໖. ເຈໂຕຂິລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໕. ເຈໂຕ ເຕຫິ ຂິລຍຕິ ຖທ຺ຘຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເຈໂຕຂິລາ. ເຕນາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຖທ຺ຘຠາວາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ເຕຫິ ອຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸກ຺ລາປີຊາຕໍ ຐານໍ ວິຍ ອມນຸຎ຺ຎໍ ເຂຕ຺ຕໍ ວິຍ ຈ ຂາຓຸກນິຈິຕໍ ອມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຈວຣຠາວາ ຂາຓຸກຠາວາ’’ຕິ. ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຈິຕ຺ຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ຕຓ຺ຫາປວຕ຺ຕິຠາວໂຕ ກຸສລຈາຣສ຺ສ ອວສຣຈຊນວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ພທ຺ຘໍ ວິຍ ສໂມໂຣເຘຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ມຸຏ຺ຐິຍໍ ກຕ຺ວາ ວິຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ສທ຺ທຕ຺ຖໂຕ ປນ ເຈໂຕ ວິຣູປໍ ນິພນ຺ຘີຍຕິ ສໍຍມີຍຕິ ເອເຕຫີຕິ ເຈຕໂສ ວິນິພນ຺ຘາ ຍສ຺ສ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສີລໍ ອຂຓ຺ຑາທິຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຸປຣິສຸທ຺ຘໍ ວິເສສຠາຄິຍຕ຺ຕາ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ມຄ຺ຄຜລາວຫໍ ມຫາສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຍ, ໂສ ຕາທິເສນ ສີເລນ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ວຸທ຺ຘິໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສີເລນ ວຸທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວິຣູຬ຺ຫມູໂລ ວິຍ ປາທໂປ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ໂສ ສາສເນ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ອາປນ຺ໂນຕິ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ເຄນ ວິຣູຬ຺ຫິ’’ນ຺ຕິ. ໂຍ ສພ຺ພໂສ ກິເລສນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ອຣຫາ ສີລາທິຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘປາຣິປູຣິຍາ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິພ຺ພາເນນ ເວປຸລ຺ລ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ພຸທ຺ຘານໍ ຘມ຺ມກາໂຍ ວິຍ ຣູປກາໂຍປິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຕາຍ ອນຸຕ຺ຕຣຄຸຓາຘິຏ຺ຐານຕາຍ ຈ ອປຈ຺ຈກ຺ຂກາຣີນໍ ສໍສຍວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິເຍວາຕິ ‘‘ສຣີເຣ ວາ ຄຸເຓ ວາ ກງ຺ຂຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓນ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນາທໂຍ ຣູປກາຍຄຸຓາ ຄຫິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ ອວິນາຠາວໂຕຕິ ‘‘ທ຺ວຕ຺ຕິໍສວຣລກ຺ຂຓປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕ’’ມິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ອນາວຣຓຎາເຓນ ສພ຺ເພປິ ອນນ຺ຕາປຣິເມຍ຺ຍເຠທາ ຘມ຺ມກາຍຄຸຓາ ຄຫິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຄ຺ຄຫຓເມວ ກຕໍ ນານນ຺ຕຣິຍຠາວໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກງ຺ຂຫີຕິ ‘‘ອໂຫ ວຕ ເຕ ຄຸຓາ ນ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ຠເວຍ຺ຍຸໍ ວາ’’ຕິ ປຕ຺ຖນຸປ຺ປາທນວເສນ ກງ຺ຂຕິ. ປຸຣິໂມ ຫິ ວິປຣີຕຊ຺ຌາສໂຍ, ອິຕໂຣ ຍຖາຠູຕຎາຓຊ຺ຌາສໂຍ. ວິຈິນນ຺ໂຕຕິ ວິຈຍຠູຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ເຕ ວິເວເຈຕຸກາໂມ ຕທຠາວໂຕ ກິຈ຺ຉໍ ທຸກ຺ຂໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ກິຈ຺ຉປ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ເຉຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ວິນິຈ຺ເຉຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ວິຄຕາ ຈິກິຈ຺ຉາຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ. ອຘິໂມກ຺ຂໍ ນ ປຏິລຠຕີຕິ ‘‘ເອວເມຕ’’ນ຺ຕິ ໂອກປ຺ປນວເສນ ຄຸເຓສຸ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ນາຘິຄຈ຺ຉຕິ. ໂອຕຣິຕ຺ວາຕິ ຎາເຓນ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ. ປສີທິຕຸນ຺ຕິ ‘‘ປສນ຺ນຣູປຘມ຺ມກາຍຄຸເຓຫິ ຠຄວາ’’ຕິ ປສີທິຕຸໍ. ອນາວິໂລ ອກາລຸສ຺ໂສ ໂຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ‘‘ກງ຺ຂຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ທຸພ຺ພລາ ວິມຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ‘‘ວິຈິກິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ມຊ຺ຌິມາ, ‘‘ນາຘິມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ພລວຕີ, ‘‘ນ ສມ຺ປສີທຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຕິວິຘາຍປິ ວິມຕິຍາ ວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕກາລຸສ຺ສິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອາຕປ຺ປາຍາຕິອາທິໂຕ ຕປຕິ ສນ຺ຕປຕິ ກິເລເສຕິ ອາຕປ຺ປໍ, ອາຣມ຺ຠຘາຕຸ, ຕທຕ຺ຖາຍ. ອນຸໂຍຄາຍາຕິ ຍຖາ ສໍກິເລສຘມ຺ມານໍ ອວສໂຣ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອນຸ ອນຸ ຍຸຎ຺ຊນໍ ອນຸໂຍໂຄ, ນິກ຺ກມຘາຕຸ, ຕທຕ຺ຖາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ໂຍຄາຍາ’’ຕິ. ສາຕຈ຺ຈາຍາຕິ ຍຖາ ອຸປຣູປຣິ ວິເສສາຘິຄໂມ ໂຫຕິ, ຕຖາ ສຕຕສ຺ສ ນິຣນ຺ຕຣປວຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸໂຍຄສ຺ສ ຠາໂວ ສາຕຈ຺ຈໍ, ປຣກ຺ກມຘາຕຸ, ຕທຕ຺ຖາຍ. ປຘານາຍາຕິ ສນ຺ຕເມວໍ ຕິວິຘຘາຕຸສໍວຑ຺ຒິຕານຸຠາວໍ ສພ຺ພກິເລສວິທ຺ຘໍສນສມຕ຺ຖໍ ປຘານສງ຺ຂາຕໍ ວີຣິຍໍ, ຕທຕ຺ຖາຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອາຕປ຺ປາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ນມຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກງ຺ຂາວເສນ, ປເຄວ ອນຸໂຍຄາທິອຕ຺ຖນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ປທານິ ຄຫິຕານິ, ອນວເສສວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວາ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອາຕປ຺ປເວວຈນາເນວ ອນຸໂຍຄາທິປທານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຠຄວາ ສຕ຺ຖຣິ ກງ຺ຂາຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຖທ຺ຘກຈວຣຂາຓຸກຠາເວນ ອກຸສລຠາວາທິອາປາທນໂຕ ເຈໂຕຂິລຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສິກ຺ຂາຄ຺ຄຫເຓນ ປຏິປຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ເມ ຈ ປຏິເວຘຘມ຺ເມ ຈາ’’ຕິ. ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ເມ ຍຕ຺ຖ ກງ຺ຂາຍ ສມ຺ຠໂວ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕຸຣາສີຕິ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ສານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຍິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ປຣມ຺ປຣາຍ ປຏິເວຘາວຫຠາວາທິວເສນປິ ເອກຈ຺ຈານໍ ຕຕ຺ຖ ສໍສຍຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ຍຖາ ຈ ປຏິເວເຘ ກງ຺ຂາ ວຸຕ຺ຕາ, ເອວໍ ອຘິຄມຘມ຺ເມປິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ຫິ ເອກຈ຺ເຈ ‘‘ກສິຓາທິຠາວນາຍ ຌານານິ ອິຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ກສິຓນິສ຺ສນ຺ໂທ ອາຣຸປ຺ປາຕິ, ເມຕ຺ຕາທິນິສ຺ສນ຺ໂທ ຈຕຸຕ຺ຖພ຺ຣຫ຺ມວິຫາໂຣ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ກງ຺ຂຕິເຍວາຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນວໂລກຸຕ຺ຕເຣສຸ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍເຍວ ກງ຺ຂາປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ ອສໍກິເລສິກຕ຺ຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມານໍ.

ເອວຣູປນ຺ຕິ ເອທິສໍ ສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ-ອຸຊຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ-ຎາຍປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ-ສາມີຈິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ-ສງ຺ຂາຕໍ ສມ຺ມາປຏິປທໍ. ອຘິສີລສິກ຺ຂາທໂຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມຠູຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຫິ ມຄ຺ຄຜລສິກ຺ຂາຫິ ອິມາສໍ ວິເສໂສ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສິກ຺ຂາຄ຺ຄຫເຓນ ປຏິປຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕຍສ຺ສ ສິກ຺ຂາຍ ຈ ຄຸເຓສຸ ອນຘິມຸຈ຺ຈນອສມ຺ປສີທນວເສນ ອປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຠາວໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຖທ຺ຘຠາໂວ ອາສປ຺ປນປຣິສປ຺ປນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ກຈວຣຂາຓຸກຠາໂວ ຈ, ເອວໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ອາຆາຕຈຓ຺ຑິກ຺ກາທິວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຖທ຺ຘຠາໂວ ຈ ອຸປຫນນວິຣຸຊ຺ຌນາທິວເສນ ກຈວຣຂາຓຸກຠາໂວ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຣິຍສງ຺ຆວິສຍາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ, ປຸຄ຺ຄລວິສຍາ ກາຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ສງ຺ຆວິສຍາວ ຄຫິຕາ, ສາສນິກວເສນ ຈາຍໍ ເຈໂຕຂິລເທສນາຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີວິສໂຍວ ໂກໂປ ຄຫິໂຕ.

໑໘໖. ຍຖາ ວຕ຺ຖຸກາໂມ, ເອວໍ ກິເລສກາໂມປິ ອສ຺ສາທນີໂຍ ເອວາຕິ ‘‘ກິເລສກາເມປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຣູປຕຓ຺ຫາ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ, ເອຕ຺ເຖສາ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອຕ຺ຖ ນິວິສມານາ ນິວິສຕີ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໒.໔໐໐; ມ. ນິ. ໑.໑໓໓; ວິຠ. ໒໐໓). ກາມນິທ຺ເທເສ (ມຫານິ. ໑) ສພ຺ເພປິ ເຕຠູມກາ ຘມ຺ມາ ກາມນີຍຏ຺ເຐນ ‘‘ກາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ພລວກາມຣາຄວຕ຺ຖຸຠູຕາເຍເວຕ຺ຖ ກາມຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາຕິ. ວິນິພທ຺ຘວຕ຺ຖຸຠາເວນ ຍຖາ ວິສຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ກາໂຍ ຄຫິໂຕ, ຕຖາ ປເຣສໍ ຕຖາຣູປາ ຣູປຘມ຺ມາ ສມູຫຏ຺ເຐນາຕິ ອາຫ ‘‘ຣູເປຕິ ພຫິທ຺ຘາຣູເປ’’ຕິ. ຍຖາ ຫິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ ຣາໂຄ ຌານາທິວິເສສາຘິຄມສ຺ສ ວິນິພທ຺ຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ກາເຍ ອເປກ຺ຂາ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສກປຣິກ຺ຂາຣຎາຕິມິຕ຺ຕາທີສຸ ອເປກ຺ຂາຕິ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ຣູເປຕິ ຣູປຊ຺ຌາເນ’’ຕິອາທິນາ ປປຎ຺ເຈນ຺ຕິ. ຕທຍຸຕ຺ຕໍ ຌານາຘິຄມວິນິພທ຺ຘານໍ ສີລສ຺ສ ຈ ສໍກິເລສຠູຕານໍ ເຈໂຕວິນິພທ຺ຘຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ.

ຍາວທຕ຺ຖນ຺ຕິ ຍາວ ອຕ຺ເຖຕິ ອຠິກງ຺ຂຕິ, ຕາວ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຕ຺ຕກໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ. ນ຺ຕິ ຍາວທຕ຺ຖໍ ອຸທຣປູຣໍ ຠຸຕ຺ຕໍ. ອວເທຫນໂຕ ປູຣຓໂຕ. ເສຍ຺ຍສຸຂນ຺ຕິ ເສຍ຺ຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຸຂໍ. ປສ຺ສສຸຂນ຺ຕິ ປສ຺ສານໍ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕເນນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຸຂໍ. ນິທ຺ທາສຸຂນ຺ຕິ ນິທ຺ທາຍເນນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຸຂໍ.

ສີເລນາຕິອາທິ ປຕ຺ຖນາກາຣທສ຺ສນໍ. ວຕສມາທານນ຺ຕິ ຘຸຕງ຺ຄາທິວຕານຸຏ຺ຐານໍ. ຕໂປຕິ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ. ໂສ ຫິ ກິເລສານໍ ຕປນຏ຺ເຐນ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນຏ຺ເຐນ ຕປຈຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໘໙. ຉນ຺ທໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ຉນ຺ທໍ ຘຸຣໍ, ຉນ຺ທໍ ເຊຏ຺ຐກໍ, ຉນ຺ທໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິວເສນ ຉນ຺ທໍ ນິສ຺ສາຍ. ເຊຏ຺ຐກຏ຺ເຐນ ປຘານຠູຕາ, ປຘານຠາວໍ ວາ ປຕ຺ຕາຕິ ປຘານຠູຕາ. ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫີຕິ ຉນ຺ທນິສ຺ສເຍນ ປວຕ຺ຕສມາຘິນາ ເຈວ ‘‘ປຘານສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວີຣິເຍນ ຈ. ອຸເປຕນ຺ຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ. ອິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ອິທ຺ຘິ, ນິປ຺ຜຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ປຏິລາຠຏ຺ເຐນ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ສາ ອິທ຺ຘິຍາ ປາທໍ ປາທກໍ ປທຏ຺ຐານຠູຕໍ. ອຖ ວາ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ ຕາຍ ອິທ຺ຘາ ວຸທ຺ຘາ ອຸກ຺ກໍສຄຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິທ຺ຘິ, ສາວ ອຸປຣິວິເສສານໍ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ປາໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທ຺ຘິຠູຕໍ ວາ ປາທນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິປາທ’’ນ຺ຕິ. ເສເສສຸປີຕິ ວີຣິຍິທ຺ຘິປາທາທີສຸປິ. ອສ຺ສາຕິ ອິທ຺ຘິປາທສ຺ສ. ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕຕິ ທີປນຕ຺ຖໍ ກຕໍ, ຕສ຺ມາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາຍໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໒.໓໖໙) ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວິຈາໂຣ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອິທ຺ຘິປາທານໍ ສມາຘິປຘານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ. ເຕສໍ ເຕສໍ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຸປ຺ປາທນກິຣິຍາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປຣິພ຺ຣູຫນກິຣິຍາຍ ອຸສ຺ສຫນໂຕ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີ, ຖາມປ຺ປຕ຺ຕາ ປຣກ຺ກມຘາຕຸ. ສາ ປນ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິທ຺ຘິປາທານໍ ວິເສສປຈ຺ຈຍຠູຕາ ເຕ ອຸປາທາຍ ‘‘ປຎ຺ຈມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ຈ ຍສ຺ມາ ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນາສຸ ຕຕ຺ຖ ຈອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສາເນສຸ ສາເຘຕພ຺ພໍ ວີຣິຍໍ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ກຕ຺ຕພ຺ພວີຣິຍໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ປຸພ຺ພຠາຄິຍສມຖວິປສ຺ສນາສາຘນໍ ປຫາຕພ຺ພຘມ຺ມວິຠາເຄນ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຈ ເຈໂຕຂິລປ຺ປຫານານິ ປຎ຺ຈ ວິນິພນ຺ຘປ຺ປຫານານີ’’ຕິ. ຠພ຺ໂພຕິ ຍຸຕ຺ໂຕ ອຣຫຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ. ຎາເຓນາຕິ ມຄ຺ຄຎາເຓນ. ກິເລສເຠທາຍາຕິ ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນາຍ. ເຂມສ຺ສາຕິ ອນຸປທ຺ທວສ຺ສ.

ສມ຺ຠາວນຕ຺ເຖຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.໑໑; ອ. ນິ. ຏີ. ໓.໗.໗໑) ‘‘ອປິ ນາເມວໍ ສິຍາ’’ຕິ ວິກປ຺ປນຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠາວນຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຫີຕິ ເອວໍ ເອກເມວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ອວຕ຺ວາ ອປຣາຍ ສງ຺ຂ຺ຍາຍ ສທ຺ຘິໍ ວຈນໍ ໂລເກ ສິລິຏ຺ຐວຈນໍ ໂຫຕິ ຍຖາ ‘‘ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ອຸທກຜຸສິຕານີ’’ຕິ. ສມ຺ມາ ອຘິສຍິຕານີຕິ ປາທາທີຫິ ອຕ຺ຕນາ ເນສໍ ກິຎ຺ຈິ ອຸປຆາຕໍ ອກໂຣນ຺ຕິຍາ ພຫິວາຕາທິປຣິສ຺ສຍປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ສມ຺ມເທວ ອຸປຣິ ສຍິຕານິ. ອຸຕຸໍ ຄາຫາເປນ຺ຕິຍາຕິ ເຕສໍ ອລ຺ລສິເນຫປຣິຍາທານຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍຸສ຺ມາວເສນ ອຸຕຸໍ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ຕິຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸສ຺ມີກຕານີ’’ຕິ. ສມ຺ມາ ປຣິຠາວິຕານີຕິ ສມ຺ມເທວ ສພ຺ພໂສ ກຸກ຺ກຸຏວາສນາຍ ວາສິຕານິ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸກ຺ກຸຏຄນ຺ຘໍ ຄາຫາປິຕານີ’’ຕິ. ອຍຎ຺ຈ ກຸກ຺ກຸຏຄນ຺ຘປຣິຠາວນາ ສມ຺ມາອຘິສຍນສມ຺ມາປຣິເສທນນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ‘‘ອນຸນິປ຺ຜາທີ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.໑໑) ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕຫິ ປນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ອິຊ຺ຌນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕິວິຘກິຣິຍາກຣເຓນາ’’ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ນ ເອວໍ ‘‘ອໂຫ ວຕິເມ’’ຕິອາທິນາ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ກາຣຓສ຺ສ ປນ ສມ຺ປາທິຕຕ຺ຕາ ອຖ ໂຂ ຠພ຺ພາວ ອຠິນິພ຺ຠິຊ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ກສ຺ມາ ຠພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ເຕ ຫິ ຍສ຺ມາ ຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ກປາລສ຺ສ ຕນຸຕາ ອາໂລກສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍມານສ຺ສ ກາຣຓໍ, ຕຖາ ກປາລສ຺ສ ຕນຸຕາຍ ນຂສິຂາມຸຂຕຸຓ຺ຑການໍ ຂຣຕາຍ ຈ ອລ຺ລສິເນຫສ຺ສ ປຣິຍາທານໍ ກາຣຓວຈນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາຕິ ອາໂລກສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍມານໂຕ, ສຍຎ຺ຈ ປຣິປາກຄຕຕ຺ຕາ.

ໂອປມ຺ມສມ຺ປຏິປາທນນ຺ຕິ ໂອປມ຺ມຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປເມຍ຺ເຍນ ສມ຺ມເທວ ປຏິປາທນໍ. ອຕ຺ເຖນາຕິ ອຸປເມຍ຺ຍຕ຺ເຖນ. ຍຖາ ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ອຓ຺ເຑສຸ ຕິວິຘກິຣິຍາຍ ກຣຓໍ ກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉາປການໍ ອຓ຺ຑໂກສໂຕ ນິກ຺ຂມນສ຺ສ ມູລກາຣຓໍ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີປນ຺ນຣສານິ ອງ຺ຄານິ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໂຕ ນິກ຺ຂມນສ຺ສ ມູລກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສາ ກຸກ຺ກຸຏິຍາ…ເປ… ສມນ຺ນາຄຕຠາໂວ’’ຕິ. ປຏິຈ຺ຉາທນສາມຎ຺ເຎນ ອວິຊ຺ຊາຍ ອຓ຺ຑໂກສສທິສຕາຍ ພລວວິປສ຺ສນາວເສນ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສສ຺ສ ຕນຸຠາໂວ, ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສ ປຣິຓາມກາໂລ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຠາວາປຕ຺ຕິ, ຕທາ ຈ ສາ ມຄ຺ຄຎາຓຄພ຺ຠໍ ຘາເຣນ຺ຕີ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓກາໂລ’’ຕິ. ອຠິຎ຺ຎາປກ຺ເຂຕິ ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎາປກ຺ເຂ. ໂລກຸຕ຺ຕຣາຠິຎ຺ຎາ ຫິ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໍ ປທາລິກາຕິ. ຄາຖາຍ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໍ ປຫຣຕີຕິ ເທສນາວິລາເສນ ວິເນຍ຺ຍສນ຺ຕານຄຕໍ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໍ ຆຏ຺ເຏຕິ, ຍຖາຐາເນ ຐາຕຸໍ ນ ເທຕິ.

ປຏິສງ຺ຂານປ຺ປຫານນ຺ຕິ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານປຸພ຺ພກໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ. ປຸພ຺ພຠາຄິຍາ ອິທ຺ຘິປາທາ ປາຬິຍໍ ຄຫິຕາຕິ ‘‘ອິທ຺ຘິປາເທຫິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫິປນ຺ນຣສງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຠພ຺ໂພ ອຠິນິພ຺ພິທາຍາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ມ. ນິ. ໑.໑໘໙) ໂລກຸຕ຺ຕຣິທ຺ຘິປາທາ ປນ ສມ຺ໂພຘຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕາ. ມຄ຺ເຄ ອາຄເຕຕິ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີປນ຺ນຣສງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາປຍໂຕ ມຄ຺ເຄ ອາຄເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ, ປາຬິຍໍ ວາ ອຠິນິພ຺ຠິທາສມ຺ໂພຘຄ຺ຄຫເຓຫິ ມຄ຺ເຄ ອາຄເຕ. ຜເລ ອາຄເຕຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນິພ຺ພານສ຺ສ ປນ ປາຬິຍໍ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ນິສ຺ສຣຓປ຺ປຫານໍ ນ ຄຫິຕໍ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ເຈໂຕຂິລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.