໑໐. ວິຕກ຺ກສຓ຺ຐານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑໖. ທສກຸສລກມ຺ມປຖວເສນາຕິ ອິທໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ວຏ຺ຏປາທກສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສປິ ອິຘ ອຘິຈິຕ຺ຕຠາເວນ ອນິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນາປາທກອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ອນຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສງ຺ຄຫິຕເມວ ເກວລໍ ‘‘ປກຕິຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທສກຸສລກມ຺ມປຖວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍເທຕ຺ຖ ອຘິຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕໍ ຕເທວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິປສ຺ສນາປາທກອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອິຕຣສ຺ສ ປເນຕ຺ຖ ວິຘິ ນ ປຏິເສເຘຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິປສ຺ສນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ອຘິຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເກຈິ. ອນຸຍຸຕ຺ເຕນາຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນວເສນ, ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຣິພ຺ຣູຫນວເສນ ອນຸ ອນຸ ຍຸຕ຺ເຕນ. ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປາຣິຫາຣິຍກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ໂຕຕິ ຠາວນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ. ຠາວນາຍ ອປ຺ປນໍ ອປ຺ປຕ຺ໂຕປິ ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ໂຕເຍວ ຕທຕ຺ເຖປິ ຕໍສທ຺ທໂວຫາຣໂຕ.

ເຍຫິ ຜລໍ ນາມ ຍຖາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐາເນ ປກປ຺ປິຍມານໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ຕານິ ນິມິຕ຺ຕານິ. ເຕນາຫ ‘‘ກາຣຓານີ’’ຕິ. ກາເລນ ກາລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາເລນາຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມເຍ ສມເຍ’’ຕິ. ນນຸ ຈ…ເປ… ນິຣນ຺ຕຣໍ ມນສິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ຈ ຠາວນາຍ ວີຖິປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ອພ຺ພຸທນີຫຣຓວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ‘‘ປຎ຺ຈ ນິມິຕ຺ຕານິ ກາເລນ ກາລໍ ມນສິ ກາຕພ຺ພານີ’’ຕິ ອຍໍ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາຕິ? ‘‘ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອວິຈ຺ເຉທວເສນ ຠາວນາຍ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ນາມາຕິ ໂຈທກສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຕໂຣ ຠາວນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ກທາຈິ ຠາວນຸປກ຺ກິເລສາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິໂສຘນຕ຺ຖາຍ ຍຖາກາລໍ ອິມານິ ນິມິຕ຺ຕານິ ມນສິ ກາຕພ຺ພານີຕິ ‘‘ກາເລນ ກາລ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ຖາ ອໂວຈາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປາຬິຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິມານີຕິ ອິມານິ ປາຬິຍໍ ອາຄຕານິ ປຎ຺ຈ ນິມິຕ຺ຕານິ. ອພ຺ພຸທນ຺ຕິ ອຸປທ຺ທວໍ.

ຉນ຺ທສຫຄຕາ ຣາຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ ຕຓ຺ຫາຉນ຺ທສຫຄຕາ ກາມຣາຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐອສມເປກ຺ຂິເຕສູຕິ ອິຏ຺ເຐສຸ ປິເຍສຸ, ອນິຏ຺ເຐສຸ ອປ຺ປິເຍສຸ, ອສມໍ ອສມ຺ມາ ເປກ຺ຂິເຕສຸ. ອສມເປກ຺ຂນນ຺ຕິ ເຄຫສ຺ສິຕອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂາວເສນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອໂຍນິໂສ ຄຫຓໍ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ອຸເປກ຺ຂາ ພາລສ຺ສ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໘). ເຕ ປຣິວິຕກ຺ກາ. ຕໂຕ ນິມິຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ຕໂຕ ຉນ຺ທູປສໍຫິຕາທິອກຸສລວິຕກ຺ກຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໂຕ ອຎ຺ຎໍ ນວໍ ນິມິຕ຺ຕໍ. ‘‘ມນສິກໂຣໂຕ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓໍ, ຕາທິໂສ ປຸຣິມຸປ຺ປນ຺ໂນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິອາກາໂຣ ວາ ນິມິຕ຺ຕໍ. ກຸສລນິສ຺ສິຕໍ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຸສລຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິກາຣຓໍ ມນສິ ກາຕພ຺ພໍ ຈິຕ຺ເຕ ຐເປຕພ຺ພໍ, ຠາວນາວເສນ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພໍ, ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ວາ ສງ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ອສຸຠຎ຺ຫິ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຉນ຺ທູປສໍຫິເຕ ວິຕກ຺ເກຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ‘‘ໂທສູປສຎ຺ຫິເຕ’’ຕິອາທີສຸ ຍຖາຣຫໍ ຕໍ ຕໍ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ‘‘ສຕ຺ເຕສຸ ສງ຺ຂາເຣສູ’’ຕິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ. ປຎ຺ຈຘມ຺ມູປນິສ຺ສໂຍຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ ຘມ຺ມູປສໍຫິໂຕ ອຸປນິສ຺ສໂຍ.

ເອວໍ ‘‘ຉນ຺ທູປສຎ຺ຫິເຕ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິມສ຺ສ ຫຕ຺ຖາ ວາ ໂສຠນາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອສຸຠໂຕ ອຸປສໍຫຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸປສໍຫຣຓາກາຣສ຺ສ ທສ຺ສນໍ ‘‘ກິມ຺ຫິ ສາຣຕ຺ໂຕສີ’’ຕິ. ຉວິຣາເຄນາຕິ ຉວິຣາຄຕາຍ ກາຬສາມາທິວຓ຺ຓນິຠາຍ. ກຸຜຬປູຣິໂຕຕິ ປກ຺ເກຫິ ກຸຓປຜເລຫິ ປຸຓ຺ໂຓ. ‘‘ກລິຜລປູຣິໂຕ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ.

ອສ຺ສາມິກຕາວກາລິກຠາວວເສນາຕິ ອິທໍ ປຕ຺ຕໍ ອນຸກ຺ກເມນ ວຓ຺ຓວິກາຣຎ຺ເຈວ ຊິຓ຺ຓຠາວຎ຺ຈ ປຕ຺ວາ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ທໍ ຠິນ຺ນໍ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ກປາລນິຏ຺ຐໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິທໍ ຈີວຣໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວຓ຺ຓວິກາຣໍ ຊິຓ຺ຓຕຎ຺ຈ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປາທປຸຎ຺ຉນໂຈຬກໍ ຫຸຕ຺ວາ ຍຏ຺ຐິໂກຏິຍາ ຉຑ຺ຑນີຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ສເຈ ປນ ເນສໍ ສາມິໂກ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ເນສໍ ເອວໍ ວິນສ຺ສິຕຸໍ ທເທຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ອສ຺ສາມິກຠາວວເສນ, ‘‘ອນທ຺ຘນິຍໍ ອິທໍ ຕາວກາລິກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕາວກາລິກຠາວວເສນ ຈ ມນສິກໂຣໂຕ.

ອາຆາຕວິນຍ…ເປ… ຠາເວຕພ຺ພາຕິ – ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຆາຕປຏິວິນຍາ. ຍຕ຺ຖ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອາຆາໂຕ ສພ຺ພໂສ ປຏິວິເນຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອາຄຕສ຺ສ ອາຆາຕວິນຍສຸຕ຺ຕສ຺ສ (ອ. ນິ. ໕.໑໖໑) ເຈວ ກກຈູປໂມວາທ(ມ. ນິ. ໑.໒໒໒-໒໓໓) ຉວາລາຕູປມາທີນຎ຺ຈ (ອິຕິວຸ. ໙໑) ວເສນ ອາຆາຕໍ ປຏິວິໂນເທຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕາ ຠາເວຕພ຺ພາ.

ຄຣຸສໍວາໂສຕິ ຄຣຸໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວາໂສ. ອຸທ຺ເທໂສຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມສ຺ສ ອຸທ຺ທິສາປນຎ຺ເຈວ ອຸທ຺ທິສນຎ຺ຈ. ອຸທ຺ທິຏ຺ຐປຣິປຸຈ຺ຉນນ຺ຕິ ຍຖາອຸຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຕ຺ຖປຣິປຸຈ຺ຉາ. ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມູປນິສ຺ສາຍາຕິ ຄຣຸສໍວາສາທິເກ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ປຏິຈ຺ຈ. ໂມຫຘາຕູຕິ ໂມໂຫ.

ອຸປນິສ຺ສິຕພ຺ພາຕິ ອຸປນິສ຺ສຍິຕພ຺ພາ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ຍຕ຺ຕປ຺ປຏິຍຕ຺ໂຕຕິ ຍຕ຺ໂຕ ຈ ຄາມປ຺ປເວສນາປຸຈ຺ຉາກຣເຓສຸ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປນ຺ໂນ ສຊ຺ຊິໂຕ ຈ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖສ຺ສ ໂມໂຫ ປຫີຍຕີຕິ ອສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ໂສ ໂມໂຫ ວິຄຈ຺ຉຕິ. ເອວມ຺ປີຕິ ເອວໍ ອຸທ຺ເທເສ ອປ຺ປມຊ຺ຊເນນປິ. ປຸນ ເອວມ຺ປີຕິ ອຕ຺ຖປຣິປຸຈ຺ຉາຍ ກງ຺ຂາວິໂນທເນປິ. ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ອຕ຺ໂຖ ປາກໂຏ ໂຫຕີຕິ ສຸຍ຺ຍມານສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ເຕສຸ ເຕສຸ ປເທສຸ ‘‘ອິຘ ສີລໍ ກຖິຕໍ, ອິຘ ສມາຘິ, ອິຘ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ໂສ ໂສ ອຕ຺ໂຖ ວິຠູໂຕ ໂຫຕິ. ອິທໍ ຈກ຺ຂຸຣູປາໂລກາທິ ອິມສ຺ສ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ກາຣຓໍ, ອິທໍ ສາລິພີຊຠູມິສລິລາທິ ອິມສ຺ສ ສາລິອງ຺ກຸຣສ຺ສ ກາຣຓໍ. ອິທໍ ນ ກາຣຓນ຺ຕິ ຕເທວ ຈກ຺ຂຸຣູປາໂລກາທິ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ, ຕເທວ ສາລິພີຊາທິ ກຸທ຺ຣຸສກງ຺ກຸຣສ຺ສ ນ ກາຣຓນ຺ຕິ ຐານາຏ຺ຐານວິນິຈ຺ຉເຍ ເຉໂກ ໂຫຕິ.

ອາຣມ຺ມເຓສູຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ. ອິເມ ວິຕກ຺ກາຕິ ກາມວິຕກ຺ກາທໂຍ. ສພ຺ເພ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສພ຺ພາກຸສລປຏິປກ຺ຂາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຫີຍນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ນ ສພ຺ເພ ສພ຺ເພສໍ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຠູຕາຕິ ‘‘ປຫີຍນ຺ຕິ ເອວາ’’ຕິ ສາສງ຺ກໍ ວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມານີ’’ຕິອາທິ.

ກຸສລນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ກຸສເລນ ນິສ຺ສິຕໍ ນິສ຺ສຍິຕພ຺ພໍ. ກຸສລສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ, ກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕອສຸຠນິມິຕ຺ຕາທິເມວ ວທຕິ. ສາຣຜລເກຕິ ຈນ຺ທນມເຍ ສາຣຜລເກ. ວິສມາຓິນ຺ຕິ ວິສມາກາເຣນ ຕຕ຺ຖ ຐິຕໍ ອາຓິໍ. ຫເນຍ຺ຍາຕິ ປຫເຣຍ຺ຍ ນິກ຺ຂາເມຍ຺ຍ.

໒໑໗. ອຏ຺ໂຏຕິ ອາຕຸໂຣ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘພາຘຕາຍ ປີຬິໂຕ. ທຸກ຺ຂິໂຕຕິ ສຎ຺ຊາຕທຸກ຺ໂຂ. ອິມິນາປິ ກາຣເຓນາຕິ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕຕາຍ ກຸສລປຏິປກ຺ຂຕາຍ ເຄຫສ຺ສິຕໂຣເຄນ ສໂຣຄຕາຍ ຈ ເອເຕ ອກຸສລາ ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕພ຺ພຕາຍ ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຕາຍ ຈ ສາວຊ຺ຊາ ອນິຏ຺ຐຜລຕາຍ ນິຣສ຺ສາທສໍວຕ຺ຕນິຍຕາຍ ຈ ທຸກ຺ຂວິປາກາຕິ ເອວໍ ເຕນ ເຕນ ກາຣເຓນ ອກຸສລາທິຠາວໍ ອຸປປຣິກ຺ຂໂຕ.

‘‘ອາຕຸຣໍ ອສຸຈິໍ ປູຕິໍ, ປສ຺ສ ນນ຺ເທ ສມຸສ຺ສຍໍ;

ອຸຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ, ພາລານໍ ອຠິນນ຺ທິຕ’’ນ຺ຕິ. (ອປ. ເຖຣີ ໒.໔.໑໕໗) –

ເອວມາທິ ກາຍວິຈ຺ຉນ຺ທນີຍກຖາທີຫິ ວາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ –

‘‘ຕສ຺ເສວ ເຕນ ປາປິໂຍ, ໂຍ ກຸທ຺ຘໍ ປຏິກຸຊ຺ຌຕິ;

ກຸທ຺ຘໍ ອປ຺ປຏິກຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ, ສງ຺ຄາມໍ ເຊຕິ ທຸຊ຺ຊຍ’’ນ຺ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໔໔໒) –

ເອວມາທິ ປຏິຆວູປສມນກຖາທິກາປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໒໑໘. ນ ສຣຓໍ ອສຕິ, ອນນຸສ຺ສຣຓໍ. ອມນສິກຣຓໍ ອມນສິກາໂຣ. ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສີທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາເຣເນວ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ອຸຄ຺ຄຫິໂຕ ຘມ຺ມກຖາປພນ຺ໂຘຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອຸປກາໂຣ ຘມ຺ມກຖາປພນ຺ໂຘ. ມຸຏ຺ຐິໂປຕ຺ຖໂກຕິ ມຸຏ຺ຐິປ຺ປມາໂຓ ປາຣິຫາຣິຍໂປຕ຺ຖໂກ. ສມນ຺ນາເນນ຺ເຕນາຕິ ສມນ຺ນາຫຣນ຺ເຕນ. ໂອກາໂສ ນ ໂຫຕິ ອາຣທ຺ຘສ຺ສ ປຣິໂຍສາເປຕພ຺ພໂຕ. ອາຣທ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ຕຄມນໍ ອນາຣມ຺ໂຠວາຕິ ເຖຣວາໂທ. ຕສ຺ສາຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ. ປພ຺ຠາຣໂສຘນໍ ກາຍກມ຺ມໍ, ອາຣຠນ຺ໂຕ ເອວ ວິຕກ຺ກນິຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍສຊ຺ຌາຍນໍ ວຈີກມ຺ມໍ, ທສ຺ສນກິຈ຺ຈປຸພ຺ພກມ຺ມກຣຓຕ຺ຖໍ ເຕໂຊກສິຓປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ຕີຓິ ກມ຺ມານິ ອາຈິໂນຕິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ອາສຍໍ ກສິຓຎ຺ຈ ສວິເສສໍ ຊານິຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ’’ຕິອາທິມໂວຈ. ເຕນສ຺ສ ຍຖາຘິປ຺ປາຍໍ ສພ຺ພໍ ສມ຺ປາທິຕໍ. ອສຕິປພ຺ພໍ ນາມ ອສຕິຍາ ວິຕກ຺ກນິຄ຺ຄຫຓວິຠາວນໂຕ.

໒໑໙. ວິຕກ຺ກມູລເຠທໍ ປພ຺ພນ຺ຕິ ວິຕກ຺ກມູລສ຺ສ ຕມ຺ມູລສ຺ສ ຈ ເຠທວິຠາວນໍ ວິຕກ຺ກມູລເຠທໍ ປພ຺ພໍ. ວິຕກ຺ກໍ ສງ຺ຂໂຣຕີຕິ ວິຕກ຺ກສງ຺ຂາໂຣ, ວິຕກ຺ກປຈ຺ຈໂຍ ສຸຠນິມິຕ຺ຕາທີສຸປິ ສຸຠາທິນາ ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ. ໂສ ປນ ວິຕກ຺ກສງ຺ຂາໂຣ ສໍຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວິຕກ຺ກສງ຺ຂາຣສຓ຺ຐານໍ, ອສຸເຠ ສຸຠນ຺ຕິອາທິ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຕກ຺ການໍ ມູລຎ຺ຈ ມູລມູລຎ຺ຈ ມນສິ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ວິຕກ຺ການໍ ມູລມູລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂນວເສນ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ການໍ ມູລໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໍ ຎາຓຄຕິຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ. ຍາຖາວໂຕ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ວິຕກ຺ກາ ອຠິຓ຺ຫໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິຕກ຺ກຈາໂຣ ສິຖິໂລ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສິຖິລີຠູເຕ ມຕ຺ຖກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວິຕກ຺ກຈາໂຣ ສິຖິລຠູໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ວິຕກ຺ການໍ ມູລຄມເນ ອນຸກ຺ກເມນ ຖິຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມຕ຺ຖກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ. ວິຕກ຺ກາ ສພ຺ພໂສ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກາ ສພ຺ເພປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ, ຠາວນາປາຣິປູຣິຍາ ວາ ອນວເສສາ ປຫີຍນ຺ຕິ.

ກຓ຺ຓມູເລ ປຕິຕນ຺ຕິ ສສກສ຺ສ ກຓ຺ຓສມີເປ ກຓ຺ຓສກ຺ຂລິໍ ປຫຣນ຺ຕໍ ວິຍ ອຸປປຕິຕໍ. ຕສ຺ສ ກິຣ ສສກສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ມຫາມູສິກາຫິ ຂຕມຫາວາຏໍ ອຸມງ຺ຄສທິສໍ ອໂຫສິ, ເຕນສ຺ສ ປາເຕນ ມຫາສທ຺ໂທ ອໂຫສິ. ປລາຍິໍສຸ ‘‘ປຖວີ ອຸທ຺ຣີຍຕີ’’ຕິ. ມູລມູລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຸວິຊ຺ເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ ‘‘ປຖວີ ຠິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຍຕ຺ຖາຍໍ ສໂສ ອຸຏ຺ຐິໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມູລກາຣຓໍ ຍໍນູນ ວີມໍເສຍ຺ຍໍ. ປຖວິຍາ ຠິຊ຺ຊນຏ຺ຐານໍ ຄເຕ ‘‘ໂກ ຊານາຕິ, ກິໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສໂສ ‘‘ນ ສກ຺ໂກມິ ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອາຘິປຈ຺ຈວໂຕ ຫິ ຍາຈນໍ ສຓ຺ຫມຸທຸກໍ. ທຸທ຺ທຸຠາຍຕີຕິ ທຸທ຺ທຸຠາຕິ ສທ຺ທໍ ກໂຣຕິ. ອນຸຣວທສ຺ສນຎ຺ເຫຕໍ. ຠທ຺ທນ຺ເຕຕິ ມິຄຣາຊສ຺ສ ປິຍສມຸທາຈາໂຣ, ມິຄຣາຊ, ຠທ຺ທໍ ເຕ ອຕ຺ຖູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິເມຕນ຺ຕິ ກິໍ ເອຕໍ, ກິໍ ຕສ຺ສ ມູລກາຣຓໍ? ທຸທ຺ທຸຠນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ຕສ຺ສ ອນຸຣວທສ຺ສນເມວ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ສສກສ຺ສ ມຫາປຖວີເຠທນໍ ຣວນາຍ ມິຈ຺ຉາຄາຫສມຸຏ຺ຐານໍ ອມູລໍ, ເອວໍ ວິຕກ຺ກຈາໂຣປິ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາສສມຸຏ຺ຐາໂນ ອມູໂລ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຕກ຺ການ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໒໒໐. ອຠິທນ຺ຕນ຺ຕິ ອຠິຠວນທນ຺ຕໍ, ອຸປຣິທນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປຣິທນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຫິ ອິຕຣໍ ມຸສລໍ ວິຍ ອຸທຸກ຺ຂລໍ ວິເສສໂຕ ກສ຺ສຈິ ຂາທນກາເລ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວຕ຺ຕຕິ. ກຸສລຈິຕ຺ເຕນາຕິ ພລວສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ. ອກຸສລຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາມວິຕກ຺ກາທິສຫິຕໍ ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ. ອຠິນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຖາ ຕສ຺ສ ອາຍຕິໍ ສມຸທາຈາໂຣ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາ ອາປາເທຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກ ຈ ຕຸມ຺ເຫ ສຕິປິ ຈິຣກາລຠາວນາຍ ເອວໍ ອທຸພ຺ພລາ ໂກ ຈາຫໍ ມມ ສນ຺ຕິເກ ລທ຺ຘປ຺ປຕິຏ຺ເຐ ວິຍ ຐິເຕປິ ອິທາເນວ ອປ຺ປຕິຏ຺ເຐ ກໂຣນ຺ໂຕ ອິຕິ ເອວໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ. ຕໍ ປນ ອຠິຠວນາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກາມໍ ຕໂຈ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕວີຣິຍປຄ຺ຄຓ຺ຫນມາຫ. ອຕ຺ຖທີປິກນ຺ຕິ ເອກນ຺ຕໂຕ ວິຕກ຺ກນິຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໂຊຕກໍ. ອຸປມນ຺ຕິ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພລວາ ປຸຣິໂສ’’ຕິອາທິກໍ ອຸປມໍ.

໒໒໑. ປຣິຍາທານຠາຊນີຍນ຺ຕິ ຍໍ ຕໍ ອາທິໂຕ ‘‘ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຎ຺ຈ ນິມິຕ຺ຕານິ ກາເລນ ກາລໍ ມນສິ ກາຕພ຺ພານີ’’ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ, ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ມນສິກຣຓກາລປຣິຍາທານສ຺ສ ວເສນ ວິຠຊນໍ. ນິຄມນໍ ວາ ເອຕໍ, ຍທິທໍ ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຸນ ວຈນໍ ນິຄມນນ຺ຕິ. ຕຖາປຏິປນ຺ນສ຺ສ ວາ ວສີຠາວວິສຸທ຺ຘິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຖາຈຣິໂຍຕິ ຘນຸພ຺ເພທາຈຣິໂຍ. ຍຖາ ຫິ ສສນໂຕ ອສຕ຺ຖມ຺ປິ ສຕ຺ຖຄ຺ຄຫເຓເນວ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ, ເອວໍ ຘນຸສິປ຺ປມ຺ປິ ຘນຸພ຺ເພທປຣິຍາປນ຺ນເມວາຕິ.

ປຣິຍາຍຕິ ປຣິວິຕກ຺ເກຕີຕິ ປຣິຍາໂຍ. ວາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ວິຕກ຺ກວາຣປເຖສູ’’ຕິ, ວິຕກ຺ການໍ ວາເຣນ ປວຕ຺ຕນມຄ຺ເຄສຸ. ຈິຓ຺ຓວສີຕິ ອາເສວິຕວສີ. ປຄຸຓວສີຕິ ສຸຠາວິຕວສີ. ສມ຺ມາວິຕກ຺ກໍເຍວ ຍຖິຈ຺ຉິຕໍ ຕຖາວິຕກ຺ກນໂຕ, ອິຕຣສ຺ສ ປນສ຺ສ ເສຕຸຆາໂຕເຍວາຕິ.

ວິຕກ຺ກສຓ຺ຐານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ສີຫນາທວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ.