິຕ຺ເຕນ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ອຕ຺ເຖ ປວຕ຺ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕຣຫິເຕປິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປວຕ຺ຕິ ຣຸຬ຺ຫີ ນາມ. ວິຊິຕມາຣຕ຺ຕາ ສງ຺ຄາມວິຊຍມຫາໂຍໂຘ ວິຍ. ອຎ຺ຎໍ ເສວິຕ຺ວາຕິ ‘‘ມມ ອາຄຕຠາວໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ ອາໂຣຈນຕ຺ຖໍ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເສວິຕ຺ວາ.

ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ຕໍຕໍປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ຕທນຸຈ຺ຉວິກເມວ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກໂຣຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈູຬໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສາມຄ຺ຄິຣສານິສໍສນ຺ຕິ ‘‘ກຈ຺ຈິ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໓໒໖) ສາມຄ຺ຄິຣສານິສໍສໍ ກເຖສິ. ອາວສຖານິສໍສນ຺ຕິ ‘‘ສີຕໍ ອຸຓ຺ຫໍ ປຏິຫນຕີ’’ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ໒໙໕, ໓໑໕) ອາວສຖປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ອານິສໍສໍ. ສຕິປຏິລາຠິກນ຺ຕິ ໂຊຕິປາລຕ຺ເຖເຣ ລາມກໍ ຐານໍ ໂອຕິຓ຺ຓມຕ຺ເຕ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ໂຕ ອາຄໂຕ. ຕາທິສສ຺ສ ນາມ ປມາທວິຫາໂຣ ນ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຍຖາ ກສ຺ສໂປ ຠຄວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິໍ ປຏິລຠິຕຸໍ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກເຖສິ, ຕຖາ ອຍໍ ຠຄວາ ຕເມວ ປຸພ຺ເພນິວາສປຏິສໍຍຸຕ຺ຕກຖໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຆຏິກາຣສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໒.໒໘໒) ກເຖສິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມຸທ຺ເທເສຕິ – ‘‘ອຸປນີຍຕິ ໂລໂກ ອທ຺ຘຸໂວ, ອຕາໂຓ ໂລໂກ ອນຠິສ຺ສໂຣ, ອສ຺ສໂກ ໂລໂກ ສພ຺ພໍ ປຫາຍ ຄມນີຍໍ, ອູໂນ ໂລໂກ ອຕິຕ຺ໂຕ ຕຓ຺ຫາທາໂສ ຈາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໐໕) ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມຸທ຺ເທເສ ກເຖສິ. ກາມຎ຺ເຈເຕ ຘມ຺ມຸທ຺ເທສາ ຣຏ຺ຐປາລສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໓໐໔) ອາຍສ຺ມຕາ ຣຏ຺ຐປາລຕ຺ເຖເຣນ ຣຎ຺ໂຎ ໂກຣພ຺ຍສ຺ສ ກຖິຕາ, ເຕ ປນ ຠຄວໂຕ ເອວ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເຖເຣນ ຕຕ຺ຖ ກຖິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣຏ຺ຐປາລສຸຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ເຕ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມຸທ຺ເທສາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໒.໓໐໕) ປານການິສໍສກຖນ຺ຕິ ‘‘ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕໍ ມຸຂໍ ຍຎ຺ຎາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໒.໔໐໐; ສຸ. ນິ. ໕໗໓) ອນຸໂມທນໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ປກິຓ຺ຓກກຖາວເສນ ປານກປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ອານິສໍສກຖໍ ກເຖສິ. ເອກີຠາເວ ອານິສໍສໍ ກເຖສິ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຠຄຸໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສີ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໓.໒໓໘). ອນນ຺ຕນຍນ຺ຕິ ອປຣິມາຓເທສນານຍໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຓ຺ຓ, ອຍມ຺ປິ ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາເຍວາ’’ຕິອາທິ ພຫູຫິ ປຣິຍາເຍຫິ ນານານຍໍ ເທເສຕິ. ກຖໍ ຕຖາ ເທສິຕໍ ເຖໂຣ ອຎ຺ຎາສີຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິສມ຺ຠິທາປຕ຺ຕສ຺ສ…ເປ… ອໂຫສີ’’ຕິ.

ຈາຣິກາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິປຎ຺ຫວຓ຺ຓນາ

໒໕໖. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ. ຍທາ ຊາຕິຠູມກາ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂາ ເຖຣສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສິໍສຸ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ສີສານຸໂລກີ ຫຸຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘນໍ ເຖເຣນ ສມາຄເມ ອາທຣວເສນ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ປາເຐ ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມາ’’ຕິອາທິ, ‘‘ຕຣມານຣູໂປ’’ຕິ ຈ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິລີນ’’ນ຺ຕິອາທິ, ຕໍ ອກາຣຓໍ. ນ ຫິ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ອຠິຎ຺ຎາຎາເຓນ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ‘‘ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ມໍ ອທິສ຺ວາວ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຍມ຺ປິ ຈິນ຺ຕາ ອາທຣວເສເນວາຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ສຕ຺ຖາຣໍ ທຏ຺ຐຸໍ ອາຄໂຕ ສາວໂກ ອປິ ອາຍສ຺ມາ ອຎ຺ຎາຕໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຖຸກປ຺ປໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ຕໍ ອທິສ຺ວາວ ຄຈ຺ຉນໂກ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ທິວາວິຫາຣນ຺ຕິ ສມ຺ປທາເນ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທິວາວິຫາຣຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ.

໒໕໗. ປຸຣິມກຖາຍາຕິ ປຐມາລາເປ. ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາຍາຕິ ນປ຺ປວຕ຺ຕິຕາຍ. ປຈ຺ຉິມກຖາ ນ ຊາຍຕີຕິ ປຈ຺ຉາ ວຕ຺ຕພ຺ພກຖາຍ ອວສໂຣ ນ ໂຫຕິ. ສຕ຺ຕ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ປຸຈ຺ຉິ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນວເສນ. ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ ນາມ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ຍສ຺ມາ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິມ຺ປິ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ເຖວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລາທີສຸ ຐິຕສ຺ສປິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ມຕ຺ຖກໍ ນ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສສ຺ສ ມຕ຺ຖກໍ ອປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ສພ຺ພໍ ປຏິກ຺ຂິປີຕິ ສຕ຺ຕມມ຺ປິ ປຎ຺ຫໍ ປຏິກ຺ຂິປິ, ອິຕເຣສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ.

ອປ຺ປຈ຺ຈຍປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານມາຫ. ອິທານິ ປກາຣນ຺ຕເຣນປິ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທ຺ເວຘາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຄຫຓູປາທານນ຺ຕິ ທຬ຺ຫຄ຺ຄຫຓຠູຕໍ ອຸປາທານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກາມຸປາທານາທິກ’’ນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈຍູປາທານນ຺ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈຍມາຫ. ໂສ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ອຸປາທິຍຕິ ອຸປາທານວເສນ ຄຓ຺ຫຕີຕິ ອຸປາທານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຈ຺ຈຍູປາທານໍ ນາມ…ເປ… ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ. ‘‘ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ (ມຫາວ. ໒໘, ໓໐) ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິ ກເຖນ຺ຕິ. ນ ຈ ອຸປາທານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປາທາເນຫິ ເອຕໍ ນ ສຫິຕໍ ນາປິ ອຸປາທາເນຫິ ສຫ ປວຕ຺ຕິ ຫຸຕ຺ວາ. ນ ຈ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ອຸປາທິຍຕີຕິ ກສ຺ສຈິ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ນ ອຸປາທິຍຕິ. ປຣິນິພ຺ພຸຕນ຺ເຕຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ກາຕພ຺ພກິເລສປຣິນິພ຺ພານປຣິໂຍສານນ຺ເຕ ຊາຕຕ຺ຕາ. ອມຕຘາຕຸເມວ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ ກເຖນ຺ຕິ, ກເຖນ຺ຕານຎ຺ຈ ຍຖາ ຕສ຺ສ ໂກຈິ ປຈ຺ຈໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ອຘິຄໂຕປິ ຍຖາ ໂກຈິ ປຈ຺ຈໂຍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ປຣິນິພ຺ພານໍ ອປຈ຺ຈຍປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ອນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຸນ ປຸຈ຺ຉໍ ອາຣຠິ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ ສຣູປໂຕ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸກາໂມ.

໒໕໘. ສພ຺ພປຣິວຕ຺ເຕສູຕິ ສພ຺ເພສຸ ປຎ຺ຫປຣິວຕ຺ຕເນສຸ, ປຎ຺ຫວາເຣສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຄຫຓຘມ຺ມເມວາຕິ ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິອາທິນາ ຄຓ຺ຫຕີຕິ ຄຫຓໍ, ສຫ ຄຫເຓນາຕິ ສຄຫຓໍ, ອຸປາທານິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ ວຏ຺ຏເມວ ອນຸຄໂຕຕິ ວຏ຺ຏານຸຄໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລມຕ຺ຕສ຺ສປິ ອຠາວໂຕ’’ຕິ. ໂຍ ປນ ຈຕຸພ຺ພິເຘ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສເຍ ສີເລ ຐິໂຕ, ໂສປິ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອິເມຫິ ຘມ຺ເມຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ.

ສຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິປຎ຺ຫວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຕ຺ຕຣຖວິນີຕວຓ຺ຓນາ

໒໕໙. ນິສ຺ສກ຺ກວຈນເມຕໍ ‘‘ຍາວ ເຫຏ຺ຐິມໂສປານກເຬວຣາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອຕ຺ໂຖຕິ ປໂຍຊນໍ. ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ ເຫຕ຺ຖ ສີລວິສຸທ຺ຘິໍ ປໂຍເຊຕິ ຕສ຺ສ ຕທຕ຺ຖຕ຺ຕາ. ສີລວິສຸທ຺ຘິກິຈ຺ຈໍ ກຕໍ ນາມ ໂຫຕິ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນໂຕ. ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິກາ ຫິ ສີລວິສຸທ຺ຘິ ນາມ. ສພ຺ພປເທສູຕິ ‘‘ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ ຍາວເທວ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖາ’’ຕິອາທີສຸ ສພ຺ພປເທສຸ, ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘກິຈ຺ຈໍ ກຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ສາວຕ຺ຖິນຄຣໍ ວິຍ ສກ຺ກາຍນຄຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ສາເກຕນຄຣໍ ວິຍ ນິພ຺ພານນຄຣໍ ປາປຸຓິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ອຈ຺ຈາຍິກສ຺ສ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກາໂລ ວິຍ ນວເມເນວ ຂເຓນ ປຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອຠິສມຍກິຈ຺ຈສ຺ສ ອຸປາທກາໂລ. ຍຖາ ຣຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຕເມນ ຣຖວິນີເຕນ ສາເກເຕ ອນ຺ເຕປຸຣທ຺ວາເຣ ໂອຣຸຬ຺ຫສ຺ສ ນ ຕາວ ກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ສໍວິຘາຕພ຺ພສໍວິຘານໍ ຎາຕິມິຕ຺ຕຄຓປຣິວຸຕສ຺ສ ສຸຣສໂຠຊນປຣິໂຠເຄ ນິຏ຺ຐິຕໍ ນາມ ສິຍາ, ເອວເມຕໍ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຍາ ກິເລເສ ເຂເປຕ຺ວາ ເຕສໍເຍວ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປຫານສາຘກອຣິຍຜລສມງ຺ຄິກາເລ ອຠິສມຍກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຍຄິໂນ…ເປ… ກາໂລ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປໂຣປຓ຺ຓາສ ກຸສລຘມ຺ມາ ນາມ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທປຣິຍາປນ຺ນາ ຜສ຺ສາທໂຍ ປໂຣປຓ຺ຓາສ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມາ. ນິໂຣຘສຍເນຕິ ນິພ຺ພານສຍເນ.

‘‘ວິສຸທ຺ຘິໂຍ’’ຕິ ວາ ‘‘ກຖາວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ ວາ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານນ຺ຕິ ເຕສໍ ອຕ຺ຖໂຕ ອນຎ຺ຎຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຕີ’’ຕິ ອາຣທ຺ຘໍ. ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສີຕິ ສຕ຺ຕ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ນາມ ວິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ໂຕປິ ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ ເຕສໍ ອຕ຺ຖໂຕ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕາ. ເອເຕເນວ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ສຕ຺ຕ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ປຸຈ຺ຉີຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕວາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນ຺ຕິ ປຎ຺ຫໍ. ກິໍ ຊານິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉີຕິ ວິສຸທ຺ຘິປຣິຍາເຍນ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ປຸຈ຺ຉາມີຕິ ກິໍ ຊານິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ. ທສກຖາວຕ຺ຖຸລາຠິນໍ ເຖຣໍ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ປຸຈ຺ຉເນນ ກິໍ ຕິຕ຺ຖກຸສໂລ ວາ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ວິສຍສ຺ມິໍ ປຸຈ຺ຉິ, ອຸທາຫຸ ປານີຍຕ຺ຖິກມຕິຕ຺ເຖຫິ ຉິນ຺ນຕເຏຫິ ປາເຕນ຺ໂຕ ວິຍ ອຕິຕ຺ຖກຸສໂລ ຫຸຕ຺ວາ ອປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ອວິສຍສ຺ມິໍ ປຸຈ຺ຉີຕິ ໂຍຊນາ. ອິມິນາ ນເຍນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນປກ຺ເຂປິ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍທຕ຺ຖມສ຺ສ ວິຈາຣຓາ ອາຣທ຺ຘາ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ຕິຕ຺ຖກຸສໂລ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ວິສຸທ຺ຘິກຖາວຕ຺ຖູນໍ ອຕ຺ຖໂຕ ອນຎ຺ຎຕ຺ເຕປິ ອຍໍ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທມິນາຕິ ຍໍ ‘‘ສໍຂິຕ຺ຕໍ, ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອິມິນາ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມາເນນ ນເຍນ ວິຘິນາ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອກາ ສີລວິສຸທ຺ຘີຕິ ວິສຸທ຺ຘີສຸ ວິສຸໍ ເອກາ ສີລວິສຸທ຺ຘິ. ທສສຸ ກຖາວຕ຺ຖູສຸ ຈຕ຺ຕາຣິ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄຕາ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທີຫິ ວິນາ ສີລວິສຸທ຺ຘິຍາ ອສມ຺ຠວໂຕ. ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາຕິອາທີສຸ ກຖາສີເສນ ທສກຖາວຕ຺ຖຸ ຄຫິຕໍ. ກເຖຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວາ ວຕ຺ຖຸ ກຖາວຕ຺ຖູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຈ ອຸປກາຣໂຕ, ສຠາວໂຕ ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ກຖາວຕ຺ຖູນໍ ສີລວິສຸທ຺ຘິສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕິຓ຺ຓໍ ກຖາວຕ຺ຖູນໍ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິສງ຺ຄເຫປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘິໂຍຕິ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉໂທ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ, ສປ຺ປຈ຺ຈຍນາມຣູປທສ຺ສນໍ ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິ, ວິປສ຺ສນຸປກ຺ກິເລເສ ປຫາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ, ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓາທິ ນວວິຘຎາຓໍ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ, ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓໍ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘີຕິ ອິມາ ປຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ.

ສຕ຺ຕຣຖວິນີຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໖໐. ສມ຺ໂມທິຕຸນ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຈ຺ຈມາເນນ ສມ຺ໂມທິຕຸໍ. ອຏ຺ຐານປຣິກປ຺ເປນາຕິ ອກາຣຓສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ປຣິກປ຺ປເນນ ຕທາ ອສມ຺ຠວນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ວຈເນນ. ອຠິຓ຺ຫທສ຺ສນສ຺ສາຕິ ນິຈ຺ຈທສ຺ສນສ຺ສ, ນິຍຕທສ຺ສນສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸກ຺ຂິປີຕິ ຄຸຓໂຕ ກຖິຕຠາເວນ ອຸກ຺ກໍເສຕິ. ເຖຣສ຺ສາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖຣສ຺ສ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອິມສ຺ມິໍ ກາຣເຓ ເອກປເທເນວ ສາວກວິສເຍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຄຸຓາວິກຣຓນິມິຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ອມຈ຺ຈຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປຈາຍມາໂນຕິ ປູຊຍນ຺ໂຕ.

‘‘ອນຸມສ຺ສ ອນຸມສ຺ສ ປຸຈ຺ຉິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິຈາຣຓວເສນາຫ ‘‘ກິໍ ປນ ປຎ຺ຫສ຺ສ ປຸຈ຺ຉນໍ ຠາຣິຍໍ ອຸທາຫຸ ວິສ຺ສຊ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ. ສເຫຕຸກໍ ກຕ຺ວາຕິ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ. ສກາຣຓນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ປຸຈ຺ຉນມ຺ປີຕິ ເອວໍ ສຫຘມ຺ເມນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ສຍໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນມ຺ປິ ຠາຣິຍໍ ທຸກ຺ກຣໍ. ວິສ຺ສຊ຺ຊນມ຺ປີຕິ ສຫຘມ຺ເມນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນມ຺ປິ ທຸກ຺ກຣໍ. ເອວຎ຺ຫິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎູນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘຕີຕິ. ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ເທສນາ ນິຏ຺ຐິຕາອາທິໂຕ ສປຣິກ຺ຂາຣໍ ສີລໍ, ມຊ຺ເຌ ສມາຘິໍ, ອນ຺ເຕ ວສີຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເທສນາຍ ນິຏ຺ຐາປິຕຕ຺ຕາຕິ.

ຣຖວິນີຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.