໕. ອນງ຺ຄຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໗. ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ເອວມາທິກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີ’’ຕິອາທິກໍ ສພ຺ພໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນງ຺ຄຓສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ໂກ ນິກ຺ເຂໂປ? ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ. ປເຣຫິ ອນຊ຺ຌິຏ຺ໂຐເຍວ ຫິ ມຫາເຖໂຣ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ເກຈິ ປນາຫຸ ‘‘ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕສໍກິເລສປ຺ປຫານາຍ ເຈວ ເອກຈ຺ຈານໍ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທນາຍ ຈ ອຍໍ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາ’’ຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພສຸຕ຺ເຕສູຕິ ຍຖາ ເອຕ຺ຖ ອນງ຺ຄຓສຸຕ຺ເຕ, ເອວໍ ອິໂຕ ປເຣສູຕິ ສພ຺ເພສຸປິ ສຸຕ຺ເຕສຸ ອນຸຕ຺ຕານອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ ເອວ ກຣີຍຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ຄຓເນນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນໍ. ອິທຎ຺ຫິ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂມຫາຣຊກ຺ຂຕາວເສນ ທຸວິເຘ ສຕ຺ເຕ ປຈ຺ເຈກໍ ອຕ຺ຖຎ຺ຎຸຕານຕ຺ຖຎ຺ຎຸຕາວເສນ ທ຺ວິຘາ ກຕ຺ວາ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິ ອນວເສສປຣິຍາທານໍ. ວຊ຺ຊີປຸຕ຺ຕກາທໂຍ ວິຍ ປຸຄ຺ຄລວາທີຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ໂລກສມຎ຺ຎານຸສາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສມຕ຺ຖານໍ ວເສນ ເທສນາຍ ອາຣທ຺ຘຕ຺ຕາ, ອຍຎ຺ຈ ເທສນານໂຍ ສຕ຺ຖຸ ນິສ຺ສາຍ ເອວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖເທສນາກຖາວຓ຺ຓນາ

ຕຕ຺ຖ (ອ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.໑໗໐) ສມ຺ມຸຕິຍາ ເທສນາ ສມ຺ມຸຕິເທສນາ, ປຣມຕ຺ຖສ຺ສ ເທສນາ ປຣມຕ຺ຖເທສນາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖເທສນາສຸ, ນ ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ເຖສຸ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວຣູປາ ສມ຺ມຸຕິເທສນາ, ເອວຣູປາ ປຣມຕ຺ຖເທສນາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣິທໍ ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖານໍ ລກ຺ຂຓໍ – ຍສ຺ມິໍ ຠິນ຺ເນ, ພຸທ຺ຘິຍາ ອວຍວວິນິພ຺ໂຠເຄ ວາ ກເຕ ນ ຕໍສມຎ຺ຎາ, ສາ ຆຏປຏາທິປ຺ປເຠທາ ສມ຺ມຸຕິ, ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ປຣມຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ກກ຺ຂຬຜຸສນາທິສຠາເວ ອຍໍ ນໂຍ ລພ຺ຠຕິ, ຕຕ຺ຖ ຣູປາທິຘມ຺ມໍ ສມູຫສນ຺ຕານວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ອຸປາທາຍ ປຸຄ຺ຄລໂວຫາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ສມ຺ມຸຕິເທສນາ’’ຕິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຸປ຺ປາທວຍວນ຺ໂຕ ສຠາວຘມ຺ມາ ນ ນິຈ຺ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖເທສນາ’’ຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສສປເທສຸປິ. ນນຸ ຂນ຺ຘເທສນາປິ ສມ຺ມຸຕິເທສນາວ. ຂນ຺ຘຏ຺ໂຐ ຫິ ຣາສຏ຺ໂຐ, ໂກຏ຺ຐາສຏ຺ໂຐ ວາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ອຍໍ ປນ ຂນ຺ຘສມຎ຺ຎາ ຜສ຺ສາທີສຸ ຕຊ຺ຊາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຍ ປຣມຕ຺ຖສນ຺ນິສ຺ສຍາ ຕສ຺ສ ອາສນ຺ນຕຣາ, ປຸຄ຺ຄລສມຎ຺ຎາທໂຍ ວິຍ ນ ທູເຣຕິ ປຣມຕ຺ຖສງ຺ຄຫຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ຂນ຺ຘສີເສນ ວາ ຕທຸປາທານາ ສຠາວຘມ຺ມາ ເອວ ຄຫິຕາ. ນນຸ ຈ ສຠາວຘມ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ສມ຺ມຸຕິມຸເຂເນວ ເທສນໍ ອາໂຣຫນ຺ຕິ, ນ ສມຸເຂນາຕິ ສພ຺ພາປິ ເທສນາ ສມ຺ມຸຕິເທສນາວ ສິຍາຕິ? ນຍິທເມວໍ ເທເສຕພ຺ພຘມ຺ມວິຠາເຄນ ເທສນາວິຠາຄສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ນ ຈ ສທ຺ໂທ ເກນຈິ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ເຕນ ວິນາ ອຕ຺ຖໍ ປກາເສຕີຕິ.

ສມ຺ມຸຕິວເສນ ເທສນໍ ສຸຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕນ຺ຕໂປ ໂຫຕິ ອຕ຺ຕປຣິຕາປານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໒.໔໑໓; ປຸ. ປ. ໑໐.໒໕ ມາຕິກາ) ສມ຺ມຸຕິມຸເຂນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ເທສນໍ ສຸຕມຍຎາຓຸປ຺ປາທນວເສນ ສຸຕ຺ວາ. ອຕ຺ຖໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ຕທນຸສາເຣນ ຈຕຸສຈ຺ຈສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ເຄນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ໂມຫໍ ປຫາຍາຕິ ຕເທກຏ຺ເຐຫິ ກິເລເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ອນວເສສໍ ໂມຫໍ ປຊຫິຕ຺ວາ. ວິເສສນ຺ຕິ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕໍ ອຣຫຕ຺ຕສງ຺ຂາຕຎ຺ຈ ວິເສສໍ. ເຕສນ຺ຕິ ຕາທິສານໍ ວິເນຍ຺ຍານໍ. ປຣມຕ຺ຖວເສນາຕິ ‘‘ປຎ຺ຈິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໕.໔໗໒-໔໗໔) ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ມວເສນ. ເສສໍ ອນນ຺ຕຣນເຍ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສໍ ສມ຺ມຸຕິວເສນ ປຣມຕ຺ຖວເສນ ຈ ເທສນາຍໍ. ເທສຠາສາກຸສໂລຕິ ນານາເທສຠາສາສຸ ກຸສໂລ. ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານນ຺ຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ສິປ຺ປຄນ຺ຖານມ຺ປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ສິປ຺ປຸຄ຺ຄຫຓຎ຺ຫິ ປຣໂຕ ວກ຺ຂຕິ. ສິປ຺ປານິ ວາ ເວທນ຺ໂຕຄເຘ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກເຖຕພ຺ພຠາເວນ ຐິຕານິ, ນ ກຕ຺ຖຈິ ສນ຺ນິຫິຕຠາເວນາຕິ ເວທານມ຺ປິ ກເຖຕພ຺ພຠາເວເນວ ອວຏ຺ຐານໍ ທີເປນ຺ໂຕ ‘‘ຄຸຍ຺ຫາ ຕຍີ ນິຫິຕາ ຄຍ຺ຫຕີ’’ຕິ ມິຈ຺ຉາວາທໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ນານາວິຘາ ເທສຠາສາ ເອເຕສນ຺ຕິ ນານາເທສຠາສາ.

ປຣໂມ ອຸຕ຺ຕໂມ ອຕ຺ໂຖ ປຣມຕ຺ໂຖ, ຘມ຺ມານໍ ຍຖາຠູຕສຠາໂວ. ໂລກສງ຺ເກຕມຕ຺ຕສິທ຺ຘາ ສມ຺ມຸຕິ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ສມ຺ມຸຕິກຖາຍ ສຈ຺ຈຕາຕິອາຫ ‘‘ໂລກສມ຺ມຸຕິກາຣຓາ’’ຕິ, ໂລກສມຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ໂລກສມຎ຺ຎາຍ ຫິ ອຠິນິເວເສນ ວິນາ ຎາປນາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ສຸຕສ຺ສ ສາວນາ ວິຍ ນ ມຸສາ ອນຕິຘາວິຕພ຺ພໂຕ ຕສ຺ສາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຊນປທນິຣຸຕ຺ຕິໍ ນາຠິນິເວເສຍ຺ຍ, ສມຎ຺ຎໍ ນາຕິຘາເວຍ຺ຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໓໒). ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ສຠາວຘມ຺ມານໍ. ຠູຕກາຣຓາຕິ ຍຖາຠູຕສຠາວໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ສມ຺ມຸຕິໍ ໂວຫຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ສຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ໂລກສມຎ຺ຎໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ.

ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປທີປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ໂລກປາລນກິຈ຺ເຈ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປຘມ຺ເມ ກິຈ຺ຈໂຕ ປກາເສຕຸໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ກິຈ຺ຈໍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕາເນເຍວ ປາກຏໍ ໂຫຕີຕິ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ກຖາຍ ຕໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ກມ຺ມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໍສນ຺ຕາເນ ເອວ ຕສ຺ສ ຜລສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕາ. ເອວຎ຺ຫິ ກຕວິຎ຺ຎາຓນາໂສ ອກຕາຄໂມ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ສາ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເອວ ກຖາຍ ທີເປຕພ຺ພາ. ເຕຫິ ສຕ຺ເຕຫິ ກາຕພ຺ພາ ປຸຎ຺ຎາທິກິຣິຍາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາໂຣປິ ສນ຺ຕານວເສນ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ພໂຕ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເອວ ກຖາຍ ທີເປຕພ຺ໂພ.

ອານນ຺ຕຣິຍທີປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຈຸຕິອນນ຺ຕຣໍ ຜລໍ ອນນ຺ຕຣໍ ນາມ, ຕສ຺ມິໍ ອນນ຺ຕເຣ ນິຍຸຕ຺ຕານິ, ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕເນນ ອນນ຺ຕຣກຣຓສີລານິ, ອນນ຺ຕຣປໂຍຊນານິ ວາຕິ ອານນ຺ຕຣິຍານິ, ມາຕຸຆາຕາທີນິ, ເຕສໍ ທີປນຕ຺ຖໍ. ຕານິປິ ຫິ ສນ຺ຕານວເສນ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ພໂຕ ‘‘ມາຕຣໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕີ’’ຕິອາທິນາ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໒໓) ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເອວ ກຖາຍ ທີເປຕພ຺ພານິ, ຕຖາ ‘‘ໂສ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໕໕໖; ໓.໓໐໘; ມ. ນິ. ໑.໗໗; ໒.໓໐໙; ໓.໒໓໐; ວິຠ. ໖໔໒, ໖໔໓) ‘‘ໂສ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ ເອກມ຺ປິ ຊາຕິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໒໔໔, ໒໔໕; ມ. ນິ. ໑.໑໔໘, ໓໘໔, ໔໓໑; ປາຣາ. ໑໒) ‘‘ອຕ຺ຖິ ທກ຺ຂິຓາ ທາຍກໂຕ ວິສຸຊ຺ຌຕິ, ໂນ ປຏິຄ຺ຄາຫກໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໓໘໑) ຈ ປວຕ຺ຕາ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣປຸພ຺ເພນິວາສທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິກຖາ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເອວ ກຖາຍ ທີເປຕພ຺ພາ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານວິສຍຕ຺ຕາ. ‘‘ອຏ຺ຐ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລາ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໙), ນ ສມຍວິມຸຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິອາທິນາ (ປຸ. ປ. ໑) ຈ ປຣມຕ຺ຖໍ ກເຖນ຺ໂຕປິ ໂລກສມ຺ມຸຕິຍາ ອປ຺ປຫານຕ຺ຖໍ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖສິ. ເອເຕນ ວຸຕ຺ຕາວເສສາຍ ກຖາຍ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານຠາເວ ປໂຍຊນໍ ສາມຎ຺ຎວເສນ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກາມຎ຺ເຈຕໍ ສພ຺ພໍ ອປຣິຎ຺ຎາຕວຕ຺ຖຸການໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຣິຎ຺ຎາຕວຕ຺ຖຸການມ຺ປິ ປນ ເອວໍ ເທສນາ ສຸຂາວຫາ ໂຫຕິ.

ມຫາຊໂນຕິ ໂລກິຍມຫາຊໂນ. ນ ຊານາຕິ ຆນວິນິພ຺ໂຠຄາຠາເວນ ຘມ຺ມກິຈ຺ຈສ຺ສ ອສລ຺ລກ຺ຂເຓນ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກິໍ ນາເມຕໍ, ກຖໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ທຕາຍ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ວິຣຸທ຺ຘາຠິນິເວສິຕາຍ ປຏິສຕ຺ຕຸ ໂຫຕິ. ຊານາຕິ ຈິຣປຣິຈິຕຕ຺ຖາ ໂວຫາຣກຖາຍ. ຕໂຕ ເອວ ນ ສມ຺ໂມຫມາປຊ຺ຊຕິ, ນ ປຏິສຕ຺ຕຸ ໂຫຕິ.

ນປ຺ປຊຫນ຺ຕິ ໂວຫາຣມຸເຂນ ປຣມຕ຺ຖສ຺ສ ທີປນໂຕ. ສມຎ຺ຎາຄຫຓວເສນ ໂລເກນ ຎາຍຕິ ສມຎ຺ຎາຍຕິ ໂວຫຣີຍຕີຕິ ໂລກສມຎ຺ຎາ, ຕາຍ ໂລກສມຎ຺ຎາຍ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຠາວເນ ໂລເກນ ນິຈ຺ຉິຕໍ, ນິຍຕໍ ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂວຫຣີຍຕີຕິ ໂລກນິຣຸຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສໍ ໂລກນິຣຸຕ຺ຕິຍໍ. ຕຖາ ໂລເກນ ອຠິລປີຍຕີຕິ ໂລກສມຎ຺ຎຕາຍ ໂລກາຠິລາໂປ, ຕສ຺ມິໍ ໂລກາຠິລາເປ ຐິຕາເຍວ ອປ຺ປຫານໂຕ. ປຸຄ຺ຄລວາທິໂນ ວິຍ ປຣມຕ຺ຖວເສນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ.

ສນ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕສທ຺ໂທ ‘‘ທີຆໍ ສນ຺ຕສ຺ສ ໂຍຊນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໗໐) ກິລນ຺ຕຠາເວ ອາຄໂຕ, ‘‘ອຍຎ຺ຈ ວິຕກ຺ໂກ ອຍຎ຺ຈ ວິຈາໂຣ ສນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ສມິຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໕໗໖) ນິຣຸທ຺ຘຠາເວ ອາຄໂຕ, ‘‘ອຘິຄໂຕ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຘມ຺ໂມ ຄມ຺ຠີໂຣ ທຸທ຺ທໂສ ທຸຣນຸໂພໂຘ ສນ຺ໂຕ ປຓີໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໖໗; ມ. ນິ. ໑.໒໘໑; ໒.໓໓໗; ສໍ. ນິ. ໒.໑໗໒; ມຫາວ. ໗) ສນ຺ຕຎາຓໂຄຈຣຕາຍ, ‘‘ອຸປສນ຺ຕສ຺ສ ສທາ ສຕິມໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໒໗) ກິເລສວູປສເມ, ‘‘ສນ຺ໂຕ ຫເວ ສພ຺ຠິ ປເວທຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໑໕) ສາຘູສຸ, ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາໂຈຣາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໑໙໕) ອຕ຺ຖິຠາເວ, ອິຘາປິ ອຕ຺ຖິຠາເວເຍວ. ໂສ ຈ ປຸຄ຺ຄລສມ຺ພນ຺ເຘນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂລກສມຎ຺ຎາວເສນາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂລກສງ຺ເກຕວເສນ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ອຕ຺ຖີຕິ ເຈຕໍ ນິປາຕປທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ເກສາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໓-໓໗໔; ມ. ນິ. ໑.໑໑໐; ໓.໑໕໔; ອ. ນິ. ໖.໒໙; ໑໐.໖໐) ວິຍ. ສໍວິຊ຺ຊມານາຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປລພ຺ຠມານາ’’ຕິ ອາຫ. ຍຎ຺ຫິ ສໍວິຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ. ອງ຺ຄນ຺ຕິ ເອເຕຫິ ຕໍສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄລາ ນິຫີນຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອງ຺ຄຓານິ, ຣາຄາທໂຍ. ອຎ຺ຊຕິ ມກ຺ເຂຕີຕິ ອງ຺ຄຓໍ, ມລາທິ. ອຎ຺ເຊຕິ ຕຕ຺ຖ ຐິຕໍ ອຫຸນ຺ທຣຕາຍ ອຠິພ຺ຍຎ຺ເຊຕີຕິ ອງ຺ຄຓໍ, ວິວໂຏ ຠູມິປເທໂສ. ໂທສາທີນໍ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວິເສສຕາຍ ນານປ຺ປກາຣາ ພຫຸລປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຕິພ຺ພກິເລສາ. ປາປການນ຺ຕິ ລາມການໍ. ອກຸສລານນ຺ຕິ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕານໍ. ອິຈ຺ຉາວຈຣານນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉາວເສນ ປວຕ຺ຕານໍ. ສຫ ອງ຺ຄເຓນາຕິ ອງ຺ຄຓນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາເມນ ຍຖາວຸຕ຺ຕກິເລເສນ ສຫ ວຕ຺ຕຕິ.

ອຕ຺ຖີຕິປິ ນ ຊານາຕິ ຕາທິສສ຺ສ ໂຍນິໂສມນສິກາຣສ຺ສ ອຠາວາ. ເຍສໍ ກິເລສານໍ ອຕ຺ຖິຕາ, ເຕສໍ ສປ຺ປຏິຠຍຕາ ວິເສສໂຕ ຊານິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິເມ ກິເລສາ ນາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກກ຺ຂຬາຕິ ຜຣຸສາ. ວາຬາຕິ ກຸຣຸຣາ. ນ ຄຫິຕພ຺ພາຕິ ນ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາ. ຍາຖາວສຣສໂຕຕິ ຍຖາຠູຕສຠາວໂຕ. ເອວຎ຺ຈາຕິ ‘‘ອິເມ ກິເລສາ ນາມາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ. ເຍນ ວາ ເຕນ ວາຕິ ນວກມ຺ເມສຸ ວາ ປຣິຍຕ຺ຕິຘຸຕງ຺ຄາທີສຸ ວາ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ. ຕຕ຺ຣາຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ຕໍ ປນ ນິທ຺ຘາຣຓໍ ສງ຺ຄຓານງ຺ຄຓສມຸທາຍໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕູສຸ ປຸຄ຺ຄເລສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕເທກເທສໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕສຸ ວາ ທ຺ວີສຸ ສາງ຺ຄເຓສູ’’ຕິ ອາຫ. ຕຎ຺ຫິ ທ຺ວຍໍ ປຐມໍ ຫີນເສຏ຺ຐຠາເວນ ນິທ຺ຘາຣີຍຕິ ປຐມໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ນິທ຺ຘາຣຓຎ຺ຫິ ກ຺ວຈິ ກຸໂຕຈິ ເກນຈິ ໂຫຕີຕິ.

໕໘. ກິຎ຺ຈາປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ‘‘ຊນໂກ ເຫຕຸ, ປຣິຄ຺ຄາຫໂຕ ປຈ຺ຈໂຍ, ອສາຘາຣໂຓ ເຫຕຸ, ສາຘາຣໂຓ ປຈ຺ຈໂຍ, ສຠາໂຄ ເຫຕຸ, ອສຠາໂຄ ປຈ຺ຈໂຍ, ປຸພ຺ພກາລິໂກ ເຫຕຸ, ສຫປ຺ປວຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິນາ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ ວິຠຊ຺ຊ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອິຘ ປນ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາຠູຕາ ເຫຕູ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຠູຕາ ປຈ຺ຈຍາ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໘໕) ວິຍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍສທ຺ທາ ສມານຕ຺ຖາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸຠເຍນປິ ກາຣຓເມວ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸຠເຍນາຕິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍວຈນທ຺ວເຍນ. ປຸຈ຺ຉຕິ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເທສນໍ ວຑ຺ເຒຕຸກາໂມ. ກິຎ຺ຈາປີຕິ ອນຸຊານນສມ຺ຠາວນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ກິໍ ອນຸຊານາຕິ? ສມາເນປິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສາງ຺ຄຓຠາເວ ຕສ຺ສາ ປຊານນາປ຺ປຊານນເຫຕຸກຕໍ ເຕສໍ ເສຏ຺ຐຫີນຕໍ. ກິໍ ສມ຺ຠາເວຕິ? ເຖຣສ຺ສ ວິຈິຕ຺ຕປຏິຠານຕາຍ ນານາເຫຕູປມາຫິ ອລງ຺ກຕ຺ວາ ຍຖາປຸຈ຺ຉິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປາກຏກຣຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນປ຺ປຊານາຕີ’’ຕິອາທິ. ເຫຕຸ ເຈວ ປຈ຺ຈໂຍ ຈ ເສຏ຺ຐຫີນຠາເວ. ຕຖາອກ຺ຂາຕພ຺ພຕາປິ ຫິ ເຕສໍ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕາ ເອວາຕິ.

໕໙. ຕນ຺ຕິ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ຫີນເສຏ຺ຐຕາຍ ກາຣຓໍ. ໂອປມ຺ເມຫິ ປາກຏຕຣໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ. ເອຕນ຺ຕິ ສຸຕ຺ເຕ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຈ຺ຈມານໍ ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຠາເວນ ອງ຺ຄຓສ຺ສ ອປ຺ປຫານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຉນ຺ທໍ…ເປ… ສນ຺ຘາຍາຫາ’’ຕິ. ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາຉນ຺ຘນ຺ຕິ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາສງ຺ຂາຕໍ ອງ຺ຄຓສ຺ສ ປຫາຕຸກມ຺ຍຕາວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກກຸສລຘມ຺ມຈ຺ຉນ຺ທໍ. ນ ຊເນສ຺ສຕີຕິ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສຕິ. ກຸສໂລ ວາຍາໂມ ນາມ ຉນ຺ທໂຕ ພລວາຕິ ອາຫ ‘‘ຕໂຕ ພລວຕຣໍ ວາຍາມໍ ນ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ຉນ຺ທມ຺ປິ ອນຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ກຖໍ ຕຊ຺ຊໍ ວາຍາມໍ ກຣິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຖາມຄຕວີຣິຍໍ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫີຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ ທຬ຺ຫໍ ວີຣິຍໍ. ສາງ຺ຄຓຄ຺ຄຫເຓເນວ ອງ຺ຄຓານໍ ກິເລສວຕ຺ຖຸຕາຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສໍກິລິຏ຺ຐຕາຍ ສທ຺ຘາຍ ປຸນ ສໍກິລິຏ຺ຐຄ຺ຄຫຓໍ ສວິເສສໍ ກິລິຏ຺ຐຠາວວິຠາວນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ມລິນຈິຕ຺ໂຕຕິອາທີສຸປິ ‘‘ເຕຫິເຍວາ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ອຸກ຺ຂລິປຸຈ຺ຉນໂຈຬກສ຺ສ ວິຍ ວສາປີຕປິໂລຕິກາ ວິຍ ຈ ທຸມ຺ໂມຈນີຍຠາເວນ ມລຄ຺ຄຫຓໍ ມລີນຕາ, ປີຬນໍ ຫິໍສນໍ ອວິປ຺ຜາຣິກຕາກຣຓໍ ວິພາຘນໍ ທຣຖປຣິຬາຫຸປ຺ປາທເນນ ປຣິທຫນໍ ອຸປຕາປນໍ, ກາລນ຺ຕິ ກາລນໍ, ຍຖາຄຫິຕສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ເຂປນໍ ອາຍຸກ຺ຂຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຣິສ຺ສຕີຕິ ປວຕ຺ເຕສ຺ສຕິ, ປາປຸຓິສ຺ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາຠູໂຕ ຈ ປາຓໍ ຈຊິສ຺ສຕິ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ມຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ເສຍ຺ຍຖາປີຕິ ອຸປມານິທສ຺ສເນ ນິປາໂຕ. ຕທຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ນາມາ’’ຕິ ອາຫ. ປໍສຸອາທິນາຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຊລ຺ລາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ, ຆໍສນາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຉາຣິກາປຣິມຊ຺ຊນາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫຕິ. ‘‘ອຠິຣູປາຍ ກຎ຺ຎາ ທາຕພ຺ພາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອນ຺ຕເຣນປິ ອຕິສຍຕ຺ຖໂພຘກສທ຺ເທນ ອຕິສຍຕ຺ໂຖ ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມລຄ຺ຄຫິຕຕຣາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ປຏິປຸຈ຺ຉາວຈນນ຺ຕິ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາວິເສໂສ. ເອວໍ ກຣິຍມານາຕິ ອປຣິໂຠຄ-ອປຣິໂຍທປນຣໂຊປຖນິກ຺ຂິປເນຫິ ກິລິຏ຺ຐຠາວໍ ອາປາທິຍມານາ. ໂອປມ຺ມໍ ສມ຺ປຏິປາເທນ຺ໂຕຕິ ຍຖູປນີຕໍ ອຸປມໍ ອຸປເມຍ຺ຍຕ຺ເຖນ ສມໍ ກຕ຺ວາ ປຏິປາເທນ຺ໂຕ, ສໍສນ຺ເທນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາງ຺ຄໂຓ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ສາງ຺ຄໂຓ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ອສຸຊ຺ຌນກປຸຄ຺ຄໂລ. ອາປຓາທິໂຕ ກຸລຆຣໍ ອານີຕສ຺ສ ມລຄ຺ຄຫິຕກໍສຠາຊນສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ລທ຺ຘພ຺ພາຍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ອລາຠໂຕ ຍຖາ ອນຸກ຺ກເມນ ສໍກິລິຏ຺ຐຕຣຠາໂວ, ເອວໍ ຆຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ລທ຺ຘພ຺ພາຍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ອລາຠໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ສໍກິລິຏ຺ຐຕຣຠາໂວຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສໍກິລິຏ຺ຐກໍສປາຕິຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສໍກິລິຏ຺ຐຕຣຠາໂວ ຈ ນາມ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ອາຊີວວິປຕ຺ຕິວເສນ ວາ ສິຍາ ອາຈາຣທິຏ຺ຐິສີລວິປຕ຺ຕີສຸ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ວາຕິ ຕໍ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຈິຕ຺ຕິຍວີຕິກ຺ກມນຄ຺ຄຫເຓນ ຫິ ເອກຈ຺ຈທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິຍາປິ ສງ຺ຄໂຫ ໂຫຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສາຕິ ເອຕິສ຺ສໍ ອາຊີວວິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ສ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສເສສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພປຣິສສາຘາຣຓາ ມຫາເຖຣສ຺ສ ເທສນາ, ຕສ຺ມາ ຄຫປຕິວເສນປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸກ຺ກໍສຄຕສໍກິລິຏ຺ຐຕຣຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມາຕຸຆາຕາທິອານນ຺ຕຣິຍກຣຓ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອວິໂສເຘຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ອຕ຺ຕໂນ ສີເລ ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ວາ ວິສຸທ຺ຘິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກິເລສມລິນຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ອວິໂສເຘຕ຺ວາ.

ຠພ຺ພປຸຄ຺ຄໂລຕິ ອຸປນິສ຺ສຍາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິສຸທ຺ຘປຸຄ຺ຄໂລ. ອາທິໍ ກຕ຺ວາຕິ ອິມິນາ ໂຘວນຆໍສນາທີຫິ ປຣິໂຍທປນໍ ອາທິມນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ວທຕິ. ສຸທ຺ຘຏ຺ຐານໍ ຍຕ຺ຖ ວາ ນ ຣເຊນ ໂອກິຣີຍຕິ. ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ອຸທກາ, ວາລຸກາ ວາ ອາເນຕພ຺ພາ’’ຕິ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ. ເອຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສາຕິ ປຣິສຸທ຺ເຘ ສີເລ ຐິຕສ຺ສ. ສມ຺ມາວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິສີເລຫິ ສີລວິສຸທ຺ຘິ ທສ຺ສິຕາ. ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິຍາປິ ຫິ ອງ຺ຄຓານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ ສິຍາ. ຕຖາ ຫິສ຺ສາ ສໍກິລິຏ຺ຐກໍສປາຕິຍາ ປຣິສຸທ຺ຘປຣິໂຍທາຕຠາໂວ ອຸປມາຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ. ປນ຺ຕເສນາສນວາໂສ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ ກິເລສານໍ ຕທງ຺ຄນິວາຣຓໍ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາຘິຄໂມ…ເປ… ອຣຫຕ຺ຕສຈ຺ຉິກິຣິຍາຕິ ສຕ຺ຕສຸປິ ຐາເນສຸ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘປຣິໂຍທາຕຠາໂວ ວິຍາ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ຫິ ວິສຸທ຺ຘິ ນາມ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ເຕນ ສີລວິສຸທ຺ຘິຍາ ວາ ສິຍາ ກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍຄວເສນ ວິເວກວາເສນ ຌານສ຺ສາຘິຄເມນ ວາ ວິປສ຺ສນາຠາວນາຍ ວາ ສາມຎ຺ຎຜລາຘິຄເມນ ວາຕິ.

ຣາຄຏ຺ຐານິຍນ຺ຕິ ຣາຄຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕໍ. ວິສຠາຄາຣມ຺ມຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ ‘‘ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ. ວິປນ຺ນສ຺ສຕີຕິ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ. ຕໍ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ. ອາວຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ອໂຍນິໂສ ອາວຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ສຍເມວ ອຎ຺ເຎນ ອໂວມິສ຺ໂສ. ກຸສລວາຣປຈ຺ຉິນ຺ທນເມວ ເຈຕ຺ຖ ອນຸທ຺ຘໍສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເສສນ຺ຕິ ‘‘ສາງ຺ຄໂຓ ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ. ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນາຕິ ປຐມວາເຣ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ. ສພ຺ພນ຺ຕິ ມາຕຸຆາຕາທິອານນ຺ຕຣິຍກຣຓປຣິໂຍສານໍ ສພ຺ພໍ ອຸປມາສໍສນ຺ທນວຈນໍ.

ອຕິວິຣຫາຠາວໂຕຕິ ສຕິສມ຺ໂມສາຠາວໂຕ, ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສນ຺ຕິ ‘‘ໂສ ອຣາໂຄ’’ຕິອາທິ. ‘‘ໂຘວນຆໍສນສຓ຺ຫຉາຣິກາປຣິມຊ຺ຊນາທີຫີ’’ຕິອາທິນາ ທຸຕິຍວາຣານຸສາເຣນ. ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ’’ຕິອາທິ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ອາຄຕໍ, ອິທໍ ນິຄມນວເສນາຕິ ອຍເມວ ວິເສໂສ.

໖໐. ອງ຺ຄຓນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນາມໂຕ ເອວ ວິຠາວິຕໍ, ນ ປນ ສຠາວໂຕ, ປເຠທໂຕ ວາຕິ ສຠາວາທິໂຕ ວິຠາວນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ນານປ຺ປກາຣໂຕ ປາກຏໍ ກາຣາເປຕຸກາເມນາ’’ຕິ. ອິຈ຺ຉາຍ ອວຈຣານນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉາວເສນ ອວຈຣຓານໍ. ໂອຕິຓ຺ຓານນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ອນຸປວິຏ຺ຐານໍ. ເຕ ປນ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປວຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ. ນານປ຺ປກາຣານນ຺ຕິ ວິສຍເຠເທນ ປວຕ຺ຕິອາກາຣເຠເທນ ຈ ນານາວິຘານໍ. ເຍນກາຣເຓນ. ນ ເກວລໍ ລາຠຕ຺ຖິກຕາ ເອວ, ອຖ ໂຂ ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕຕາ ສກ຺ກຕຄຣຸກຕາ ຈ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓຠາເວນ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປກຕິຍາປິ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕນ ລາຠຕ຺ຖິໂກປິ ນ ໂຍ ໂກຈິ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ ປຸຎ຺ຎວາ ສມ຺ຠາວນີໂຍຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຖຣາ ອວຊ຺ຊປຏິຈ຺ຉາທນຠເຍນ ມຊ຺ຌິມານໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ, ຕຖາ ມຊ຺ຌິມາ ນວການໍ, ນວກາ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ນວກຠາເວນ ວິຆາສາທາທີນໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ ‘‘ປສ຺ສຖ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຖຣສ຺ສ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ວິຆາສາທາທໂຍ ນາມ ‘‘ອີທິສສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ໂອວາທຕ຺ຖໍ ຕຸມ຺ເຫ ອາຄຕາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ. ນ ຈ ມໍ ຠິກ຺ຂູ ຊາເນຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ນ ຈ ວຕ ມໍ ຠິກ຺ຂູ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ອໂຫ ວຕ ມໍ ຠິກ຺ຂູ ນ ຊາເນຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຂ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣຓຕ຺ໂຖ, ປນ-ສທ຺ໂທ ວຈນາລງ຺ກາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຖິເຍວາ’’ຕິ. ປຸພ຺ເພ ອິຈ຺ຉຸປ຺ປາທວາຣວຓ຺ຓນາຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອິຘ ອາສນ຺ນກາຣຓຕ຺ໂຖຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິມິນາ ກາຣເຓນາ’’ຕິ ອາຫ. ອິທຎ຺ຈ ໂກປອປ຺ປຈ຺ຈຍານເມວ ຄຫຓໍ. ຕາທິສານນ຺ຕິ ໂກປອປ຺ປຈ຺ຈຍາຘິຠູຕານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອນຸຣໂຫຕິ ອນຸຣູເປ ຣຫສິ. ເອວເມວ ຫິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣິມສທິສເມວາຕິ ‘‘ລາຠຕ຺ຖິໂກ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕນ ປຸຣິເມນ ໂຍຊນານເຍນ ສທິສເມວ.

ໂຈທນາຍ ປຏິປຸຄ຺ຄລຠາໂວ, ໂຈທນາ ຈ ອາປຕ຺ຕິຍາຕິ ຈຸທິຕເກນ ໂຈທກສ຺ສ ສມານຠາໂວ ອາປຕ຺ຕິອາປນ຺ນຕາຍາຕິ ອາຫ ‘‘ສມາໂນຕິ ສາປຕ຺ຕິໂກ’’ຕິ. ສປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄເລເນວສ຺ສ ໂຈທນິຈ຺ຉາຍ ກາຣຓໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ອຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຈາຍໍ ສາປຕ຺ຕິກຕາຍ ເອວ ສມານຕໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຖາປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຎ຺ເຎນ ວາ ປຏິປຸຄ຺ຄເລນ ສປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ. ອຍຎ຺ຫິ ‘‘ສປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລວ ມໍ ໂຈເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິຈ຺ຉຕິ ‘‘ເອວາຫໍ ຕສ຺ສ ປຏິປຸຄ຺ຄເລຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກຊ຺ຌາສໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸໍ ກາຕຸໍ ວາ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ປກ຺ເຂ ໂນ ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລຕິ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ປຏິປຸຄ຺ຄໂລຕິ ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ອໂຫ ວຕາ’’ຕິ ອິທໍ ປທໍ ທິສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ອິມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອິຈ຺ຉາຈາເຣ ຐິຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍາຕິ ວຈນໂຕ ‘‘ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ເຫສ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິນາ ກິຎ຺ຈິ ວີຕິກ຺ກມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຠຄວຕາ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພຕໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ໂນ ມຄ຺ຄໍ ວາ ຜລໍ ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວາ ອນ຺ຕຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ມຄ຺ຄຠາວນໍ ວາ ຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍໍ ວາ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕວິປສ຺ສນານຸໂຍຄໍ ວາ ນິໂຣຘສມາປຊ຺ຊນໍ ວາ ຌານສມາປຊ຺ຊນເມວ ວາ ອນ຺ຕຣໍ ກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ອຕ຺ຕານໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ໂນ ອິຈ຺ຉຕິ. ນິຈ຺ຈໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິນາ ອນຸມຕິຄ຺ຄຫຓວເສນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ອຸຕ຺ຕານເມວ ກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຫຣນ຺ເຕ ປສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຠພ຺ພຏ຺ຐານຠິກ຺ຂຸຕາຍ ນິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ ສາສນໂຕ.

ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ເຈວ ຠິກ຺ຂູຫິ ກຣິຍມານໍ ສກ຺ກາຣຄຣຸກາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ. ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ມຍາ ສໍວິຠາເຄ ກຣິຍມາເນ. ສຍເມວ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ສຍເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຣໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕິ, ປຸຣໂຕ ວສນ຺ຕໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ທກ຺ຂິໂຓທກນ຺ຕິ ອຄ຺ຄໂຕ ອຸປນີຍມານໍ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ. ຍໂຕ ເອວ-ກາໂຣ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນິຍໂມ ອິຈ຺ຉິໂຕ. ອວຘາຣຓຕ຺ຖໍ ວາ ເອວ-ກາຣຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ອຫເມວ ລເຠຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຫໍ ລເຠຍ຺ຍເມວາຕິ ເອວເມຕໍ ອວຘາຣຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ອຫເມວ ລເຠຍ຺ຍນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉາ ນາຕິມຫາສາວຊ຺ຊາ’’ຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ຍຖາຣຸຕວເສນ ອວຘາຣເຓ ຄຍ຺ຫມາເນ ‘‘ນ ອຎ຺ເຎ ລເຠຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ອຍເມເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ສິຍາຕິ. ປາສາທິໂກ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄາສນາທິປຈ຺ຈາສີສນາຍ ກາຣຓທສ຺ສນໍ.

ອນຸໂມທນນ຺ຕິ ມງ຺ຄລາມງ຺ຄເລສຸ ອນຸໂມທນາວເສນ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພຘມ຺ມກຖໍ. ຂຓ຺ຑານຸໂມທນນ຺ຕິ ອນຸໂມທເນກເທສໍ. ‘‘ປຸພ຺ເພ ອນຸໂມທິຕປຸພ຺ໂພ ອນຸໂມທຕູ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ.

ຕາທິເສສຸ ຐາເນສູຕິ ຕາທິເສສຸ ເປສລານໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ວສນຏ຺ຐາເນສຸ. ສພ຺ພມ຺ປິ ຣຕິໍ ປວຕ຺ຕນໂຕ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິການິ. ວິນິຈ຺ຉຍກຸສລານນ຺ຕິ ອເນກວິຫິເຕສຸ ກງ຺ຂຏ຺ຐານິເຍສຸ ກງ຺ຂາວິນຍນາຍ ຕໍ ຕໍ ປຎ຺ຫານໍ ວິນິຈ຺ຉເຍ ກຸສລານໍ ເຉການໍ. ເຕສຸ ເຕສຸ ຘມ຺ມກຖິເກສຸ ອຊ຺ຌິຏ຺ເຐສຸ ວາເຣນ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ເຕສຸ ‘‘ອຍໍ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຘມ຺ມຊ຺ເຌສເກນ ອຊ຺ຌິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ໂອກາສໍ ອລຠມາໂນ.

ສກ຺ກຈ຺ຈຎ຺ຈ ກເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູ ຍໍ ມມ ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານຎ຺ຊລິກມ຺ມສາມີຈິກມ຺ມາທິໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕໍ ອາທເຣເນວ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ຍຎ຺ຈ ເມ ປຣິກ຺ຂາຣຊາຕໍ ປຏິຍາເທນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ສຸນ຺ທຣໍ ສມ຺ມເທວ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ກເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠາຣິຍນ຺ຕິ ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ວິຍ ຄຣຸກາຕພ຺ພໍ. ເອຕໍ ວິຘິນ຺ຕິ ເອຕໍ ‘‘ສກ຺ກເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕສກ຺ກາຣາທິວິຘິໍ. ເຕນາຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ, ພາຫຸສຈ຺ຈາທິຄຸຓວິເສສວໂຕ ເອວ ສກ຺ກາຣາທີນໍ ອຣຫຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຣູປນ຺ຕິ ອີທິສໍ ‘‘ປິໂຍ ຄຣູ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໗.໓໗) ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ. ເອວໍ ກເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ເອວໍ ‘‘ສກ຺ກເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ສກ຺ກາຣາທິໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ. ເອສ ນໂຍຕິ ໂຍຍໍ ຠິກ຺ຂຸວາເຣ ວຸຕ຺ຕວິຘິ, ເອເສວ ນໂຍ. ອິໂຕ ປເຣສຸ ຠິກ຺ຂຸນີວາຣາທີສຸ ວາເຣສຸ.

ອຫເມວ ລາຠີ ອສ຺ສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອວຘາຣຓໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປິຓ຺ຑປາຕສ຺ສ ປຓີຕຕາ ອຸປເສຈນາທິວເສນາຕິ ອາຫ ‘‘ສປ຺ປິເຕລມຘຸສກ຺ຂຣາທິປູຣິຕານ’’ນ຺ຕິ. ມຎ຺ຈປີຐາທີນນ຺ຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ອຸຕຸສປ຺ປາຍານໍ ນິວາຕານໍ ຜສ຺ສິຕຕລານໍ ປິຫິຕທ຺ວາຣກວາຬວາຕປານາທີນມ຺ປິ ປຓີຕເສນາສນຠາວໂຕ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວາ ເຕສມ຺ປິ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາປີຕິ ສພ຺ເພສຸ ເຕສຸ ຈຕູສຸປິ ປຈ຺ຈຍວາເຣສຸ.

໖໑. ກາຍກມ຺ມໍ ທິສ຺ວາຕິ ອິທໍ ນ ກາຍກມ຺ມໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ, ກາຍກມ຺ມຸນາ ປນ ສຫ ປວຕ຺ຕໍ ໂອຏ຺ຐປຣິປ຺ຜນ຺ທນໍ ຠາກຸຏິກຣຓໍ ກາຍງ຺ຄາທິທສ຺ສນໍ ກາຍກມ຺ມທສ຺ສນໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຈີກມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ, ຕສ຺ມາ ກາຍວິກາຣຊນກາ ຘມ຺ມາ ‘‘ທິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ວຈີວິກາຣຊນກາ ‘‘ສູຍນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ເອວ ຈ ເຕ ປຈ຺ຈກ຺ຂກາເລ ສມ຺ມຸຂກາເລ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ນາມ. ຕິໂຣກ຺ຂກາເລ ອສມ຺ມຸຂກາເລ ສູຍນ຺ຕິ ນາມ. ອນຸຣູປໂຕ ຄຫຓໍ ອນຸຄ຺ຄໂຫ. ອາຣຎ຺ຎິກຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຘຸຕຄຸຓຕ຺ຕານຸຣູປໂຕ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຣຎ຺ຎິກຕ຺ຕໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ. ອຣຎ຺ເຎ ນິວາໂສ ອສ຺ສາຕິ ອາຣຎ຺ຎິໂກ. ປນ຺ຕໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ທູຣຕຣໍ ເສນາສນໍ ອສ຺ສາຕິ ປນ຺ຕເສນາສໂນ. ຕໍ ປນ ອຕ຺ຖມຕ຺ເຕນ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ປນ຺ຕເສນາສເນ ວສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠິກ຺ຂາສງ຺ຂາຕານໍ ປິຓ຺ຑານໍ ປາໂຕ ປິຓ຺ຑາປາໂຕ, ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຸຎ຺ຉຕິ ຄເວສຕີຕິ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ. ປິຓ຺ຑາຍ ປຕິຕຸໍ ຈຣິຕຸໍ ວຕເມຕສ຺ສາຕິ ວາ ປິຓ຺ຑປາຕິ, ໂສ ເອວ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ. ທານໂຕ ອວຂຓ຺ຑນໂຕ ອເປຕໍ ອປທານໍ, ສຫ ອປທາເນນ ສປທານໍ, ອນວຂຓ຺ຑນໍ. ອນຸຆຣໍ ຈຣຓສີໂລ ສປທານຈາຣີ. ອຸນ຺ນຕຠາເວນ ປໍສຸກູລໍ ວິຍ ປໍສຸກູລໍ, ປໍສຸ ວິຍ ວາ ກຸຈ຺ຉິຕຠາວໍ ອຸລຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປໍສຸກູລໍ, ຕສ຺ສ ຘາຣຓໍ ອິຘ ປໍສຸກູລໍ, ຕໍ ສີລມສ຺ສາຕິ ປໍສຸກູລິໂກ.

ຕີຫິ ກາຣເຓຫິ ລູຂໍ ເວທິຕພ຺ພໍ ອຄ຺ຆຜສ຺ສວຓ຺ຓປຣິຫານິໂຕ ອປໍສຸກູລມ຺ປິ, ໂກ ປນ ວາໂທ ປໍສຸກູລນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຖູລທີຆສຸຕ຺ຕເກນາຕິ ຖູເລນ ໂອລມ຺ພມາເນນ ທີຆສຸຕ຺ຕເກນ. ວຓ຺ເຓນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຜສ຺ເສນປິ ປຣິຫາຍຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ຂຣຜສ຺ສມ຺ປິ ໂຫຕິເຍວາຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ປາຬິຍໍ ອາຣຎ຺ຎິກາທິຄ຺ຄຫເຓນ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ຘຸຕຄຸຓາ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ປຘານຕ຺ຕາ, ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ຈ ອິໂຕ ປເຣສມ຺ປິ ສຸຂປຣິໂຠຄຕາຍ ຄຫຓສມ຺ຠວໂຕ. ໂຍ ຫິ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ປນ຺ຕເສນາສໂນ, ຕສ຺ສ ອພ຺ໂຠກາສິກ-ຣຸກ຺ຂມູລິກ-ເນສຊ຺ຊິກ-ຍຖາສນ຺ຖຕິກ-ໂສສານິກງ຺ຄານິ ສຸປຣິປູຣານິ. ໂຍ ຈ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ສປທານຈາຣີ ຈ, ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕປິຓ຺ຑິກຂລຸປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕິກເອກາສນິກງ຺ຄານິ. ໂຍ ປນ ປໍສຸກູລິໂກ, ຕສ຺ສ ເຕຈີວຣິກງ຺ຄໍ ສຸປຣິຫຣເມວາຕິ. ປຘານຕ຺ຕາ ຫິ ຠຄວຕາປິ ‘‘ກທາຫໍ ນນ຺ທໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ອາຣຎ຺ຎໍ ປໍສຸກູລິກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໔໒; ເນຕ຺ຕິ. ໑໐໐) ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາຣຎ຺ຎິກາທໂຍ ເອວ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕກາຕິ ປາຬິຍໍ ອາຄຕານໍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຄຫຓເມຕໍ, ນ ເອຕ຺ຕກາ ສພ຺ເພປິ ເອກສ຺ສ ເອກໍສໂຕ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ນາປິ ເອຕ຺ຕກາເຍວ ປາປຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ມກ຺ຂປຬາສາທີນໍ ອປ຺ປຫີນຠາເວປິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ເນວ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ…ເປ… ນ ປູເຊນ຺ຕີຕິ.

ຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ. ອຸປມາຍ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອນ຺ວຍໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ ອຸທາຫຣເຓນ ວິຠາເວນ຺ໂຕ. ອຫິກຸຓປາທີນໍ ອຕິປຏິກູລຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຕາ ອຕິວິຍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘຕາຍ. ສາ ຈ ອຫີນໍ ຕິຂິຓໂກປຕາຍ, ກຸກ຺ກຸຣມນຸສ຺ສານໍ ໂອທນກຸມ຺ມາສູປຈຍຕາຍ ສຣີຣສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິເມສນ຺ຕິ ອຫິອາທີນໍ. ວຑ຺ເຒຕ຺ວາຕິ ອຸປຣູປຣິ ຂິປເນນ ຣຈິຕໍ ກຕ຺ວາ. ຕໍ ປນ ວຑ຺ຒິຕໍ ເຕນ ຈ ຠາຊນໍ ປູຣິຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປຣິປູເຣຕ຺ວາ’’ຕິ. ຊນສ຺ສ ທສ຺ສນໂຍຄ຺ຍໍ ທສ຺ສນີຍໍ ຊຎ຺ຎໍ, ຕໍ ປຣມປຣິສຸທ຺ຘໍ ມໂນຫຣຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂຈກ຺ຂໂຈກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ອຠິນວນິວິຏ຺ຐາ ມຫາມາຕາ ວຘຸກາ. ສາ ປນ ປຸຕ຺ຕລາຠໂຍຄ຺ຍຕໍ ອຸປາທາຍ ມງ຺ຄລວຈເນນ ‘‘ຊນີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສາ ນິຍ຺ຍມານໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ຊນິຍາ ຫຣຕີຕິ ຊຎ຺ຎໍ. ອຸຠຍຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ຖທ຺ວເຍ. ປຸນຣຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາເມຑິຕວຈນມາຫ. ນ ມນາປໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອມນາໂປ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອມນາປຕາ, ຕຖາປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທຕິ ອາຫ ‘‘ອມນາປໍ ອິທນ຺ຕິ…ເປ… ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘເວສຕ຺ຕາ ລິງ຺ຄສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘກໍສປາຕິສທິສກາ. ກຸຓປຣຈນໍ ວິຍ ອິຈ຺ຉາວຈເຣຫິ ສນ຺ຕານສ຺ສ ຠຣິຕຠາໂວ. ໂສ ປນ ເຕສໍ ອປ຺ປຫີນຕາຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອິຈ຺ຉາວຈຣານໍ ອປ຺ປຫານ’’ນ຺ຕິ.

໖໒. ‘‘ເຕນ ຄາມນ຺ຕວິຫາຣໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ອາຣຎ຺ຎິກຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປນ ໂປຕ຺ຖເກ ລິຂິຕໍ. ນ ຫິ ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ ປາຬິຍໍ ອາຣຎ຺ຎິກຄ຺ຄຫຓໍ ອຕ຺ຖິ, ສຕິ ຈ ອິຈ຺ຉາວຈຣປ຺ປຫາເນ ຄາມນ຺ຕວິຫາໂຣ ເອກນ຺ເຕນ ນ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ, ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພວ ຕາທິສານໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມປຏິຈ຺ຉາທນໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາສມຸຏ຺ຐາເນຫີ’’ຕິອາທິ. ສາລິວຣຠຕ຺ຕຣຈນໍ ວິຍ ອິຈ຺ຉາວຈຣປ຺ປຫານໍ ມນຸຎ຺ຎຠາວໂຕ ຕິຕ຺ຕິເຫຕຸໂຕ ຈ.

໖໓. ມໍ ຕນ຺ຕິ ຈ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ປຏິ-ສທ຺ທໂຍເຄນ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ສມ຺ປທານເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຕຸຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ຈ. ‘‘ສມເຍ’’ຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ‘‘ສມຍ’’ນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ຄິຊ຺ຌກູຏປຓ຺ຑວອິສິຄິລິເວຠາຣເວປຸລ຺ລປພ຺ພຕານໍ ວເສນ ສມນ຺ຕໂຕ ຄິຣິປຣິກ຺ເຂເປນ. ຣາຊຄເຫຕິ ສມີປຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ວິຫຣາມີ’’ຕິ.

ປຸຣາຓຍານກາຣປຸຕ຺ໂຕຕິ ປຸຣາເຓ ປພ຺ພຊິຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ຍານກາຣປຸຕ຺ໂຕ ຕຖາປຎ຺ຎາໂຕ. ຊິມ຺ຫນ຺ຕິ ໂຄມຸຕ຺ຕກຸຏິລໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສປ຺ປຄຕມຄ຺ຄສທິສ’’ນ຺ຕິ. ໂສຕິ ປຓ຺ຑຸປຸຕ຺ໂຕ. ອິຕໂຣຕິ ສມິຕິ. ຈິນ຺ຕິຕຏ຺ຐານເມວາຕິ ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕຏ຺ຐານເມວ ຕຈ຺ຉຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ນ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕານຸສາເຣນ, ອຖ ໂຂ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ຕຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຍານກາຣປຸຕ຺ໂຕ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕນ ມມ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ວິຍ.

‘‘ນ ສທ຺ຘາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ອິມິນາວ ກມ຺ມຜລສທ຺ຘາຍ ອຠາໂວ ເນສໍ ປກາສິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອສ຺ສທ຺ຘາຕິ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ເຆສຸ ສທ຺ຘາວິຣຫິຕາ’’ຕິ. ປພ຺ພຊິຕານໍ ຊີວິກາ ອຕ຺ໂຖ ເອເຕສນ຺ຕິ ຊີວິກຕ຺ຖາ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຓຠຍາທີຫີ’’ຕິອາທິ. ເກຣາຏິກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສາເຐຍ຺ຍໍ. ສຐານໍ ຄຸຓວາຓິຊການໍ ກມ຺ມໍ ສາເຐຍ຺ຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສາເຐຍ຺ຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຸຈ຺ຉສຠາເວນ ມາໂນ ນໂຬ ວິຍາຕິ ນໂຬ, ມານສງ຺ຂາໂຕ ອຸຄ຺ຄໂຕ ນໂຬ ເອເຕສນ຺ຕິ ອຸນ຺ນຬາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຏ຺ຐິຕຕຸຈ຺ຉມານາ’’ຕິ. ລຫຸກຕາຍ ວາ ຈປລາ. ຜຣຸສວຈນຕາຍ ຂຣວຈນາ. ຕິຣຈ຺ຉານກຖາພຫຸລຕາຍ ນິຣຕ຺ຖກວຈນປລາປິໂນ. ອສໍວຸຕກມ຺ມທ຺ວາຣາຕິ ອິທໍ ກມ຺ມທ຺ວາຣາທີນໍ ອສໍວຸຕຠາໂວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທ຺ວາຣານໍ ອສໍວຸຕຕາຍ ເອວ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຉສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສູຕິ ນິມິຕ຺ເຕ ຠຸມ຺ມໍ, ຉສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ນິມິຕ຺ຕຠູເຕສຸ ອສໍວຸຕກມ຺ມທ຺ວາຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາ ມຕ຺ຕາຕິ ໂຠຊເນ ອຍຸຕ຺ຕປຣິເຍສນ-ອຍຸຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓ-ອຍຸຕ຺ຕປຣິໂຠເຄ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕປຣິເຍສນ-ຍຸຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓ-ຍຸຕ຺ຕປຣິໂຠຄສງ຺ຂາຕາ ຍາ ມຕ຺ຕາ ອປ຺ປມຕ຺ເຕຫິ ຊານິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຸຕ຺ຕຕາ’’ຕິ. ຊາຄເຣຕິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ອາວຣຓິເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕປຣິໂສຘນສງ຺ຂາເຕ ຊາຄເຣ. ເຕສໍ ຊາຄຣິຕາຍ ອຘິສີລສິກ຺ຂາຍ ຄາຣວຣຫິຕານໍ ອິຕຣສິກ຺ຂາສຸ ປຕິຏ຺ຐາ ເອວ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສິກ຺ຂາປເທສຸ ພຫຸລຄາຣວາ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວ ຄາຣວາຠາວໍ ສຣູເປນ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອາປຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມພຫຸລາ’’ຕິ ອາຫ.

ປກຕິຍາປິ ສິທ຺ຘາຍ ຣຕນຕ຺ຕຍສທ຺ຘາຍ ກມ຺ມຜລສທ຺ຘາຍ ຈ ສທ຺ຘາ. ປິວນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎ ຍຖາ ຕໍ ທ຺ຣວຠູຕໍ ອມຕໍ ລທ຺ຘາ. ຆສນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎ ຍຖາ ຕໍ ພຫລປິຓ຺ຑິກສຸຘາໂຠຊນໍ ລທ຺ຘາ. ອຕ຺ຕມນວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣນ຺ຕາ ‘‘ສາຘຸ ສາຘູ’’ຕິ. ຕເມວ ປນ ສາຘຸກາຣໍ ຫທເຍ ຐເປຕ຺ວາ ອພ຺ຠນຸໂມທນ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຕ຺ຕມນວາຈານິຈ຺ຉາຣຓໍ ປິວນສທິສໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ພຫິທ຺ຘາຠາວໂຕ, ມນສາ ອພ຺ຠນຸໂມທນໍ ປນ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຠາວໂຕ ຆສນສທິສໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຂາທນຊ຺ໂຌຫຣຓຎ຺ຫິ ຆສນນ຺ຕິ. ຣສ຺ສຎ຺ຈ ເອກວຈນໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຣສ຺ເສ ສຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ໂຫຕີ’’ຕິ. ທີຆຎ຺ຈ ພຫຸວຈນໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທີເຆ ສຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຸປຣິ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາລສິຍພ຺ຍສນາທີຫີຕິ ອາລສິເຍນ ວາ ຎາຕິພ຺ຍສນາທີຫິ ວາ. ‘‘ມຫານາຄາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຣາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ນາຄາ, ນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ນາຄາ, ນ ອາຄຸໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ນາຄາ’’ຕິ ໂຍ ວິວິໂຘ ວຈນຕ຺ໂຖ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ຕໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຉນ຺ທາທີຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ເຎຍ຺ຍາວໂພຘາຍ ວຈນໂຕ ອປ຺ປມຕ຺ຕກາຣຓໍ.

ສຍເມວ ອາຄຸໍ ນ ກໂຣຕິ ສພ຺ພຖາ ມຄ຺ເຄນ ປຫີນອາຄຸຕ຺ຕາ. ໂສ ກາມໂຍຄາທິເກ ສພ຺ພສໍໂຍເຄ ທສວິຘສໍໂຍຊນປ຺ປເຠທານິ ຈ ສພ຺ພພນ຺ຘນານິ ວິສຊ຺ຊ ຊຫິຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຍກ຺ຂາທີສຸ, ສພ຺ເພສຸ ວາ ຠເວສຸ ເກນຈິ ສງ຺ເຄນ ນ ສຊ຺ຊຕິ ຕີຫິ ຈ ວິມຸຕ຺ຕີຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ຕໂຕ ເອວ ອິຏ຺ຐາທີສຸ ຕາທິຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕາທິ, ໂສ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ ຕຖຕ຺ຕາ ຕໍສຠາວຕ຺ຕາ ນາໂຄ ປວຸຈ຺ຈເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ອຎ຺ເຎຫິ ຂີຓາສວນາເຄຫິ ອຄ຺ຄສາວກຕ຺ຕາ ຄຸຓວິເສສໂຍຄໂຕ ປຸຊ຺ຊຕຣາ ຈ ປາສໍສຕຣາ ຈ. ສມໍ ອນຸໂມທິສຸນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ສຸຠາສິຕໂຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນນ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໂມທຕາຍ ສມໍ ສທິສໍ ອພ຺ຠນຸໂມທິໍສຸ. ຕໍ ປນ ສມນຸໂມທນໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິນາ ປາຬິວເສເນວ ທສ຺ເສຕິ.

ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖເທສນາກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອນງ຺ຄຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.