໘. ມຘຸປິຓ຺ຑິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໙. ຊາຕິວນນ຺ຕິ ສຍໍຊາຕໍ ວນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອໂຣປິມ’’ນ຺ຕິ. ປຏິສລ຺ລານຕ຺ຖາຍາຕິ ເອກີຠາວຕ຺ຖາຍ, ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໂຕ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຈ຺ຈນ຺ຕສນ຺ເຕ ນິພ຺ພາເນ ຜລສມາປຕ຺ຕິວເສນ ອລ຺ລີຍາປນຕ຺ຖໍ. ທຓ຺ໂຑ ປາຓິມ຺ຫິ ອສ຺ສາຕິ ທຓ຺ຑປາຓິ. ຍຖາ ໂສ ‘‘ທຓ຺ຑປາຓີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຓ຺ຑວິຕ຺ຕຕາຍາຕິ ທຓ຺ເຑ ໂສຓ຺ຑຕາຍ. ໂສ ຫິ ທຓ຺ຑປສຸໂຕ ທຓ຺ຑສິປ຺ເປ ຈ ສຸກຸສໂລ ຕຕ຺ຖ ປາກໂຏ ປຎ຺ຎາໂຕ, ຕສ຺ມາ ທຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ວິຈຣຕິ. ຊງ຺ຆາກິລມຖວິໂນທນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຣາຊສຠາຍ ຈິຣນິສຊ຺ຊາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຊງ຺ຆາປຣິສ຺ສມສ຺ສ ອປນຍນຕ຺ຖໍ. ອຘິຈ຺ຈນິກ຺ຂມໂນຕິ ຍາທິຈ຺ຉກນິກ຺ຂມໂນ, ນ ອຠິຓ຺ຫນິກ຺ຂມໂນ. ໂອລຸພ຺ຠາຕິ ສນ຺ນິຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ຍຖາ ໂສ ‘‘ໂອລຸພ຺ຠາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຄປາລກທາຣໂກ ວິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໐໐. ວທນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ວາໂທ, ທິຏ຺ຐີຕິ ອາຫ ‘‘ກິໍ ວາທີຕິ, ກິໍ ທິຏ຺ຐິໂກ’’ຕິ? ກິມກ຺ຂາຍີຕິ ກິມາຈິກ຺ຂໂກ, ກີທິສຘມ຺ມກໂຖ? ອຈິຕ຺ຕີກາເຣນາຕິ ອນາທເຣນ. ຕຖາປຸຈ຺ຉເນ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນສ຺ສເຕຕນ຺ຕິ ນສ຺ສຕຸ ເອຕໍ ກຸລໍ.

ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ຖໍ ເຈ ເອກເທເສນ ຊາເນຍ຺ຍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິປ຺ຜຣິຕ຺ວາປິ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາຕິ ຕທສ຺ສ ອຕ຺ຖາຊານນໍ ຠຄວຕາ ອິຈ຺ຉິຕໍ. ວິຄ຺ຄາຫິກກຖນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄຫກຖໍ, ສາຣມ຺ຠກຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ໂລເກ ປຸຖູ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນານາວາທາ ສນ຺ຕີຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕຖາຄໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິ. ນ ວິວທຕິ ວິວາທເຫຕຸການໍ ກາມທິຏ຺ຐິຊ຺ໂຌສານານໍ ມຄ຺ເຄເນວ ສມຸຄ຺ຆາຕິຕຕ຺ຕາ, ຕທຠາວໂຕ ປນ ໂລໂກ ຕຖາຄເຕນ ວິວທຕິ. ຘມ຺ມວາທີ ຍຖາຠູຕວາທີ ຘມ຺ມວາທີຫິ ນ ວິວທຕິ ເຕສໍ ວິວທິຕຸກາມຕາຍ ເອວ ອຠາວໂຕ, ອຘມ຺ມວາທີ ປນ ຕິຓາຍປິ ນມຎ຺ຎມາໂນ ເຕຫິ ກິຎ຺ຈິ ວິວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມວາທີ ເກນຈິ ໂລກສ຺ມິໍ ວິວທຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໙໔). ອຘມ຺ມວາທີ ປນ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນວິວາທເຫຕຸກຕ຺ຕາ ວິວທເຕວ. ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ອຘມ຺ມວາທີວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິວທຕີ’’ຕິ.

ຍຖາ ຈ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ-ສທ຺ໂທ ‘‘ຍຖາ ຈ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໓.໑໒໒) ວິຍ ກາຣຓຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ເຍນ ກາຣເຓນາ’’ຕິ. ກາຣຓາກາໂຣ ວາ ອິຘ ຍຖາ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ກາຣຓເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຍນ ກາຣເຓນາ’’ຕິ. ‘‘ອິທໍ ກຖໍ ອິທໍ ກຖໍ’’ຕິ ປວຕ຺ຕນໂຕ ກຖໍກຖາ, ວິຈິກິຈ຺ຉາ. ສາ ຍສ຺ສ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ອກຖໍກຖີ, ຕໍ ອກຖໍກຖິໍ. ວິປ຺ປຏິສາຣກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ຠຄວຕາ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄເນວ ຉິນ຺ນໍ, ຫຕ຺ຖປາທກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ອາເວຓິກຘມ຺ມາຘິຄມໂຕ. ອປຣາປຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຠໂວ ‘‘ຠວາຠໂວ’’ຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນພ຺ຠເວ’’ຕິ. ສໍວຣາສໍວໂຣ ຜລາຜລໍ ວິຍ ຂຸທ຺ທກມຫນ຺ໂຕ ຠໂວ ‘‘ຠວາຠໂວ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຫີນປຓີເຕ ວາ ຠເວ’’ຕິ. ຠໂວ ວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ໂຕ ‘‘ອຠໂວ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຍຖາ ‘‘ອເສກ຺ຂາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໑.ຕິກມາຕິກາ). ກິເລສສຎ຺ຎາຕິ ກາມສຎ຺ຎາທິເກ ວທຕິ. ກິເລສາ ເອວ ວາ ສຎ຺ຎານາເມນ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ສຎ຺ຎາ ປຫາຍ ອມຕໍ ເອວ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອຕ຺ຕໂນ ຂີຓາສວຠາວໍ ທີເປຕີຕິ ອິມິນາວ ປເຣສຎ຺ຈ ຕຖຕ຺ຕາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວິຠາວິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນີຫຣິຕ຺ວາ ກີຬາເປຕ຺ວາຕິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເຈວ ກີຬາເປຕ຺ວາ ຈ, ນີຫຣຓວເສນ ວາ ກີຬາເປຕ຺ວາ. ຕິວິສາຂນ຺ຕິ ຕິຠງ຺ຄຠາກຸຏິ ວິຍ ນລາເຏ ຊາຕຕ຺ຕາ ນລາຏິກໍ.

໒໐໑. ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂຕິ ກິໍ ກາຣເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິໍ ອຸຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ຍໂຕນິທານນ຺ຕິ ຍໍນິທານໍ, ຍໍກາຣຓາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຸຣິມປເທ ຫິ ວິຠຕ຺ຕິ ອໂລປໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສ, ຉອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາຍຕນາທິນິທານນ຺ຕິ ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຂາຍນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຠາເວນ ຎາຍນ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂາຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຂາຕິ ໂກຏ຺ຐາສາ’’ຕິ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ມາໂນປິ ປປຎ຺ໂຈ, ອຠິນນ຺ທນສຠາເວ ເອວ ປນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິປປຎ຺ຈສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສມຸທາຈຣນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພໂສ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ປຣິຍາທາຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ມຣິຍາທຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍມາກາໂຣ, ເຕນ ຈ ໂຍເຄນ ປຸຣິສນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ຍຖາ ‘‘ຕຖາຄຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ທ຺ເວ ວິຕກ຺ກາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໓໘). ຕຓ຺ຫາທໂຍ ຈ ຍຖາສກໍ ປວຕ຺ຕິອາກາຣໍ ອວິລງ຺ຆນ຺ຕິໂຍ ອາເສວນວເສນ ອຸປຣູປຣິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ຕາ ‘‘ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ກາຣເຓຕິ ປວຕ຺ຕິປຈ຺ຈເຍ. ເອກາຍຕນມ຺ປິ …ເປ… ນຕ຺ຖີຕິ ຈກ຺ຂາຍຕນາທິ ເອກມ຺ປິ ອາຍຕນໍ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ ອຠິວທິຕພ຺ພໍ ອຊ຺ໂຌສິຕພ຺ພຎ຺ຈ ນຕ຺ຖິ ເຈ, ນນຸ ນຕ຺ຖິ ເອວ, ກສ຺ມາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ເຈ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ອປ຺ປຫີນາຠິນນ຺ທນາຠິວທນອຊ຺ໂຌສານານໍ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພາທິປ຺ປກາຣານິ ອາຍຕນານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ນ ສກ຺ກາ ນຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕຸ, ປຫີນາຠິນນ຺ທນາທີນໍ ປນ ສພ຺ພຖາ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ນຕ຺ຖິ ເຈ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຫໍ ມມນ຺ຕິ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນາຍ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຠິນນ຺ທນາຍ ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິ ໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ອຠິວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຠິນິວິສນສມຸຏ຺ຐາປນວເສນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຫໍ ມມນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອຊ຺ໂຌສິຕ຺ວາຕິ ທິຏ຺ຐິ ຕຓ຺ຫາ ວຕ຺ຖຸໍ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ຄາຫທ຺ວຍໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ເອເຕນາຕິ ‘‘ເອຕ຺ຖ ເຈ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິວຈເນນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອາຍຕເນສຸ. ຕຓ຺ຫາທີນໍ ອວຕ຺ຖຸຠາວທສ຺ສນມຸເຂນ ຕຓ຺ຫາທີນໍເຍວ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ກິເລສປຣິນິພ຺ພານໍ ກຖິຕນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ເອເສວນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ, ອຍເມວ ອຠິນນ຺ທນາທີນໍ ນຕ຺ຖິຠາວກໂຣ ມຄ຺ໂຄ, ຕປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຠູຕໍ ຜລໍ, ຕໍນິສ຺ສຣຓໍ ວາ ນິພ຺ພານໍ ຣາຄານຸສຍາທີນໍ ອນ຺ໂຕ ອວສານໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍໍ …ເປ… ອນ຺ໂຕ’’ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ‘‘ເອເສວນ຺ໂຕ ປຏິຆານຸສຍານໍ’’ຕິອາທີສຸ ສພ຺ພປເທສຸ.

ອາທິຍຕີຕິ ປຫາຣທານາທິວເສນ ຄຍ຺ຫຕິ. ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕໍ ກລຫນ຺ຕິ ຠຓ຺ຑນາທິມຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນາທິວເສນ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕໍ ກລຫໍ. ຍາຍ ກໂຣຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວິຣຸທ຺ຘຄ຺ຄາຫວເສນ ນານາຄາຫມຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ວິຣຸທ຺ຘວາທວເສນ ນານາວາທມຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄຣຸກາຕພ຺ເພສຸປິ ຄາຣວໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ຕຸວໍ ຕຸວ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕໍ ສາຣມ຺ຠກຖໍ, ຍາຍ ເຈຕນາຍ ຍໍ ກໂຣຕິ, ສາ ຕຸວໍ ຕຸວໍ. ນິສ຺ສາຍາຕິ ປຏິຈ຺ຈ, ນິສ຺ສຍາທິປຈ຺ຈເຍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິເລສານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕຕາ ຕາວ ອາຍຕນານໍ ໂຫຕຸ ຕພ຺ຠາເວ ຠາວໂຕ, ນິໂຣຘນິມິຕ຺ຕຕາ ປນ ກຖໍ. ນ ເຫຕ຺ຖ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມານໍ ສງ຺ຄໂຫ ໂລກິຍານໍເຍວ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ນິຣຸຊ຺ຌມານາປີ’’ຕິອາທິ. ນາມມຕ຺ເຕນ ນິມິຕ຺ຕຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຕ຺ຖຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕເຣນ ສາເຘນ຺ໂຕ ‘‘ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ສມຸທຍສຈ຺ຈປຎ຺ເຫນາຕິ ມຫາສຕິປຏ຺ຐາເນ ສມຸທຍສຈ຺ຈນິທ຺ເທເສນ. ໂສ ຫິ ‘‘ກຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ’’ຕິອາທິນາ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ໂຫຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ນນຸ ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິນິໂຣຘາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ສພ຺ພກິເລສານນ຺ຕິ ອີທິສີ ໂຈທນາ ອນວກາສາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍເຖວ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ລທ຺ຘໂວຫາເຣຕິ ອິມິນາ ຣາຄາທີນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕຕາຍ ອນ຺ໂຕຕິ ສມຎ຺ຎາ ນິພ຺ພານສ຺ສາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອເຕເນວ ອຠິນນ຺ທນາທີນໍ ອຠາໂວຕິ ຈ ອິທໍ ສໍວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຖໍ ປນ ສພ຺ພສງ຺ຂຕວິນິສ຺ສເຏ ນິພ຺ພາເນ ອກຸສລຘມ຺ມານໍ ນິໂຣຘສມ຺ຠໂວຕິ ອາຫ ‘‘ຍຎ຺ຫິ ຍຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ນິຣຸທ຺ຘໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຍ຺ວາຍໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ນິໂຣຘໂວຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ນິໂຣຘປຎ຺ເຫນ ທີເປຕພ຺ໂພ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ອຖ ໂຂ ອປ຺ປວຕ຺ຕາ ເອວາຕິ.

໒໐໓. ເອວໍສມ຺ປທນ຺ຕິ ເອວໍສມ຺ປຊ຺ຊນກໍ ເອວໍ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ ອິທໍ ມມ ອຊ຺ເຌສນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອີທິສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຊານໍ ຊານາຕີຕິ (ອ. ນິ. ຏີ. ໓.໑໐.໑໑໓-໑໑໖) ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ຊານິຕພ຺ພໍ ສພ຺ພໍ ຊານາຕິ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ ຫິ ອວິເສສຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ‘‘ຊານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ນິຣວເສສໍ ເຎຍ຺ຍຊາຕໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຕພ຺ພິສຍາຍ ຊານນກິຣິຍາຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓເມວ ກຣຓໍ ຠວິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ປກຣຓວເສນ ‘‘ຠຄວາ’’ຕິ ສທ຺ທນ຺ຕຣສນ຺ນິຘາເນນ ຈາຍມຕ຺ໂຖ ວິຠາເວຕພ຺ໂພ. ປສ຺ສິຕພ຺ພເມວ ປສ຺ສຕີຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ-ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ-ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸ-ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸ-ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ-ສງ຺ຂາເຕຫິ ຎາຓຈກ຺ຂູຫິ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ ປສ຺ສຕິ ເອວ. ອຖ ວາ ຊານໍ ຊານາຕີຕິ ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ສວິປລ຺ລາສາ ກາມຣູປປຣິຎ຺ຎາວາທິໂນ ຊານນ຺ຕາປິ ວິປລ຺ລາສວເສນ ຊານນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ຠຄວາ. ຠຄວາ ປນ ປຫີນວິປລ຺ລາສຕ຺ຕາ ຊານນ຺ໂຕ ຊານາຕິ ເອວ, ທິຏ຺ຐິທສ຺ສນສ຺ສ ຈ ອຠາວາ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປສ຺ສຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທສ຺ສນປຣິຓາຍກຏ຺ເຐນາຕິ ຍຖາ ຈກ຺ຂຸ ສຕ຺ຕານໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຣິເຓຕິ, ເອວໍ ໂລກສ຺ສ ຍາຖາວທສ຺ສນສາຘນໂຕ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈປຣິຓາຍກຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂຸຠູໂຕ, ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸມຍຕ຺ຕາ ວາ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸໍ ຠູໂຕ ປຕ຺ໂຕຕິ ວາ ຈກ຺ຂຸຠູໂຕ. ຎາຓຠູໂຕຕິ ເອຕສ຺ສ ຈ ເອວເມວ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຘມ຺ມາ ວາ ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ ເຕຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ໂລກສ຺ສ ຈ ຕທຸປ຺ປາທນໂຕ, ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ວາ ຘມ຺ມໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ຘມ຺ມຠູໂຕ. ພ຺ຣຫ຺ມາ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຄ຺ໂຄ ເຕນ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ໂລກສ຺ສ ຈ ຕທຸປ຺ປາທນຕ຺ຕາ, ຕຎ຺ຈ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ປຕ຺ໂຕຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຠູໂຕ. ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ວທຕີຕິ ວຕ຺ຕາ. ຈິຣໍ ສຈ຺ຈປຏິເວຘໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ວທຕີຕິ ປວຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຖໍ ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ທຸກ຺ຂາທິອຕ຺ຖໍ ຕຕ຺ຖາປິ ປີຬນາທິອຕ຺ຖໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ. ປຣມຕ຺ຖໍ ວາ ນິພ຺ພານໍ ປາປຍິຕາ, ອມຕສຈ຺ຉິກິຣິຍໍ ສຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ອມຕໍ ທທາຕີຕິ ອມຕສ຺ສ ທາຕາ. ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມານໍ ຕທາຍຕ຺ຕຠາວໂຕ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ.

໒໐໔. ໂສ ວາ ອຸທ຺ເທໂສ ອຕ຺ຕໂນປິ ໂຫຕີຕິ ເຖໂຣ ‘‘ຍໍ ໂຂ ໂນ’’ຕິ ອາຫ. ສພ຺ພໂລກສາຘາຣຓາ ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ເທສນາຕິ. ອິທານິ ເຍຫິ ທ຺ວາຣາຣມ຺ມເຓຫິ ປຸຣິສໍ ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ, ຕານິ ຕາວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂາ ທສ຺ເສຕຸໍ ເຍນ ສຬາຍຕນວິຠງ຺ເຄນ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ນິສ຺ສຍຠາເວນາຕິ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາເວນ. ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ຈ ປສາທຈກ຺ຂຸເຍວ ໂຫຕິ, ນ ຈຸທ຺ທສສມ຺ຠາຣໍ, ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສສມ຺ຠາຣໍ ວາ ສສມ຺ຠາຣຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈກ຺ຂຸປສາທຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ. ອາຣມ຺ມຓຠາເວນາຕິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາເວນ. ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ ຈ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຣູເປສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຣູເປ ຈ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸ ເອກມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຣູປາຍຕນໍ ປນ ອເນກເມວ ສໍຫຕນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ນິສ຺ສຍຠາເວນ ‘‘ຈກ຺ຂຸປສາທຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຣູເປ ຈາ’’ຕິ ວຈນເຠໂທ ກໂຕ. ກິໍ ປນ ກາຣຓໍ ຈກ຺ຂຸ ເອກມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຣູປໍ ປນ ອເນກເມວາຕິ? ປຈ຺ຈຍຠາວວິເສສໂຕ. ຈກ຺ຂຸ ຫິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິສ຺ສຍປຸເຣຊາຕອິນ຺ທ຺ຣິຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິຠາເວເນວ ໂຫຕິ ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ຕສ຺ສ ຠາວໂຕ, ອສຕິ ອຠາວໂຕ, ຍໂຕ ຕໍ ອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕນ຺ນິສ຺ສິຕຕາ ຈສ຺ສ ນ ເອກເທເສນ ອລ຺ລີຍນວເສນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ອຣູປຠາວໂຕ. ອຖ ໂຂ ຄຣຸຣາຊາທີສຸ ສິສ຺ສຣາຊປຸຣິສາທີນໍ ວິຍ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕາຍ, ອິຕເຣ ປນ ປຈ຺ຈຍາ ເຕນ ເຕນ ວິເສເສນ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສຈາຍໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນ ເອກສ຺ມິໍ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ເອກມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈາວຸໂສ, ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ ເອກວຈນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປໍ ປນ ຍທິປິ ຈກ຺ຂຸ ວິຍ ປຸເຣຊາຕອຕ຺ຖິ-ອວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ປຸເຣຕຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຫຸຕ຺ວາ ວິຊ຺ຊມານກ຺ຂເຓ ເອວ ອຸປກາຣກຕ຺ຕາ ຕຖາປິ ອເນກເມວ ສໍຫຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ອາຣມ຺ມຓຠາວໂຕ. ຍຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມໍ ສຠາວຠູຕໍ, ປຣິກປ຺ປິຕາກາຣມຕ຺ຕໍ ວາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຠາເວນ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕທຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ສຕິປິ ປຈ຺ຈຍຠາເວ ໂສ ຕສ຺ສ ສາຣມ຺ມຓສຠາວຕາຍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອນາລມ຺ຠິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖສ຺ສ ໂອລຸພ຺ຠປວຕ຺ຕິກາຣຓຠາເວນ ອາລມ຺ພນີຍໂຕ ອາຣມ຺ມຓໍ ນາມ, ຕສ຺ສ ຍສ຺ມາ ຍຖາ ຕຖາ ສຠາວູປລທ຺ຘິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍລາໂຠ, ຕສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ຣູປໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕມານໍ ຕສ຺ສ ສຠາວໍ ວິຠາເວນ຺ຕເມວ ປວຕ຺ຕຕິ. ສາ ຈສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາຘີນວຸຕ຺ຕິກສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສຠາວູປລທ຺ຘິ ນ ເອກທ຺ວິກລາປຄຕວຓ຺ຓວເສນ ໂຫຕິ, ນາປິ ກຕິປຍກລາປຄຕວຓ຺ຓວເສນ, ອຖ ໂຂ ອາໂຠຄານຸຣູປໍ ອາປາຖຄຕວຓ຺ຓວເສນາຕິ ອເນກເມວ ຣູປໍ ສໍຫຈ຺ຈກາຣິຕາຍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ພຫຸວຈນວເສນາຫ.

ຍໍ ປນ ປຏ຺ຐາເນ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໒ ປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສ) ‘‘ຣູປາຍຕນໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຍາທິສໍ ຣູປາຍຕນໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ, ຕາທິສໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກີທິສໍ ປນ ຕນ຺ຕິ? ສມຸທິຕນ຺ຕິ ປາກໂຏຍມຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຍເທເກ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອາຍຕນສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທໂຍ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິສຍາ, ນ ທ຺ຣພ຺ຍສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນາ’’ຕິ, ຕມ຺ປິ ສຸວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ນ ເຈຕ຺ຖ ສມຸທາຍາຣມ຺ມຓຕາ ອາສງ຺ກິຕພ຺ພາ ສມຸທາຍາໂຠຄສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ, ສມຸທິຕາ ປນ ວຓ຺ຓຘມ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ກຖໍ ປນ ປຈ຺ເຈກໍ ອສມຕ຺ຖາ ສມຸທິຕາ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ນ ຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ທຏ຺ຐຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ອນ຺ຘາ ສມຸທິຕາ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ? ນຍິທເມກນ຺ຕິກໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອສມຕ຺ຖານມ຺ປິ ສິວິກາວຫນາທີສຸ ສມຕ຺ຖຕາຍ ທສ຺ສນໂຕ. ເກສາທີນຎ຺ຈ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐິຕານໍ ປຈ຺ເຈກໍ ວຓ຺ຓໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ສມຸທິຕານໍ ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ຠິຍ຺ໂຍປິ ເຕສໍ ສໍຫຈ຺ຈກາຣິຕາ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕາ. ເອເຕນ ກິໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຣມາຓຸຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓໍ, ອຸທາຫຸ ຕໍສມຸທາໂຍຕິອາທິກາ ໂຈທນາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ໂສຕຎ຺ຈ, ອາວຸໂສ, ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທີສຸປິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມາຕິ ຈກ຺ຂຸນິສ຺ສິຕຣູປວິຊານນລກ຺ຂຓໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິຍາຕິ ຈກ຺ຂຸ, ຣູປໍ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຕິຍາ ສໂມຘາເນນ. ຜສ຺ໂສ ນາມາຕິ ອຣູປຘມ຺ໂມປິ ສມາໂນ ອາຣມ຺ມເຓ ຜຸສນາກາເຣເນວ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຜຸສນລກ຺ຂໂຓ ຜສ຺ໂສ ນາມ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສຫຊາຕາທິວເສນາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎາທິວເສນ, ອນນ຺ຕຣາຍ ອນນ຺ຕຣາທິວເສນ, ອິຕຣາຍ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ສກາຣຓາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອນຸຠວນສມກາລເມວ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສຎ຺ຊານນໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຕາຍ ເວທນາຍ ຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ເວເທຕິ, ຕເທວ ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຊານາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣິກາ ຘມ຺ມາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາຕິ ຕທນຸສາເຣນ ປນ ອປຣາປຣຸປ຺ປນ຺ນານໍ ເວທນາທີນໍ ຄຫເຓ ສຕິ, ຍນ຺ຕິ ວາ ກາຣຓວຈນໍ, ຍສ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓໍ ເວເທຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສຎ຺ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ອສຕິ ເວທຍິເຕ ກທາຈິ ສຎ຺ຎຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຎ຺ຎາຍ ຫິ ຍຖາສຎ຺ຎາຕໍ ວິຊ຺ຊມານໍ, ອວິຊ຺ຊມານໍ ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ວິຕກ຺ກວເສນ ປຣິກປ຺ເປຕິ, ຍຖາປຣິກປ຺ປິຕຎ຺ຈ ຕໍ ທິຏ຺ຐິຕຓ຺ຫາມານມຎ຺ຎນາຫິ ມຎ຺ຎມາໂນ ປປຎ຺ເຈຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປຖວິໍ ປຖວິໂຕ ສຎ຺ຊານາ’’ຕິ, ‘‘ປຖວິໍ ປຖວິໂຕ ສຎ຺ຎຕ຺ວາ ປຖວິໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໑.໒), ‘‘ຕກ຺ກຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐີສຸ ປກປ຺ປຍິຕ຺ວາ, ສຈ຺ຈໍ ມຸສາຕິ ທ຺ວຍຘມ຺ມມາຫູ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໘໙໒; ມຫານິ. ໑໒໑) ຈ. ພລປ຺ປຕ຺ຕປປຎ຺ຈວເສເນວາຍມຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ກຕາ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ປຣິທຸພ຺ພລວເສນ.

ຈກ຺ຂຸຣູປາທີຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຜສ຺ສເວທນາສຎ຺ຎາວິຕກ຺ເກຫິ ກາຣຓຠູເຕຫິ. ອກາຣຓຠູຕານມ຺ປິ ເຕສໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ກາຣຓຄ຺ຄຫຓໍ. ປຣິຎ຺ຎາຕາ ຫິ ເຕ ອກາຣຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອປຣິຎ຺ຎາຕກາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ຕີຫິປິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ອປຣິຎ຺ຎາຕວຕ຺ຖຸກໍ. ອຠິຠວນ຺ຕີຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ຕິ. ສຫຊາຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຕ຺ຖິ ກຸສໂລ’ຕິອາທິວຈນໂຕ ເວທນາສຎ຺ຎາ ອສຫຊາຕາປິ ຄເຫຕພ຺ພາ. ຍທິ ເອວນ຺ຕິ ‘‘ປປຎ຺ເຈຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍທິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣຊວນສຫຊາຕາ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາ ອຘິປ຺ເປຕາ ຕາສໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວິສຍຕ຺ຕາ, ກສ຺ມາ ອຕີຕານາຄຕຄ຺ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ໂຈເທຕິ. ອິຕໂຣ ‘‘ຕຖາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ’’ຕິອາທິນາ ປຣິຫຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຖາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕຕິ ຍຖາ ວຕ຺ຕມານກາເລ, ເອວໍ ອຕີຕກາເລ ອນາຄຕກາເລ ຈ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ອຕີຕານາຄຕຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ, ນ ອຕີເຕສຸ, ອນາຄເຕສຸ ວາ ຈກ຺ຂຸຣູເປສຸ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣິການໍ ຕາສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ.

ມນຎ຺ຊາວຸໂສ, ປຏິຈ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸວິຘໍ ມນໍ ເກວລໍ ຠວງ຺ຄໍ, ສາວຊ຺ຊນໍ ວາ. ທຸວິຘາ ຫິ ກຖາ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທ຺ວາຣກຖາຍໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຈລິຕໍ ຠວງ຺ຄໍ ມໂນທ຺ວາຣໍ ນາມ, ຈກ຺ຂາທິ ວິຍ ຣູປາທິນາ ເຍນ ຕໍ ຆຏ຺ຏິຕໍ ຕຕ຺ຖ ອຸປຣິ ວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທ຺ວາຣຠາວໂຕ. ປຈ຺ຈຍກຖາຍໍ ສາວຊ຺ຊນຠວງ຺ຄໍ, ‘‘ມໂນສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຕ຺ຖິ ກຸສໂລ’’ຕິອາທີສຸ ຫິ ສາວຊ຺ຊນມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ນ ຠວງ຺ຄມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ອສມ຺ຠວໂຕ. ຕຕ຺ຖ ປຐມນຍໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ມນນ຺ຕິ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຘມ຺ເມຕິ ເຕຠູມກຘມ຺ມາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອິມິນາ ສຠາວຘມ຺ເມສຸ ເອວ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ເກຈິ, ຕທຍຸຕ຺ຕໍ ຕທຸປາທານາຍປິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓຕາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອິຘ ປນ ເຕຠູມກາປິ ຘມ຺ມາ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ເຕຠູມກຘມ຺ມາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອນາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ເຈຕໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຖາ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ອນາຣມ຺ມຓາ ນາມ ສິຍຸໍ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທ຺ວາຣກຖາຍໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິ ວິຍ ອາວຊ຺ຊນມ຺ປິ ທ຺ວາຣປກ຺ຂິກເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມໂນວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊນໍ ວາ’’ຕິ. ປຈ຺ຈຍກຖາຍໍ ປນ ອາວຊ຺ຊນໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ‘‘ຊວນໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນຍທ຺ວເຍ ຘມ຺ມານໍ ສຫຊາຕວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາວຊ຺ຊເນ ຄຫິເຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຸຕ຺ຕເມວາຕິ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ຍຸຕ຺ຕເມວ.

ໂສ ຍາວ ນ ປຈ຺ຈຍປຏິເວໂຘ ສມ຺ຠວຕິ, ຕາວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຸເຂເນວ ສຠາວຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ອປຎ຺ຎາປເນຕິ ອາຫ ‘‘ຜສ຺ໂສ ນາມ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ຜສ຺ສປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສຕີຕິ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຕພ຺ພິສຍທສ຺ສນໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສຕິ ອິທໍ ໂຫຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຈກ຺ຂຸອາທິເກ ປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ອິທໍ ຜສ຺ສາທິກໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ທ຺ວາທສາຍຕນວເສນາຕິ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ອາຍຕນານໍ ວເສນ ອາຄເຕນ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທນຍວເສນ. ທ຺ວາທສາຍຕນປຏິກ຺ເຂປວເສນາຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ອສຕິ ອິທໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຈ຺ຈຍາຠາວປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນາຠາວທສ຺ສນກ຺ກເມ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ອາຍຕນານໍ ປຏິກ຺ເຂປວເສນ.

ສາວເກນ ປຎ຺ໂຫ ກຖິໂຕຕິ ອຍໍ ປຎ຺ໂຫ ສາວເກນ ກຖິໂຕ, ອິຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ມາ ນິກ຺ກງ຺ຂາ ອຫຸວຕ຺ຖ. ອຖ ວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ວິຠຊນ຺ເຕນ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິເຕນ ມຫາສາວເກນ ປຎ຺ໂຫ ກຖິໂຕຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ເອຕສ຺ມິໍ ປຎ຺ເຫ ມາ ນິກ຺ກງ຺ຂາ ອຫຸວຕ຺ຖ, ເຫຣຎ຺ຎິເກ ສຕິ ກຫາປຓໍ ສຍໍ ນິຈ຺ຉິນນ຺ຕາ ວິຍ ອຫຸຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ເອວ ສນ຺ຕິເກ ນິກ຺ກງ຺ຂາ ໂຫຖ.

໒໐໕. ອາກໂຣນ຺ຕິ ຜລໍ ຕາຍ ຕາຍ ມຣິຍາທາຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ອາກາຣາ, ກາຣຓານິ. ປາຏິເຍກ຺ກກາຣເຓຫີຕິ ຉນ຺ນໍ ທ຺ວາຣານໍ ວເສນ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປປຎ຺ຈກາຣຓສ຺ສ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຍທິປິ ຍຕ຺ຕເກຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຍໍ ຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ເຕສໍ ສມຸທິຕານໍເຍວ ກາຣຓຠາໂວ ສາມຄ຺ຄິຍາວ ຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ, ຕຖາປິ ປຈ຺ເຈກໍ ຕສ຺ສ ກາຣຓເມວາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາຏິເຍກ຺ກກາຣເຓຫີ’’ຕິ. ປເທຫີຕິ ນາມາທິປເທຫິ ເຈວ ຕໍສມຸທາຍຠູເຕຫິ ວາກ຺ເຍຫິ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ອກ຺ຂຣສມ຺ປິຓ຺ຑເນຫີ’’ຕິ. ອກ຺ຂຣານິເຍວ ຫິ ອຕ຺ເຖສຸ ຍຖາວຈ຺ຈໍ ປທວາກ຺ຍຠາເວນ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫີຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຠິພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນສຎ຺ຎິເຕຫິ ວຓ຺ເຓຫິ. ຕານິ ປນ ຍສ຺ມາ ປຣິຍາຍສ຺ສ ອກ຺ຂຣຓໂຕ ‘‘ອກ຺ຂຣານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ອກ຺ຂເຣຫີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອິເມຫິ ອາກາເຣຫິ ອິເມຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ປປຎ຺ຈສມຸທາຈາຣສ຺ສ ວຏ຺ຏສ຺ສ ຈ ວິວຏ຺ຏສ຺ສ ຈ ທສ຺ສນອຕ຺ໂຖ ວິຠຕ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນາຕິ ປຎ຺ຎາຍ. ‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຫຕິ? ຍໂຕ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ຘາຕຸກຸສໂລ ຈ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໔) ອາທິສຸຕ຺ຕປທວເສນ ປຓ຺ຑິຕລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕູຫິ ວາ ກາຣເຓຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ສຈ຺ຈປຏິເວຘວເສນ ປຓ຺ຑິຈ຺ຈໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາວເສນ ມຫາປຎ຺ຎຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຫນ຺ເຕ ອຕ຺ເຖ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຄຸຬປູວນ຺ຕິ ຄຸເຬ ມິສ຺ສິຕ຺ວາ ກຕປູວໍ. ພທ຺ຘສຕ຺ຕຸຄຸຬກນ຺ຕິ ມຘຸສກ຺ຂຣາຫິ ປິຓ຺ຑີກຕໍ ສຕ຺ຕຸປິຓ຺ຑໍ. ອເສຈິຕພ຺ພກໍ ມຘຸອາທິນາ ປເຄວ ເຕຫິ ສມໂຍຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ຈິນ຺ຕກຊາຕິໂກຕິ ຘມ຺ມຈິນ຺ຕາຍ ຈິນ຺ຕກສຠາໂວ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓເນວສ຺ສາຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓເນວ ອສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ນາມໍ ຄຓ຺ຫາເປສ຺ສາມິ.

ມຘຸປິຓ຺ຑິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.