໖. ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໔. ສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ, ສມນ຺ຕໂຕ ປນ຺ນໍ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ປນ຺ນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທໍ ປຣິປຸຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນໍ ນາມາ’’ຕິ. ນນ຺ຕິ ‘‘ສຸວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສຸວຄຓໍ. ສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ສມ຺ມເທວ ປນ຺ໂນ ຄໂຕ ອຸປຄໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ. ສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕໍ. ສາ ປເນຕ຺ຖ ຣສສມ຺ປຕ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາຍ ວິເສເສ ອວຏ຺ຐານໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຂຸທ຺ທມຘຸໍ ອເນຬກ’’ນ຺ຕິ, ນິທ຺ໂທສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິທໍ ມຘຸຣສມ຺ປນ຺ນໍ ນາມາ’’ຕິ. ສີລສ຺ສ ອນວເສສສມາທາເນນ ອຂຓ຺ຑາທິຠາວາປຕ຺ຕິຍາ ຈ ປຣິປຸຓ຺ຓສີລາ. ສມາທານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ ສີລສມງ຺ຄິໂນ. ສມາທານໂຕ ຫິ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິໂຣຘິຘມ຺ມານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສີລສມງ຺ຄິຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ເຈຕນາທີນໍ ປນ ສີລນລກ຺ຂຓານໍ ຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໙) ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເຂຕ຺ຕປາຣິປູຣີຕິ ນິສ຺ສິຕປາຣິປູຣິຍາ ນິສ຺ສຍປາຣິປູຣິມາຫ ນິສ຺ສິຕກມ຺ມວິປຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິວິສຍຕ຺ຕາ ຍຖາ ‘‘ມຎ຺ຈາ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ເຂຕ຺ເຕນ ຂຓ຺ຑປູຕິອາທິໂທໂສ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຂຕ຺ຕໍ ຂຓ຺ຑໍ ໂຫຕີຕິ ອປຣິປູຣໍ ໂຫຕິ ສສ຺ສປາຣິປູຣິຍາ ອຠາວໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສສ຺ສໍ ນ ອຸຏ຺ເຐຕີ’’ຕິ. ປາທມຕ຺ຕສ຺ສປິ ອເນກມ຺ພຓຜລນໂຕ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ. ກິສລຍປລາລາທິພຫຸຕາຍ ມຫານິສໍສໍ. ເອວເມວນ຺ຕິ ຍຖາ ຂິຕ຺ຕໍ ພີຊໍ ຂຓ຺ຑາທິຈຕຸໂທສວເສນ ອປຣິປຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ, ຕທຠາເວນ ຈ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ, ເອວໍ ສີລໍ ຂຓ຺ຑາທິຈຕຸໂທສວເສນ ອປຣິປຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ, ຕທຠາເວນ ຈ ປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ, ຈຕຸໂທສຕທຠາວສາມຎ຺ຎເມວ ນິທສ຺ສນນິທສ຺ສິຕພ຺ພວິປຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕີສຸ ທສ຺ເສຕິ. ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ວິປາກຜເລນ. ມຫານິສໍສນ຺ຕິ ວິປຸລານິສໍສໍ. ສ຺ວາຍໍ ອານິສໍໂສ ອິຘ ປາຬິຍໍ ນານປ຺ປກາເຣນ ວິຕ຺ຖາຣີຍຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ກິຣາຕິ (ອ. ນິ. ຏີ. ໒.໒.໓໗; ອ. ນິ. ຏີ. ໓.໑໐.໗໑-໗໔) ກິຣ-ສທ຺ໂທ ອຣຸຈິສູຈນຕ຺ໂຖ. ເຕເນຕ຺ຖ ອາຈຣິຍວາທສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອຣຸຈ຺ຈນຠາວໍ ທີເປຕິ. ສມ຺ປນ຺ນສີລາຕິ ອນາມຏ຺ຐວິເສສໍ ສາມຎ຺ຎໂຕ ສີລສງ຺ເຂເປນ ຄຫິຕໍ. ຕຎ຺ຈ ຈຕຸພ຺ພິຘນ຺ຕິ ອາຈຣິຍຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລ. ເຊຏ຺ຐກສີລນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ຏີ. ໓.໕.໔໑໒) ປຘານສີລໍ. ອຸຠຍຕ຺ຖາຕິ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທເສ. ອິຘ ນິທ຺ເທເສ ວິຍ ອຸທ຺ເທເສປິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນສີລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສີລຄ຺ຄຫຓຎ຺ຫິ ປາຬິຍໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣວເສນ ອາຄຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣເຍວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອວຘາຣເຓນ ອິຕເຣສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ເອກເທເສນ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ໂຕຄຘຠາວໍ ທີເປຕິ. ຕຖາ ຫິ ອໂນໂລກິໂຍໂລກເນ ອາຊີວເຫຕຸ ຉສິກ຺ຂາປທວີຕິກ຺ກເມ ຄິລານປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠເຄ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ວິຫິຕາຕິ. ຕີຓີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລາທີນິ. ສີລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ສີລປຣິຍາເຍນ ເຕສໍ ກຕ຺ຖຈິ ສຸຕ຺ເຕ ຄຫິຕຏ຺ຐານໍ ນາມ ກິໍ ອຕ຺ຖິ ຍຖາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສມ຺ມຸຂຕ຺ຕາ ອປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕວ ອຸປຈາເຣນ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນນຸຊານນ຺ໂຕ’’ຕິ. ຉທ຺ວາຣຣກ຺ຂາມຕ຺ຕກເມວາຕິ ຕສ຺ສ ສລ຺ລຫຸກຠາວມາຫ ຈິຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານມຕ຺ເຕນ ປຏິປາກຕິກຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ. ອິຕຣທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປຕ຺ຕິມຕ຺ຕກນ຺ຕິ ຜເລນ ເຫຕຸໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປ຺ປາທນເຫຕຸກາ ຫິ ປຈ຺ຈຍານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ອິທມຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິທໍ ປໂຍຊນໍ ອິມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ປຣິຠຸຎ຺ຊເນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນາຕິ ອິມິນາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣາທີນິ ຕີຓິ ປຘານສ຺ສ ສີລສ຺ສ ປຣິວາຣວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ປຣິຍາຍສີລານິ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອິທານິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສ຺ເສວ ປຘານຠາວໍ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ອນ຺ວຍໂຕ ຈ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂສຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ. ເສສານີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣາທີນິ. ຕສ຺ເສວາຕິ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນສີລາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ເສວ. ສມ຺ປນ຺ນປາຕິໂມກ຺ຂາຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຕິໂມກ຺ຂຄ຺ຄຫເຓນ ເວວຈນໍ ວຕ຺ວາ ຕໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ…ເປ… ອາທິມາຫ. ຍຖາ ອຎ຺ຎຖາປິ ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມຫານິ. ໑໙໙) ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເທສນາຍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ສີລໍ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໐໘; ມຫານິ. ໑໙໙) ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ.

ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸຕາຕິ ໂຍ ນໍ ປາຕິ ຣກ຺ຂຕິ, ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕິ ໂມເຈຕິ ອາປາຍິກາທີຫິ ທຸກ຺ເຂຫີຕິ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາເມນ ສິກ຺ຂາປທສີເລນ ປິຫິຕກາຍວຈີທ຺ວາຣາ. ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ເອວໍຠູຕາ ເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ສມນ຺ນາຄຕາ’’ຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ (ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໓໑; ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໙໗) – ກິເລສານໍ ພລວຠາວໂຕ, ປາປກິຣິຍາຍ ສຸກຣຠາວໂຕ, ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາຍ ຈ ທຸກ຺ກຣຠາວໂຕ ພຫຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອປາເຍສຸ ປຕນສີໂລຕິ ປາຕີ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ອນິຈ຺ຈຕາຍ ວາ ຠວາທີສຸ ກມ຺ມເວຄກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຆຏີຍນ຺ຕໍ ວິຍ ອນວຏ຺ຐາເນນ ປຣິພ຺ຠມນໂຕ ຄມນສີໂລຕິ ປາຕີ, ມຣຓວເສນ ວາ ຕມ຺ຫິ ຕມ຺ຫິ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປາຕນສີໂລຕິ ປາຕີ, ສຕ຺ຕສນ຺ຕາໂນ, ຈິຕ຺ຕເມວ ວາ, ຕໍ ປາຕິໍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໂຕ ໂມກ຺ເຂຕີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ວິໂມກ຺ເຂນ ສຕ຺ໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຈິຕ຺ຕໂວທານາ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ, ‘‘ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໘) ຈ.

ອຖ ວາ ອວິຊ຺ຊາທິນາ ເຫຕຸນາ ສໍສາເຣ ປຕຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປາຕີ. ‘‘ອວິຊ຺ຊານີວຣຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕຓ຺ຫາສໍໂຍຊນານໍ ສນ຺ຘາວຕໍ ສໍສຣຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໒໕) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ປາຕິໂນ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຕຓ຺ຫາທິສໍກິເລສຕ຺ຕຍໂຕ ໂມກ຺ໂຂ ເອເຕນາຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ‘‘ກຓ຺ເຐກາໂລ’’ຕິອາທີນໍ ວິຍ ສມາສສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຖ ວາ ປາເຕຕິ ວິນິປາເຕຕິ ທຸກ຺ເຂຕິ ປາຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຈິຕ຺ເຕນ ນີຍຕິ ໂລໂກ, ຈິຕ຺ເຕນ ປຣິກສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໖໒). ຕສ຺ສ ປາຕິໂນ ໂມກ຺ໂຂ ເອເຕນາຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ປຕຕິ ວາ ເອເຕນ ອປາຍທຸກ຺ເຂ ສໍສາຣທຸກ຺ເຂ ຈາຕິ ປາຕີ, ຕຓ຺ຫາທິສໍກິເລໂສ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຕຓ຺ຫາ ຊເນຕິ ປຸຣິສໍ (ສໍ. ນິ. ໑.໕໗), ຕຓ຺ຫາທຸຕິໂຍ ປຸຣິໂສ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໑໕, ໑໐໕; ອ. ນິ. ໔.໙) ຈ ອາທິ. ຕໂຕ ປາຕິໂຕ ໂມກ຺ໂຂຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ.

ອຖ ວາ ປຕຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປາຕີ, ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານິ ອາຍຕນານິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຉສຸ ໂລໂກ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຉສຸ ກຸພ຺ພຕິ ສນ຺ຖວ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໗໐; ສຸ. ນິ. ໑໗໑). ຕໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາຍຕນສງ຺ຂາຕໂຕ ປາຕິໂຕ ໂມກ຺ໂຂຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ອຖ ວາ ປາໂຕ ວິນິປາໂຕ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ປາຕີ, ສໍສາໂຣ. ຕໂຕ ໂມກ຺ໂຂຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ອຖ ວາ ສພ຺ພໂລກາຘິປຕິຠາວໂຕ ຘມ຺ມິສ຺ສໂຣ ຠຄວາ ‘‘ປຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຸຈ຺ຈຕິ ເອເຕນາຕິ ໂມກ຺ໂຂ, ປຕິໂນ ໂມກ຺ໂຂ ເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ປາຕິໂມກ຺ໂຂ ເອວ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ສພ຺ພຄຸຓານໍ ວາ ມູລຠາວໂຕ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ປຕິ ຈ ໂສ ຍຖາວຸຕ຺ຕຕ຺ເຖນ ໂມກ຺ໂຂ ຈາຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ປາຕິໂມກ຺ໂຂ ເອວ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິອາທິເມຕໍ ມຸຂເມຕໍ ປມຸຂເມຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໕) ວິຕ຺ຖາໂຣ.

ອຖ ວາ ປ-ອິຕິ ປກາເຣ, ອຕີຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ມາ ປກາເຣຫິ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕີຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ອິທຎ຺ຫິ ສີລໍ ສຍໍ ຕທງ຺ຄວເສນ, ສມາຘິສຫິຕໍ ປຎ຺ຎາສຫິຕຎ຺ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ, ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ຈ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕິ ໂມເຈຕີຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ປຕິ ປຕິ ໂມກ຺ໂຂຕິ ວາ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ, ຕມ຺ຫາ ຕມ຺ຫາ ວີຕິກ຺ກມໂທສໂຕ ປຈ຺ເຈກໍ ໂມກ຺ໂຂຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາຕິໂມກ຺ໂຂ ເອວ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ໂມກ຺ໂຂ ວາ ນິພ຺ພານໍ, ຕສ຺ສ ໂມກ຺ຂສ຺ສ ປຕິພິມ຺ພຠູໂຕຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ສີລສໍວໂຣ ຫິ ນິພ຺ເພຘຠາຄິໂຍ ສູຣິຍສ຺ສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໍ ວິຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຸທຍຠູໂຕ ຕປ຺ປຏິຠາໂຄ ວິຍ ໂຫຕິ ຍຖາຣຫໍ ກິເລສນິພ຺ພາປນໂຕຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ປາຕິໂມກ຺ໂຂເຍວ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ອຖ ວາ ໂມກ຺ຂໍ ປຕິ ວຕ຺ຕຕິ ໂມກ຺ຂາຠິມຸຂນ຺ຕິ ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ປາຕິໂມກ຺ຂເມວ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ປາຕິໂມກ຺ຂສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ນາຕິ ກາຍິກວາຈສິກອວີຕິກ຺ກມສງ຺ຂາເຕນ ອາຈາເຣນ ເຈວ ນເວສິຍໂຄຈຣຕາທິສງ຺ຂາເຕນ ໂຄຈເຣນ ຈ ສມ຺ປນ຺ນາ, ສມ຺ປນ຺ນອາຈາຣໂຄຈຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປມຕ຺ເຕສູຕິ ອຕິປຣິຕ຺ຕເກສຸ ອນາປຕ຺ຕິຄມນີເຍສຸ, ທຸກ຺ກຏທຸພ຺ຠາສິຕມຕ຺ເຕສູຕິ ອປເຣ. ວຊ຺ເຊສູຕິ ຄາຣຍ຺ເຫສຸ. ເຕ ປນ ເອກນ຺ຕໂຕ ອກຸສລສຠາວາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອກຸສລຘມ຺ເມສູ’’ຕິ. ຠຍທສ຺ສິໂນຕິ ຠຍໂຕ ທສ຺ສນສີລາ, ປຣມາຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ວຊ຺ຊໍ ສິເນຣຸປ຺ປມາຓໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ຠາຍນສີລາ. ສມ຺ມາ ອາທິຍິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ມເທວ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສພ຺ພໂສ ຈ ອາທິຍິຕ຺ວາ. ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມນ຺ຕິ ສມຸທາຍໂຕ ອວຍວນິທ຺ຘາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສິກ຺ຂາປເທສຸ ຕໍ ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ສິກ຺ຂຖາ’’ຕິ ອຕ຺ຖມາຫ. ສິກ຺ຂາປທເມວ ຫິ ສມາທາຕພ຺ພໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຎ຺ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສິກ຺ຂາໂກຏ຺ຐາເສສູຕິ ສິກ຺ຂາໂກຏ຺ຐາເສສຸ ມູລປຎ຺ຎຕ຺ຕິອນຸປຎ຺ຎຕິສພ຺ພຕ຺ຖປຎ຺ຎຕ຺ຕິປເທສປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິເຠທໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ປູເຣຕພ຺ພໍ ສີລໍ. ຕໍ ປນ ທ຺ວາຣວເສນ ທຸວິຘເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍິກໍ ວາຈສິກຎ຺ຈາ’’ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ອາຘາເຣ ຠຸມ຺ມໍ ສິກ຺ຂາຠາເຄສຸ ກສ຺ສຈິ ວິສຸໍ ອຄ຺ຄຫຓໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໍ ສພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໖໕. ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ຏີ. ໓.໑໐.໗໑-໗໔) ເທສນາຍ ກາຣຓປຸຈ຺ຉາ. ສີລານິສໍສທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ປໂຍຊນນິທ຺ເທໂສ. ໂກ ອຕ຺ໂຖ ກ຺ວ ອຕ຺ໂຖ ກ຺ວ ນິປາຕິຕາຕິ? ນຍິທເມວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສີລານິສໍສທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຫິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຍໍ ສີລານິສໍສສ຺ສ ອທສ຺ສນໍ, ຕໍ ອິມິສ຺ສາ ເທສນາຍ ກາຣຓນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ວິເນຍ຺ຍານໍ ສີລານິສໍສສ຺ສ ອທສ຺ສນໂຕຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ອາປນ຺ໂນ ເອວ ໂຫຕີຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສເຈປີ’’ຕິອາທິ. ສີລານິສໍສທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ປນ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ເຕສ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອານິສໍໂສຕິ ອຸທໂຍ. ‘‘ສີລວາ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໑໕໐; ໓.໓໑໖; ອ. ນິ. ໕.໒໑໓; ມຫາວ. ໒໘໕) ປນ ວິປາກຜລມ຺ປິ ‘‘ອານິສໍໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂກ ວິເສໂສຕິ ໂກ ຜລວິເສໂສ. ກາ ວຑ຺ຒີຕິ ໂກ ອພ຺ຠຸທໂຍ. ວິຊ຺ຊມາໂນປິ ຄຸໂຓ ຍາຖາວໂຕ ວິຠາວິໂຕ ເອວ ອຠິຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ນ ອວິຠາວິໂຕ, ຕສ຺ມາ ເອກນ຺ຕໂຕ ອານິສໍສກິຕ຺ຕນໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພເມວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວິສກຓ຺ຏກວາຓິໂຊ ອຸທາຫໂຏ.

ຕຕ຺ຖ ຄຸໂຬ ນາມ ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ປຈິຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓາທີຫິ ມິສ຺ສິຕ຺ວາ ສມ຺ປິຓ຺ຑເນ ປິຓ຺ຑີຠູຕໍ. ຜາຓິຕໍ ອປິຓ຺ຑິຕໍ ທ຺ຣວີຠູຕໍ. ຂຓ຺ຑໍ ຠິຊ຺ຊນກ຺ຂມໍ. ສກ຺ຂຣາ ນາມ ຜລິກສທິສາ. ສກ຺ຂຣາທີນິຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມຈ຺ຉຓ຺ຑິການໍ ສງ຺ຄໂຫ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຄຸຬາທີສຸ ວິສກຓ຺ຏກໂວຫາໂຣ ອປຈ຺ຈນ຺ຕເທເສ ປຈຸໂຣຕິ ‘‘ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທາຣເກ ຈ ປລາເປສຸໍ ‘‘ວິສກຓ຺ຏກໍ ມາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ.

ປິໂຍຕິ ປິຍາຍິຕພ຺ໂພ. ປິຍສ຺ສ ນາມ ທສ຺ສນໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ອຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ປີຕິສມຸຏ຺ຐານປສນ຺ນໂສມ຺ມຣູປປຣິຄ຺ຄຫຎ຺ຫິ ຈກ຺ຂຸ ‘‘ປິຍຈກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ມນວຑ຺ຒນໂກຕິ ປີຕິມນສ຺ສ ປຣິພ຺ຣູຫນໂຕ ອຸປຣູປຣິ ປີຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທໂກ. ຄຣຸຏ຺ຐານິໂຍຕິ ຄຣຸກຣຓສ຺ສ ຐານຠູໂຕ. ຊານໍ ຊານາຕີຕິ ຎາເຓນ ຊານິຕພ຺ພໍ ຊານາຕິ. ຍຖາ ວາ ອຎ຺ເຎ ອຊານນ຺ຕາປິ ຊານນ຺ຕາ ວິຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ເອວມຍໍ, ອຍໍ ປນ ຊານນ຺ໂຕ ເອວ ຊານາຕິ. ປສ຺ສໍ ປສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ສນຠູເຕນ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ ປສ຺ສຕິ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ເອວ ວາ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ສມ຺ຠາວນີໂຍຕິ ເອວໍ ວິຎ຺ຎຸຕາຍ ປຓ຺ຑິຕຠາເວນ ສມ຺ຠາເວຕພ຺ໂພ.

ສີເລສ຺ເວວສ຺ສ ປຣິປູຣກາຣີຕິ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ ເອວ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ອຸຕ຺ຕຣປທາວຘາຣຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ອິມິນາ ປເທນ ອຸປຣິສິກ຺ຂາທ຺ວຍໍ ອນິວຕ຺ຕິຕເມວ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣີ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ຜເລນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປສ຺ສນາຘິຏ຺ຐານສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິກຕາຍ ຫິ ອິຘ ສີລສ຺ສ ປາຣິປູຣີ, ນ ເກວລໍ ອຂຓ຺ຑາທິຠາວມຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍານິ ໂຂ ປນ ຕານິ ອຂຓ຺ຑານິ…ເປ… ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການີ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອຸປຣິ ສິກ຺ຂາທ຺ວຍໍ ສີລສ຺ສ ສມ຺ຠາຣຠາເວນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ສີລສ຺ເສເວຕ຺ຖ ປຘານຄ຺ຄຫຓໍ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາສງ຺ຂາຣປຣິຄ຺ຄຫານໍ ສີລສ຺ສານຸຣກ຺ຂຓຠາວໍ ວກ຺ຂຕິ. ຍໍ ປນ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍເທສນາ ຊາຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໖໕), ຕໍ ອິຕຣາສມ຺ປິ ສິກ຺ຂານໍ ອິຘ ຄຫິຕຕາມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຘານຠາເວນ ຄຫິຕຕໍ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ສີລສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕກຕາວຈນໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອຣມຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໗). ຕໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໂຄຈຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ຕຕ຺ຖ ນ ນິປ຺ປເທສໂຕ ສີລໍ ວິຠຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສີລມຕ຺ຕກນ຺ຕິ ມຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ສມຕ຺ຖິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອນູເນນາຕິ ອຂຓ຺ຑາທິຠາເວນ, ກສ຺ສຈິ ວາ ອຫາປເນນ ອຸປປນ຺ເນນ. ອາກາເຣນາຕິ ກຣເຓນ ສມ຺ປາທເນນ. ຈິຕ຺ຕສມເຖຕິ ຈິຕ຺ຕສມາຘາເນ. ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອວິຍຸຕ຺ໂຕ ປສຸໂຕ. ໂຍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ຌານຠາວນໍ ອນນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕໍ ພຫິ ນີຫຣຕິ ນາມ. ໂຍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ສງ຺ໂກຈໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕໍ ວິນາເສຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ອີທິໂສ ອຫຸຕ຺ວາ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ໂສ ອນິຣາກຕຊ຺ຌາໂນຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ພຫິ ອນີຫຏຊ຺ຌາໂນ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອນິຈ຺ຈສ຺ສ ເຕຠູມກຘມ຺ມສ຺ສ, ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວາ ອນຸປສ຺ສນາ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ. ຕຖາ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ ຈ. ຕສ຺ເສວ ນິພ຺ພິນ຺ທນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕາ ອນຸປສ຺ສນາ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາ. ວິຣຊ຺ຊນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕາ ອນຸປສ຺ສນາ ວິຣາຄານຸປສ຺ສນາ. ນິໂຣຘສ຺ສ ອນຸປສ຺ສນາ ນິໂຣຘານຸປສ຺ສນາ. ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ອນຸປສ຺ສນາ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສນາ. ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຕຕ຺ຖ ລທ຺ຘກາຍວິເວກຕາຍ ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນ ຈິຕ຺ຕວິເວກໍ ປຣິພ຺ຣູເຫນ຺ໂຕ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ໂລກໍ ສາສນຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ວິເສສາຘິຄມຏ຺ຐານຠູຕໍ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຎ຺ຈ ອຸປໂສຠຍມາໂນ ຄຸຓວິເສສາຘິຏ຺ຐານຠາວາປາທເນນ ວິຎ຺ຎູນໍ ອຕ຺ຖໂຕ ຕໍ ພ຺ຣູເຫນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພ຺ຣູເຫຕາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ. ອຍເມວ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານຸພ຺ຣູຫນວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖານໍ ຠາຊນໍ, ນ ເສນາສນປຕິຏ຺ຐາປນນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອກຠູມກາທິ…ເປ… ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ. ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ອຣຎ຺ຎຣຸກ຺ຂມູລາທິ ສພ຺ພໍ ປຘານານຸໂຍຄກ຺ຂມໍ ເສນາສນໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕເທສນາຕິ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ (ວິຠ. ໙໓໗) ອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕສຸຕ຺ຕໍ. ຕຓ຺ຫາປທຏ຺ຐານຕ຺ຕາຕິ ຕຓ຺ຫາສນ຺ນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຕຓ຺ຫາວິຣຫິຕາ ມານທິຏ຺ຐິປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ. ມານທິຏ຺ຐິໂຍ ໂອສຣິຕ຺ວາຕິ ທສ຺ເສຕພ຺ພຕາຍ ມານທິຏ຺ຐິໂຍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄຫຓຕ຺ຖເມວ ຫິ ເທເສຕພ຺ພຘມ຺ມສ຺ສ ເທສນາຍ ໂອສຣຓໍ. ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິໂຍ ປປຎ຺ຈຕ຺ຕຍໍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ສໍສາເຣ ປປຎ຺ຈນໂຕ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘນວເສນ ວິຕ຺ຖາຣຓໂຕ. ສີລປທຏ຺ຐານຕ຺ຕາຕິ ສີລາຘິຏ຺ຐານຕ຺ຕາ.

ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິປສ຺ສນາວເສນ ສຸຎ຺ຎາຄາຣວຑ຺ຒເນຕິ ໂຍຊນາ. ທ຺ເວປິ ສິກ຺ຂາຕິ ອຘິຈິຕ຺ຕາຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາ. ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຘິສີລສິກ຺ຂາຍ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍທິ ເອວມຍໍ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍເທສນາ ຊາຕາຕິ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍານິສໍສປ຺ປກາສນີ ສິຍາຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ວິຍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສ຺ສ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລສ຺ສ ອາຣກ຺ຂຠູຕາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ວິປສ຺ສນາ ຈ ອິຘ ຄຫິຕາຕິ ຕທຸຠຍໍ ອປ຺ປຘານໍ, ສີລເມວ ປນ ປຘານຠາເວນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສີລານຸຣກ຺ຂິກາ ເອວາ’’ຕິອາທິ.

ພລວຕຣສຸຂນ຺ຕິ ສມຸປ຺ປນ຺ນພ຺ຍາຘິທຸກ຺ຂໂຕ ພລວຕຣໍ, ຕໍ ອຠິຠວິຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ຌານສຸຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ພລວມມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ທຬ຺ຫອຕ຺ຕສິເນເຫນ ວິລຸຕ຺ຕຫທໂຍ ກຸສລຘມ຺ເມ ຉຑ຺ເຑນ຺ໂຕ ໂສ ຕຖາຣູເປສຸ…ເປ… ໂປເສຕາ ໂຫຕິ. ພລວມມຕ຺ຕໍ ວາ ສິເນໂຫ ນ ໂຫຕິ ‘‘ສຸທ຺ໂຘ ສງ຺ຂາຣປຸຎ຺ໂຊ’’ຕິ ຍາຖາວທສ຺ສເນນ ອຫໍກາຣມມໍກາຣາຠາວໂຕ. ທຸພ຺ຠິກ຺ຂຠເຍ ຂຸທາຠິຠວໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສເຈປິສ຺ສ ອນ຺ຕານິ ພຫິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕີ’’ຕິ. ພ຺ຍາຘິຠຍໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອຸສ຺ສຸສ຺ສຕິ ວິສຸສ຺ສນີ’’ຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຄຫິຕໍ ໂຈຣຠຍໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິໂກ ວາ’’ຕິ. ອຸຠຍສ຺ສາຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາທ຺ວຍສ຺ສ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕ…ເປ… ສຸຎ຺ຎາຄາຣານ’’ນ຺ຕິ ອິເມຫິ ວິເສສນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຠາວາປາທເນນ ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ເອວ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາວິປສ຺ສນາ ຄຫິຕາ. ຍສ຺ມາ ປຣໂຕ ຌານວິໂມກ຺ຂຜລາຠິຎ຺ຎາຓອຘິຏ຺ຐານຠາໂວ ສີລສ຺ສ ອຸທ຺ຘໂຏ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຠິຍ຺ໂຍປິ ສມ຺ຠາຣຠູຕາ ເອວ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ວິປສ຺ສນາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສີລາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຍຖາວຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາວິປສ຺ສນາ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ສີລສ຺ສ ວາ ມູລກາຣຓຠູຕໍ ສພ຺ພໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ກມ຺ມປຖສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ວາ. ສີລຎ຺ຫິ ຕທຎ຺ຎມ຺ປິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາວຕ຺ຖຸ ເຕເນວ ປຣິໂສຘິຕໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສນ຺ຕິ. ລາຠີ ອສ຺ສນ຺ຕິ ລາຠາ ສາຍ ສໍວຣຓສີລປຣິປູຣຓໍ ປາຬິຍໍ ອາຄຕໍ ກິມີທິສໍ ຠຄວາ ອນຸຊານາຕີຕິ? ນ ຠຄວາ ສຠາເວນ ອີທິສໍ ອນຸຊານາຕິ, ມຫາກາຣຸຓິກຕາຍ ປນ ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສເຍນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຆາເສສນໍ ຉິນ຺ນກໂຖ ນ ວາຈໍ ປຍຸຕ຺ຕໍ ຠເຓຕິ ຉິນ຺ນກໂຖ ມູໂຄ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ໂອຠາສປຣິກຖານິມິຕ຺ຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປຍຸຕ຺ຕໍ ຆາເສສນໍ ວາຈໍ ນ ຠເຓ ນ ກເຖຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍວເສນາຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ເຍສຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຣໂສ ສຠາວຠູໂຕ ອານິສໍໂສ ຣສານິສໍໂສ.

ປຈ຺ຈຍທານກາຣາຕິ ຈີວຣາທິປຈ຺ຈຍວເສນ ທານກາຣາ. ‘‘ເທວານໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ປາກຏີກາຕຸມາຫ ‘‘ເທວາປີ’’ຕິອາທິ. ‘‘ປຎ຺ຈິເມ ຄຫປຕໂຍ ອານິສໍສາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໑໕໐) ອນິສໍສສທ຺ໂທ ຜລປຣິຍາໂຍປິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຠຍເມຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກ’’ນ຺ຕິ.

ສສ຺ສຸສສຸຣາ ຈ ຕປ຺ປກ຺ຂິກາ ຈ ສສ຺ສຸສສຸຣປກ຺ຂິກາ. ເຕ ຎາຕິໂຍນິສມ຺ພນ຺ເຘນ ອາວາຫວິວາຫສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ສມ຺ພນ຺ຘາ ຎາຕີ. ສາໂລຫິຕາຕິ ໂຍນິສມ຺ພນ຺ຘວເສນ. ເອກໂລຫິຕສມ຺ພທ຺ຘາຕິ ເອເກນ ສມາເນນ ໂລຫິຕສມ຺ພນ຺ເຘນ ສມ຺ພທ຺ຘາ. ເປຈ຺ຈຠາວໍ ຄຕາຕິ ເປຕູປປຕ຺ຕິວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ອຸປຄຕາ. ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ອິຘ ກຕກາລກິຣິຍາ ກາເລນ ກຕຊີວິຕຸປຈ຺ເຉທາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາລກຕາ’’ຕິ. ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕຕິ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໂກ. ກາລກໂຕ ປິຕາ ວາ ມາຕາ ວາ ເປຕໂຍນິໍ ອຸປປນ຺ໂນຕິ ອຘິກາຣໂຕ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຫານິສໍສເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ສ ຕຖາ ສີລສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຣິຍຠາເວ ປນ ສຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ ‘‘ອເນການິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສານີ’’ຕິອາທິ. ພຫຸກາຣນ຺ຕິ ພຫຸປກາຣໍ. ອຸປສງ຺ກມນນ຺ຕິ ອຠິວາທນາທິວເສນ ອຸປຄມນໍ. ປຍິຣຸປາສນນ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ.

໖໖. ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕາຕິ ມທ຺ທິຕາ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐາຕິ ຣິຎ຺ຈນາ ອນຠິຣຕິ ອນນຸໂຍໂຄ. ສີລວາ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ສີລຂຓ຺ຑຠເຍນ ສມາຫິໂຕ ວິປສ຺ສໂກ ຈ ປຈ຺ຈຍຆາເຕນ ອຣຕິຍາ ຣຕິຍາ ຈ ສຫິຕາ ອຠິຠວິຕາວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສີລາທິຄຸຓຍຸຕ຺ເຕເນວາ’’ຕິອາທິ.

ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາໂສ ຠາຍຕີຕິ ຠຍໍ. ອາຣມ຺ມຓໍ ຠາຍຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ຠຍໍ. ປຸຣິມວາຣສທິສຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ ອຕິທິສິຕ຺ວາປິ ປຸນ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສີລາທິຄຸຓຍຸຕ຺ໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຖຣສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ນິສິນ຺ນຕ຺ຕາ ເທວຕາຍ ທາຣກາ ສກຠາເວນ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ສຸເຂນ ວຕ຺ຕິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ອສມຕ຺ຖາ.

ອຘິກໍ ເຈໂຕຕິ ອຠິເຈໂຕ, ອຸປຈາຣຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ປນ ອຘິກຕາ ປາກຕິກກາມາວຈຣຈິຕ຺ເຕຫິ ສຸນ຺ທຣຕາຍ ສປຏິປກ຺ຂໂຕ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຘິຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມາຘິມາຫ, ໂສ ຈ ອຸປຈາຣສມາຘິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ, ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ, ອປີຕິຊໍ ຌານສຸຂໍ, ສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິຊໍ ຌານສຸຂນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ຌານສຸຂໍ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂໍ ວິນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ອິມິນາ ເຕສຸ ຌາເນສຸ ສມາປຊ຺ຊນວສີຠາວມາຫ, ‘‘ນິກາມລາຠີ’’ຕິ ປນ ວຈນໂຕ ອາວຊ຺ຊນາຘິຏ຺ຐານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວສິໂຍປິ ວຸຕ຺ຕາ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສຸເຂເນວ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາຕິ ເອເຕນ ເຕສໍ ຌານສຸຂຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ວິປຸລານນ຺ຕິ ເວປຸລ຺ລໍ ປາປິຕານໍ. ຌານານໍ ວິປຸລຕາ ນາມ ສຸຠາວິຕຠາເວນ ຈິຣຕຣປ຺ປຕ຺ຕິ, ສາ ຈ ປຣິຈ຺ເຉທານຸຣູປາວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພ຺ພາຕິ ‘‘ວິປຸລານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທເຍວ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ປຣິຈ຺ເຉທກາລຎ຺ຫິ ອປ຺ປຕ຺ວາວ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ອກສິຣລາຠີ ນ ໂຫຕິ ຍາວທິຈ຺ຉກໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕ຺ຕາ. ອິທານິ ເຕເຍວ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ສມາປຊ຺ຊນາທິວສີຠາເວ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ເອກຈ຺ໂຈ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ລາຠີເຍວ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ປຏິລທ຺ຘມຕ຺ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາຕິ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ. ປາຣິພນ຺ຘິເກຕິ ວສີຠາວສ຺ສ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ. ຌານາຘິຄມສ຺ສ ປນ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມາ ປເຄວ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ, ອຎ຺ຎຖາ ຌານາຘິຄໂມ ເອວ ນ ສິຍາ. ກິຈ຺ເຉນ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕີຕິ ກິຈ຺ເຉນ ວິໂສເຘຕິ. ກາມາທີນວປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທີຫິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີນໍ ວິຍ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ສມາຘິປາຣິພນ຺ຘິການໍ ທູຣສມຸສ຺ສາຣຓໍ ອິຘ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ ວິໂສຘນຎ຺ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນາຬິກາຍນ຺ຕນ຺ຕິ ກາລມານນາຬິກາຍນ຺ຕໍ ອາຫ.

ວິເສເສນ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສພ຺ພໂສ ວສີຠາວາປາທິຕໍ ອຠິຎ຺ຎາປາທກນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ອຠິຎ຺ຎາປາທເກ ຌາເນ ວຸຕ຺ເຕ’’ຕິ. ອຣູປຊ຺ຌານມ຺ປິ ປນ ອຘິຏ຺ຐານຕາຍ ປາທກເມວ ຈຸທ຺ທສຘາ ຈິຕ຺ຕປຣິທມເນນ ວິນາ ຕທຠາວໂຕ. ‘‘ເອວມຠິຎ຺ຎາປາທເກ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌາເນ ວຸຕ຺ເຕ ຣູປາວຈຣຕາຍ ກິຎ຺ຈາປິ ອຠິຎ຺ຎານໍ ໂລກິຍວາໂຣ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນນ຺ຕິ ອຠິຎ຺ຎາວາຣໍ. ຈຕ຺ຕາຣິ…ເປ… ອຣິຍມຄ຺ຄາ ສີລານໍ ອານິສໍໂສ ສມ຺ປນ຺ນສີລສ຺ເສວ ລາຠໂຕ. ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ.

ອງ຺ຄສນ຺ຕຕາຍາຕິ ນີວຣຓາທີນໍ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມານໍ ສຸທູຣຕຣຠາເວນ ຌານງ຺ຄານໍ ວູປສນ຺ຕຕາຍ, ນິພ຺ພຸຕສພ຺ພທຣຖປຣິຬາຫຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຍໂຕ ເຕສໍ ຌານານໍ ປຓີຕຕຣາທິຠາໂວ. ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕາຍາຕິ ຣູປປຏິຆາທິວິຄມເນນ ສຓ຺ຫສຸຂຸມາທິຠາວປ຺ປຕ຺ຕສນ຺ຕຠາເວນ. ຍທຄ຺ເຄນ ຫິ ເນສໍ ຠາວນາຠິສມຍສພ຺ຠາວິຕສຓ຺ຫສຸຂຸມາກາຣານິ ອາຣມ຺ມຓານິ ສນ຺ຕານິ, ຕທຄ຺ເຄນ ຌານງ຺ຄານໍ ສນ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕາຍ ສນ຺ຕຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາຣມ຺ມຓາຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຫິ ທີເປຕພ຺ພາ. ວິມຸຕ຺ຕາ ວິເສເສນ ມຸຕ຺ຕາ. ເຍ ຫິ ຌານຘມ຺ມາ ຕຖາປວຕ຺ຕປຸພ຺ພຠາຄຠາວນາຫິ ຕພ຺ພິເສສຕາຍ ສາຕິສຍໍ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ເມຫິ ວິມຸຕ຺ຕິວເສນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕໂຕ ເອວ ຕຖາວິມຸຕ຺ຕຕາຍ ປິຕຸ ອງ຺ເກ ວິສ຺ສຏ຺ຐອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ໂຄ ວິຍ ກຸມາໂຣ ນິຣາສງ຺ກຠາເວນ ອາຣມ຺ມເຓ ອຘິມຸຕ຺ຕາ ຈ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເຕ ວິໂມກ຺ຂາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວິໂມກ຺ຂາຕິ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ມເຓ ຈ ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຍທິປິ ອາຣມ຺ມຓສມຕິກ຺ກມວເສນ ປຕ຺ຕພ຺ພານິ ອາຣຸປ຺ປານິ, ນ ອງ຺ຄາຕິກ຺ກມວເສນ, ຕຖາປິ ຍສ຺ມາ ອາຣມ຺ມເຓ ອວິຣຕ຺ຕສ຺ສ ຌານສມຕິກ຺ກໂມ ນ ໂຫຕິ, ສມຕິກ຺ກນ຺ເຕສຸ ຈ ຌາເນສຸ ອາຣມ຺ມຓໍ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓສມຕິກ຺ກມໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຣູປາວຈຣຊ຺ຌາເນ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຣູເປຕິ ປາຬິຍໍ ‘‘ສມ຺ປາເທຕພ຺ພາ, ປສ຺ສິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວາ ກິຎ຺ຈິ ປທໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ອສຸຕປຣິກປ຺ປເນນ ປນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ສນ຺ຕາຕິ ປທສມ຺ພນ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ເຕນ ວິຣາຄຠາເວນ ເຕສໍ ສນ຺ຕຕາຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ວິຠາວິໂຕ ໂຫຕິ. ຣູປຊ຺ຌານາທີນໍ ວິຍ ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ວາ ຜລຠູຕໍ ວາ ຣູປນ຺ຕິ ອຣູປາ. ອຣູປາ ເອວ ອາຣຸປ຺ປາ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ວິປາກໂຕ ຈ ຣູປວິຣຫິຕາ’’ຕິ. ນາມກາເຍນາຕິ ສຫຊາຕນາມສມູເຫນ.

໖໗. ສໍໂຍເຊນ຺ຕີຕິ ພນ຺ຘນ຺ຕິ. ເກຫີຕິ ອາຫ ‘‘ຂນ຺ຘຄຕີ’’ຕິອາທິ. ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຣາຄາທິກສ຺ສ ຫິ ຂນ຺ຘາທີນໍ ອາຍຕິໍ ຂນ຺ຘາທີຫິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຣາຄາທິກສ຺ສ ປນ ຕໍ ນຕ຺ຖິ ກຕານມ຺ປິ ກມ຺ມານໍ ອສມຕ຺ຖຠາວາປຕ຺ຕິໂຕຕິ. ຣາຄາທີນໍ ອນ຺ວຍໂຕ ຈ ສໍໂຍຊນຏ຺ໂຐ ສິທ຺ໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ຂນ຺ຘຄຕິ…ເປ… ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ. ປຣິກ຺ຂເຍນາຕິ ສມຸຈ຺ເຉເທນ ສພ຺ພໂສ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊເນນ. ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ອນວເສສໂຕ ສວນໂຕ ປີຬນໂຕ ໂສໂຕ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄຕິ ອາຫ ‘‘ໂສໂຕຕິ ຈ ມຄ຺ຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ໂສຕໍ ອາທິໂຕ ປນ຺ໂນ ອຘິຄຈ຺ຉີຕິ ໂສຕາປນ຺ໂນ, ອຏ຺ຐມໂກ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໍສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄລສ຺ສາ’’ຕິ, ປຐມມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິຘ ປນ ປນ຺ນ-ສທ຺ໂທ ‘‘ຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໘.໕໙) ວິຍ ວຕ຺ຕມານກາລິໂກຕິ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ເຄນ ຜລສ຺ສ ນາມໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ອຠີຕກາລິກຕ຺ເຕ ປນ ສຣສໂຕວ ນາມລາໂຠ ສິຍາ. ວິຣູປໍ ສທຸກ຺ຂໍ ສອຸປາຍາສໍ ນິປາເຕຕີຕິ ວິນິປາໂຕ, ອປາຍທຸກ຺ເຂ ຂິປນໂກ. ຘມ຺ໂມຕິ ສຠາໂວ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ກສ຺ມາຕິ ອວິນິປາຕຘມ຺ມຕາຍ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອປາຍໍ ຄເມນ຺ຕີຕິ ອປາຍຄມນີຍາ. ສມ຺ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ສມ຺ໂພຘິ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ໂສ ປນ ປຐມມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ອວສິຏ຺ໂຐ ເອວ ອຘິຄນ຺ຘພ຺ພຠາເວນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍ’’ນ຺ຕິ.

ວຓ຺ຓຠຓນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕານິ,ນ ປຫາຕພ຺ພານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂອຬາຣິການໍ ຣາຄາທີນໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນວເສນ ປວຕ຺ຕມາໂນ ທຸຕິຍມຄ຺ໂຄ ອວສິຏ຺ຐານໍ ເຕສໍ ຕນຸຠາວາປຕ຺ຕິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ຕນຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຘິຈ຺ຈຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເນນ. ປຣິຍຸຏ຺ຐານມນ຺ທຕາຍາຕິ ສມຸທາຈາຣມຸທຸຕາຍ. ອຠິຓ຺ຫໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕຊ຺ຊສ຺ສ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣສ຺ສ ອນິພທ຺ຘຠາວໂຕ. ມນ຺ທມນ຺ທາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ວິປລ຺ລາສານໍ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍານຎ຺ຈ ໂມຫມານາທີນໍ ມຸທຸຕຣຠາວໂຕ. ພຫລາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸປຏິເສວນໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ສກິໍ ອາຄມນຘມ຺ໂມຕິ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ສກິໍເຍວ ອາຄມນສຠາໂວ. ເອກວາຣໍເຍວ…ເປ… ອາຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອິມິນາ ປຎ຺ຈສຸ ສກທາຄາມີສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເອໂກເຍວ ຄຫິໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍປິ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍ຺ວາຍໍ ປຎ຺ຈມໂກ ສກທາຄາມີ ‘‘ອິຘ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ປຸນ ອິຘູປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ເອກພີຊິນາ ສທ຺ຘິໍ ກິໍ ນານາກຣຓນ຺ຕິ? ເອກພີຊິສ຺ສ ເອກາ ປຏິສນ຺ຘິ, ສກທາຄາມິສ຺ສ ທ຺ເວ ປຏິສນ຺ຘິໂຍຕິ ອິທໍ ເຕສໍ ນານາກຣຓໍ. ຍສ຺ສ ຫິ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ເອກໍເຍວ ຂນ຺ຘພີຊໍ, ນ ເອກໍ ອຕ຺ຕຠາວຄ຺ຄຫຓໍ, ໂສ ເອກພີຊີຕິ.

ເຫຏ຺ຐາຕິ ‘‘ອມຫຄ຺ຄຕຠູມິຍ’’ນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ສມ຺ພນ຺ຘເນນ. ເຫຏ຺ຐາຠາຄສ຺ສ ຫິຕາຕິ ເຫຏ຺ຐາຠາຄິຍາ, ເຕສໍ. ຕານີຕິ ໂອຣພ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນານິ. ກາມາວຈເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິເຍວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສໍໂຍຊນຕ຺ຕາ. ຕຖາ ເຫສ ທູຣໂຕປິ ອາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຄິລພຬິສມຈ຺ຉາທໂຍ ອຸປມາຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ. ໂອປປາຕິໂກຕິ ອິມິນາ ຄພ຺ຠວາສທຸກ຺ຂາຠາວມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ອິມິນາ ເສສທຸກ຺ຂາຠາວໍ. ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພານຕາ ຈສ຺ສ ກາມໂລເກ ຂນ຺ຘພີຊສ຺ສ ອປຸນາໂຣຫວເສເນວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໖໘. ເກວລາຕິ ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎາຫິ ອສມ຺ມິສ຺ສາ. ໂລກິຍປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາໂຍປິ ສີລານໍ ອານິສໍໂສ ຕທວິນາຠາວໂຕ. ຕາປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ເຈ…ເປ… ເອວມາທິມາຫາຕິ ໂຍຊນາ. ອາສວານໍ ອນວເສສປ຺ປຫານໂຕ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄເຍວ ວິເສສໂຕ ‘‘ອາສວກ຺ຂໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາສວກ຺ຂເຍ ກຖິເຕ’’ຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ສພ຺ພາປິ ຉຬຠິຎ຺ຎາ ອາສວກ຺ຂໂຍ ເອວາຕິ. ອິເມສໍ ຄຸຓານນ຺ຕິ ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎານໍ. ຍຖາ ປຸຣິສສ຺ສ ມຸຓ຺ຑິຕໍ ສີສໍ ສິຂາວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ນ ໂສຠຕິ, ເອວໍ ເທສນາຍ ສີສຠູຕາປິ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄກຖາ ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎາຣຫິຕາ ນ ໂສຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຍໍ ກຖາ ມຸຓ຺ຑາຠິຎ຺ຎາກຖາ ນາມ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນາຕິ ອິທ຺ຘິ ຈ ວິກຸພ຺ພນາ ຈ. ວິກຸພ຺ພນຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິມາຫ, ອິທ຺ຘິຄ຺ຄຫເຓນ ຕທຎ຺ຎໍ ສພ຺ພຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາກິຈ຺ຈໍ. ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນເຍວາຕິ ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນສ຺ສ ວິຍ ເທສນາຍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນເຍວ. ເອເຕນ ນ ເກວລໍ ເທສນກ຺ກເມເນວາຍໍ ເທສນາ, ອຖ ໂຂ ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກເມນປີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໓໖໙) ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໖໙. ອາສວານໍ ຂຍາຕິ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ເຄນ ເຂປິຕາວສິຏ຺ຐານໍ ອາສວານໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ. ຍສ຺ມາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ນ ເກວລໍ ອາສເວເຍວ ເຂເປຕິ, ອຖ ໂຂ ອວສິຏ຺ເຐ ສພ຺ພກິເລເສປິ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພກິເລສານໍ ຂຍາ’’ຕິ. ລກ຺ຂຓມຕ຺ຕຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອາສວຄ຺ຄຫຓໍ, ອາສວານໍ ອາຣມ຺ມຓຠາວສ຺ສປິ ອນຸປຄມນໂຕ ອນາສວໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕຕ຺ຖ ອາສວານໍ ເລໂສປິ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາສວວິຣຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ສມາຘິ ວຸຕ຺ໂຕ ເຈໂຕສີເສນ ຍຖາ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຠາວຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓, ໑໙໒; ເປຏໂກ. ໒໒; ມິ. ປ. ໒.໑.໙) ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຣາຄໂຕ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອວິຊ຺ຊາຍ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິທສ຺ສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນ ຕທຎ຺ເຎສໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ອປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາ. ອິທານິ ຕເມວ ສມາຘິປຎ຺ຎານໍ ຣາຄາວິຊ຺ຊາປຏິປກ຺ຂຕໍ ອາຄເມນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມຖຜລນ຺ຕິ ສມຖສ຺ສ ຜລໍ ໂລກິຍສມຖຠາວນາຍ ຫິ ວິປສ຺ສນາຄຕາຍ ອາຫິຕຜລສ຺ສ ໂລກຸຕ຺ຕຣສມຖສ຺ສ ສຣິກ຺ຂກຜໂລ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ. ວິປສ຺ສນາຜລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຕ຺ຕໂນເຍວາຕິ ສຸຕມຍຎາຓາທິນາ ວິຍ ປຣປຈ຺ຈຍຕໍ ນຍຄ຺ຄາຫຎ຺ຈ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຣໂຕໂຆສານຸຄຕຠາວນາຘິຄມຠູຕຕາຍ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ປຎ຺ຎາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ສຍມ຺ຠຸຎາຓຠູຕາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອປຣປ຺ປຈ຺ຈເຍນ ຎຕ຺ວາ’’ຕິ.

ສພ຺ພມ຺ປິ ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ ສຕ຺ຕຣສວິຘໍ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສີລານິສໍສໍ. ຍຖາ ອານິສໍສວນ຺ເຕ ສມ຺ມເທວ ສມ຺ປາທິເຕ ຕທານິສໍສາ ທສ຺ສິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ ຕທາຍຕ຺ຕຠາວໂຕ, ເອວໍ ອານິສໍສປຘານໂຍຄ຺ຍຠາເວນ ທສ຺ສິເຕ ຕທານິສໍສາ ທສ຺ສິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຸນວຈນໍ ນິຄມນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິຄມນໍ ອາຫາ’’ຕິ. ປຸພ຺ເພຕິ ເທສນາຣມ຺ເຠ. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນສີລາ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ອາກາເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ອິທໍ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນສີລາ’’ຕິອາທິກໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວຈນໍ. ເອຕໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ເອຕໍ ສມ຺ປນ຺ນສີລສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຕ຺ຕຣສວິຘານິສໍສຠາຄິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທເມວ ຫິ ‘‘ອິຕິ ຍໍ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທເມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ສີລານິສໍສໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖອາທິໂຕ ຉຫິ ອານິສໍເສຫິ ປຣິຕ຺ຕຠູມິກາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຄຫິຕາ, ຕທນ຺ຕຣໍ ປຎ຺ຈຫິ ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎາຫິ ຈ ມຫຄ຺ຄຕຠູມິກາ, ອິຕເຣຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຠູມິກາຕິ ເອວໍ ຈຕຸຠູມິກສມ຺ປທານິສໍສສີລໍ ນາເມຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ມຫານຸຠາວໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍສມ຺ປາທເນ ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣິຕາ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ.

ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.