໓. ມຫາທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖໓. ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ຊນານໍ ອຸປຣິ ສງ຺ໂຆ ຈຕຸວຄ຺ຄກຣຓີຍາທິກມ຺ເມຫິ ປຏິກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຄາມໍ ຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຄາມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄຕຕ຺ຕາ, ເອວໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປວິສິຕຸໍ ວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ‘‘ປວິສິໍສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປຣິຎ຺ຎນ຺ຕິ ປຫານປຣິຎ຺ຎໍ. ສາ ຫິ ສມຕິກ຺ກໂມ, ນ ອິຕຣາ. ຣູປເວທນາສຸປີຕິ ‘‘ຣູປານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ, ເວທນານໍ ປຣິຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ກາມໍ ສພ຺ເພສໍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ກາມາທິປຣິຎ຺ຎາປຎ຺ຎາປນເຫຕຸຠູໂຕ ສມໂຍ ນຕ຺ຖິ, ເຍສໍ ປນ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ອຸປາທາຍ ‘‘ສກສມຍໍ ຊານນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ໂຂ ໂຠ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ ໂຠ ກາມານໍ ປຣິຎ຺ຎາ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສຣູປໂຕ ປຐມຊ຺ຌານໍ ວິຠາເວຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາປິ ເກວລໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕປ຺ປຫານສຎ຺ຎາຍ ກາມານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍຸໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ວທມານາ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕາທິສສ຺ສ ອາຄມາຘິຄມສ຺ສາຠາວໂຕ. ຣູປເວທນາປຣິຎ຺ຎາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວຸຈ຺ເຈຖາຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ. ທຸຕິຍປເທປີຕິ ‘‘ອນຸສາສນິຍາ ວາ ອນຸສາສນິ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕວາກ຺ເຍປິ. ເຕ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ.

໑໖໕. ນ ເຈວ ສມ຺ປາຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ນ ເຈວ ສມ຺ມເທວ ປກາເຣຫິ ຄເມສ຺ສນ຺ຕິ ຎາເປສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ອວິສເຍ ປຎ຺ໂຫ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສເທວເກຕິ ອຣູປເທວຄ຺ຄຫຓໍ. ເຕ ຫິ ໂລກິຍເທເວຫິ ທີຆາຍຸກຕາທິນາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາ. ສມາຣເກຕິ ກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ. ສພ຺ຣຫ຺ມເກຕິ ຣູປາວຈຣພ຺ຣຫ຺ມຄ຺ຄຫຓໍ. ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມຓຄ຺ຄຫເຓນ ປພ຺ພຊິເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄ຺ຄຫເຓນ ຊາຕິພ຺ຣາຫ຺ມເຓ, ປຸນ ເທວຄ຺ຄຫເຓນ ສມ຺ມຸຕິເທເວ, ມນຸສ຺ສຄ຺ຄຫເຓນ ອວສິຏ຺ຐມນຸສ຺ສກາຍໍ ປຣິຍາທິຍຕິ. ໂລກປຊາຄ຺ຄຫເຓນ ປນ ປໂຍຊນໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ທສ຺ສິຕເມວ. ອຎ຺ຎຖາ ອາຣາຘນໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອິມິນາ ກາມຣູປເວທນາສຸ ອສ຺ສາທາທີນໍ ຍາຖາວໂຕ ອວໂພໂຘ ເອວ ອິໂຕ ພາຫິຣການໍ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ປເວທນາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໖໖. ຈິຕ຺ຕາຣາຘນນ຺ຕິ ຍາຖາວປເວທເນນ ປເຣສໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິໂຕສນໍ. ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ຄຸຓາຕິ ກາມຣາຄສໍໂຍຊນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸປິ ພນ຺ຘນຏ຺ໂຐ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂກຏ຺ຐາສຏ຺ໂຐ ວາ ຄຸຓຏ຺ໂຐ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຣຍນ຺ຕີຕິ ຕຣມານາ ຍນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຕີຕາທິຠິນ຺ນປຐມາທິວຍາ ເອວ ຈິຕ຺ຕຕາ ຣາສິຠາເວນ ວໂຍຄຸຓາຕິ ຄຫິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຣາສຏ຺ໂຐ ຄຸຓຏ຺ໂຐ’’ຕິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ວາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຕໍທ຺ວາຣິກວິຎ຺ຎາເຓຫິ ວິຊານິຕພ຺ພາ. ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓຠູຕາຕິ ສຠາເວເນວ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓຊາຕິກາ, ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓຠາວໍ ວາ ປຕ຺ຕາ. ກມນີຍາຕິ ກາເມຕພ຺ພາ. ມນວຑ຺ຒນກາຕິ ມໂນຫຣາ. ເອເຕນ ປຣິກປ຺ປນໂຕປິ ອິຏ຺ຐຠາວໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ປິຍຊາຕິກາຕິ ປິຍາຍິຕພ຺ພສຠາວາ. ກາມູປສໍຫິຕາຕິ ກາມຣາເຄນ ອຸເປຈ຺ຈ ສນ຺ຘານິຍາ ສມ຺ພທ຺ຘາ (ອ. ນິ. ຏີ. ໓.໖.໖໓) ກາຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ.

໑໖໗. ສຎ຺ຎໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ອງ຺ຄຸລິກາທິປພ຺ເພ ຄຫິເຕ ສຕໍ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ສຫສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສຎ຺ຎາຓໍ ກຕ຺ວາ ຄຓນາ. ອຈ຺ຉິທ຺ທຄຓນາຕິ ‘‘ເອກໍ ທ຺ເວ’’ຕິອາທິນາ ນວນ຺ຕວິຘິນາ ນິຣນ຺ຕຣຄຓນາ. ປິຓ຺ຑຄຓນາຕິ ສງ຺ກລນປຏຸປ຺ປາທນາທິນາ ປິຓ຺ຑິຕ຺ວາ ຄຓນາ. ເຕນາຫ ‘‘ເຂຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ກສນໍ ກສີຕິ ກສິຄ຺ຄຫເຓນ ສພ຺ໂພ ກສິປຏິພທ຺ໂຘ ຊີວິກູປາໂຍ ຄຫິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ກສີຕິ ກສິກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ຊງ຺ຆວຓິຊ຺ຊາຕິ ຊງ຺ຆສຕ຺ຖວເສນ ວຓິຊ຺ຊໍ ອາຫ, ຖລວຓິຊ຺ຊາຕິ ສກຏສຕ຺ຖວເສນ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ນາວາປຓາທິວເສນ ໂວຫາຣໍ. ວຓິປ຺ປໂຖຕິ ວຓິຊມຄ຺ໂຄ, ທານຄ຺ຄຫຓວເສນ ສໍໂວຫາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸສູນໍ ອສນກມ຺ມໍ ອິສ຺ສຕ຺ຕໍ, ຘນຸສິປ຺ເປນ ຊີວິກາ, ອິຘ ປນ ອິສ຺ສຕ຺ຕໍ ວິຍາຕິ ອິສ຺ສຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພອາວຸຘຊີວິກາຕິ ອາຫ ‘‘ອາວຸຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐານກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ໂປໂຣຫິຈ຺ຈາມຈ຺ຈກມ຺ມາທິ ຣາຊກມ຺ມໍ.ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຣຖສິປ຺ປຂຕ຺ຕວິຊ຺ຊາສິປ຺ປາທິ-ວຸຕ຺ຕາວເສສໍ ມຫາສິປ຺ປໍ ຂຸທ຺ທກສິປ຺ປຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສີຕສ຺ສ ປຸຣກ຺ຂໂຕຕິ ສີຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ກໂຕ. ໂຍ ຫິ ສີຕກາເລ ຊີວິກາເຫຕຸ ສີຕລປເທສໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ, ໂສ ວາຬມິຄາທີຫິ ວິຍ ສີເຕນ ປຣິປາຕິຍມາໂນ ເຕນ ປຸຣໂຕ ກໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສີເຕນ ພາຘິຍມາໂນ’’ຕິ. ອຸຓ຺ຫສ຺ສ ປຸຣກ຺ຂໂຕຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຣິຕ຺ວາຕິ ສໍສປ຺ປິຕ຺ວາ. ຆຏ຺ຏິຍມາໂນຕິ ຫິໍສິຍມາໂນ ພາຘິຍມາໂນ. ອາພາຘນໍ ອາພາໂຘ, ປີຬາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາມເຫຕຸນ຺ຕິ ວາ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ ຍຖາ ‘‘ວິສມໍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໗໐). ຕຖາ ເສສປທທ຺ວເຍປິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ກາມານເມວ ເຫຕູ’’ຕິ. ກາມານໍ ເຫຕູຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຣິມປທາວຘາຣຓມຍຸຕ຺ຕໍ ຕທຎ຺ຎປຈ຺ຈຍປຏິກ຺ເຂປາປຕ຺ຕິໂຕ, ຕຖາ ອຸຕ຺ຕຣປທາວຘາຣຓໍ ກາມານໍ ກທາຈິ ອເຫຕຸຠາວສ຺ສປິ ສມ຺ຠວໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸຏ຺ຐຫໂຕຕິ ອິມິນາ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາຊີວສມຸຏ຺ຐາປກວີຣິເຍນາ’’ຕິ. ຕໍ ວີຣິຍນ຺ຕິ ອາຊີວິກສມຸຏ຺ຐາປກວີຣິຍໍ. ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ຆເຏນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອາຣມ຺ຠໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ. ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນພລວໂສເກນ ໂສຈຕີຕິ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເປນ ອນ຺ໂຕ ນິຊ຺ຌາຍຕິ. ກາເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນທຸກ຺ເຂນາຕິ ຕສ຺ເສວ ໂສກສ຺ສ ວເສນ ກາເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນທຸກ຺ເຂນ. ໂສກຸທ຺ເທເສນ ຕໍ ຕໍ ວິປ຺ປລເປນ຺ໂຕ ວາ ປຣິເທວຕິ. ອຸຣໍ ຕາເຬຕ຺ວາຕິ ວກ຺ຂປ຺ປເທສໍ ປຫຣິຕ຺ວາ. ‘‘ໂມຆ’’ນ຺ຕິອາທິ ປຣິເທວນາກາຣທສ຺ສນຎ຺ເຈວ ສມ຺ໂມຫາປຊ຺ຊນາກາຣທສ຺ສນຎ຺ຈ. ເມຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ໂນຕິ ປຸຖຸວຈນໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຠຍຖາປິ ໂວຫຣິຕພ຺ພໂຕ, ພ຺ຍາມູຬ຺ຫວຈນໍ ວາ ໂສກວເສນ.

໑໖໘. ອິຘ ກາມຄ຺ຄຫເຓນ ວິເສສໂຕ ວຕ຺ຖຸກາມາ ຄຫິຕາຕິ ກາມາທິຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ, ນານນ຺ຕຣິຍຕາຍ ປນ ກິເລສກາໂມປິ ຄຫິໂຕ ເອວ. ອສິຈມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈມ຺ມຄ຺ຄຫເຓນ ນ ເກວລໍ ຈມ຺ມມຍສ຺ສ, ຈມ຺ມປຣິສິພ຺ພິຕສ຺ເສວ ວາ ຄຫຓໍ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ພສ຺ສປິ ອາວຸຘພາຘກສ຺ສ ຄຫຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຂຏກຜລກາທີນີ’’ຕິ ອາຫ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສຣາທິສງ຺ຄໂຫ. ຘນຸກລາປໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ຘນຸຎ຺ເຈວ ຂຸຣປ຺ປຕູຓິຎ຺ຈ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ, ຘນຸທຓ຺ຑສ຺ສ ຊິຍາຍ ຕຖາຠາວກຣຓາທິປິ (ອ. ນິ. ຏີ. ໓.໕.໗໖) ຘນຸໂນ ສນ຺ນຍ຺ຫນນ຺ຕິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ເສນານໍ ພ຺ຍູຫສໍວິຘາເນນ ວາ ອຸຠໂຕພ຺ຍູຬ຺ຫໍ. ວິຊ຺ໂຊຕລນ຺ເຕສູຕິ ນິສິຕປີຕຜລຕາຍ ວິຊ຺ໂຊຕນວເສນ ປຣິວຕ຺ຕມາເນສຸ.

ປາກາຣສມີປາຕິສງ຺ຂາຣຕາຍ ປາກາຣປາທາ ອຸປກາຣິໂຍ, ຍາ ‘‘ອຸທ຺ທາປາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສຕທນ຺ເຕນາຕິ ອເນກສຕທນ຺ຕເກນ, ຍສ຺ສ ຕິຂິຓທນ຺ຕານິ ອເນກສຕານິ ມູລານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອຕິຠາຣຕາຍ ທສວີສມຕ຺ຕາປິ ຊນາ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຍນ຺ຕວເສນ ປນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຏ຺ຐທນ຺ຕາກາເຣນາ’’ຕິອາທິ. ໂອມທ຺ທນ຺ຕີຕິ ໂອຏ຺ຐເປນ຺ຕິ.

໑໖໙. ສນ຺ຘິມ຺ປິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ ໂຈຣິກາຍ ຊີວິຕຸກາມາ. ນິລ຺ໂລປນ຺ຕິ ນິສ຺ເສສວິໂລປໍ, ເອກໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ຄາມໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິປິ ຄຍ຺ຫູປຄໍ ອເສເສຕ຺ວາ ກຣມຣຄ຺ຄຫຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ມຫາວິໂລປ’’ນ຺ຕິ. ປນ຺ຖທຸຫນກມ຺ມໍ ອຏວິມຄ຺ເຄ ຐຕ຺ວາ ອທ຺ຘິການໍ ວິລຸມ຺ປນໍ. ປຫາຣສາຘນຕ຺ຖໍ (ອ. ນິ. ຏີ. ໒.໒.໑) ທຓ຺ຑປ຺ປຫາຣສ຺ສ ສຸຂສິທ຺ຘິອຕ຺ຖໍ. ກຎ຺ຊິໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ກຎ຺ຊິຍໍ, ອາຣນາລໍ. ຍໍ ‘‘ພິລງ຺ຄ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ຍຕ຺ຖ ສິຎ຺ຈຕິ, ສາ ກຎ຺ຊິຍອຸກ຺ຂລິກາ. ພິລງ຺ຄຖາລິກສທິສກຣຓໍ ພິລງ຺ຄຖາລິຍໍ. ສີສກປາລໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາຕິ ອໂຍຄຸຬປເວສນປ຺ປມາຓໍ ຉິທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ. ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑກມ຺ມກາຣຓນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ວິຍ ມຸຓ຺ຑກມ຺ມກາຣຓໍ.

ຣາຫຸມຸຂກມ຺ມກາຣຓນ຺ຕິ ຣາຫຸມຸຂຄຕ-ສູຣິຍສທິສ-ກມ຺ມກາຣຓໍ. ໂຊຕິມາລິກນ຺ຕິ ໂຊຕິມາລວນ຺ຕໍ ກມ຺ມກາຣຓໍ. ຫຕ຺ຖປຊ຺ໂຊຕິກນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖປຊ຺ໂຊຕນກມ຺ມກາຣຓໍ. ເອຣກວຕ຺ຕກມ຺ມກາຣຓນ຺ຕິ ເອຣກວຕ຺ຕສທິເສ ສຣີຣໂຕ ພທ຺ເຘ ອຸປ຺ປາຏນກມ຺ມກາຣຓໍ. ຈີຣກວາສິກກມ຺ມກາຣຓນ຺ຕິ ສຣີຣໂຕ ອຸປ຺ປາຏິຕພທ຺ຘຈີຣກາຫິ ນິວາສາປນກມ຺ມກາຣຓໍ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຍຖາ ຄີວໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພທ຺ເຘ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ກຏິຍເມວ ຐເປນ຺ຕິ, ເອວໍ ໂຄປ຺ຜກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ກຏິຍເມວ ຐເປນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຄປ຺ຜເກສຸ ຐເປນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຓຍ຺ຍກກມ຺ມກາຣຓນ຺ຕິ ເອຓີມິຄສທິສກມ຺ມກາຣຓໍ. ອຍວລຍານິ ທຕ຺ວາຕິ ອຍວລຍານິ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ. ອຍສູລານິ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕີຕິ ກປ຺ປຣຊຓ຺ຓຸກໂກຏີສຸ ອຍສູລານິ ປເວເສນ຺ຕິ. ນ຺ຕິ ຕໍ ຕຖາກຕກມ຺ມກາຣຓໍ ສຕ຺ຕໍ.

ພຬິສມໍສິກນ຺ຕິ ພຬິເສຫິ ມໍສຸປ຺ປາຏນກມ຺ມກາຣຓໍ. ກຫາປຓິກນ຺ຕິ ກຫາປຓມຕ຺ຕໂສ ຉິນ຺ທນກມ຺ມກາຣຓໍ. ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕີຕິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ຂາຣາປຕຈ຺ຉິກນ຺ຕິ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ຂາຣາວສິຎ຺ຈນກມ຺ມກາຣຓໍ. ປລິຆປຣິວຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ປລິຆສ຺ສ ວິຍ ປຣິວຕ຺ຕນກມ຺ມກາຣຓໍ. ເອກາພທ຺ຘໍ ກໂຣນ຺ຕິ ອຍສູລສ຺ສ ໂກຏ຺ຏເນນ. ປລາລປີຐກນ຺ຕິ ປລາລປີຐສ຺ສ ວິຍ ສຣີຣສ຺ສ ສໍເວລ຺ລນກມ຺ມກາຣຓໍ. ກາຣຓິກາຕິ ຆາຕນກາຣກາ. ປລາລວຏ຺ຏິໍ ວິຍ ກຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ປລາລປີຐໍ ກໂຣນ຺ຕາ ປລາລວຏ຺ຏິໍ ກຕ຺ວາ ສໍເວລ຺ລນວເສນ ນໍ (ອ. ນິ. ຏີ. ໒.໒.໑) ເວເຐນ຺ຕິ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉາຕເກຫີຕິ ພຸຠຸກ຺ຂິເຕຫິ ໂກເລຍ຺ຍກສຸນເຂຫິ. ພລວນ຺ໂຕ ຫິ ເຕ ຊວໂຍຄ຺ຄາ ສູຣາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ກມ຺ມວເສນ ສມ຺ປເຣຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສມ຺ປຣາໂຍ, ປຣໂລໂກ. ຕຕ຺ຖ ຠໂວຕິ ສມ຺ປຣາຍິໂກ.

໑໗໐. ຉນ຺ທຣາໂຄ ວິນີຍຕິ ເຈວ ປຫີຍຕິ ຈ ເອຕ຺ຖາຕິ ນິພ຺ພານໍ ຉນ຺ທຣາຄວິນໂຍ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານຎ຺ຈາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນິພ຺ພານຎ຺ຫີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາຄມ຺ມາຕິ ອິທໍ ໂຍ ຉນ຺ທຣາຄໍ ວິເນຕິ ປຊຫຕິ, ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫີຕິ ອິມິນາ ຎາຕຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຊານິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ໂກ ປນ ວາໂທ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ? ຕຖຠາວາຍາຕິ ປຣິຊານນກຠາວາຍ.

໑໗໑. ອປຣິຕ຺ເຕນາຕິ ອຫີເນນ. ວິປຸເລນາຕິ ມຫຕາ. ຍທິ ວຓ຺ຓສມ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ວຓ຺ຓທສກໍ ກສ຺ມາ ນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ໂຠຊນສມ຺ປທາທີນໍ ອລາເຠປີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ທຸຄ຺ຄຕກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຖກໍ ໂຖກໍ ວຓ຺ຓາຍຕນໍ ປສີທຕິ ມໍສສ຺ສ ປຣິພ຺ຣູຫນໂຕ ຖນມໍສານິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ ຊາຍນ຺ຕິ. ວຓ຺ເຓຕິ ຫທຍງ຺ຄຕຠາວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຓ຺ໂຓ. ໂສ ເອວ ສາມຄ຺ໂຄປໂຠຄາທິນາ ນິຠາຕີຕິ ນິຠາ. ເຕນາຫ ‘‘ວຓ຺ຓນິຠາຕິ ວຓ຺ໂຓເຍວາ’’ຕິ.

ໂຠຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຕິວິຍ ວງ຺ກຕາຍ ໂຠຄ຺ຄໍ. ຕາທິສໍ ປນ ສຣີຣໍ ຠຄ຺ຄໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຠຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມິນາປິສ຺ສ ວງ຺ກຠາວເມວ ທີເປຕີ’’ຕິ. ທນ຺ຕານໍ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນຕາຍ ເອກຈ຺ຈານໍ ປຕເນນ ຈ ຂຓ຺ຑິຕທນ຺ຕໍ. ເກສານໍ ເສຕວຓ຺ຓຕາຍ ປລິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຓ຺ຑຣເກສ’’ນ຺ຕິ. ເກສານໍ ມຕ຺ຕໂສ ສິຍເນ ຂລ຺ລາຏໂວຫາໂຣຕິ ພຫຸໂສ ສິຍນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ມຫາຂລ຺ລາຏສີສ’’ນ຺ຕິ. ວສ຺ສສຕິກກາເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຕິລການິ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕິລກາຫຕຄຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕານິ ປນ ການິຈິ ເສຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ການິຈິ ກາຬານີຕິ ອາຫ ‘‘ເສຕກາຬຕິລເກຫີ’’ຕິ. ພ຺ຍາຘິກນ຺ຕິ ສຎ຺ຈາຕພ຺ຍາຘິໍ. ພາຬ຺ຫຄິລານນ຺ຕິ ມາຣຓນ຺ຕິ ກເຄລຎ຺ເຎນ ຄິລານໍ.

໑໗໓. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ຕສ຺ມິໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຓສມເຍ. ນ ເຈເຕຕີຕິ ນ ອຠິສນ຺ທຫຕິ. ພ຺ຍາພາຘນຏ຺ເຐນ ພ຺ຍາພາໂຘ, ພ຺ຍາພາໂຘວ ພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ, ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຍາພຊ຺ຌນ຺ຕິ ອພ຺ຍາພຊ຺ຌໍ, ທຸກ຺ຂຣຫິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນິທ຺ທຸກ຺ຂເມວາ’’ຕິ.

໑໗໔. ອນິຈ຺ຈາທິອາກາໂຣຕິ ອນິຈ຺ຈາກາໂຣ ທຸກ຺ຂາກາໂຣ ວິປຣິຓາມາກາໂຣ ຈລາທິອາກາໂຣ ຈ.

ມຫາທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.