໔. ຈູຬທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໕. ສກ຺ເກສູຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕໍ ເອກເທເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂສ ຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຍນ ຣາຊກຸມາຣາ ສກ຺ຍາ ນາມ ຊາຕາ, ຍໂຕ ເຕສໍ ນິວາສຏ຺ຐານຕາຍ ຊນປໂທ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສກ຺ຍານໍ ປນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອມ຺ພຏ຺ຐສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕາວາ’’ຕິ. ກປິລວຕ຺ຖູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຸຣິມສຎ຺ຎາວເສນ.

ນານປ຺ປກາຣກນ຺ຕິ ‘‘ໂລຠຘມ຺ມາ’’ຕິ ພຫຸວຈນສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ ວທຕິ. ໂລໂຠ ຫິ ເຕນ ເຕນ ອວຕ຺ຖາວິເສເສນ ປວຕ຺ຕິອາກາຣເຠເທນ ‘‘ຉນ຺ໂທ ຣາໂຄຕຓ຺ຫາ ອາສຕ຺ຕິ ອເປກ຺ຂາ’’ຕິອາທິນາ ອເນກປ຺ປເຠໂທ, ລຸພ຺ຠນລກ຺ຂເຓນ ປນ ‘‘ໂລໂຠ’’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນານປ຺ປກາຣກໍ ໂລຠໍເຍວາ’’ຕິ. ຕຖາ ‘‘ໂທໂສ ປຏິໂຆ ໂກໂຘ ອຸປນາໂຫ ວິໂຣໂຘ’’ຕິອາທິນາ, ‘‘ມຸຍ຺ຫນໍ ອສມເປກ຺ຂນໍ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ທຸມ຺ເມຊ຺ຌໍ ພາລ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໓໙໐) ຈ ໂທສໂມຫານໍ ນານປ຺ປກາຣຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອິຕເຣສຸປິ ທ຺ວີສຸ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາຕິ ປຣິໂຕ ສພ຺ພໂສ ອາທາຍ. ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຄຫເຓ ອາຄຕ’’ນ຺ຕິ. ປຣິຍາທິຍຕີຕິ ປຣິກ຺ຂີໂຓຕິ. ທີ-ສທ຺ທຎ຺ຫິ ສທ຺ທວິທູ ຂຍຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ.

ເອກທາຕິ ອາເມຑິຕໂລເປນ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ເອເກກສ຺ມິໍ ກາເລ’’ຕິ. ໂລຠໂທສໂມຫາຕິ ປຐມມຄ຺ເຄນ ປຫີນາວເສສາ ໂລຠໂທສໂມຫາ. ນິຣວເສສາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ທຸຕິຍມຄ຺ເຄນ ກິໍ ກຕໍ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສມຸທາຈາຣປ຺ປຕ຺ຕໍ ປນ ທິສ຺ວາ ‘‘ອປ຺ປຫີນໍ ເມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິປິ ຊານາຕິ. ເອວໍ ກຖໍ ນິຣວເສສປ຺ປຫານສຎ຺ຎາຕິ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປຫີນກໍ…ເປ… ສຎ຺ຎີ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ປຐມມຄ຺ເຄເນວ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນສໍສຍສ຺ສ ‘‘ໂກ ສຸ ນາມ ເມ ຘມ຺ໂມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫີໂນຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຘໂຫ ກຖໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍາ ອໂກວິທຕ຺ຕາ’’ຕິ ກາຣຓມາຫ. ວິນຍກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ວິຍ ຫິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍໍ ອກຸສລຕາຍ ອຣິຍານມ຺ປິ ກຕ຺ຖຈິ ວິມຕິມຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຍຖາ ຕໍ ສພ຺ພໂສ ອປ຺ປຫີນສມ຺ໂມຫານນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ອວິສເຍ ອນຠິຊານນໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໂກສລ຺ເລນ ກິເມຕ຺ຖ ປໂຍຊນໍ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາມຕ຺ເຕນ ອຍມຕ຺ໂຖ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ອິຕໂຣ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠມານວິຠາຄໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສາຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ອຣິຍານໍ. ຍຖາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ນ ໂຫຕິ, ນ ເອວໍ ສພ຺ພໂສ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອິມາສຸ ປນາ’’ຕິອາທິ.

໑໗໖. ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕວ ສນ຺ຕາເນ’’ຕິ. ອປ຺ປຫີໂນຕິ ອນວເສສໂຕ ອປ຺ປຫີໂນ. ທຸວິເຘຕິ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາເມ. ກິເລສກາໂມປິ ຫິ ຍທຄ຺ເຄນ ອສ຺ສາທີຍຕິ, ຕທຄ຺ເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊີຍຕິ.

໑໗໗. ອສ຺ສາທີຍຕີຕິ ອສ຺ສາໂທ, ສຸຂໍ. ອປ຺ໂປ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ອສ຺ສາໂທ ເອເຕສູຕິ ອປ຺ປສ຺ສາທາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິຕ຺ຕສຸຂາ’’ຕິ. ປຣິເຍສນທຸກ຺ຂາທິເຫຕຸກໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ຕຕ຺ຖ ທຸຈ຺ຈຣິຕຈຣເຓນ ສມ຺ປຣາຍິກຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂເມຕ຺ຖ ກາເມສຸ ພຫຸກນ຺ຕິ ພຫຸທຸກ຺ຂາ. ພຫຸປາຍາສາຕິ ພຫຸປຣິກ຺ກິເລສາ. ເຕ ປນ ປຣິກ຺ກິເລສາ ວກ຺ຂມານນເຍນ ພຫູເຍເວຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາປີຕິ ອາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກ…ເປ… ພຫູ’’ຕິ. ເຕ ຈ ປຣິກ຺ກິເລສາ ຍສ຺ມາ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣາຍກຣາ ອິຘ ເຈວ ປຣໂລເກ ຈ ອາທີນວກາຣຓຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກ…ເປ… ພຫູ’’ຕິ. ເອວໍ ເຈປີຕິ ເອວໍ ‘‘ອປ຺ປສ຺ສາທາ ກາມາ’’ຕິອາທິນາ ອາກາເຣນ. ນເຍນາຕິ ຘມ຺ເມນ. ກາຣເຓນາຕິ ຍຸຕ຺ຕິຍາ. ສຸຏ຺ຐຸ ທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ. ສາ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ສຈ຺ຈານິ ວິເສສໂຕ ປສ຺ສຕີຕິ ວິປສ຺ສນາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ເຫຏ຺ຐາມຄ຺ຄທ຺ວຍຎາເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ປີຕິສຸຂນ຺ຕິ ປີຕິສຸຂວນ຺ຕໍ ຌານທ຺ວຍໍ. ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄຕິ ເຫຏ຺ຐາມຄ຺ເຄ. ອາວຏ຺ຏນສີໂລ ອາຠຸຊນສີໂລ ນ ໂຫຕີຕິ ອນາວຏ຺ຏີ ເນວ ໂຫຕິ ສພ຺ພໂສ ອປ຺ປຫີນກາມຣາຄຉນ຺ໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ໂອໂຣຘນາຏກາ ປຊຫນປຎ຺ຎາຕິ ອາທີນວານຸປສ຺ສນາຎາຓມາຫ.

໑໗໙. ອສ຺ສາໂທປິ ກຖິໂຕ, ‘‘ອປ຺ປສ຺ສາທາ’’ຕິ ຫິ ອິມິນາ ຍາວຕໂກ ກາເມສຸ ອສ຺ສາໂທ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອນວເສສໂຕ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຈສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕຕິ ອາທີນໂວປິ ກຖິໂຕ ສງ຺ເຂເປເນວ ເສສສ຺ສອາທີນວສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ. ຕໍ ກເຖຕຸນ຺ຕິ ຕໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ‘‘ເອກນ຺ຕສຸຂປຏິສໍເວທີ’’ຕິ ອິມິນາ ກເຖຕຸໍ. ອິເມຫິ ອນ຺ເຕຫີຕິ ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ມຫານາມ, ກາມຄຸຓາ’’ຕິອາທິນາ ກາມຄຸຓທສ຺ສນມຸເຂນ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍຄໍ ‘‘ອຸພ຺ຠຏ຺ຐກາ ໂຫນ຺ຕິ ອາສນປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ອນ຺ເຕຫິ ມຸຕ຺ຕໍ ມມ ສາສນນ຺ຕິ, ຜລສມາປຕ຺ຕິປຣິໂຍສານຕ຺ຕາ ສາສນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ‘‘ອຸປຣິຜລສມາປຕ຺ຕິສີເສນ ສກລສາສນໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຄິຊ຺ຌສທິໂສ ກູໂຏຕິ ມຊ຺ເຌປທໂລປີສມາໂສ ຍຖາ ‘‘ສາກປຕ຺ຖິໂວ’’ຕິ (ປາຓິນິ. ໒.໑.໖໐). ທຸຕິເຍ ປເນຕ຺ຖ ຄິຊ຺ຌວນ຺ຕຕາຍ ຄິຊ຺ຌາ ກູເຏ ເອຕສ຺ສາຕິ ຄິຊ຺ຌກູໂຏ. ອຸທ຺ຘໍເຍວ ຕິຏ຺ຐນກາ ນິສຊ຺ຊາຍ ວຸຏ຺ຐິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອກຏ຺ຐາເນເນວ ຕິຏ຺ຐນກາ. ເຕນາຫ ‘‘ອນິສິນ຺ນາ’’ຕິ. ນິຄຓ຺ຐສ຺ສາຕິ ນາຏປຸຕ຺ຕສ຺ສ. ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ປຣິເສສນ຺ຕິ ອປຣິເສສໍ. ເອວໍ ສງ຺ຂາຠວຈນມຕ຺ຕມສ຺ສາຕິ ອາຫ ‘‘ອປຣິເສສສງ຺ຂາຕ’’ນ຺ຕິ. ນິຈ຺ຈຏ຺ເຐນ ສຕຕ-ສທ຺ເທນ ອຠິຓ຺ຫປ຺ປວຕ຺ຕິ ໂຊຕິຕາ ສິຍາຕິ ‘‘ສມິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ນິຣນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໑໘໐. ຍໍ ກໂຣຕິ, ຕໍ ຊານາຕີຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ນິຊ຺ຊຣຓເຂປນໍ ນາມ ວິຎ຺ຎູນໍ ກິຈ຺ຈໍ, ວິຎ຺ຎຸນາ ຈ ປຸຣິເສນ ກຕາກຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ປຸຣາຓານໍ ກມ຺ມານໍ ພ຺ຍນ຺ຕິຠາວໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ປຐມໍ ຕາວ ເອຕ຺ຕການິ ປຸຣາຓານິ ກມ຺ມານີຕິ ຊານິຕພ຺ພານິ, ຕໂຕ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ກເຕນ ຕປສາ ເອຕ຺ຕການິ ຕານິ ພ຺ຍນ຺ຕິກຕານິ, ອິທານິ ເອຕ຺ຕການິ ກາຕພ຺ພານີ’’ຕິອາທິນາ ອຍໍ ວິຘິ ປຸຣິເສນ ວິຍ ອຕ຺ຕນາ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິປິ ຕຖາ ຎາຕພ຺ພໍ ສິຍາ’’ຕິ. ສຸທ຺ຘນ຺ຕນ຺ຕິ ສຸທ຺ຘໂກຏ຺ຐາສໍ, ອາຍຕິໍ ອນວສ຺ສວສິທ຺ຘໍ ກມ຺ມກ຺ຂຍໍ, ຕໂຕ ວາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸທ຺ຘນ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖີຕິ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອິມິນາ ອກຸສລານໍ ປຫານໍ, ກຸສລານໍ ຠາວນາ ຈ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ນິຄຓ຺ຐສມເຍ ນຕ຺ຖິ ສພ຺ພໂສ ວິສຸທ຺ຘິຠາວນາຍ ອຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ກຸໂຕ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍສ຺ສ ສມ຺ຠໂວຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເອວໍ ອຊານນຠາເວ ສຕີຕິ ‘‘ອຫຸວມ຺ເຫວ ມຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ອຊານເນ ສຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອຎ຺ຎາຍມາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ລຸທ຺ທາຕິ ໂຆຣາ. ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ກາຍວາຈາຫິ ນິຫີນເມວ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ລຸທ຺ທາຈາຣາ’’ຕິ. ໂລຫິຕປາຓິຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕຊ຺ຊາກິຣິຍາຈຣຓໂຕ. ມາຄວິກເກວຏ຺ຏໂຈຣຆາຕກາທໂຍ ມາຄວິກາທໂຍ. ກກ຺ຂຬກມ຺ມາຕິ ຜຣຸສກມ຺ມາ. ເຕ ນິຄຓ຺ເຐສຸ ປພ຺ພຊນ຺ຕີຕິ ປຸພ຺ເພ ມຫາທຸກ຺ຂສໍວຕ຺ຕນິຍກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ຫິ ຕຸມ຺ເຫ ເອຕຣຫິ ອີທິສໍ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈນຸຠວຖາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ວາເທຕິ ທິຏ຺ຐິຍໍ, ສມເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸເຂນ ສຸຂນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸເຂນາຕິ ປຏິປຕ຺ຕິສຸເຂນ, ສຸຂາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຂນ຺ຕິ ວິໂມກ຺ຂສຸຂໍ, ອິຘ ໂລເກ ສຸຂໍ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ກສິວຓິຊ຺ຊາທິທຸກ຺ຂປຏິປຕ຺ຕິຍາວ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ໂມກ຺ຂສຸຂມ຺ປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຣີຣາວຍວສມ຺ປຕ຺ຕິຍາປິ ພິມ຺ພິໂນ ສາໂຣຕິ ພິມ຺ພິສາໂຣ. ເຕ ນິຄຓ຺ຐາ…ເປ… ສນ຺ຘາຍ ວທນ຺ຕິ, ນ ປນ ຠຄວໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕສນ຺ຕປຓີຕໍ ນິພ຺ພານສຸຂປຏິເວທນໍ ຊານນ຺ຕິ. ສຫສາຕິ ຣວາ. ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາຕິ ນ ປຏິສງ຺ຂາຍ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ສາຫສໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.

ອຎ຺ຎາຫິ ເວທນາຫິ ອໂວມິສ຺ສໍ ເອກນ຺ຕໍ ສຸຂໍ ເອກນ຺ຕສຸຂໍ, ຕສ຺ສ ປຏິສໍເວທີ. ເຕນາຫ ‘‘ນິຣນ຺ຕຣສຸຂປຏິສໍເວທີ’’ຕິ. ກຖາປຕິຏ຺ຐາປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ‘‘ເອກນ຺ຕສຸຂປຏິສໍເວທີ’’ຕິ ເອວໍ ອາຣທ຺ຘກຖາຍ ປຕິຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ. ຣາຊວາເຣຕິ ຣາຊານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອາຄຕເທສນາວາເຣ. ສຸຂໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຍທິ ສຕ຺ຕ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ ນປ຺ປໂຫຕິ, ກິໍ ຉ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ ປໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ປຸຈ຺ຉນສຸຂໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອຫໍ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ປວຕ຺ໂຕ ສຸທ຺ຘວາໂຣ ສຸທ຺ຘນິສ຺ສນ຺ທສ຺ສ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂສ຺ສ ວເສນ ອາຄຕຕ຺ຕາ. ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຫຕິ, ສຕ຺ຕ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານິ ປໂຫນ຺ຕສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິເວ ກິໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ. ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ.

ຈູຬທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.