໓. ວມ຺ມິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໙. ປິຍວຈນນ຺ຕິ ປິຍສມຸທາຈາໂຣ. ວິຎ຺ຎຸຊາຕິກາ ຫິ ປຣໍ ປິເຍນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕາ ‘‘ຠວ’’ນ຺ຕິ ວາ, ‘‘ເທວານໍ ປິໂຍ’’ຕິ ວາ, ‘‘ອາຍສ຺ມາ’’ຕິ ວາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ມຸຂາ ສມ຺ໂພຘນວເສນ ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ, ຕິໂຣກ຺ຂໍ ‘‘ອາຍສ຺ມາ’’ຕິ ອຍມ຺ປິ ສມຸທາຈາໂຣ. ມຫາກສ຺ສປອຸຣຸເວລກສ຺ສປາທໂຍ ອຎ຺ເຎປິ ກສ຺ສປນາມກາ ອຕ຺ຖີຕິ ‘‘ກຕຣສ຺ສ ກສ຺ສປສ຺ສາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຣຎ຺ຎາຕິ ໂກສລຣຎ຺ຎາ. ‘‘ສຎ຺ຊານິໍສູ’’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ອສ຺ສາຕິ ກຸມາຣກສ຺ສປສ຺ສ, ‘‘ສຎ຺ຊານິໍສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສຎ຺ຊານນສ຺ສ ວາ. ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທເວສຸ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ຠາເວນ຺ໂຕ. ໂອສກ຺ກນ຺ເຕຕິ ປຣິຫາຍມາເນ. ປຐມນ຺ຕິ ກຸມາຣິກາກາເລ. ສຕ຺ຖາ ອຸປາລິຕ຺ເຖຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເປສິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວິນຍກມ຺ເມເນວສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອໂຣຄຠາວໍ.

ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວິຠາວນາຕິ ‘‘ອນ຺ຘວນ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍມານສ຺ສ ວິຠາວນາ. ໂອລີຍຕີຕິ ສງ຺ກຸຈຕິ ສຓິກໍ ວຕ຺ຕຕິ. ຠາຓໂກຕິ ສຣຠາຓໂກ. ຍໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອິທານິ ປຣິເຍສິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖິ, ຍຖາຄຕໍ ປນ ຍໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ພລວຄຸເຓຕິ ອຘິມຕ຺ຕຄຸເຓ. ກສ຺ສປຠຄວໂຕ ກາເລ ນິຣຸຬ຺ຫສມຎ຺ຎາວເສນ ວຈນສນ຺ຕຕິຍາ ອວິຈ຺ເຉເທນ ຈ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຕໍ ‘‘ອນ຺ຘວນ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ, ອຸປຣູປຣິວຑ຺ຒມານາຍ ປຖວິຍາ ອຸປຣິ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉາທີສຸ ສຎ຺ຊາຍນ຺ເຕສຸປີຕິ. ເສກ຺ຂປຏິປທນ຺ຕິ ເສກ຺ຂຠາວາວຫໍ ວິສຸທ຺ຘິປຏິປຕ຺ຕິໍ.

ອຎ຺ຎຕຣ-ສທ຺ໂທ ອປາກເຏ ວິຍ ປາກເຏປິ ວຕ຺ຕຕິ ເອກ-ສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ຖຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຠິຊານາຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠຍເຠຣວທສ຺ສິຕມ຺ປິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣໍ ອິຘ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວໍ ເຫຏ຺ຐາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກຕາ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາ ປຣໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ຕປເທເສ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ນຍທສ຺ສນໍ ກໂຣຕິ. ກຎ຺ຈນສນ຺ນິຠຕ຺ຕຈຕາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ຉວິຍ’’ນ຺ຕິ. ຉວິຄຕາ ປນ ວຓ຺ຓຘາຕຸ ເອວ ‘‘ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຓ຺ຓຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາຕິ ອປເຣ. ວຓ຺ຓີຍຕິ ກິຕ຺ຕີຍຕິ ອຸຄ຺ໂຆສນນ຺ຕິ ວຓ຺ໂຓ, ຖຸຕິ. ວຓ຺ຓີຍຕິ ອສງ຺ກຣໂຕ ວວຕ຺ຖປີຍຕີຕິ ວຓ຺ໂຓ, ກຸລວຄ຺ໂຄ. ວຓ຺ຓີຍຕິ ຜລໍ ເອເຕນ ຍຖາສຠາວໂຕ ວິຠາວີຍຕີຕິ ວຓ຺ໂຓ, ກາຣຓໍ. ວຓ຺ຓນໍ ທີຆຣສ຺ສາທິວເສນ ສຓ຺ຐຫນນ຺ຕິ ວຓ຺ໂຓ, ສຓ຺ຐານໍ. ວຓ຺ຓີຍຕິ ອຓຸມຫນ຺ຕາທິວເສນ ປມີຍຕີຕິ ວຓ຺ໂຓ, ປມາຓໍ. ວຓ຺ເຓຕິ ວິກາຣມາປຊ຺ຊມານໍ ຫທຍງ຺ຄຕຠາວໍ ປກາເສຕີຕິ ວຓ຺ໂຓ, ຣູປາຍຕນໍ. ເອວໍ ເຕນ ເຕນ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ເຕນ ວຓ຺ຓ-ສທ຺ທສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອນວເສສຕ຺ຕໍ ສກລຕາ ເກວລຕາ. ເກວລກປ຺ປາຕິ ເອຕ຺ຖ ເກຈິ ອີສໍ ອສມຕ຺ຕາ ເກວລາ ເກວລກປ຺ປາຕິ ວທນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຕິ ອນວເສສຕ຺ໂຖ ເອວ ເກວລ-ສທ຺ໂທ ສິຍາ. ອນຕ຺ຖນ຺ຕເຣນ ປນ ກປ຺ປ-ສທ຺ເທນ ປທວຑ຺ຒນໍ ກຕ຺ວາ ເກວລາ ເອວ ເກວລກປ຺ປາ. ຕຖາ ວາ ກປ຺ປນີຍຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເກວລກປ຺ປາ. ເຍຠຸຍ຺ຍຕາ ພຫຸລຠາໂວ. ອພ຺ຍາມິສ຺ສຕາ ວິຊາຕິເຍນ ອສງ຺ກໂຣ ສຸທ຺ຘຕາ. ອນຕິເຣກຕາ ຕໍມຕ຺ຕຕາ ວິເສສາຠາໂວ. ເກວລກປ຺ປນ຺ຕິ ເກວລໍ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກວລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິພ຺ພານໍ ສພ຺ພສງ຺ຂຕວິວິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ວິສໍໂຍຄາທິອເນກຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ເກວລໍ ເອຕສ຺ສ ອຘິຄຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ເກວລີ, ສຈ຺ຉິກຕນິໂຣໂຘ ຂີຓາສໂວ.

ກປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ປນາຍໍ ສອຸປສຄ຺ໂຄ ອນຸປສຄ຺ໂຄ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ໂອກປ຺ປນີຍປເທ ລພ຺ຠມານໍ ໂອກປ຺ປສທ຺ທມຕ຺ຕໍ ນິທສ຺ເສຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ກປ຺ປ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາເຣ ໂອກປ຺ປນີຍປທໍ ອນິທສ຺ສນເມວ ສິຍາ. ສມຓກປ຺ເປຫີຕິ ວິນຍສິທ຺ເຘຫິ ສມຓໂວຫາເຣຫິ. ນິຈ຺ຈກປ຺ປນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈກາລໍ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ນາມໍ. ນາມຎ຺ເຫຕໍ ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ, ຍທິທໍ ກປ຺ໂປຕິ. ກປ຺ປິຕເກສມສ຺ສູຕິ ກຕ຺ຕຣິກາຍ ເຉທິຕເກສມສ຺ສຸ. ທ຺ວງ຺ຄຸລກປ຺ໂປຕິ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກເວລາຍ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕາຍ ທ຺ວງ຺ຄຸລຕາວິກປ຺ໂປ. ເລໂສຕິ ອປເທໂສ. ອນວເສສໍ ຜຣິຕຸໍ ສມຕ຺ຖສ຺ສປິ ໂອຠາສສ຺ສ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ເອກເທສຜຣຓມ຺ປິ ສິຍາ, ອຍໍ ປນ ສພ຺ພໂສວ ຜຣີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສມນ຺ຕຕ຺ໂຖ ກປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ຄຫິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອນວເສສໍ ສມນ຺ຕໂຕ’’ຕິ.

ສມຓສຎ຺ຎາສມຸທາຈາເຣນາຕິ ‘‘ອຫໍ ສມໂຓ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎາສມຸຏ຺ຐິເຕນ ສມຸທາຈາເຣນ, ຕນ຺ນິມິຕ຺ເຕນ ວາ ຕພ຺ໂພຫາເຣນ. ປຸພ຺ພໂຍເຄຕິ ປຸພ຺ພໂຍຄກຖາຍໍ. ປປຎ຺ໂຈ ເອສາຕິ ເອໂສ ຕຸມ຺ເຫສຸ ອາຄເຕສຸ ຍຖາປວຕ຺ໂຕ ປຏິສນ຺ຖາໂຣ ກຖາສມຸທາຈາໂຣ ຈ ອມ຺ຫາກໍ ປປຎ຺ໂຈ. ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມເມວ ກໂຣມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຣິຍຠູມິໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ອນາຄາມິຜລໍ ອຘິຄໂຕ. ປກ຺ກຸສາຕິກຸລປຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ວິຠຊິຕ຺ວາຕິ ວິຠາຄໍ ກຕ຺ວາ. ຕຸຣິຕາລປນວເສນາຕິ ຕຸຣິຕໍ ອາລປນວເສນ. ເຕນ ທຸລ຺ລໂຠ ອຍໍ ສມໂຓ, ຕສ຺ມາ ສີຆມສ຺ສ ປຎ຺ໂຫ ກເຖຕພ຺ໂພ, ອິມິນາ ຈ ສີຆໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ຕຸຣິຕໍ ອາລປີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍຖາ ວາ’’ຕິອາທິນາ ປນ ວຈນາລງ຺ກາຣວເສນ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອາລປຕິ. ເອວມາຫາຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ເອວໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອໂວຈ.

ວມ຺ມິກປຣິຍາເຍນ ກຣຊກາຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ເທວຕາ ‘‘ອຍໍ ວມ຺ມິໂກ’’ຕິ ອາຫ. ຕາຍ ປນ ຠາວຕ຺ຖສ຺ສ ອຠາສິຕຕ຺ຕາ ສທ຺ທຕ຺ຖເມວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຸຣໂຕ ຐິຕໍ…ເປ… ອຍນ຺ຕິ ອາຫາ’’ຕິ ອໂວຈ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ມຓ຺ຑູກນ຺ຕິ ຖລມຓ຺ຑູກໍ. ໂສ ຫິ ອຸທ຺ຘຸມາຍິກາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ອຸທກມຓ຺ຑູໂກ. ຕສ຺ສ ນິວາສໂຕ ວາໂຕ ມາ ໂຂ ພາຘຍິຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອຸປຣິວາຕໂຕ ອປຄມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖໍ ປນາຍໍ ເທວຕາ ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ອິເມ ປຎ຺ເຫ ເຖຣສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂີຕິ? ເກຈິ ຕາວ ອາຫຸ – ຍຖາສຸຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຠາເວນ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຠາເນນ ອຸປເມຍ຺ຍຕ຺ຖໍ ມນສາ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ຠຄວາວ ອິມສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສຕິ. ສາ ຈ ເທສນາ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຍໍ ວມ຺ມິໂກ’’ຕິອາທິນາ ອຸປມາວເສເນວ ປນ຺ນຣສ ປຎ຺ເຫ ເຖຣສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິ. ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ກິຣ ພາຣາຓສິຍໍ ເອໂກ ເສຏ຺ຐິ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫນ຺ຕໍ ນິຘານໍ ນິທຫິຕ຺ວາ ປລິຆາທິອາກາຣານິ ການິຈິປິ ລງ຺ຄານິ ຕຕ຺ຖ ຐເປສິ. ໂສ ມຣຓກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາຍສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ມຍາ ນິຘານໍ ນິທຫິຕໍ, ຕໍ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກາລມກາສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຫາຍກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕກາເລ ຕໍ ຐານໍ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ນິຂນິຕ຺ວາ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ນາຄໍ ປສ຺ສິ, ນາໂຄ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຸເຂເນວ ຘນໍ ຄຓ຺ຫຕູ’’ຕິ ອປຄຈ຺ຉິ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ຕທາ ໂລເກ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ອຍໍ ປນ ເທວຕາ ຕທາ ພາຣາຓສິຍໍ ຄຫປຕິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຣິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ອຸຣໍ ທຕ຺ວາ ສາສເນ ປພ຺ພຊິໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ສຫາຍກຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມຓຘມ຺ມມກາສິ. ເຍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູ ນິສ຺ເສຓິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍຖາສຸຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຠາເວນ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ເທວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຠາເນນ ອິເມ ປຎ຺ເຫ ເອວໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເທວປຸຕ຺ເຕ ນິສ຺ສກ຺ກໍ ເທວປຸຕ຺ຕປຎ຺ຫຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ.

໒໕໑. ຈຕູຫິ ມຫາຠູເຕຫິ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ ຈາຕຸມຫາຠູຕິໂກ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕຸມຫາຠູຕມຍສ຺ສາ’’ຕິ. ວມຕິ ອຸຄ຺ຄິຣນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວນ຺ຕໂກຕິ ອຸຈ຺ຉຑ຺ຑໂກ. ວນ຺ຕຸສ຺ສໂຍຕິ ອຸປຈິກາຫິ ວນ຺ຕສ຺ສ ມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ຑສ຺ສ ອຸສ຺ສຍຠູໂຕ. ວນ຺ຕສິເນຫສມ຺ພທ຺ໂຘຕິ ວນ຺ເຕນ ເຂຬສິເນເຫນ ສມ຺ປິຓ຺ຑິໂຕ. ອສຸຈິກລິມລໍ ວມຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ມຸຂາທີຫິ ປາຓການໍ ນິຄ຺ຄມນໂຕ ປາຓເກ ວມຕີຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠເຕວ. ອຣິເຍຫິ ວນ຺ຕໂກຕິ ກາຍຠາວສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈປຣິຎ຺ຎາຍ ວາ ສພ຺ພສ຺ສປິ ເຕຠູມກຘມ຺ມຊາຕສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ສພ຺ໂພປິ ກາໂຍ ອຣິເຍຫິ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫາເນນ ວນ຺ໂຕ ເອວ. ຕໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ເຍຫິ ຕີຫິ ອຏ຺ຐິສເຕຫິ ອຸສ຺ສິໂຕ, ເຍຫິ ນ຺ຫາຣູຫິ ສມ຺ພທ຺ໂຘ, ເຍຫິ ມໍເສຫິ ອວລິຕ຺ໂຕ, ເຍນ ອລ຺ລຈມ຺ເມນ ປຣິໂຍນທ຺ໂຘ, ຍາຍ ຉວິຍາ ຣຎ຺ຊິໂຕ, ຕໍ ອຏ຺ຐິອາທິສພ຺ພໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິຣຕ຺ຕຕາຍວນ຺ຕເມວ. ‘‘ຍຖາ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພປມໂຕປິ ວມ຺ມິໂກ ວິຍ ວມ຺ມິໂກຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ.

ສມ຺ຠວຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ສມ຺ຠໂວ, ມາຕາເປຕ຺ຕິໂກ ສມ຺ຠໂວ ເອຕສ຺ສາຕິ ມາຕາເປຕ຺ຕິກສມ຺ຠໂວ. ຕສ຺ສ. ອຸປຈິຍຕິ ເອເຕນາຕິ ອຸປຈໂຍ’ ໂອທນກຸມ຺ມາສໍ ອຸປຈໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ໂອທນກຸມ຺ມາສູປຈໂຍ. ຕສ຺ສ. ອຘຸວສຠາວຕາຍ ອນິຈ຺ຈຘມ຺ມສ຺ສ, ເສທຄູຖ-ປິຕ຺ຕ-ເສມ຺ຫາທິ-ຘາຕຸກ຺ໂຂຠ-ຄຣຸຠາວທຸຄ຺ຄນ຺ຘານໍ ວິໂນທນາຍ ອຸຈ຺ຉາເທຕພ຺ພຘມ຺ມສ຺ສ, ປຣິໂຕ ສມ຺ພາຫເນນ ປຣິມທ຺ທິຕພ຺ພຘມ຺ມສ຺ສ, ຂເຓ ຂເຓ ຠິຊ຺ຊນສຠາວຕາຍ ເຠທນຘມ຺ມສ຺ສ, ຕໂຕ ເອວ ວິກິຣຓສຠາວຕາຍ ວິທ຺ຘໍສນຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຕນຸວິເລປເນນາຕິ ກາຍາວເລປເນນ ອຸຈ຺ຉາທນວິເລປເນນ. ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄາພາຘວິໂນທນຕ຺ຖາຍາຕິ ຕາທິສສມຸຏ຺ຐານ-ສຣີຣວິກາຣວິຄມາຍ. ຍສ຺ມາ ສຸກ຺ກໂສຓິຕໍ ອາຫາໂຣ, ອຸຈ຺ຉາທນໍ ປຣິມທ຺ທນຎ຺ຈ ຍຖາຣຫໍ ອຸປ຺ປາທສ຺ສ, ວຸຑ຺ຒິຍາ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ມາຕາເປຕ຺ຕິກ…ເປ… ກຖິໂຕ’’ຕິ. ອຸຈ຺ຈາວຈຠາໂວຕິ ຍຖາຣຫໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ – ໂອທນກຸມ຺ມາສູປຈຍ-ອຸຈ຺ຉາທນປຣິມທ຺ທນຄ຺ຄຫເຓຫິ ອຸຈ຺ຈຠາໂວ, ວຑ຺ຒີ. ມາຕາເປຕ຺ຕິກສມ຺ຠວຄ຺ຄຫເຓນ ສມຸທໂຍ. ອິຕເຣຫິ ອວຈຠາໂວ, ປຣິຫານິ, ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ ປກາສິໂຕ. ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ສຓ຺ຐປນມ຺ປິ ຫິ ວຏ຺ຏປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.

ໂກໂຘ ຘູໂມຕິ ເອຕ຺ຖ ຘູມປຣິຍາເຍນ ໂກຘສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຘູມ-ສທ຺ໂທ ໂກເຘ ວຕ຺ຕຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘູໂມ ວິຍ ຘູໂມ’’ຕິ. ຠສ຺ມນີຕິ ຠສ຺ມໍ. ໂມສວຊ຺ຊນ຺ຕິ ມຸສາວາໂທ. ຘູໂມ ເອວ ຘູມາຍິຕໍ. ອິຈ຺ຉາ ຘູມາຍິຕໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອິຈ຺ຉາຘູມາຍິຕາ, ປຊາ. ອິຈ຺ຉາຘູມາຍິຕສທ຺ທສ຺ສ ຕຓ຺ຫາຍ ວຸຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ເອວ. ຘູມາຍນ຺ໂຕຕິ ວິຕກ຺ກສນ຺ຕາເປນ ສໍຕປ຺ເປນ຺ໂຕ, ວິຕກ຺ເກນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປລິໂປຕິ ທຸກ຺ກຣມຫາກທ຺ທມໍ. ຕິມູລນ຺ຕິ ຕີຫິ ມູເລຫິ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ວິຍ ອຈລໍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣໂຊ ຈ ຘູໂມ ຈ ມຍາ ປກາສິຕາຕິ ຣຊສຠາວກຣຓຏ຺ເຐນ ‘‘ຣໂຊ’’ຕິ ຈ ຘູມສຠາວກຣຓຏ຺ເຐນ ‘‘ຘູໂມ’’ຕິ ຈ ມຍາ ປກາສິຕາ. ປກຕິຘູໂມ ວິຍ ອຄ຺ຄິສ຺ສ ກິເລສຄ຺ຄິຊາລສ຺ສ ປຎ຺ຎາຓຠາວໂຕ. ຘມ຺ມເທສນາຘູໂມ ຎາຓຄ຺ຄິສນ຺ຘີປນສ຺ສ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຠາວໂຕ. ອຍໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຘູມາຍນາຕິ ຍາ ທິວາ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມນ຺ເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຍໍ ອນຸວິຕກ຺ກນາ, ອຍໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຘູມາຍນາ.

ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ເຕ (ຈູຬນິ. ເມຕ຺ຕຄູມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໒໘) ອາຄຕນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຕຖາ ອາຣາຘນເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວເສນ. ຕເທກຏ຺ຐຕາຍ ວາ ຕທຎ຺ຎກິເລສານໍ. ສຸນ຺ທຣປຎ຺ໂຎຕິ ຎາຕຕີຣຓປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສຸນ຺ທຣປຎ຺ໂຎ.

ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ສຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ ສໍກິເລສຘມ຺ມານໍ ສສນໂຕ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ. ນ຺ຕິ ວີຣິຍໍ. ປຎ຺ຎາຄຕິກເມວ ປຎ຺ຎາຍ ຫິຕສ຺ເສວ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ໂລກິຍາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອາຣມ຺ຠກາເລ ໂລກິຍວີຣິຍໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ໂລກຸຕ຺ຕຣາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ໂລກຸຕ຺ຕຣວີຣິຍໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອຕ຺ຖທີປນາຕິ ອຸປເມຍ຺ຍຕ຺ຖທີປນີ ອຸປມາ.

ຄາມໂຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຄາມໂຕ. ມນ຺ເຕຕິ ອາຖພ຺ພນມນ຺ເຕ. ເຕ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຣຎ຺ເຎ ເອວ ວາເຈນ຺ຕິ ‘‘ມາ ອຎ຺ເຎ ອສ຺ໂສສຸ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ອກາສີຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂກຏ຺ຐາເສ ອກາສິ. ເອວເມຕ຺ຖ ວມ຺ມິກປຎ຺ຫສ຺ເສວ ວເສນ ອຸປມາ ອາຄຕາ, ເສສານໍ ວເສນ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ.

ລງ຺ຄນຏ຺ເຐນ ນິວາຣຓຏ຺ເຐນ ລງ຺ຄີ, ປລິໂຆ. ຎາຓມຸເຂຕິ ວິປສ຺ສນາຎາຓວີຖິຍໍ. ປຕຕີຕິ ປວຕ຺ຕຕິ. ກມ຺ມຏ຺ຐານອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາວເສນາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫເນນ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖປຣິປຸຈ຺ຉາວເສນ ເຈວ ວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາຕ-ອຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉຍ-ປຣິປຸຈ຺ຉາວເສນ ຈ. ສພ຺ພໂສ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉາ ຫິ ປຣິປຸຈ຺ຉາ. ວິປສ຺ສນາ ຈ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ສພ຺ພເຕຠູມກຘມ຺ມານໍ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ວິປສ຺ສນາວເສນ ອວິຊ຺ຊາປຫານມາຫ, ອຸປຣິກຕ຺ຕພ຺ພສພ຺ຠາວໂຕ ນ ຕາວ ມຄ຺ຄວເສນ.

ວລ຺ລິອນ຺ຕເຣ ວາຕິ ວາ-ສທ຺ໂທ ປໍສຸອນ຺ຕເຣ ວາ ມຕ຺ຕິກນ຺ຕເຣ ວາຕິ ອວຸຕ຺ຕວິກປ຺ປຕ຺ໂຖ. ຈິຕ຺ຕາວິລມຕ຺ຕໂກວາຕິ ຈິຕ຺ຕກ຺ໂຂຠມຕ຺ຕໂກວ. ອນິຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ປຏິສງ຺ຂານພເລນ ອນິວາຣິໂຕ. ມຸຂວິກຸລນໍ ມຸຂສງ຺ໂກໂຈ. ຫນຸສຎ຺ໂຈປນໍ ປາເປຕິ ອນ຺ໂຕຊປ຺ປນາວຕ຺ຖາຍໍ. ທິສາ ວິໂລກນໍ ປາເປຕິ ຍຕ຺ຖ ພາເຘຕພ຺ໂພ ຐິໂຕ, ຕໍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ນິວາຣກປຣິວາຣຓຕ຺ຖໍ. ທຓ຺ຑສຕ຺ຖາຠິນິປາຕນ຺ຕິ ທຓ຺ຑສຕ຺ຖານໍ ປຣສ຺ສ ອຸປຣິ ນິປາຕນາວຕ຺ຖໍ. ເຍນ ໂກເຘນ ອນິຄ຺ຄຫິເຕນ ມາຕາທິກໍ ອຆາເຕຕພ຺ພໍ ອຸຄ຺ຆາເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ ວຕ ມຍາ ກຕ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ຫນຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣຆາຕນມ຺ປິ ອຕ຺ຕຆາຕນມ຺ປິ ປາເປຕີ’’ຕິ. ເຍນ ວາ ປຣສ຺ສ ຫຎ຺ຎມານສ຺ສ ວເສນ ຆາຕໂກປິ ຆາຕນໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕາທິສສ຺ສ ວເສນາຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂກຘສາມຎ຺ເຎນ ເຫຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣໍ ຆາເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ຆາເຕຕີ’’ຕິ. ປຣມຸສ຺ສທຄໂຕຕິ ປຣມຸກ຺ກໍສຄໂຕ. ທຬ຺ຫໍ ປຣິສ຺ສຍມາວຫຕາຍ ໂກໂຘວ ໂກຘູປາຍາໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ພລວປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ.

ທ຺ເວຘາປຖສມາ ໂຫຕິ ອປ຺ປຏິປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາວໂຕ.

ກຸສລຘມ຺ໂມ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ ນີວຣເຓຫິ ນິວາຣິຕປຣມຕ຺ຕາ. ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ວິປສ຺ສນໍ ຠາວຍໂຕ ປຐມໍ ສມເຖນ ນີວຣຓວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ ໂຫຕິ, ວິປສ຺ສນາ ປນ ຕທງ຺ຄວເສເນວ ຕານິ ນີຫຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິກ຺ຂມ຺ຠນຕທງ຺ຄວເສນາ’’ຕິ.

‘‘ກຸມ຺ໂມວ ອງ຺ຄານິ ສເກ ກປາເລ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໗) ກຸມ຺ມສ຺ສ ອງ຺ຄຠາເວນ ວິເສສໂຕ ປາທສີສານິ ເອວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ເຈວ ອງ຺ຄານິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ວິປສ຺ສນາຈາຣສ຺ສ ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາ ອຘິກາຣໂຕ ສມ຺ມສນີຍານເມວ ຘມ຺ມານໍ ອິຘ ຄຫຓນ຺ຕິ ‘‘ສພ຺ເພປິ ສງ຺ຂຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວິເສສໍ ກຕ຺ວາວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ.

ສຸນນ຺ຕິ ໂກຏ຺ຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສູນາ, ອຘິກຸຏ຺ຏນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສູນາຍ ອຸປຣີ’’ຕິ. ອສິນາຕິ ມໍສກນ຺ຕເນນ. ຆາຕິຍມານາຕິ ຫຎ຺ຎມານາ ວິພາຘິຍມານາ. ວຕ຺ຖຸກາມານໍ ອຸປຣິ ກຕ຺ວາຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ຐເປຕ຺ວາ ເຕ ອຈ຺ຈາຘານໍ ກຕ຺ວາ. ກນ຺ຕິຕາຕິ ຉິນ຺ທິຕາ. ໂກຏ຺ຏິຕາຕິ ພິລໂສ ວິຠຊິຕາ. ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານນ຺ຕິ ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ.

ສມ຺ມຕ຺ຕາຕິ ມຸຈ຺ຉິຕາ ສມ຺ມູຬ຺ຫາ. ນນ຺ທີຣາຄໍ ອຸປຄມ຺ມ ວຏ຺ຏໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມູຬ຺ຫຕ຺ຕາ ເອວອາທີນວໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ນນ຺ທີຣາຄສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປຣິພ຺ຣູເຫນ຺ຕິ. ນນ຺ທີຣາຄພທ຺ຘາຕິ ນນ຺ທີຣາເຄ ລຄ຺ຄຕ຺ຕາ ເຕນ ພທ຺ຘາ. ວຏ຺ເຏ ລຄ຺ຄນ຺ຕີຕິ ເຕຠູມເກ ວຏ຺ເຏ ສຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຊ຺ຊຕ຺ຕາ ເອວ ທຸກ຺ຂໍ ປຕ຺ວາປິ ນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນ຺ຕິ ນ ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ຕິ. ອິຘ ອນວເສສປ຺ປຫານໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄນ ນນ຺ທີຣາຄປ຺ປຫານໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ.

ອນງ຺ຄຓສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໖໓) ປກາສິໂຕ ເອວ ‘‘ຉນ຺ທາທີຫິ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ. ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ ‘‘ນໂມ ກໂຣຫີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໙, ໒໕໑) ວຸຕ຺ຕນມກ຺ກາຣສ຺ສ ກຣຓາກາຣທສ຺ສນໍ. ໂພຘາຍາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈສມ຺ໂພຘາຍ. ຕຖາ ທມຖສມຖຕຣຓປຣິນິພ຺ພານານິ ອຣິຍມຄ຺ຄວເສນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ສມຖປຣິນິພ຺ພານານິ ປນ ອນຸປາທິເສສວເສນປິ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອໂຫສີຕິ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອໂຫສິ. ເອຕສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສາຕິ ເອຕສ຺ສ ປນ຺ນຣສມສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ອິຕເຣສຸປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຂີຓາສວຄຸເຓຫິ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປນ຺ໂຕ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປສິ, ນ ປຸຈ຺ຉິຕານຸສນ຺ຘິນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນນຸ ຈ ປຸຈ຺ຉາວເສນາຍໍ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາຕິ? ສຈ຺ຈໍ ອາຣທ຺ຘາ, ເອວໍ ປນ ‘‘ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ນິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ‘‘ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິວເສນ ນິຏ຺ຐປິຕາ’’ຕິ. ອນ຺ຕຣປຸຈ຺ຉາວເສນ ເທສນາຍ ອປຣິວຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ຠານຸຣູປເມວ ປນ ເທສນາ ນິຏ຺ຐປິຕາ.

ວມ຺ມິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.