໒. ອລຄທ຺ທູປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໔. ພາຘຍິໍສູຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໔໑໗) ຫນິໍສຸ. ຕໍຕໍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິພນ຺ຘນວເສນ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ເວມຊ຺ເຌ ເອຕິ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ອນ຺ຕຣາໂຍ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິອນຕ຺ໂຖ, ອນຕິກ຺ກມນຏ຺ເຐນ ຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕຣາເຍ ນິຍຸຕ຺ຕາ, ອນ຺ຕຣາຍໍ ວາ ຜລໍ ອຣຫນ຺ຕິ, ອນ຺ຕຣາຍສ຺ສ ວາ ກຣຓສີລາຕິ ອນ຺ຕຣາຍິກາ. ເຕນາຫ ‘‘ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອນ຺ຕຣາຍິກາ’’ຕິ. ອານນ຺ຕຣິຍຘມ຺ມາຕິ ອານນ຺ຕຣິຍສຠາວເຈຕນາຘມ຺ມາ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ຈຸຕິອນນ຺ຕຣຜລໍ ອນນ຺ຕຣໍ ນາມ, ຕສ຺ມິໍ ອນນ຺ຕເຣ ນິຍຸຕ຺ຕາ, ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕເນນ ອນນ຺ຕຣກຣຓສີລາ, ອນນ຺ຕຣປໂຍຊນາຕິ ວາ ອານນ຺ຕຣິກາ, ເຕ ເອວ ອານນ຺ຕຣິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ກມ຺ມານິ ເອວ ອນ຺ຕຣາຍິກາຕິ ກມ຺ມນ຺ຕຣາຍິກາ. ໂມກ຺ຂສ຺ເສວ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຕິ, ນ ສຄ຺ຄສ຺ສ ມິຈ຺ຉາຈາຣລກ຺ຂຓາຠາວໂຕ. ນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕຠາໂວ ອຕ຺ຖິ. ປາກຕິກຠິກ຺ຂຸນີວເສນ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຣິຍາຍ ປນ ປວຕ຺ຕໍ ອປາຍສໍວຕ຺ຕນິຍເມວ. ນນ຺ທມາຓວໂກ ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນໍ. ອຸຠິນ຺ນໍ ສມານຈ຺ຉນ຺ທຕາວເສນ ວາ ອສຄ຺ຄນ຺ຕຣາຍິກຕາ, ໂມກ຺ຂນ຺ຕຣາຍິກຕາ ປນ ໂມກ຺ຂຕ຺ຖປຏິປຕ຺ຕິຍາ ວິທູສນໂຕ, ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປນ ປວຕ຺ຕິຍໍ ສຄ຺ຄນ຺ຕຣາຍິກຕາປິ ນ ສກ຺ກາ ນິວາເຣຕຸນ຺ຕິ. ອເຫຕຸກທິຏ຺ຐິອກິຣິຍທິຏ຺ຐິນຕ຺ຖິກທິຏ຺ຐິໂຍວ ນິຍຕຠາວໍ ປຕ຺ຕາ ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຘມ຺ມາ. ປຏິສນ຺ຘິຘມ຺ມາຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມາຫ. ປຓ຺ຑກາທິຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ສພ຺ພາຍປິ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຍາ ວິປາກນ຺ຕຣາຍິກຠາວໂຕ. ຍາ ຫິ ອຣິເຍ ອຸປວທຕິ, ສາ ເຈຕນາ ອຣິຍູປວາທຘມ຺ມາ. ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ຂມາປນໂຕ ອຸປຣິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ມຫາສີຫນາທສ຺ສ ລີນຕ຺ຖປກາສເນ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຍາວ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ປຏິຊານາຕິ ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ໂນ. ນ ວຸຏ຺ຐາຕິ ເສສໍ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິໍ. ນ ເທເສຕິ ລຫຸກາປຕ຺ຕິໍ.

ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຣິຏ຺ໂຐ. ຣເສນ ຣສໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອນວຊ຺ເຊນ ປຈ຺ຈຍປຣິຠຸຎ຺ຊນຣເສນ ສາວຊ຺ຊໍ ກາມຄຸຓປຣິໂຠຄຣສໍ ສມາເນຕ຺ວາ. ອຸປເນນ຺ໂຕ ວິຍາຕິ ພນ຺ຘນໍ ອຸປເນນ຺ໂຕ ວິຍ. ‘‘ຆເຏນ຺ໂຕ ວິຍາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ອຸປສໍຫຣນ຺ໂຕ ວິຍາຕິ ສທິສຕໍ ອຸປສໍຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ເອກນ຺ຕສາວຊ຺ເຊ ອນວຊ຺ຊຠາວປກ຺ເຂເປນ. ປາປກນ຺ຕິ ລາມກຏ຺ເຐນ ທຸຄ຺ຄຕິສມ຺ປາປນຏ຺ເຐນ ຈ ປາປກໍ. ເສຕຸກຣຓວເສນ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ພນ຺ຘນ຺ເຕນ ວິຍ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ‘‘ສາວຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐໍ ‘‘ອນວຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ຄຫເຓນ ເຕນ ປຏິວິຣຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ. ເອກນ຺ຕໂຕ ອນນ຺ຕຣາຍິກນ຺ຕິ ຄຫເຓນ ເວສາຣຊ຺ຊຎາຓໍ ປຏິພາຫນ຺ໂຕ. ກາມກຓ຺ຏເກຫິ ອຣິຍມຄ຺ຄສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິ ນ ອຸປກ຺ກິລິສ຺ສຕີຕິ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ອຣິຍມຄ຺ເຄ ຂາຓຸກຓ຺ຏກາທີນິ ປກ຺ຂິປນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຐມປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປທສງ຺ຂາເຕ, ‘‘ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປຫາຍາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໘, ໑໙໔) ອາທິເທສນາສງ຺ຂາເຕ ຈ ອາຓາຈກ຺ເກ.

ປຸຈ຺ຉມານາ ສມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ນາມ. ປຸຈ຺ຉາ ຫິ ອນຸໂຍໂຄຕິ. ເຕນາຘິຄຕາຍ ລທ຺ຘິຍາ ອນຸວຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຈນຸຠາສເນນ ປຸນ ປຏິຊານາປນໍ ປຕິຏ຺ຐາປນໍ, ຕໍ ປນສ຺ສ ອາທາຍ ສມາທາປນໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມນຸຄາຫນ຺ຕິ ນາມາ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ປນ ລທ຺ຘິຍາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕາຍ ວຸຈ຺ຈມານມ຺ປິ ກາຣຓໍ ກາຣຓປຕິຣູປກເມວາຕິ ຕສ຺ສ ປຸຈ຺ຉນໍ ສມນຸຠາສນໍ. ອນຸທຫນຏ຺ເຐນ ອນຸປາຍປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ປຕິ ອາຍຕິຎ຺ຈ ອນຸທຫນຏ຺ເຐນ. ມຫາຠິຕາປນຏ຺ເຐນ ອນວຏ຺ຐິຕສຠາວຕາຍ. ອິຕ຺ຕຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ມຸຫຸຕ຺ຕຣມຓີຍຕາຍ. ຕາວກາລິກຏ຺ເຐນ ປເຣຫິ ອຠິຠວນີຍຕາຍ. ສພ຺ພງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄປລິຠຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ເຉທນເຠທນາທິອຘິກຣຓຠາເວນ. ອຸຄ຺ຆາຏສທິສຕາຍ ອຘິກຸຏ຺ຏນຏ຺ເຐນ. ອວເຓ ວຓໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ອນຸປວິສນສຠາວຕາຍ ວິນິວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກອນຕ຺ຖນິມິຕ຺ຕຕາຍ ສາສງ຺ກສປ຺ປຏິຠຍຏ຺ເຐນ.ທິຏ຺ຐິຖາເມນາຕິ ຕສ຺ສາ ທິຏ຺ຐິຍາ ຖາມຄຕຠາເວນ. ທິຏ຺ຐິປຣາມາເສນາຕິ ທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕປຣາມສເນນ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ຫິ ຘມ຺ມສຠາວໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣໂຕ ອາມສເນນ ປຣາມາໂສ. ອຠິນິວິສ຺ສາຕິ ຕຓ຺ຫາຠິນິເວສປຸພ຺ພງ຺ຄເມນ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວເສນ ‘‘ອິທເມເວຕ຺ຖ ຕຖ’’ນ຺ຕິ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ. ຍສ຺ມາ ຫິ ອຠິນິເວສນໍ ຕຕ຺ຖ ອຠິນິວິຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕິ.ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ’’ຕິ.

໒໓໕. ນຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕຸກາໂມປີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິໍ ນິຄຸເຫຕຸກາມຕາຍ ອວຊານິຕຸກາໂມປິ. ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ ປຏິຊານາຕິ. ທ຺ເວ ກຖາຕິ ວິສໍວາທນກຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອຠູຕກຖາ ຫິ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕາ ຠູຕກຖາຍ ວເສນ ທ຺ເວ ກຖາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໒໓໖. ກສ຺ສ ໂຂ ນາມາຕິ ອິມິນາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ມມ ຕຸຍ຺ຫໍ ຕາທິສສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມເທສນາ ນາມ ຠູຕປຸພ຺ພາ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ວາ’’ຕິອາທິ.

ຎາຓມຍາ ອຸສ຺ມາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸສ຺ມີ, ຕຖາຣູເປຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອນຸສ຺ມີກໂຕ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ປຏິເວຘຄພ຺ໂຠອປິ ອຸສ຺ມີກໂຕຕິ ວິກຕຠາວໂຕ ປຎ຺ຎາພີຊມສ຺ສ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອປິ ນຸ ອຕ຺ຖີຕິ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເຕ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕາ ວທນ຺ຕິ ຐານຄເຕນ ທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ຎາຓຸປຫຕຠາວໍ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ. ນິຕ຺ເຕຊຠູໂຕຕິ ນິຕ຺ເຕຊໍ ຠູໂຕ ເຕໂຊຫານິປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ສມ຺ມຸຂາ ໂອໂລເກຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ອໂຘມຸໂຂ. ສຫຘມ຺ມິກໍ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸໍ ອວິສຫນໂຕ ອປ຺ປຏິຠາໂນ. ສມ຺ປຕ຺ຕູປຄນ຺ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕິອາວຫໍ. ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠນ຺ໂຕຕິ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ.

໒໓໗. ອນ຺ຕຣາຍກຣລທ຺ຘິຍາ ສຠາວວິຠາວເນນ ປຣິສໍ ໂສເຘຕິ. ນິສ຺ສາເຣຕິ ນີຫຣຕິ ອວິສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິຕາຍ. ກສ຺ສຈິ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ. ຕສ຺ສ ຫິ ເອວໍ ຠເວຍ຺ຍ ‘‘ສຫສາ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ. ນ ຫິ ກທາຈິ ພຸທ຺ຘານໍ ສຫສາ ກິຣິຍາ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ອສ຺ສາຕິ ‘‘ກສ຺ສຈີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸສ຺ສ. ສຸຕ຺ວາປິ ຕຸຓ຺ຫີຠາວໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຖາປິ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຣິກປ຺ປນໍ. ນ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປຣິສາຍ ລທ຺ຘິໍ ໂສເຘຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ລທ຺ຘິໍ ປກາເສນ຺ໂຕຕິ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາວເສນ ປກາເສນ຺ໂຕ. ສຎ຺ຎາວິຕກ຺ເກຫີຕິ ສຸຠນິມິຕ຺ຕານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫາທິວເສນ ປວຕ຺ເຕຫິ ສຎ຺ຎາວິຕກ຺ເກຫິ. ເຕນາຫ ‘‘ກິເລສກາມສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕຫີ’’ຕິ. ເມຖຸນສມາຈາຣນ຺ຕິ ອິທໍ ອຘິກາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທຎ຺ຎມ຺ປິ ປນ – ‘‘ອປິຈ ໂຂ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອຸຈ຺ຉາທນໍ ປຣິມທ຺ທນໍ ນຫາປນໍ ສມ຺ພາຫນໍ ສາທິຍຕີ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໗.໕໐) ອາຄຕໍ ວິສຠາຄວຕ຺ຖຸວິສຍໍ ອາມິສປຣິໂຠຄໍ. ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ກາເມຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ກາມສຎ຺ຎາຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ກາມວິຕກ຺ເກຫິ ສມາຈຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

໒໓໘. ໂຍນິໂສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ຉນ຺ທຣາໂຄຕິ ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາໂຄ, ຕໍ ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາຄໍ. ກທາຈິ ອຸໂປສຖິກຠາເວນ ສມາທິນ຺ນສີລາປິ ໂຫນ຺ຕິ ກທາຈິ ໂນຕິ ອນິພທ຺ຘສີລານໍ ຄຫຏ຺ຐານໍ. ສີລສມາທານຠາວໂຕ ອນ຺ຕຣາຍກຣໍ. ວຕ຺ຖຸກາມານໍ ສຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠຄຎ຺ຈ. ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາວຣຓກຣໍ. ປຈ຺ຈຍານໍ ສຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠຄຎ຺ຈ. ອຍໍ ອຣິຏ຺ໂຐ ທຸຄ຺ຄຫິຕາຍ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ວເສນ ອມ຺ເຫ ເຈວ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂຕິ, ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ຂນຕິ, ພຫຸຎ຺ຈ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕີຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຎາ ມາ ໂຫນ຺ຕູຕິ ທຸຄ຺ຄຫິຕາຍ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ໂທສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ເຈວ ວາຈຸຄ຺ຄຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຘາເຣນ຺ຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິອາທິນາ ນວປ຺ປເຠທມ຺ປິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ ປຣິຍາທິຍຕິ. ກຖໍ ສຸຕ຺ຕໍ ນວປ຺ປເຠທໍ? ສຄາຖກຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ, ນິຄ຺ຄາຖກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ຕທຸຠຍວິນິມຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕໍ ອຸທານາທິວິເສສສຎ຺ຎາວິຣຫິຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຍໍ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄໍ ສິຍາ, ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕາທີນຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄສງ຺ຄໂຫ ນ ສິຍາ ຄາຖາຠາວໂຕ ຘມ຺ມປທາທີນໍ ວິຍ, ເຄຍ຺ຍງ຺ຄສງ຺ຄໂຫ ວາ ສິຍາ ສຄາຖກຕ຺ຕາ ສຄາຖາວຄ຺ຄສ຺ສ ວິຍ, ຕຖາ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄາທີສຸ ສຄາຖກປ຺ປເທສານນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ –

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎວິຘິ, ວິເສສວິຘໂຍ ປເຣ;

ສນິມິຕ຺ຕາ ນິຣູຬ຺ຫຕ຺ຕາ, ສຫຕາຎ຺ເຎນ ນຎ຺ຎໂຕ. (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.ນິທານກຖາວຓ຺ຓນາ; ອ. ນິ. ຏີ. ໒.໔.໖; ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.ພາຫິຣນິທານກຖາ);

ສພ຺ພສ຺ສປິ ຫິ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຍໍ ສາມຎ຺ຎວິຘິ. ເຕເນວາຫ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ເນຕ຺ຕິຍໍ (ເນຕ຺ຕິ. ໑.ສງ຺ຄຫວາຣ) ‘‘ນວວິຘສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິເຍຏ຺ຐີ’’ຕິ. ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຸຕ຺ຕາຄຕໍ ສຸຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນໍ (ປາຈິ. ໖໕໕, ໑໒໔໒), ສກວາເທ ປຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕສຕານີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ; ກຖາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ) ເອວມາທິ ຈ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘກໍ. ຕເທກເທເສສຸ ປນ ເຄຍ຺ຍາທໂຍ ວິເສສວິຘໂຍ ເຕນ ເຕນ ນິມິຕ຺ເຕນ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ຕຖາ ຫິ ເຄຍ຺ຍສ຺ສ ສຄາຖກຕ຺ຕໍ ຕພ຺ຠາວນິມິຕ຺ຕໍ. ໂລເກປິ ຫິ ສສິໂລກໍ ສຄາຖກໍ ວາ ຈຸຓ຺ຓິຍຄນ຺ຖໍ ‘‘ເຄຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຄາຖາວິຣເຫ ປນ ສຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຠາໂວ ເວຍ຺ຍາກຣຓສ຺ສ ຕພ຺ຠາວນິມິຕ຺ຕໍ. ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນຎ຺ຫິ ‘‘ພ຺ຍາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພ຺ຍາກຣຓເມວ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສຄາຖກາທີນມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕານໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ ເຄຍ຺ຍາທິສຎ຺ຎານໍ ອໂນກາສຠາວໂຕ, ‘‘ຄາຖາວິຣເຫ ສຕີ’’ຕິ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ ຈ. ຕຖາ ຫິ ຘມ຺ມປທາທີສຸ ເກວລໍ ຄາຖາພນ຺ເຘສຸ, ສຄາຖກຕ຺ເຕປິ ໂສມນສ຺ສຎາຓມຍິກຄາຖາຍຸຕ຺ເຕສຸ, ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ’’ນ຺ຕິ (ອິຕິວຸ. ໑) ອາທິວຈນສມ຺ພນ຺ເຘສຸ, ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕສຸ ຈ ສຸຕ຺ຕວິເສເສສຸ ຍຖາກ຺ກມໍ ຄາຖາ-ອຸທານ-ອິຕິວຸຕ຺ຕກ-ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມ-ສຎ຺ຎາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ຕຖາ ສຕິປິ ຄາຖາພນ຺ຘຠາເວ ຠຄວໂຕ ອຕີຕາສຸ ຊາຕີສຸ ຈຣິຍານຸຠາວປ຺ປກາສເກສຸ ຊາຕກສຎ຺ຎາ, ສຕິປິ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນຠາເວ ສຄາຖກຕ຺ເຕ ຈ ເກສຸຈິ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ເວທສ຺ສ ລຠາປນໂຕ ເວທລ຺ລສຎ຺ຎາ ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ເອວໍ ເຕນ ເຕນ ສຄາຖກຕ຺ຕາທິນາ ນິມິຕ຺ເຕນ ເຕສຸ ເຕສຸ ສຸຕ຺ຕວິເສເສສຸ ເຄຍ຺ຍາທິສຎ຺ຎາ ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ວິເສສວິຘໂຍ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄໂຕ ປເຣ ເຄຍ຺ຍາທໂຍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ເຄຍ຺ຍງ຺ຄາທິນິມິຕ຺ຕຣຫິຕໍ, ຕໍ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄໍ ວິເສສສຎ຺ຎາປຣິຫາເຣນ ສາມຎ຺ຎສຎ຺ຎາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕຕິ. ນນຸ ຈ ສຄາຖກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ, ນິຄ຺ຄາຖກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄໍ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ໂຈທນາ ຕທວຕ຺ຖາ ເອວາຕິ? ນ ຕທວຕ຺ຖາ ໂສຘິຕຕ຺ຕາ. ໂສຘິຕຎ຺ຫິ ປຸພ຺ເພ ‘‘ຄາຖາວິຣເຫ ສຕິ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນຠາໂວ ເວຍ຺ຍາກຣຓສ຺ສ ຕພ຺ຠາວນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄາຖາຠາວໂຕ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕາທີນໍ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄສງ຺ຄໂຫ ນ ສິຍາ’’ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໕.໑; ສຸ. ນິ. ໒໖໑), ຕໍ ນ, ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ. ນິຣຸຬ຺ໂຫ ຫິ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕາທີນໍ ສຸຕ຺ຕຠາໂວ. ນ ຫິ ຕານິ ຘມ຺ມປທພຸທ຺ຘວໍສາທໂຍ ວິຍ ຄາຖາຠາເວນ ປຎ຺ຎາຕານິ, ກິນ຺ຕຸ ສຸຕ຺ຕຠາເວເນວ. ເຕເນວ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສຸຕ຺ຕນາມກ’’ນ຺ຕິ ນາມຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຄາຖກຕ຺ຕາ ເຄຍ຺ຍງ຺ຄສງ຺ຄໂຫ ສິຍາ’’ຕິ, ຕທປິ ນຕ຺ຖິ, ຍສ຺ມາ ສຫຕາຎ຺ເຎນ. ສຫ ຄາຖາຫີຕິ ຫິ ສຄາຖກໍ, ສຫຠາໂວ ຈ ນາມ ອຕ຺ຖໂຕ ອຎ຺ເຎນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕາທີສຸ ຄາຖາວິນິມຸຕ຺ໂຕ ໂກຈິ ສຸຕ຺ຕປເທໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ‘‘ສຫ ຄາຖາຫີ’’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ນ ຈ ສມຸທາໂຍ ນາມ ໂກຈິ ອຕ຺ຖິ. ຍທປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄາທີສຸ ສຄາຖກປ຺ປເທສານໍ ເຄຍ຺ຍງ຺ຄສງ຺ຄໂຫ ສິຍາ’’ຕິ, ຕທປິ ນ ອຎ຺ຎໂຕ. ອຎ຺ຎາ ເອວ ຫິ ຕາ ຄາຖາ ຊາຕກາທິປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ, ອໂຕ ນ ຕາຫິ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄາທີນໍ ເຄຍ຺ຍງ຺ຄຠາໂວຕິ. ເອວໍ ສຸຕ຺ຕາທີນໍ ອງ຺ຄານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສງ຺ກຣາຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຕ຺ຖຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ຖຠູຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ອຕ຺ຖໍ. ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ເກຈິ ວິປລ຺ລາສວເສນ ‘‘ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ອຕ຺ຖຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ກາຣຓຠູຕໍ ອຕ຺ຖໍ, ສີລໍ ສມາຘິສ຺ສ ກາຣຓໍ, ສມາຘິ ວິປສ຺ສນາຍາຕິ ເອວໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກາຣຓຠູຕໍ ອຕ຺ຖໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສີລ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເຕເນຕໍ ທສ຺ເສຕິ – ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສີລໍ ກຖິຕໍ, ຕຎ຺ຈ ຍາວເທວ ສມາຘຕ຺ຖໍ, ສມາຘິ ວິປສ຺ສນຕ຺ໂຖ, ວິປສ຺ສນາ ມຄ຺ຄຕ຺ຖາ, ມຄ຺ໂຄ ຜລຕ຺ໂຖ, ວຏ຺ຏໍ ກຖິຕໍ ຍາວເທວ ວິວຏ຺ຏາຘິຄມຕ຺ຖນ຺ຕິ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ. ເອວໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ອຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຠາສິຕຕ຺ຖປໂຍຊນຕ຺ຖານໍ ຄຫິຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ນ ວິຈາເຣນ຺ຕິ, ນິຊ຺ຌານປຎ຺ຎາກ຺ຂມາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ນິຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍ ໂຣເຈຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຕິ ເອວໍ ເອຕາຍ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ວາທປ຺ປໂມກ຺ຂານິສໍສາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຣິ ປເຣຫິ ອາໂຣປິຕວາທສ຺ສ ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ໂມກ຺ຂປໂຍຊນາ ຫຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ. ວາທປ຺ປໂມກ຺ໂຂ ວາ ນິນ຺ທາປໂມກ຺ໂຂ. ຍສ຺ສ ຈາຕິ ຍສ຺ສ ຈ ສີລາທິປູຣເຓນ ປຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ, ມຄ຺ຄສ຺ສ ວາ ຕທຘິຄເມນ ປຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ, ຜລສ຺ສ ວາ ຕທຘິຄເມນ ປຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ, ອນຸປາທາວິໂມກ຺ຂສ຺ສ ວາ ອຕ຺ຖາຍ. ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ, ຎາເຍນ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນານຸໂຠນ຺ຕິ ນ ວິນ຺ທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ເຕ ຘມ຺ມາ ທຸຄ຺ຄຫິຕາ ອຸປາຣມ຺ຠມານທປ຺ປມກ຺ຂປຬາສາທິເຫຕຸຠາເວນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

໒໓໙. ອລໍ ປຣິຍຕ຺ໂຕ ຄໂທ ອສ຺ສາຕິ ອລຄທ຺ໂທ ອນຸນາສິກໂລປໍ ທ-ກາຣາຄມຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ. ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂກນ຺ຕາຣໂຕ ນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ ປຣິຍຕ຺ຕິ ນິຕ຺ຖຣຓປຣິຍຕ຺ຕິ. ຠຓ຺ຑາຄາເຣ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ, ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ວິຍ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ, ຘມ຺ມຣຕນານຸປາລໂກ. ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຖໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກສ຺ເສວ ສໂຕ ປຣິຍຕ຺ຕິ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກປຣິຍຕ຺ຕິ. ‘‘ວໍສານຸຣກ຺ຂໂກວາ’’ຕິ ອວຘາຣຓໍ ສີຫາວໂລກນຎາເຍນ ຕນ຺ຕິຘາຣໂກວ ປເວຓິປາລໂກວາຕິ ປຸຣິມປທທ຺ວເຍປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ຍທິ ຕນ຺ຕິຘາຣຓາທິອຕ຺ຖໍ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ປຣິຍາປຸຓນໍ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກປຣິຍຕ຺ຕິ, ກສ຺ມາ ‘‘ຂີຓາສວສ຺ສາ’’ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສປິ ອຍໍ ນໂຍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ໂຍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອຕ຺ຕໂນ ຐາເນຕິ ນິຕ຺ຖຣຓຏ຺ຐາເນ. ກາມໍ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ‘‘ປເວຓິໍ ປາເລສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຊ຺ຌາສເຍນ ປຣິຍາປຸຓາຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ປນ ຠວກນ຺ຕາຣໂຕ ອນິຕ຺ຕິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ສາ ປຣິຍຕ຺ຕິ ນິຕ຺ຖຣຓປຣິຍຕ຺ຕິ ເອວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ.

ນິຊ຺ຌານໍ ຂມນ຺ຕີຕິ ນິຊ຺ຌານປຎ຺ຎໍ ຂມນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາຄເຕ ສີລາທິຘມ຺ເມ ນິຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍ ໂຣເຈຕ຺ວາ ຍາຖາວໂຕ ຄເຫຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຘ ສີລ’’ນ຺ຕິອາທິ. ນ ເກວລໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ມຄ຺ຄຠາວນາຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາ, ປຣວາທນິຄ຺ຄຫສກວາທປຕິຏ຺ຐາປນາທີນິປິ ອິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຣວາເທ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຣປ຺ປວາທໍ ສຫຘມ຺ເມນ ສຸນິຄ຺ຄຫໍ ນິຄ຺ຄຫິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໖໘). ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິວິນິເວຐນາທິວເສນ ອິຈ຺ຉິຕໍ ອິຈ຺ຉິຕໍ ປາຬິປເທສໍ. ໂມເຈຕຸນ຺ຕິ ອປເນຕຸໍ. ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ອສໍວຕ຺ຕນມ຺ປິ ຕທຠາເວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຫິຕສຸຂສ຺ສ ກາຣຓເມວ ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ຠາວໂຕຕິ. ສຸຄ຺ຄຫິຕອລຄທ຺ທສ຺ສປິ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

໒໔໐. ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອຸຕ຺ຕໂຣ, ສິນນ຺ຕິ ພນ຺ຘນ຺ຕີຕິ ເສຕຸ, ອຸຕ຺ຕໂຣ ຈ ໂສ ເສຕຸ ຈາຕິ ອຸຕ຺ຕຣເສຕຸ. ກູລໍ ປຣຕີຣໍ ວຫຕິ ປາເປຕີຕິ ກຸລ຺ລໍ. ກລາປໍ ກຕ຺ວາ ພທ຺ໂຘຕິ ເວຬຸນຬາທີຫິ ກລາປວເສນ ພທ຺ໂຘ. ອຓຸນ຺ຕິ ອິທໍ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິອາຣມ຺ມຓໍ ສຎ຺ໂຎຊນໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຖູລນ຺ຕິ ອິຕຣໍ. ທິຏ຺ຐິນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕທສ຺ສນໍ, ວິປສ຺ສນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເອວໍ ປຣິໂຍທາຕນ຺ຕິ ເຕຠູມເກສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຎາຕໍ ‘‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ, ເອວໍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິສໍກິເລສາຠາເວນ ສພ຺ພໂສ ວິສຸທ຺ຘໍ, ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ເອວ ປຣິໂຍທາຕໍ. ນ ອລ຺ລີເຍຖາຕິ ນິກນ຺ຕິວເສນ ນ ນິສ຺ສເຍຖ. ນ ເກລາເຍຖາຕິ ນ ມມາເຍຖ. ນ ຘນາເຍຖາຕິ ຘນໍ ທ຺ຣພ຺ຍໍ ນ ກຍິຣາຖ. ອຸຠຍຕ຺ຖາຕິ ສມເຖ ວິປສ຺ສນາຍ ຈ.

ອສທ຺ຘມ຺ເມຕິອາທີສຸ ອສຕໍ ຫີນຊ຺ຌາສຍານໍ ຘມ຺ໂມຕິ ອສທ຺ຘມ຺ໂມ. ຄາມວາສີນໍ ຘມ຺ໂມຕິ ຄາມຘມ຺ໂມ. ກິເລສານໍ ວສ຺ສນສຠາວຕາຍ ວສລຘມ຺ໂມ. ກິເລເສຫິ ທູສິຕຕ຺ຕາ ຖູລຕ຺ຕາ ຈ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ໂລ. ອຸທກສຸທ຺ຘິປຣິໂຍສານຕາຍ ໂອທກນ຺ຕິໂກ. ‘‘ຘມ຺ມາປິ ໂວ ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ ອິມິນາປິ ໂອວາເທນ ຠິກ຺ຂູ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກເຖນ຺ໂຕປິ ອຣິຏ຺ຐໍເຍວ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໒໔໑. ຕິວິຘຄ຺ຄາຫວເສນາຕິ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາຫວເສນ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ອຫໍ ມມາຕິ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ຄາຫທ຺ວຍເມວ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ນຍິທເມວໍ ຕຕ຺ຖາປິ ຄາຫຕ຺ຕຍສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ຫິ ອິມິນາ ມານທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາຫາ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ອຫມສ຺ມີ’’ຕິ ຄາຫສາມຎ຺ຎໂຕ. ທິຏ຺ຐິປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ປຸຣິມຸປ຺ປນ຺ນາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ອຸຕ຺ຕຣທິຏ຺ຐິຍາ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ ຈ ກາຣຓຠາວໂຕ. ອາຣມ຺ມຓໍ ປຎ຺ຈ ຂນ຺ຘາ, ຣູປາຣມ຺ມຓາທີນິ ຈ. ທິຏ຺ຐິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ອວິຊ຺ຊາ-ຜສ຺ສ-ສຎ຺ຎາ-ວິຕກ຺ກ-ອໂຍນິໂສມນສິກາຣ-ປາປມິຕ຺ຕປຣໂຕໂຆສາທິໂກ ທິຏ຺ຐິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍາທິປຈ຺ຈໂຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໒໔)‘‘ກຕມານິ ອຏ຺ຐ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານານິ ອວິຊ຺ຊາປິ ຜສ຺ໂສປິ ສຎ຺ຎາປິ ວິຕກ຺ໂກປິ ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣປິ ປາປມິຕ຺ໂຕປິ ປຣໂຕໂຆໂສປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຣູປາຣມ຺ມຓາຕິ ຣຸປ຺ປນສຠາວຘມ຺ມາຣມ຺ມຓາ. ຣູປໍ ປນ ອຕ຺ຕາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອິຘ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໑, ໓໔໕) ອິມສ຺ສ ຄາຫສ຺ສ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ໂສ ຫິ ‘‘ຍມ຺ປິ ຕໍ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຣໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຘ ປນ ‘‘ຣູປວນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ອຕ຺ຕນິ ຣູປໍ, ຣູປສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ອິເມ ຕໂຍ ຄາຫາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ເກຈິ, ຕທຍຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ຣູປໍ ອຕ຺ຕາ ນ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕຄ຺ຄາຫສ຺ສ ປນ ອາລມ຺ພນໍ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕສຠາເວເຍວ ວາ ຣູປາທິຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ອຕ຺ຕານໍ ຕສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອນຸປລພ຺ຠນໂຕ, ຕສ຺ມາ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓາວ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຣູປໍ ປນ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຍມ຺ປິ ຕໍ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປນ ວິປສ຺ສນາປຏິວິປສ຺ສນາ ວິຍ ທິຏ຺ຐິອນຸປສ຺ສນາ ນາມ ທສ຺ສິຕາ.

ຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕຄາຫິນ຺ທ຺ຣິຍວິສຍຕາຍ ປຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພຕາ. ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍໍ ປຣິຠຸຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ຫຸຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອວເສສານິ ສຕ຺ຕາຍຕນານິ ວິຎ຺ຎາຕໍ ນາມ ມນສາ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໂຕ. ອຎ຺ຎຖາ ອິຕເຣສມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຕຕາ ສິຍາ. ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິຄຕໍ. ປຣິເຍສິຕນ຺ຕິ ຄເວສິຕໍ. ອນຸວິຈຣິຕນ຺ຕິ ຈິນ຺ຕິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ມນສາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຕ຺ຕປຣິເຍສນານໍ ອປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ, ວິສຸໍ, ເອກຊ຺ຌໍ ປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ ຈ ວເສນ ຈຕຸກ຺ໂກຏິກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕປຣິເຍສິເຕຫິ ອນຸວິຈຣິຕສ຺ສ ເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂລກສ຺ມິຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ປຐມໍ ເຈຕສາ ປຈ຺ຉາ ກາເຍນ ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຕ຺ຕໍ ນາມ. ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ໂນປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ນາມ ເກວລໍ ປຣິເຍສິຕຠາວໂຕ. ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂນປຕ຺ຕຎ຺ຈ ມນສາ ອນຸວິຈຣິຕພ຺ພໂຕ ມນສານຸວິຈຣິຕໍ ນາມ.

ອຍຎ຺ຈ ວິກປ຺ໂປ ອາກຸໂລ ວິຍາຕິ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຕ຺ຕຏ຺ເຐນາຕິ ປຕ຺ຕຠາເວນ ປຕ຺ຕຕາສາມຎ຺ເຎນ. ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ໂນປຕ຺ຕໍ ມນສານຸວິຈຣິຕໍ ນາມ ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິເຍສນາຍ ຈ ອຠາວໂຕ. ສພ຺ພໍ ວາ ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມ຺ປີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ. ອິມິນາຕິ ‘‘ຍມ຺ປິ ຕໍ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ’’ຕິອາທິວຈເນນ. ວິຎ຺ຎາຓາຣມ຺ມຓາ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິໂຍ ກຖິຕາ ປາຣິເສສຎາເຍນ. ເອວໍ ປາຣິເສສຎາຍປຣິຄ຺ຄເຫ ກິໍ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເທສນາວິລາເສນາ’’ຕິອາທິ. ເຍສໍ ວິເນຍ຺ຍານໍ ເທເສຕພ຺ພຘມ຺ມສ຺ສ ສຣູປໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓກິຈ຺ຈ-ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມ-ຜລວິເສສາທິ-ປກາຣນ຺ຕຣວິຠາວເນນ ປຏິເວໂຘ ໂຫຕິ, ເຕສໍ ຕປ຺ປກາຣເຠເທຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ເຍສໍ ປນ ເຍນ ເອເກເນວ ປກາເຣນ ສຣູເປເນວ ວາ ວິຠາວເນ ກເຕ ປຏິເວໂຘ ໂຫຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມິສ຺ສຣຕ຺ຕາ ຕທຎ຺ຎໍ ນິຣວເສສາກາຣວິຠາວນຎ຺ຈ ເທສນາວິລາໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐາທິອາຣມ຺ມຓວເສນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ທສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ.

ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິ ເອວ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ຍໍ ຣູປໍ ເອສາ ທິຏ຺ຐິ ‘‘ໂລໂກ ຈ ອຕ຺ຕາ ຈາ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕໍ ຣູປໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂສ ໂລໂກ ໂສ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ໂສ ເປຈ຺ຈຠວິສ຺ສາມີຕິ ອຸທ຺ຘມາຆາຕນິກວາທວເສນາຍໍ ທິຏ຺ຐີຕິ ອາຫ ‘‘ໂສ ອຫໍ ປຣໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິຈ຺ໂຈ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິ. ຘຸໂວຕິ ຖິໂຣ. ສສ຺ສໂຕຕິ ສພ຺ພທາຠາວີ. ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມຕິ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ຈ ອວິປຣິຓາເມຕພ຺ພສຠາໂວ, ນິພ຺ພິກາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕມ຺ປິ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ຕມ຺ປິ ຕຖາວຸຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐິທສ຺ສນໍ ອຕ຺ຕານໍ ວິຍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາຫວິເສເສນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິອາທິ. ທິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓາຕິ ທິຏ຺ຐິວິສຍາ. ກຖໍ ປນ ທິຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິວິສຍາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນາຍາ’’ຕິອາທິ. ປຏິວິປສ຺ສນາກາເລຕິ ຍມກໂຕ ສມ຺ມສນາທິກາລໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕຕ຺ຖ ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕການໍ ສທ຺ເທ ວິຍ, ເວທຊ຺ຌາຍີນໍ ເວທສຕ຺ເຖ ວິຍ ຈ ທິຏ຺ຐິຍໍ ທິຏ຺ຐິຄຕິການໍ ທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາຫປ຺ປວຕ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ປທສ຺ສ ຈ ຕສ຺ໂສ ສມນຸປສ຺ສນາ ອຕ຺ໂຖຕິ ໂຍຊນາ. ເຕນ ສມນຸປສ຺ສນາ ນາມ ຈຕຸພ຺ພິຘາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຎາຓໍ ຕາວ ສມວິສມໍ ສມ຺ມາ ຍາຖາວໂຕ ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ສມນຸປສ຺ສນາ. ອິຕຣາ ປນ ສໍກິເລສວເສນ ອນຸ ອນຸ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ສມນຸປສ຺ສນາ. ຍທິ ເອວໍ ໂຫຕຸ ຕາວ ທິຏ຺ຐິສມນຸປສ຺ສນາ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນຠາວໂຕ, ກຖໍ ຕຓ຺ຫາມານາຕິ? ຕຓ຺ຫາຍປິ ສຕ຺ຕານໍ ປາປກຣເຓ ອຸປາຍທສ຺ສນວເສນ ປຎ຺ຎາປຕິຣູປິກາ ປວຕ຺ຕິ ລພ຺ຠເຕວ, ຍາຍ ວຎ຺ຈນນິກຕິສາຈິໂຍຄາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ມາໂນປິ ເສຍ຺ຍາທິນາ ທສ຺ສນວເສເນວ ຕຖາ ອຕ຺ຕານໍ ອູຫຕີຕິ ຕຓ຺ຫາມານານໍ ສມນຸປສ຺ສນາປຕິຣູປິກາ ປວຕ຺ຕິ ລພ຺ຠຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອວິຊ຺ຊມາເນຕິ ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິ ເອວໍ ຄເຫຕພ຺ເພ ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ ອນຸປລພ຺ຠມາເນ ວິນຏ຺ເຐ. ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ ຠຍປຣິຕ຺ຕາສຕຓ຺ຫາປຣິຕ຺ຕາສານໍ ມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາຕິຕຕ຺ຕາ.

໒໔໒. ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ‘‘ອສຕິ ນ ປຣິຕສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອິຕເຣຫິ ຕີຫິ ສຫ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ຈຕຸກ຺ໂກຏິກສຸຎ຺ຎຕາກຖນສ຺ສ ກາຣເຓຫິ. ພຫິທ຺ຘາ ອສຕີຕິ ພາຫິເຣ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອວິຊ຺ຊມາເນ. ສາ ປນສ຺ສ ອວິຊ຺ຊມານຕາ ລທ຺ຘວິນາເສນ ວາ ອລທ຺ຘາລາເຠນ ວາຕິ ປາຬິຍໍ – ‘‘ອຫຸ ວຕ ເມ, ຕໍ ວຕ ເມ ນຕ຺ຖິ, ສິຍາ ວຕ ເມ, ຕໍ ວຕາຫໍ ນ ລຠາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕທຸຠຍໍ ປຣິກ຺ຂາຣວເສນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຣິຕສ຺ສນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ ປຣິກ຺ຂາຣວິນາເສ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍານໍ ‘‘ຣໂຖ ວຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິ. ວາຫນໍ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທິ.

ເຍຫິ ກິເລເສຫີຕິ ເຍຫິ ອສນ຺ຕປຕ຺ຖນາທີຫິ ກິເລເສຫິ. ເອວໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ‘‘ອຫຸ ວຕ ເມ’’ຕິອາທິນາ ໂຈທນາທິ ຠເວຍ຺ຍ. ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານາຘິຏ຺ຐານປຣິຍຸຏ຺ຐານາຠິນິເວສານຸສຍານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອປຣາປຣໍ ປວຕ຺ຕາສຸ ທິຏ຺ຐີສຸ ຍາ ປຣໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ທິຏ຺ຐິໂຍ, ຕາສໍ ປຸຣິມຸປ຺ປນ຺ນາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ກາຣຓຏ຺ເຐນ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານານິ. ອຘິກຣຓຏ຺ເຐນ ທິຏ຺ຐາຘິຏ຺ຐານານິ, ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ພາປິ ທິຏ຺ຐິປຣິຍຸຏ຺ຐານານິ. ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໒໐໒, ໔໒໗; ໓.໒໗-໒໙; ອຸທາ. ໕໕; ມຫານິ. ໒໐; ເນຕ຺ຕິ. ໕໙) ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠິນິເວສາ. ອປ຺ປຫີນຠາເວນ ສນ຺ຕາເນ ສຍນ຺ຕີຕິ ອນຸສຍາຕິ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານາທີນໍ ປທານໍ ວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຓ຺ຫາທີຫິ ກມ຺ປນິຍຕາຍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣາວ ອິຎ຺ຊິຕານີຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣອິຎ຺ຊິຕານິ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຸປຘີຍຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຸປຘິ, ຂນ຺ຘາວ ອຸປຘິ ຂນ຺ຘູປຘິ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ຕເທວ ຈ ອາຄມ຺ມ ຕຓ຺ຫາ ຂີຍຕິ ວິຣຊ຺ຊຕິ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສາມິ ນາມສ຺ສູຕິອາທີສຸ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ສໍສເຍ ວາ. ຕາໂສຕິ ອຕ຺ຕນິຍາຠາວໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕຓ຺ຫາປຣິຕ຺ຕາໂສ ເຈວ ຠຍປຣິຕ຺ຕາໂສ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ຕາໂສ ເຫໂສ’’ຕິອາທິ. ໂນ ຈສ຺ສໍ,ໂນ ຈ ເມ ສິຍາຕິ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ກິຣ ໂກຈິ ໂນ ຈສ຺ສໍ, ‘‘ເມ’’ຕິ ຈ ກິຎ຺ຈິ ໂນ ສິຍາຕິ. ຕາສປ຺ປຕີກາຣທສ຺ສນຎ຺ເຫຕໍ.

໒໔໓. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ, ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິວເສນ ປວຕ຺ຕາຍ ‘‘ຉຍິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານານີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໑) ວາ. ສາປິ ຫິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຂນ຺ຘວິນາເສ ປຣິຕສ຺ສນກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອປຣິຕສ຺ສນກໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ປວຕ຺ຕາຕິ ຕສ຺ສນກສ຺ສ ສຸຎ຺ຎຕາທສ຺ສນໍ ອກິຈ຺ຈສາຘກມ຺ປິ ສຸຎ຺ຎຕາທສ຺ສນເມວາຕິ ອິເມສໍ ວເສນ ‘‘ຈຕຸກ຺ໂກຏິກາ ສຸຎ຺ຎຕາ ກຖິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພຫິທ຺ຘາ ປຣິກ຺ຂາຣນ຺ຕິ ພາຫິຣໍ ສວິຎ຺ຎາຓກໍ ອວິຎ຺ຎາຓກຎ຺ຈ ສຕ຺ໂຕປກຣຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິຍາ ປຣິກ຺ຂາຣກຏ຺ເຐນ ‘‘ປຣິກ຺ຂາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິຄ຺ຄຫໍ ນາມ ກຕ຺ວາຕິ ‘‘ມມ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພຕາຍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ນາມ ກຕ຺ວາ. ສພ຺ໂພປິ ທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາໂຫ ‘‘ອຕ຺ຕາ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ, ອຕ຺ຕາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິສນ຺ນິສ຺ສໂຍເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິປມຸຂາ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິໂຍ’’ຕິ. ອຍາຖາວຄ຺ຄາຫິນາ ອຠິນິເວສນປຎ຺ຎາປນານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠຠາວໂຕ ທິຏ຺ຐິ ເອວ ນິສ຺ສໂຍຕິ ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສໂຍ. ປຣິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ນິຈ຺ຈາທິວິເສສຍຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ກິເມວໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ? ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕວາທຸປາທານໍ ອຸປາທິເຍຖ, ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍໍ ນິສ຺ສເຍຖາ’’ຕິ ເອເຕສຸປິ.

໒໔໔. ອຕ຺ຕນິ ວາ ສຕີຕິ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຠາເວນ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕນິຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕນິ ສຕິ, ໂສ ເອວ ປນ ອຕ຺ຕາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສກ຺ກາ ຫິ ວຕ຺ຕຸໍ ພາຫິຣກປຣິກປ຺ປິໂຕ ອຕ຺ຕາ ‘‘ປຣມຕ຺ໂຖ’’ຕິ? ສິຍາ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ເຎຍ຺ຍສຠາວຕ຺ຕາ ຍຖາ ຕໍ ຆໂຏ, ຍທິ ປນ ຕທຎ຺ຎໍ ນາມ ກິຎ຺ຈິ ອຠວິສ຺ສ, ນ ຕໍ ນິຍມໂຕ ວິປຣີຕໍ ສິຍາຕິ? ນ ຈ ໂສ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຖິ ປມາເຓຫິ ອນຸປລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ຕຸຣງ຺ຄມວິສາຓໍ ວິຍາຕິ. ອຕ຺ຕນິເຍ ວາ ປຣິກ຺ຂາເຣ ສຕີຕິ ‘‘ອິທໍ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈນຠາເວນ ນິຈ຺ຉິເຕ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ອິທນ຺ຕິ ຫິ ອຕ຺ຕນິຍນ຺ຕິ. ອຫນ຺ຕິ ສຕີຕິ ‘‘ອຫໍ ນາມາຍ’’ນ຺ຕິ ອຫໍກາຣວຕ຺ຖຸຠູເຕ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນິທ຺ຘາຣິຕສຣູເປ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ສຕິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກຠາເວນ ມມາຕິ ກິຎ຺ຈິ ຄເຫຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ຠເວຍ຺ຍ. ມມາຕິ ສຕິ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸປລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນິຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນຕ຺ເຖວາຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣານໍ ອນຕ຺ຕຕາຍ ອນຕ຺ຕນິຍຕໍ, ອນຕ຺ຕນິຍຕາຍ ຈ ອນຕ຺ຕກຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຠູຕໂຕຕິ ຠູຕຕ຺ຖໂຕ. ຕຖໂຕຕິ ຕຖສຠາວໂຕ. ຖິຣໂຕຕິ ຐິຕສຠາວໂຕ ນິພ຺ພິກາຣໂຕ.

ຍສ຺ມາ ຫຸຕ຺ວາ ນ ໂຫຕີຕິ ຍສ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ອສນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍນ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ຠງ຺ຄຸປຄເມນ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈໍ, ອຘຸວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ເອວ ອຸປ຺ປາທວຍວຕ຺ຕິໂຕຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນ ນິຣຸຊ຺ຌນວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ສຠາວວິຄໂມ ອິຘ ວິປຣິຓາໂມ, ຂຓິກຕາ ຕາວກາລິກຕາ, ນິຈ຺ຈສຠາວາຠາໂວ ເອວ ນິຈ຺ຈປຏິກ຺ເຂໂປ. ອນິຈ຺ຈຘມ຺ມາ ຫິ ເຕເນວ ອຕ຺ຕໂນ ອນິຈ຺ຈຠາເວນ ອຕ຺ຖໂຕ ນິຈ຺ຈຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ນາມ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ. ອຸປ຺ປາທຊຣາຠງ຺ຄວເສນ ຣູປສ຺ສ ນິຣນ຺ຕຣພາຘຕາຕິ ປຏິປີຬນາກາເຣນສ຺ສ ທຸກ຺ຂຕາ. ສນ຺ຕາໂປ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາທິວເສນ ສນ຺ຕາປນໍ ປຣິທຫນໍ, ຕໂຕ ເອວສ຺ສ ທຸສ຺ສຫຕາຍ ທຸກ຺ຂມຕາ. ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ທຸກ຺ຂຕານໍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ອຘິຏ຺ຐານຕາຍ ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸກຕາ. ສຸຂສຠາວາຠາໂວ ເອວ ສຸຂປຏິກ຺ເຂໂປ. ວິປຣິຓາມຘມ຺ມນ຺ຕິ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ຈ ວິປຣິຓມນສຠາວໍ. ຍສ຺ມາ ອິທໍ ຣູປໍ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍນ ອຸປ຺ປາທໍ, ອຸປ຺ປາທານນ຺ຕຣໍ ຊຣໍ ປຕ຺ວາ ອວສ຺ສເມວ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຠິນ຺ນຎ຺ຈ ຠິນ຺ນເມວ, ນາສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສງ຺ກໂມຕິ ຠວນ຺ຕຣານຸປຄມນສງ຺ຂາເຕນ ສງ຺ກມາຠາເວນ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມຕໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ‘‘ຠວສງ຺ກນ຺ຕິ ອຸປຄມນສຠາວ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປກຕິຠາວວິຊຫນໍ ສຠາວວິຄໂມ ນິຣຸຊ຺ຌນເມວ. ນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ ຣູປໍ. ອິມິນາຕິ ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຣູປສ຺ສ ຕຓ຺ຫາທິຄ຺ຄາຫານໍ ວຕ຺ຖຸຠາວປຏິກ຺ເຂເປນ. ຣູປຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຐິຕິໍ ມາ ປາປຸຓາຕຸ, ຐິຕິປ຺ປຕ຺ຕໍ ມາ ຊີຣຕຸ, ຊຣປ຺ປຕ຺ຕໍ ມາ ຠິຊ຺ຊຕຸ, ອຸທຍພ຺ພເຍຫິ ມາ ກິລມິຍຕູຕິ ນ ເອຕ຺ຖ ກສ຺ສຈິ ວສີຠາໂວ ອຕ຺ຖິ, ສ຺ວາຍມສ຺ສ ອວສວຕ຺ຕນຏ຺ໂຐ ອນຕ຺ຕຕາສລ຺ລກ຺ຂຓສ຺ສ ກາຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອວສວຕ຺ຕນາກາເຣນ ຣູປໍ, ຠນ຺ເຕ, ອນຕ຺ຕາຕິ ປຏິຊານນ຺ຕີ’’ຕິ. ນິວາສິກາຣກເວທກອຘິຏ຺ຐາຍກວິຣເຫນ ຕໂຕ ສຸຎ຺ຎຕາ ສຸຎ຺ຎຏ຺ໂຐ, ສາມິຠູຕສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຠາໂວ ອສ຺ສາມິກຏ຺ໂຐ, ຍຖາວຸຕ຺ຕວສວຕ຺ຕິຠາວາຠາໂວ ອນິສ຺ສຣຏ຺ໂຐ, ປຣປຣິກປ຺ປິຕອຕ຺ຕສຠາວາຠາໂວ ເອວ ອຕ຺ຕປຏິກ຺ເຂປຏ຺ໂຐ.

ຍສ຺ມາ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂເຓນ ວິຍ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ, ຕທຸຠເຍນ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ສຸວິຎ຺ຎາປຍໍ, ນ ເກວລໍ, ຕສ຺ມາ ຕທຸຠເຍເນຕ຺ຖ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓວິຠາວນໍ ກຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠຄວາ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈວເສນາຕິ ອນິຈ຺ຈຕາວເສນ. ທຸກ຺ຂວເສນາຕິ ທຸກ຺ຂຕາວເສນ. ນ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຕເມວ ອຍຸຊ຺ຊມານຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຕວາທີ ອຕ຺ຕານໍ ນິຈ຺ຈໍ ປຎ຺ຎເປຕິ, ຈກ຺ຂຸໍ ປນ ອນິຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸ ວິຍ ອຕ຺ຕາປິ ອນິຈ຺ໂຈ ອາປນ຺ໂນ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ໂຂ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເວຕີຕິ ວິຄຈ຺ຉຕິ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ອິຕິ ຈກ຺ຂຸ ອນຕ຺ຕາຕິ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸທຍພ຺ພຍວນ຺ຕຕາຍ ອນິຈ຺ຈຕາ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອຕ຺ຕວາທິນາ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ອນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ຈກ຺ຂຸ ອນຕ຺ຕາ.

ກາມໍ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓສຸຕ຺ເຕ (ສໍ. ນິ. ໓.໕໙; ມຫາວ. ໒໐) – ‘‘ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ອນຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຣູປໍ ອາພາຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ຣູປສ຺ສ ອນຕ຺ຕຕາຍ ທຸກ຺ຂຕາ ວິຠາວິຕາ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ຕຖາປິ ‘‘ຍສ຺ມາ ຣູປໍ ອາພາຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ປາກຏຕາຍ ສາພາຘຕາຍ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຕສາຣາຠາໂວ ວິຠາວິໂຕ, ຕໂຕ ເອວ ຈ ‘‘ນ ລພ຺ຠຕິ ຣູເປ ເອວໍ ເມ ຣູປໍ ໂຫຕຸ, ເອວໍ ເມ ຣູປໍ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ ຣູເປ ກສ຺ສຈິ ອນິສ຺ສຣຕາ, ຕສ຺ສ ຈ ອວສວຕ຺ຕນາກາໂຣ ທສ຺ສິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂວເສນ ອນຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຍໍ ວຕ຺ຖຸ ອນິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຸທຍພ຺ພຍປຏິປີຬິຕຕ຺ຕາ, ຍໍ ປນ ນິຈ຺ຈໍ ຕທຠາວໂຕ, ຕໍ ສຸຂໍ ຍຖາ ຕໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍໍ ຕນ຺ຕິ ກາຣຓນິທ຺ເທໂສວາຍໍ, ຍສ຺ມາ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ຕໍ ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕທນຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິມິນາ ຆຏາທິ ວິຍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິມິນາວ ນເຍນ ‘‘ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ລພ຺ຠມາເນປິ ‘‘ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວທນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ອກ຺ຂິສູລາທິວິກາຣປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ວິຍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ. ທຸທ຺ທສໍ ທຸປ຺ປຎ຺ຎາປນໍ. ຕຖາ ຫິ ສຣຠງ຺ຄາທໂຍປິ ສຕ຺ຖາໂຣ ນາທ຺ທສໍສຸ, ກຸໂຕ ປຎ຺ຎາປນາ. ຕຍິທໍ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ.

ຕສ຺ມາຕິຫາຕິອາທິນາ ຕິຍທ຺ຘຄຕຣູປໍ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕຣຫິ ອຎ຺ຎທາປີ’’ຕິ. ຕໍ ປນ ຍາທິສໍ ຕາທິສມ຺ປິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາທິວິເສໂສປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ປິ-ສທ຺ເທນ ວາ ຕສ຺ສາປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໒໔໕. ອຸກ຺ກຓ຺ຐຕີຕິ ນາຠິຣມຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ‘‘ນິພ຺ພິທາ’’ຕິ ພລວວິປສ຺ສນາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສານຸໂລມາ ປນ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ‘‘ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ’’ຕິ, ສາ ອິຘ ກຖໍ ນິພ຺ພິທາ ນາມ ຊາຕາຕິ ອາຫ ‘‘ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາຍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອິມິນາ ສິຂາປຕ຺ຕນິພ຺ເພທຕາຍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ ອິຘ ນິພ຺ພິທານາເມນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

‘‘ໂສ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສຎ຺ຎຄ຺ຄໍ ຜຸສຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໔໑໔, ໔໑໕) ວຕ຺ວາ ‘‘ສຎ຺ຎາ ໂຂ ໂປຏ຺ຐປາທ ປຐມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຈ຺ຉາ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໔໑໖) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎຄ຺ຄນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ໂລກິຍາສຸ ປຫານສຎ຺ຎາສຸ ສິຂາປຕ຺ຕຠາວໂຕ. ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາທສ຺ສນສ຺ສ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ. ຕໂຕ ປຣຎ຺ຫິ ອສງ຺ຂຕາຣມ຺ມຓໍ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ປຸພ຺ເພ ໂຂ ສຸສິມ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ, ປຈ຺ຉາ ນິພ຺ພາເນ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໗໐). ປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄາຘິຄມສ຺ສ ປຣິປນ຺ຖຠູຕສພ຺ພສໍກິເລສວິສຸທ຺ຘິ ປຘານິກສ຺ສ ໂຍຄິໂນ, ປຘານຠາວນາຍ ວາ ຊາຕໍ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘີຕິ ວຸຕ຺ຕາ ປຣມຸກ຺ກໍສຄຕປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຠາວໂຕ. ອຕມ຺ມຍຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕມ຺ມຍຕາ ນາມ ຕຓ຺ຫາ, ກາມຕຓ຺ຫາທີສຸ ຕາຍ ຕາຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕມ຺ມຍໍ ນາມ ເຕຠູມິກປ຺ປວຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວຕິ ກຕ຺ວາ. ຕສ຺ສາ ຕຓ຺ຫາຍ ປຣິຍາທານໂຕ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາ ອຕມ຺ມຍຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິສ຺ສາຍາຕິ ຕໍ ອຕມ຺ມຍຕໍ ປຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາ. ອາຄມ຺ມາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ນານຕ຺ຕາຕິ ນານາສຠາວາ ພຫູ ອເນກປ຺ປກາຣາ. ນານຕ຺ຕສິຕາຕິ ນານາຣມ຺ມຓນິສ຺ສິຕາ ຣູປາທິວິສຍາ. ເອກຕ຺ຕາຕິ ເອກສຠາວາ. ເອກຕ຺ຕສິຕາຕິ ເອກໍເຍວ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິສ຺ສິຕາ. ຕໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ຕໍ ເອກຕ຺ຕສິຕໍ ອຸເປກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາ. ເອຕິສ຺ສາຕິ ເອຕິສ຺ສາ ອຸເປກ຺ຂາຍ. ປຫານໍ ໂຫຕີຕິ ອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂໂຕ ປຠຸຕິ ສພ຺ພໍ ອຸເປກ຺ຂໍ ປຊຫິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ‘‘ອຕມ຺ມຍຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາຍ ອຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິອຸເປກ຺ຂາຍ ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາຍ ຈ ປຫານໍ ໂຫຕີຕິ ປຣິຍາທານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣຄຕສ຺ສ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາປຏິສງ຺ຂານສ຺ສ ສິຂາປຕ຺ຕຠາວໂຕ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາ ປຏິສງ຺ຂານນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ມຸທຸມຊ຺ຌາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິອາກາຣມຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ເອກຕ຺ຖາ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາທໂຍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານໍ. ທ຺ວີຫິ ນາເມຫີຕິ ໂຄຕ຺ຣຠຸ, ໂວທານນ຺ຕິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ນາເມຫິ.

ວິຣາໂຄຕິ ມຄ຺ໂຄ, ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ວິຣຊ຺ຊຕິ ເອເຕນາຕິ ວິຣາໂຄ, ເຕນ. ມຄ຺ເຄນ ເຫຕຸຠູເຕນ. ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິມຸຕ຺ຕິວເສນ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຜລໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ.

ມຫາຂີຓາສໂວຕິ ປສໍສາວຈນໍ ຍຖາ ‘‘ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕປລິໂຆ ອິຕິປີ’’ຕິອາທິມາຫາຕິ. ຕທຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ອິທານິ ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາຠູເຕຫີຕິ ຍາຖາວໂຕ ຠູເຕຫິ. ທຸຣຸກ຺ຂິປນຏ຺ເຐນາຕິ ປຈຸຣຊເນຫິ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາເວນ. ນິພ຺ພານນຄຣປ຺ປເວເສ ວິພນ຺ຘເນນ ປລິໂຆ ວິຍາຕິ ປລິໂຆຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຕາໂລ ປຕ຺ຕຜລາທີນໍ ອນງ຺ຄໂຕ ຕາລາວຕ຺ຖຸ ອສິເວ ‘‘ສິວາ’’ຕິ ສມຎ຺ຎາ ວິຍ. ເຕນາຫ ‘‘ສີສຈ຺ຉິນ຺ນຕາໂລ ວິຍ ກຕາ’’ຕິ. ປຸນພ຺ຠວສ຺ສ ກຣຓສີໂລ, ປຸນພ຺ຠວໍ ວາ ຜລໍ ອຣຫຕີຕິ ໂປໂນຠວິໂກ. ເອວໍຠູໂຕ ປນ ປຸນພ຺ຠວໍ ເທຕິ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ປຸນພ຺ຠວທາຍໂກ’’ຕິ. ປຸນພ຺ຠວຂນ຺ຘານໍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອິມິນາ ຊາຕິສໍສາໂຣຕິ ຜລູປຈາເຣນ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຣິກ຺ຂາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ສນ຺ຕານສ຺ສ ປຣິກ຺ຂິປນໂຕ. ສໍກິຓ຺ຓຕ຺ຕາຕິ ສພ຺ພໂສ ກິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ວິນາສິຕຕ຺ຕາ. ຄພ຺ຠີຣານຸຄຕຏ຺ເຐນາຕິ ຄມ຺ຠີຣໍ ອນຸປວິຏ຺ຐຏ຺ເຐນ. ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ. ເອຕານີຕິ ກາມຣາຄສຎ຺ໂຎຊນາທີນິ. ອຄ຺ຄຬາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ອວຘາຣຓຏ຺ເຐນ. ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ປຕິໂຕ ມານທ຺ຘໂຊ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຕິຕມານທ຺ຘໂຊ. ອິຕຣຠາໂຣໂຣປນສ຺ສ ປຸຣິມປເທຫິ ປກາສິຕຕ຺ຕາ ‘‘ມານຠາຣສ຺ເສວ ໂອໂຣປິຕຕ຺ຕາ ປນ຺ນຠາໂຣຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມານສໍໂຍເຄເນວ ວິສໍຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຎ຺ຈປິ ຂນ຺ເຘ ອວິເສສໂຕ ອສ຺ມີຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມາໂນ ‘‘ອສ຺ມິມາໂນ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູເປ ອສ຺ມີຕິ ມາໂນ’’ຕິອາທິ.

ນຄຣທ຺ວາຣສ຺ສ ປຣິສ຺ສຍປຏິພາຫນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ໂສຠນຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ເອສິກຕ຺ຖມ຺ເຠ ນິຂຓິຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນຄຣທ຺ວາເຣ ອຸສ຺ສາປິເຕ ເອສິກຕ຺ຖມ຺ເຠ’’ຕິ. ປາກາຣວິທ຺ຘໍສເນເນວ ປຣິກ຺ຂາຍ ຠູມິສມກຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປາກາຣໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ປຣິກ຺ຂໍ ສໍກິຣິຕ຺ວາ’’ຕິ. ເອວນ຺ຕິອາທິ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ. ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມາໂນ ກາໂຍ ຘມ຺ມສມູໂຫຕິ ສກ຺ກາໂຍ, ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ກມ຺ມກາຣຓາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ເຘ ອາຄຕາ. ອກ຺ຂິໂຣຄສີສໂຣຄາທໂຍ ອຏ຺ຐນວຸຕິ ໂຣຄາ. ຣາຊຠຍາທີນິ ປຎ຺ຈວີສຕິ ມຫາຠຍານິ.

໒໔໖. ອນຘິຄມນີຍວິຎ຺ຎາຓຕນ຺ຕິ ‘‘ອິທໍ ນາມ ນິສ຺ສາຍ ອິມິນາ ນາມ ອາກາເຣນ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ເອວໍ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຈິຕ຺ຕຕໍ. ອນ຺ເວສນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ເອກວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອນ຺ເວສນ຺ໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ໂຕປິ ຕຖາຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໖໕) ວິຍ. ສຕ຺ໂຕ ຫິ ຍເຖໂກ ກມ຺ມກິເລເສຫິ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄໂຕ, ຕຖາ ອປໂຣປິ ອາຄໂຕຕິ ‘‘ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸຕ຺ຕມປຸຄ຺ຄໂລຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຂີຓາສໂວປີຕິ ໂຍ ໂກຈິ ຂີຓາສໂວປິ ‘‘ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ໂສປິ ຫິ ຍເຖໂກ ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສູປຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຍຖາຠູຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອາຄໂຕ ອຘິຄໂຕ, ຕຖາ ອປໂຣປິ ອາຄໂຕຕິ ‘‘ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອສໍວິຊ຺ຊມາໂນຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອນຸປລພ຺ຠນີໂຍ. ອວິນ຺ເທຍ຺ໂຍຕິ ນ ວິນ຺ທິຕພ຺ໂພ, ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຖາຄໂຕ ສຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ນ ປຎ຺ຎເປມິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກິໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິອຸປາທານສ຺ສປິ ຘຣມານກສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ‘‘ອນຸປ຺ປາໂທ ເຂມໍ, ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເຂມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອສງ຺ຂຕາຍ ຘາຕຸຍາ ປກ຺ຂນ຺ຘນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄຜລສມາປຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ ວາ.

ຕຸຈ຺ຉາຕິ ກຣເຓ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕຸຈ຺ຉເກນາ’’ຕິ. ວິນຍຕີຕິ ວິນໂຍ, ໂສ ເອວ ເວນຍິໂກ. ຕຖາ ມນ຺ຕິ ຕຖາຠູຕໍ ມໍ. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ຫິ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວໍ ວທນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕວິນາສປຎ຺ຎາປໂກ ຈ ນາມ ສິຍາ, ອຫໍ ປນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມານໍ ຕໍ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທາມິ. ຍຖາ ຈ ໂລໂກ ໂວຫຣຕິ, ຕເຖວ ຕໍ ໂວຫຣາມິ, ຕຖາຠູຕໍ ມໍ ເຍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ເວນຍິໂກ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’’ຕິ ວທນ຺ຕາ ອສຕາ ຕຸຈ຺ຉາ ມຸສາ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ຈຣິມຈິຕ຺ຕໍ ນິຣຸປາທານໂຕ ອນຸປາທາໂນ ວິຍ ຊາຕເວໂທ ປຣິນິພ຺ພຸຕໍ ອິທໍ ນາມ ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ວທນ຺ໂຕ ກິເມຕ຺ຕາວຕາ ອຸຈ຺ເຉທວາທີ ຠເວຍ຺ຍ, ນາຫໍ ກທາຈິປິ ອຕ຺ຖິ, ນາປິ ໂກຈິ ອຕ຺ຖີຕິ ວທາມິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກິໍ ນິສ຺ສາຍ ເຕ ໂມຆປຸຣິສາ ສໂຕ ສຕ຺ຕສ຺ສ ນາມ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວິນາສໍ ວິຠວໍ ປຎ຺ຎເປຕີຕິ ວທນ຺ຕາ ອສຕາ…ເປ… ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ມຫາໂພຘິມຓ຺ຑມ຺ຫີຕິ ໂພຘິມຓ຺ຑຄ຺ຄຫເຓນ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫມາຫ. ເຕນ ຘມ຺ມຈກ຺ກປວຕ຺ຕນໂຕ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໓; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐) ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ຕນ຺ຕິເທສນໍ ວທຕິ. ຈຕຸສຈ຺ຈເມວ ປຎ຺ຎເປມີຕິ ເອເຕນ ສຈ຺ຈວິມຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸເທສນາ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ – ‘‘ປຸພ຺ເພ ເຈວ ເອຕຣຫິ ຈ ທຸກ຺ຂຎ຺ເຈວ ປຎ຺ຎເປມິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ນິໂຣຘ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ໂຕ ຠຄວາ ນາຫໍ ກທາຈິປິ ‘‘ອຕ຺ຕາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ວິນສ຺ສຕີ’’ຕິ ວາ, ‘‘ອຕ຺ຕາ ນາມ ໂກຈິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວາ ວທາມິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກິໍ ນິສ຺ສາຍ ເຕ ໂມຆປຸຣິສາ ‘‘ສໂຕ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວິນາສໍ ວິຠວໍ ປຎ຺ຎເປຕີ’’ຕິ ອສຕາ ຕຸຈ຺ເຉນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປເຣຕິ ອມາມກາ, ມມ ໂອວາທສ຺ສ ອຠາຊນຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ສຈ຺ຈານິ…ເປ… ອສມຕ຺ຖປຸຄ຺ຄລາ’’ຕິ. ອຘິປ຺ປາເຍນາຕິ ອິມິນາ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາຍມຕ຺ຕໍ, ໂຣສນວິເຫສນານິ ປນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາກາສສ຺ສ ວິລິຂນໍ ວິຍ ນ ສມ຺ຠວນ຺ຕິເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອາຫນຕິ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຆາໂຕ. ອປ຺ປຕີຕາ ໂຫນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອປ຺ປຈ຺ຈໂຍ. ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຠິຣາຘຍຕີຕິ ອນຠິຣທ຺ຘິ. ອຕຸຏ຺ຐີຕິ ຕຸຏ຺ຐິປຏິປກ຺ໂຂ ຕຖາປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ, ໂກໂຘ ເອວ ວາ.

ປເຣຕິ ອຎ຺ເຎ ເອກຈ຺ເຈ. ອານນ຺ທນ຺ຕິ ປໂມທນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອານນ຺ໂທ, ປີຕິຍາ ເອເວຕໍ ອຘິວຈນໍ. ໂສຠນມນຕາ ໂສມນສ຺ສໍ, ເຈຕສິກສຸຂສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຸປ຺ປິລຕິ ປຸຣິມາວຕ຺ຖາຍ ຠິຊ຺ຊຕິ ວິເສສໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຸປ຺ປິລໍ, ຕເທວ ອຸປ຺ປິລາວິຕໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອຸປ຺ປິລາວິຕຕ຺ຕໍ. ຍາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ກາຍຈິຕ຺ຕໍ ວາຕປູຣິຕຠຕ຺ຕາ ວິຍ ອຸທ຺ຘຸມາຍນາກາຣປ຺ປຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ເຄຫສ຺ສິຕາຍ ໂອທຄ຺ຄິຍປີຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາຕິ ທຸກ຺ຂເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຈ, ນ ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ໂຕ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ເອວໍ ຊານິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາ ‘‘ອຕ຺ຕາ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ ອປ຺ປຫີນວິປລ຺ລາສາ. ອຸຕ຺ຕມໍ ປສາທນີຍຏ຺ຐານໍ ຕຖາຄຕມ຺ປິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ຠິກ຺ຂູຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໒໔໗. ອນຕ຺ຕນິເຍປິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ ມິຈ຺ຉາຄາຫວເສນ ອຕ຺ຕນິຍສຎ຺ຎາຍ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ປຫານໍ. ອມ຺ຫາກໍ ເນວ ອຕ຺ຕາຕິ ຍສ຺ມາ ຣູປເວທນາທິເຍວ ອຕ຺ຕຄ຺ຄາຫວຕ຺ຖຸ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂລຠເນຍ຺ຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ເອຕໍ ຕິຓກຏ຺ຐສາຂາປລາສໍ ນ ອມ຺ຫາກໍ ຣູປໍ, ນ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕສ຺ມາ ອມ຺ຫາກໍ ເນວ ອຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ເນວ ອຕ຺ຕາຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ພາຫິຣວຕ຺ຖຸ ອຕ຺ຕນິຍຠາເວນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຈີວຣາທິປຣິກ຺ຂາໂຣປິ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍເຍວາຕິ ພາຫິຣວຕ຺ຖຸໍ ນິທສ຺ສນໍ ກຕ຺ວາ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍເຍວ ນ ຕຸມ຺ຫາກນ຺ຕິ ປຊຫາເປຕິ. ນ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ກນ຺ທໍ ວິຍ. ນ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວາ ເກເສ ວິຍາຕິ. ອິມິນາ ຣູປາທີນໍ ນາມມຸເຂນ ປຫານໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຸລ຺ລິງ຺ຄິຕມຕ຺ຖໍ ຉນ຺ທຣາຄວິນເຍນ ປຊຫາເປຕີຕິ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕິ.

໒໔໘. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິອາທິ ເທສນາ ຕິປຣິວຏ຺ຏໍ. ຍາວ ອິມໍ ຐານນ຺ຕິ ‘‘ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ’’ຕິ ຍາວາຍໍ ປາຬິປເທໂສ. ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາເວນ ອກ຺ຂາຕຕ຺ຕາປິ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສຸກຖິຕຕ຺ຕາ ເອວ ອຸຕ຺ຕາໂນ ວິວໂຏ ປກາສິໂຕ’’ຕິ. ຕິຣິຍໍ ວິທາຣເຓນ ຉິນ຺ນໍ, ທີຆໂສ ຜາລເນນ ຠິນ຺ນໍ, ຕໂຕ ເອວ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສິພ຺ພິຕຄຓ຺ຐິກຕຊິຓ຺ຓວຕ຺ຖໍ ປິໂລຕິກາ, ຕທຠາວໂຕ ຉິນ຺ນປິໂລຕິໂກ, ປິໂລຕິກຣຫິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຣິຍາປຖ-ສຓ຺ຐປນອວິຊ຺ຊມານຌານ-ວິປສ຺ສນານິ ຉິນ຺ນາຍ ອວິຊ຺ຊມານາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສິພ຺ພນຄຓ຺ຐິກຣຓສທິສານິ, ຕາທິສໍ ອິຘ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ເຫຕ຺ຖ…ເປ… ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ລຠຕີຕິ ເປສເລຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສວເສນປິ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ວິເສສາຘິຄມວເສນ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ.

ກາຣຓ຺ຑວໍ ນິທ຺ຘມຖາຕິ ວິປນ຺ນສີລຕາຍ ກຈວຣຠູຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ກຈວຣມິວ ນິຣເປກ຺ຂາ ອປເນຖ. ກສມ຺ພຸຎ຺ຈາປກສ຺ສຖາຕິ ກສຏຠູຕຎ຺ຈ ນໍ ຂຕ຺ຕິຍາທີນໍ ມຊ຺ຌຄຕໍ ສມ຺ຠິນ຺ນໍ ປຄ຺ຆຣິຕກຸຏ຺ຐໍ ຈຓ຺ຑາລໍ ວິຍ ອປກສ຺ສຖ ນິກ຺ກຑ຺ຒຖ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ສງ຺ຆາຣາໂມ ນາມ ສີລວນ຺ຕານໍ ກໂຕ, ນ ທຸສ຺ສີລານໍ, ຍໂຕ ເອຕເທວ. ຕໂຕ ປລາເປ ວາເຫຖ, ອສ຺ສມເຓ ສມຓມານິເນຕິ ຍຖາ ປລາປາ ອນ຺ໂຕສາຣຣຫິຕາ ອຕຓ຺ຑຸລາ ພຫິ ຖຸເສນ ວີຫິ ວິຍ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ປາປຠິກ຺ຂູ ອນ຺ໂຕສີລຣຫິຕາປິ ພຫິ ກາສາວາທິປຣິກ຺ຂາເຣນ ຠິກ຺ຂູ ວິຍ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປລາປາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕ ປລາເປ ວາເຫຖ ໂອຘຸນາຖ ວິຘມຖ. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອສ຺ສມເຓ ເວສມຕ຺ເຕນ ສມຓມານິເນ ເອວໍ ນິທ຺ຘມິຕ຺ວານ…ເປ…ປຕິສ຺ສຕາຕິ. ຕຕ຺ຖ ກປ຺ປຍວ຺ໂຫຕິ ກປ຺ເປຖ, ກໂຣຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຕິສ຺ສຕາຕິ ປຕິ ປຕິ ສຕາ ສມ຺ປຊານນ຺ຕາ ສຸຏ຺ຐຸ ປຊານນ຺ຕາ. ປຕິສ຺ສຕາ ວາ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຄາຣວາ. ອເຖວໍ ສຸທ຺ຘາ ສຸທ຺ເຘຫິ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປນ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ເຎນ ສມຄ຺ຄາ. ອນຸກ຺ກເມນ ປຣິປາກຄຕປຎ຺ຎຕາຍ ນິປກາ. ສພ຺ພສ຺ເສວິມສ຺ສ ທຸກ຺ຂວຏ຺ຏສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຖ, ປຣິນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓິສ຺ສຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວຏ຺ຏໍ ເຕສໍ ນຕ຺ຖິ ປຎ຺ຎາປນາຍ ສພ຺ພໂສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນວຏ຺ຏມູລກຕ຺ຕາ.

ຘມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ອນຸສ຺ສຣຓສີລາຕິ ຘມ຺ມານຸສາຣິໂນ. ເອວໍ ສທ຺ຘານຸສາຣິໂນປິ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຏິປນ຺ນສ຺ສາຕິ ປຏິປຊ຺ຊມານສ຺ສ, ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຏ຺ໂຐປິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອຘິມຕ຺ຕນ຺ຕິ ພລວໍ. ປຎ຺ຎາວາຫີຕິ ປຎ຺ຎໍ ວາເຫຕິ, ປຎ຺ຎາ ວາ ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວຫຕີຕິ ປຎ຺ຎາວາຫີຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎາປຸພ຺ພງ຺ຄມນ຺ຕິ ປຎ຺ຎໍ ປຸເຣຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຎ຺ຎາສງ຺ຂາເຕນ ຘມ຺ເມນ ສຣຕິ ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ ຘມ຺ມານຸສາຣີ. ສທ຺ຘາວາຫີຕິ ສທ຺ຘໍ ວາເຫຕິ, ສທ຺ຘາ ວາ ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວຫຕີຕິ ສທ຺ຘາວາຫີຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ສທ຺ຘາປຸພ຺ພງ຺ຄມນ຺ຕິ ສທ຺ຘໍ ປຸເຣຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ຘາຍ ສຣຕິ ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ ສທ຺ຘານຸສາຣີ. ສທ຺ຘາມຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ ພຸທ຺ຘສຸພຸທ຺ຘຕາຍ ສທ຺ທຫນມຕ຺ຕໍ. ມຕ຺ຕ-ສທ຺ເທນ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາທໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ເປມມຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສທ຺ຘານຸສາເຣນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕຸຏ຺ຐິມຕ຺ຕໍ. ສິເນໂຫຕິ ເກຈິ. ເອວໍ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນານນ຺ຕິ ກລາປສມ຺ມສນາທິວເສນ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສນານໍ. ເອກາ ສທ຺ຘາຕິ ວິປສ຺ສນານຸສາເຣນ ສ຺ວາກ຺ຂາຕຘມ຺ມຕາ ສິທ຺ຘາ, ຕໂຕ ເອວ ເອກາ ເສຏ຺ຐາ ອຸຬາຣາ ສທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອກໍ ເປມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຄ຺ເຄ ຐປິຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ສທ຺ຘາເປມານໍ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິຍຕາຍ ອພ຺ຍຠິຈາຣີຠາວມາຫ. ຈູຬໂສຕາປນ຺ໂນຕິ ວທນ຺ຕິ ເອກເທເສນ ສຈ຺ຈານຸໂພເຘ ຐິຕຕ຺ຕາ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອລຄທ຺ທູປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.