໔. ຠຍເຠຣວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຠຍເຠຣວສຸຕ຺ຕໍ. ໂກ ນິກ຺ເຂໂປ? ເກຈິ ຕາວ ເອວມາຫຸ ‘‘ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ນິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ. ທຸວິຘາ ຫິ ປຸຈ຺ຉາ ປາກຏາປາກຏເຠທໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສາ ເທສນາຍ ນິມິຕ຺ຕຠູໂຕ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິໂຕ ອຕ຺ໂຖ ກິໍ-ສທ຺ທປຸພ຺ພເກນ ປກາສີຍຕິ, ສາ ປາກຏາ ປຸຈ຺ຉາ ຍຖາ ‘‘ກິໍສູຘ ວິຕ຺ຕໍ ປຸຣິສສ຺ສ ເສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖; ສຸ. ນິ. ໑໘໓). ຍສ຺ສາ ປນ ເທສນາຍ ນິມິຕ຺ຕຠູໂຕ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິໂຕ ອຕ຺ໂຖ ກິໍ-ສທ຺ທຣຫິເຕນ ເກວເລເນວ ສທ຺ທປໂຍເຄນ ປກາສີຍຕິ, ສາ ອປາກຏາ ປຸຈ຺ຉາ. ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິໂຕ ຫິ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ປຎ຺ຫາ, ປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາເຍວ ອິຘ ‘‘ເຍ ເມ ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິອາທິກາ ອປາກຏາຕິ ‘‘ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ນິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ. ຕຍິທໍ ອກາຣຓໍ, ຍສ຺ມາ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ເຍເມ ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ນ ຕຕ຺ຖ ກງ຺ຂີ ວິຈິກິຈ຺ຉີ ສໍສຍມາປນ຺ໂນ ອໂວຈ, ອຖ ໂຂ ອຕ຺ຕນາ ຍຖານິຈ຺ຉິຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວຕິ ປສາທຠາວພຫຸມານໍ ປເວເທນ຺ໂຕ ກເຖສິ. ເຕນາຫ ‘‘ຠຄວຕິ ປສາທໍ ອລຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໔). ວິຫາເຣຕິ ວິຫາຣເກ ນິວາເສ. ອວິຈ຺ຉິນ຺ເນເຍວາຕິ ປວຕ຺ຕມາເນເຍວ. ປທທ຺ວຍສ຺ສປິ ວສນ຺ເຕ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕໍ ປຸໂຣຫິຕຏ຺ຐານໍ ອຸຓ຺ຫີສາທິກກຸຘຠຓ຺ເຑຫິ ສທ຺ຘິໍ ລທ຺ຘໍ, ຕຖາ ຈ ‘‘ອສ຺ສ ຣຎ຺ຎາ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໍ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ຎາ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມນ຺ຕິ ເວທໍ. ໂສ ປນ ມນ຺ຕພ຺ຣຫ຺ມກປ຺ປວເສນ ຕິວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ມນ຺ຕາ ປຘານໍ ມູລຠາວໂຕ, ເຍ ອຏ຺ຐກາທີຫິ ປວຸຕ຺ຕາ, ອິຕເຣ ຕນ຺ນິສ຺ສເຍນ ຊາຕາ, ເຕນ ເຕສໍເຍວ ຄຫຓໍ ‘‘ມນ຺ເຕ ສຊ຺ຌາຍຕີ’’ຕິ. ເຕ ຫິ ຄຸຕ຺ຕຠາສິຕພ຺ພຕາຍ ‘‘ມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອິທເມວ ຫີຕິ ອວຘາຣເຓນ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມໂຕ ຊາຕາ’’ຕິອາທິກໍ ນິຣຸຕ຺ຕິໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ.

ເຍນ ວາ ກາຣເຓນາຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາຍໍ ໒; ສໍ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.໑; ອ. ນິ. ຏີ. ໒.໒.໑໖) ເຫຕຸມ຺ຫິ ອິທໍ ກຣຓວຈນໍ. ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ຫິ ກິຣິຍາກາຣຓໍ, ນ ກຣຓໍ ວິຍ ກິຣິຍຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ນານປ຺ປກາຣຄຸຓວິເສສາຘິຄມຕ຺ຖາ ອິຘ ອຸປສງ຺ກມນກິຣິຍາຕິ ‘‘ອນ຺ເນນ ວສຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ເຫຕຸອຕ຺ຖເມເວຕໍ ກຣຓວຈນໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ນ ກຣຓຕ຺ຖໍ ຕສ຺ສ ອຍຸຊ຺ຊມານຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຍນ ວາ ກາຣເຓນາ’’ຕິອາທິ. ຠຄວໂຕ ສຕຕປ຺ປວຕ຺ຕນິຣຕິສຍສາທຸວິປຸລາມຕຣສສທ຺ຘມ຺ມຜລຕາຍ ສາທຸຜລນິຈ຺ຈຜລິຕມຫາຣຸກ຺ເຂນ ຠຄວາ ອຸປມິໂຕ, ສາທຸຜລູປໂຠຄາຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫເຓເນວ ຫິ ມຫາຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສາທຸຜລຕາ ຄຫິຕາຕິ.

ອຸປສງ຺ກມີຕິ ອຸປສງ຺ກນ຺ໂຕ. ສມ຺ປຕ຺ຕຸກາມຕາຍ ຫິ ກິຎ຺ຈິ ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕໍຕໍປເທສາຕິກ຺ກມເນນ ອຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກນ຺ໂຕຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຄໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ, ອຸປຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍານິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປສງ຺ກມນປຣິໂຍສານທີປນ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕຕິ ຍໍ ຐານໍ ປຕ຺ໂຕ ‘‘ອຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໂຕ ອຸປຄຕຏ຺ຐານໂຕ. ຍຖາ ຂມນີຍາທີນິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ (ສໍ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.໑໑໒) ຍຖາ ຠຄວາ ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຂມນີຍາທີນິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໂມໂທ ອໂຫສິ ປຸພ຺ພຠາສິຕາຍ, ຕທນຸກຣເຓນ ເອວໍ ໂສປິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໂມໂທ ອໂຫສີຕິ ໂຍຊນາ. ຕໍ ປນ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໂມທຕໍ ອຸປມາຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສີໂຕທກໍ ວິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ໂມທິຕນ຺ຕິ ສໍສນ຺ທິຕໍ. ເອກີຠາວນ຺ຕິ ສມ຺ໂມທນກິຣິຍາຍ ສມານຕໍ ເອກຣູປຕໍ. ຂມນີຍນ຺ຕິ ‘‘ອິທໍ ຈຕຸຈກ຺ກໍ ນວທ຺ວາຣໍ ສຣີຣຍນ຺ຕໍ ຂຓຠງ຺ຄຸຣຕາຍ ສຠາວໂຕ ທຸສ຺ສຫໍ, ກຈ຺ຈິ ຂມິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຍາປນີຍນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິກໍ ຈິຣປ຺ປພນ຺ຘສງ຺ຂາຕາຍ ຍາປນາຍ ກຈ຺ຈິ ຍາເປຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ. ສີສໂຣຄາທິອາພາຘາຠາເວນ ກຈ຺ຈິ ອປ຺ປາພາຘໍ. ທຸກ຺ຂຊີວິກາຠາເວນ ກຈ຺ຈິ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ. ຕໍຕໍກິຈ຺ຈກຣເຓ ອຸຏ຺ຐານສຸຂຕາຍ ກຈ຺ຈິ ລຫຸຏ຺ຐານໍ. ຕທນຣູປພລໂຍຄໂຕ ກຈ຺ຈິ ພລໍ. ສຸຂວິຫາຣສພ຺ຠາເວນ ກຈ຺ຈິ ຜາສຸວິຫາໂຣ ອຕ຺ຖີຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກຈ຺ຈິ-ສທ຺ທໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ພລວປ຺ປຕ຺ຕາ ປີຕິ ປີຕິເຍວ. ຕຣຸຓປີຕິ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ສມ຺ໂມທນໍ ຊເນຕິ ກໂຣຕີຕິ ສມ຺ໂມທນິກໍ, ຕເທວ ສມ຺ໂມທນີຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ໂມທຊນນໂຕ’’ຕິ. ສມ຺ໂມທິຕພ຺ພໂຕ ສມ຺ໂມທນີຍນ຺ຕິ ອິມໍ ປນ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສມ຺ໂມທິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຠາວໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ສຣິຕພ຺ພຠາວໂຕຕິ ອນຸສ຺ສຣິຕພ຺ພຠາວໂຕ. ‘‘ສຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສາຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຍ຺ຍມານສຸຂໂຕຕິ ອາປາຖມຘຸຣຕໍ ອາຫ, ອນຸສ຺ສຣິຍມານສຸຂໂຕຕິ ວິມທ຺ທຣມຓີຍຕໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິສຸທ຺ຘຕາຍາຕິ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິຠາເວນ ຕສ຺ສາ ກຖາຍ ວຈນຈາຕຸຣິຍມາຫ, ອຕ຺ຖປຣິສຸທ຺ຘຕາຍາຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິຣຸປກ຺ກິເລສຕໍ. ອເນເກຫິ ປຣິຍາເຍຫີຕິ ອເນເກຫິ ກາຣເຓຫິ.

ອຠິທູຣອຈ຺ຈາສນ຺ນປຏິກ຺ເຂເປນ ນາຕິທູຣນາຈ຺ຈາສນ຺ນໍ ນາມ ຄຫິຕໍ, ຕໍ ປນ ອວກໍສໂຕ ອຸຠິນ຺ນໍ ປສາຣິຕຫຕ຺ຖສງ຺ຆຏ຺ຏເນນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຄີວໍ ປສາເຣຕ຺ວາຕິ ຄີວໍ ປຣິວຕ຺ຕນວເສນ ປສາເຣຕ຺ວາ.

ເຍເມຕິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຘິວເສນ ອິກາຣໂລໂປຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຍ ອິເມ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຸຈ຺ຈາກຸລີນຕາຍ ຊາຕິວເສນ ອຠິຊາຕາ ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຈ຺ຈາກຸລປ຺ປສຸຕາ’’ຕິ. ອາຈາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠິຊາຕາ ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອປາກເຏປິ ກຸເລ. ເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ອຘິປ຺ເປຕາ ຠິກ຺ຂູສຸ ທຸວິຘາປິ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອິຘ ປນ ທ຺ວີຫິປິ ກາຣເຓຫິ ກຸລປຸຕ຺ຕາເຍວາ’’ຕິ.

ສທ຺ຘາຕິ ອິທໍ ກຣຓຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສທ຺ຘາຍາ’’ຕິ, ສທ຺ຘາຕິ ວາ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ປາຬິຍໍ ຍ-ກາຣໂລເປນ ນິທ຺ເທໂສຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຄາຣໂຕຕິ ອຄາຣວາສໂຕ, ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ, ນິສ຺ສຍູປຈາເຣນ ວາ ອຍໍ ນິທ຺ເທໂສຕິ. ຠິກ຺ຂນສີລຕາທິລກ຺ຂໂຓ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ ປພ຺ພຊ຺ຊາສຫຈຣິຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອນ຺ວາຈິນນ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຠິກ຺ຂຸຠາວຎ຺ຈາ’’ຕິ. ກມ຺ມວາຈາລກ຺ຂເຓ ປນ ຠິກ຺ຂຸຠາເວ ອຘິປ຺ເປເຕ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອນຄາຣສ຺ສ ຠາໂວຕິ ເອເຕນ ປພ຺ພຊ຺ຊານິສ຺ສິໂຕ ສຸວິສຸທ຺ໂຘ ສີລາຈາຣຄຸຓວິເສໂສ ຄຫິໂຕ, ກສິໂຄຣກ຺ຂາທິກມ຺ມປຏິກ຺ເຂໂປ ອິຘ ອນຸປ຺ປາທາທີຫິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສຄ຺ຄຫເຓ ປນ ສຣຓຄມນາທິວເສນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ, ສຣຓຄມນາທິວເສນ ອຸປສມ຺ປທາຍ ຈ ອເນກເຠທຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພຖາປີ’’ຕິ, ເຕນ ເຕນ ປກາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣໂຕຄາມິຕາ ປຏິປຕ຺ຕິຄມເນນ, ນ ກາຍຄມເນນາຕິ ອາຫ ‘‘ນາຍໂກ’’ຕິ, ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ນິພ຺ພານສມ຺ປາປໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫິຕກິຣິຍາຍາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິຫິຕຈຣິຍາຍ. ຄາຫຓໍ ອຘິສີລາທີສຸ ອຈ຺ຈນ຺ຕາຍ ນິໂຍຊນໍ, ນ ກຖນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຄາເຫຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສິກ຺ຂາເປຕາ’’ຕິ ອາຫ. ທິຏ຺ຐານຸຄຕິນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິຍາ ອນຸຄມນນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທສ຺ສນານຸຄຕິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫໍ ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ເຕນ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ຂມນວເສນ ຂນ຺ຕິ, ຣຸຈ຺ຈນວເສນ ຣຸຈິ, ຕໍທິຏ຺ຐິຂນ຺ຕິຣຸຈິກາວ ຠຄວໂຕ ສາວກາຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍທິຏ຺ຐິໂກ’’ຕິອາທິ.

ເອສ ກິຣ ອລຕ຺ຖາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເທວປຸຕ຺ເຕ ວິຍາຕິອາທິ ກສ຺ສຈິ ປາຣິຊຸຎ຺ຎສ຺ສ ອຠາວທີປນໂຕ ‘‘ສທ຺ຘາຍາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຠາວສ຺ສ ປາກຏີກຣຓໍ. ສທ຺ຘາຍ ຆຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາທິຠາວສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ຆາສຈ຺ຉາທນປຣມຕາຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ເຐຕິ ອິທໍ ອນຸສ຺ສງ຺ກິຕາປຣິສງ຺ກິຕຕາຍ ກາຣຓວຈນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອວເມຕນ຺ຕິອາທິນາ ອາເມຑິຕວຈນໍ ສມ຺ປຫໍສນວເສນ, ປສາທວເສນ ວາ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ເອວໍ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຕ຺ໂຖ ອພ຺ຠນຸໂມທນຕ຺ໂຖ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ. ມມນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ນິປາຕປທໍ ວາ ເອຕໍ ‘‘ມ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ຖນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ນຊີວິກາປກຕາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ອີທິສານໍເຍວາຕິ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ວິຠາວິຕອນຠິຊ຺ຌາລຸອາທິສຠາວານໍເຍວ, ນ ອິຕເຣສໍ ອຠິຊ຺ຌາລຸສຠາວານໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ສງ຺ຆາຏິກຓ຺ເຓ ເຈປິ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ໂຘ ອສ຺ສ ປເທ ປທໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ, ໂສ ຈ ໂຫຕິ ອຠິຊ຺ຌາລຸ ກາເມສຸ ຕິພ຺ພສາຣາໂຄ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປທຸຏ຺ຐມນສງ຺ກປ຺ໂປ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ອສມ຺ປຊາໂນ ອສມາຫິໂຕ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ປາກຏິນ຺ທ຺ຣິໂຍ, ອຖ ໂຂ ອາຣກາວ ມມ ອຫຎ຺ຈ ຕສ຺ສາ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໙໒).

ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖໍ ສມ຺ຠວິຕຸໍ ສາເຘຕຸໍ ທຸກ຺ຂານີຕິ ທຸຣຠິສມ຺ຠວານິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ນິວາໂສເຍວ ທຸກ຺ໂຂຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມ຺ຠວິຕຸໍ ທຸກ຺ຂານິ ທຸສ຺ສຫານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານີຕິ ອຣຎ຺ຎລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕານິ ວນສຓ຺ຑານິ. ວນປຕ຺ຖ-ສທ຺ໂທ ຫິ ສຓ຺ຑຠູເຕ ຣຸກ຺ຂສມູເຫປິ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອຣຎ຺ຎຄ຺ຄຫຓໍ. ກິຎ຺ຈາປີຕິ ອນຸຊານນສມ຺ຠາວນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ກິໍ ອນຸຊານາຕິ? ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ອຣຎ຺ຎາຠາວໍ ‘‘ຄາມໂຕ ພຫິ ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນິປ຺ປຣິຍາເຍນາ’’ຕິອາທິ. ກິໍ ສມ຺ຠາເວຕິ? ອາຣຎ຺ຎກງ຺ຄນິປ຺ຜາທກຕ຺ຕໍ. ຍຎ຺ຫິ ອາຣຎ຺ຎກງ຺ຄນິປ຺ຜາທກໍ, ຕໍ ວິເສສໂຕ ‘‘ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຍໍ ຕໍ ປຎ຺ຈຘນຸສຕິກ’’ນ຺ຕິອາທິ. ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິອິນ຺ທຂີລາຕິ ອິນ຺ທຂີລໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ, ຕໂຕ ພຫິ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຫິ ອິນ຺ທຂີລາຕິ ຍຕ຺ຖ ທ຺ເວ ຕີຓິ ອິນ຺ທຂີລານິ, ຕຕ຺ຖ ພຫິທ຺ຘາ ອິນ຺ທຂີລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ຍຕ຺ຖ ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຕທຣຫຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ພຫິ ອິນ຺ທຂີລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມນຸສ຺ສູປຈາເຣ ຠຍເຠຣວໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຄາມນ຺ຕນ຺ຕິ ຄາມສມີປໍ. ອນຸປຈາຣຏ຺ຐານນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈກິຈ຺ຈວເສນ ນຸປຈຣິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖ ນ ກສີຍຕິ ນ ວປີຍຕີ’’ຕິ. ປນ຺ຕານີຕິ ອິມິນາ ‘‘ປຣິຍນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ປຣິຍາຍສ຺ສ ອິຘ ປາຬິຍໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣິຍນ຺ຕານນ຺ຕິ ອິມເມກໍ ປຣິຍາຍໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ. ທູຣານນ຺ຕິ ປນ ອຍໍ ປຣິຍາໂຍ ຐເປຕພ຺ໂພ ສິຍາ ຕສ຺ສາປິ ‘‘ປນ຺ຕານີ’’ຕິ ອິມິນາວ ອຕ຺ຖໂຕ ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ຕຖາ ສຕິ ‘‘ນ ມນຸສ຺ສູປຈາຣານ’’ນ຺ຕິ ເອທິສານມ຺ປິ ຐເປຕພ຺ພຕາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ສທ຺ທໂຕ ເອວ ຐປນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປວິເວກນ຺ຕິ ປກາຣໂຕ, ປກາເຣຫິ ວາ ວິເວຈນໍ, ຣູປາທິປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ປກາຣໂຕ ຄມນາທິອິຣິຍາປຖປ຺ປກາເຣຫິ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍສ຺ສ ວິເວຈນໍ ຄຈ຺ຉໂຕປິ ຕິຏ຺ຐໂຕປິ ນິສຊ຺ຊໂຕປິ ເອກສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຕເນວ ຫິ ວິເວເຈຕພ຺ພານໍ ວິເວຈນາກາຣສ຺ສ ຈ ເຠທໂຕ ພຫຸວິຘຕ຺ຕາ ເຕ ເອກຕ຺ເຕນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ປວິເວກ’’ນ຺ຕິ ເອກວຈເນນ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸກ຺ກຣໍ ປວິເວກນ຺ຕິ ວາ ປວິເວກໍ ກຕ຺ຕຸໍ ນ ສຸຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກີຠາເວຕິ ເອກິກຠາເວ. ທ຺ວຍໍທ຺ວຍາຣາໂມຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠາວາຠິຣໂຕ. ຫຣນ຺ຕິ ວິຍາຕິ ສໍຫຣນ຺ຕິ ວິຍ ວິຆາຕຸປ຺ປາທເນນ. ເຕນາຫ ‘‘ຆສນ຺ຕິ ວິຍາ’’ຕິ, ຠຍສນ຺ຕາສຸປ຺ປາທເນນ ຂາທິຕຸໍ ອາຄຕາ ຍກ຺ຂຣກ຺ຂສປິສາຈາທໂຍ ວິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອີທິສສ຺ສາຕິ ອລທ຺ຘສມາຘິໂນ. ຕິຓປຓ຺ຓມິຄາທິສທ຺ເທຫີຕິ ວາເຕຣິຕານໍ ຕິຓປຓ຺ຓາທີນໍ ມິຄປກ຺ຂິອາທີນຎ຺ຈ ຠິໍສນເກຫິ ເຠຣເວຫິ ສທ຺ເທຫິ ວິວິເຘຫິ ຈ ອຎ຺ເຎຫິ ຂາຓຸອາທີຫິ ຍກ຺ຂາທິອາກາເຣຫິ ອຸປຏ຺ຐິເຕຫິ ຠິໍສນເກຫິ. ເອວໍ ທຸກ຺ກຣໍ ທຸຣຠິສມ຺ຠວໍ ນາມ ກໂຣນ຺ໂຕ ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍາ ເອເຕຕິ ວິມ຺ຫິໂຕ.

ກາຍກມ຺ມນ຺ຕວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໕. ໂສຬສສຸ ຐາເນສູຕິ ‘‘ເຍ ໂຂ ເກຈີ’’ຕິອາທິນາ ປາຬິຍໍ ວກ຺ຂມາເນສຸ ໂສຬສສຸ ກາຣເຓສຸ. ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມນ຺ຕຕາທໂຍ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສນິມິຕ຺ຕຕາຍ ວິເສສໂຕ ວິກ຺ເຂປາວຫາ, ປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມນ຺ຕຕາທໂຍ ປນ ຕທຠາວໂຕ ເຕສໍ ອວິກ຺ເຂປາວຫາ. ເຕນາຫ ‘‘ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມນ຺ຕສນ຺ໂທສເຫຕູ’’ຕິອາທິ. ໂສຬສສູຕິ ຈ ໂວທານປກ຺ຂໍເຍວ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສໍກິເລສຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ຍາວເທວ ໂວທານທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ. ອາຣມ຺ມຓປຣິຄ຺ຄຫຣຫິຕານນ຺ຕິ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມນ຺ຕາທິກສ຺ສ ອຣຎ຺ເຎ ທິຏ຺ຐສ຺ສ ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ‘‘ເຍ ໂຂ ເກຈີ’’ຕິອາທິນາ ປາຬິຍໍ ອາຄຕນເຍນ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນຎາຓຣຫິຕານໍ. ອາຣມ຺ມຓປຣິຄ຺ຄຫຍຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕນາຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ, ສຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາທິໂສຕິ ອາຣມ຺ມຓປຣິຄ຺ຄຫຍຸຕ຺ໂຕ.

ສມ຺ພຸຊ຺ຌຕິ ເອເຕນາຕິ ສມ຺ໂພໂຘ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄຕິ ອາຫ ‘‘ອຣິຍມຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ. ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາຘິຄມາຘີໂນ ພຸທ຺ຘານໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາຘິຄໂມຕິ ອາຫ ‘‘ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາຕິ ອປ຺ປຏິວິທ຺ຘຈຕຸສຈ຺ຈສ຺ສາ’’ຕິ. ອນວເສສໂຕ ເຎຍ຺ຍໍ, ພຸຊ຺ຌິຕຸໍ ອຣຫຕີຕິ ໂພຘິ, ມຫາວີຣິຍຕາທິນາ ຕຕ຺ຖ ວິເສສໂຍຄໂຕ ສຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ພຸຊ຺ຌນກສຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິ’’ນ຺ຕິອາທິ. ນິຍຕຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຫາສຕ຺ຕາ ຍຖາ ມຫາໂພຘິຍານປຏິປທາ ຫານຠາຄິຍາ, ຐິຕິຠາຄິຍາ ວາ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ວິເສສຠາຄິຍາ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາ ຈ ໂຫຕິ, ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊນໂຕ ໂພຘິຍໍ ນິນ຺ນໂຄຓປພ຺ຠາຣາ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ໂພຘິຍາ ວາ ສຕ຺ຕສ຺ເສວ ລຄ຺ຄສ຺ເສວາ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ທີປງ຺ກຣສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອຏ຺ຐຘມ຺ມສໂມຘາເນນາຕິ –

‘‘ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ລິງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິ, ເຫຕຸ ສຕ຺ຖາຣທສ຺ສນໍ;

ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອຘິກາໂຣ ຈ ຉນ຺ທຕາ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໕໙) –

ອິເມສໍ ອຠິນີຫາຣສ຺ສ ອງ຺ຄຠູຕານໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຘມ຺ມານໍ ສໂມຘາເນນ ສມວຘາເນນ.

ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄຕາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປຄຕາ. ເຕນ ປພ຺ພຊ຺ຊາມຕ຺ເຕນ ສມຓາ, ນ ສມິຕປາປຕາຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຊາຕິມຕ຺ເຕນ ອິຘ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ໂຠວາທິໂນ ວາ’’ຕິ. ເຕ ຫິ ‘‘ໂຠ ໂຠ’’ຕິ ວທນສີລາ, ເຕນາຫ ‘‘ໂຠວາທີ ນາມ ໂສ ໂຫຕິ, ສເຈ ໂຫຕິ ສກິຎ຺ຈໂນ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໓໙໖; ສຸ. ນິ. ໖໒໕). ປາຓາຕິປາຕາທິນາຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອທິນ຺ນາທານໍ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອປຣິສຸທ຺ເຘນາຕິ ຈ ວິເສສນໍ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕາເປກ຺ຂາຍ, ນ ປາຓາຕິປາຕາທິອເປກ຺ຂາຍ. ນ ຫິ ປາຓາຕິປາຕາທິໂກ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປໂຍໂຄ ຈ ໂກຈິ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຠາຍນຏ຺ເຐນ ຠຍໍ, ຠີຣຸຕາວຫຏ຺ເຐນ ເຠຣວໍ. ສນ຺ໂທສເຫຕູຕິ ສໂທສເຫຕຸ. ສ-ສທ຺ໂທ ຫິ ອິຘ ສານຸສາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ໂທສສ຺ສ ເຫຕູ’’ຕິ. ເອກນ຺ເຕນ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສລກ຺ຂຓສ຺ສ ຠຍສ຺ສ ວເສນ ‘‘ສາວຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາໂສ ຫິ ເອກນ຺ຕສາວຊ຺ໂຊ ຠາຍນຏ຺ເຐນ ຠຍຎ຺ຈາຕິ. ອກ຺ເຂມນ຺ຕິ ອິທໍ ອຸຠຍວເສນ. ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາໂສປິ ຫິ ສຣີຣຈິຕ຺ຕານໍ ອນຕ຺ຖາວຫໂຕ ອກ຺ເຂມ, ຕຖາ ຠຍານກາຣມ຺ມຓມ຺ປີຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອຕ຺ຖທ຺ວຍໍ ຍຖາສງ຺ຂ຺ຍໍ ໂຍຊິຕໍ. ສຍໍ ປຣິກປ຺ປິຕຠຍານກາຣມ຺ມຓນິມິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສສມຸປ຺ປາທນວເສນ ອາເນນ຺ຕາ ຠຍເຠຣວໍ ອວ຺ຫາຍນ຺ຕິ ວິຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອວ຺ຫາຍນ຺ຕີຕິ ປກ຺ໂກສນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕຕິ ມາຣິຕມນຸສ຺ສານໍ ຎາຕິມິຕ຺ຕາທໂຍ. ຄຈ຺ຉໍ ຄຫນຠູຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ກຓ຺ຏກສຓ຺ຑໍ, ຄຸມ຺ພໍ ນາຕິມຫນ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປນ ຕິຓວນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ‘‘ຄຈ຺ເຉ ຣຸຬ຺ຫຕິເຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຄຸມ຺ພໍ ກຓ຺ຏກລຕາທິຠຣິຕາວິຣຸຬ຺ຫໍ. ພທ຺ຘາ ວຘິຕາ ວິຍາຕິ ພທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ຕາຬິຍມານາ ວິຍ.

‘‘ນ ໂຂ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຂຕິ ອວຘາຣຓຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ປນາ’’ຕິ ວິເສສຕ຺ເຖ. ເຕເນຕໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອຎ຺ເຎ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວິຍ ອຫໍ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານິ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານິ ນ ໂຂ ປນ ປຏິເສວາມິ, ປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມນ຺ໂຕເຍວ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ຕານິ ປຏິເສວາມີ’’ຕິ. ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມນ຺ໂຕຫມສ຺ມີ’’ຕິ ຫິ ເຕນ ອວຘາຣເຓນ ວິຠາວິຕຕ຺ຖທສ຺ສນໍ. ເຕສມຫໍ ອຎ຺ຎຕໂຣຕິ ຕາຍ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມຕາຍ ເຕສໍ ອຣິຍານໍ ອຫໍ ອຎ຺ຎຕໂຣຕິ ກາຍກມ຺ມປາຣິສຸທ຺ຘິຍາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ອຣິເຍສຸ ປກ຺ຂິປຕິ. ປຣມສລ຺ເລຂຠາວປ຺ປຕ຺ຕາ ຫິ ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກາຍກມ຺ມປາຣິສຸທ຺ຘິ, ຕຖາ ວຈີກມ຺ມາທິປາຣິສຸທ຺ຘິ, ຍໂຕ ມາໂຣ ຣນ຺ຘຄເວສີ ຫຸຕ຺ວາ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອນຸພນ຺ໂຘ ອນ຺ຕຣໍ ນ ລຠຕິ. ເຕນາຫ –

‘‘ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຠຄວນ຺ຕໍ, ອນຸພນ຺ຘິໍ ປທາປທໍ;

ໂອຕາຣໍ ນາຘິຄຈ຺ຉິສ຺ສໍ, ສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສຕີມໂຕ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໔໔໘);

ຠິຍ຺ໂຍຕິ ອຘິກໍ ສວິເສສໍ, ອຸປຣູປຣິ ວາ. ຠີຕຕສິຕາ ຠຍູປທ຺ທເວນ ຉມ຺ຠິຕສຣີຣາ ຫຏ຺ຐໂລມາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຠີຕາຕສິຕາ ປນ ຠຍູປທ຺ທວາຠາວໂຕ ອຫຏ຺ຐໂລມາ ເຂເມນ ໂສຕ຺ຖິນາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ເຂມປ຺ປຕ຺ຕິ ໂສຕ຺ຖິຠາໂວ ວາ ປນ຺ນໂລມຕາຍ ປາກໂຏ ໂຫຕີຕິ ປາຬິຍໍ ‘‘ປລ຺ໂລມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປນ຺ນໂລມຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຠິຍ຺ໂຍ ປລ຺ໂລມມາປາທິໍ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫາຣາຍາຕິ ປຏິຎ຺ຎານິທ຺ເທໂສ. ປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມນ຺ໂຕຫມສ຺ມີຕິ ເຫຕຸທສ຺ສນໍ. ‘‘ເຍ ຫິ ໂວ ອຣິຍາ’’ຕິ ສທິສູທາຫຣຓທສ຺ສນໍ. ເຍ ໂຂ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາຕິ ວິສທິສູທາຫຣຓທສ຺ສນໍ. ເສສານິ ອນ຺ວຍພ຺ຍຕິເຣກວິຠາວນານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິວິຠາວນາ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສສວາເຣສຸປິ ຍຸຕ຺ຕິວິຠາວນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກາຍກມ຺ມນ຺ຕວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວຈີກມ຺ມນ຺ຕວາຣາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໖. ອປຣິສຸທ຺ເຘນ ມຸສາວາທາທິນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປນ ສງ຺ຄຫິຕໍ ເຕສຎ຺ຈ ມຸສາວາທາທີນໍ ປວຕ຺ຕິເຠທໍ ຠຍເຠຣວາວ຺ຫານມຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ຠຓ຺ເຑສູຕິ ສວິຎ຺ຎາຓກາວິຎ຺ຎາຓເກສຸ ຠຓ຺ເຑສຸ. ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມວເສນ ອຠິຊ຺ຌາສງ຺ຂາຕໍ ວິສມໂລຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ. ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ວິນາສຈິນ຺ຕາວເສນ ປຣສ຺ສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ເອວຎ຺ຫິ ເນສໍ ‘‘ເຍສໍ ອປຣຊ຺ຌິມ຺ຫາ, ເຕ ອິທານິ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ປຈ຺ຉາ ອາສງ຺ກຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສິຍາ. ‘‘ເອເຕ ອມ຺ຫາກໍ ປຣິຄ຺ຄຫວຕ຺ຖຸໍ ຄເຫຕຸກາມາ ມຎ຺ເຎ, ວິນາສໍ ກາຕຸກາມາ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ຍຖາ ປເຣ ປຣໂຕ ເຕສໍ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕາທິສໍ ມໂນກມ຺ມນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເຕ ປເຣສ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກາມໍ ອກຸສລກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມປວຕ຺ຕິກາເລປິ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິເຍວ, ຕທາ ປນ ເຕ ເຈຕນາປກ຺ຂິກາ ວາ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ວາຕິ ມໂນກມ຺ມນ຺ຕວາເຣ ເອວ ອຠິຊ຺ຌາທິວເສນ ໂຍຊນາ ກຕາ. ອຖ ວາ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ປວຕ຺ຕານມ຺ປິ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ວຈີກມ຺ມາທິຠາວາຠາໂວ ວິຍ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ປວຕ຺ຕານມ຺ປິ ອຠິຊ຺ຌາທີນໍ ກາຍກມ຺ມາທິຠາວາຠາໂວ, ມໂນກມ຺ມຠາໂວ ເອວ ປນ ສິທ຺ໂຘຕິ ກຕ຺ວາ ມໂນກມ຺ມນ຺ຕວາເຣ ເອວ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ອຸທ຺ຘຏາ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ທ຺ວາເຣ ຈຣນ຺ຕິ ກມ຺ມານິ, ນ ທ຺ວາຣາ ທ຺ວາຣຈາຣິໂນ;

ຕສ຺ມາ ທ຺ວາເຣຫິ ກມ຺ມານິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວວຕ຺ຖິຕາ’’ຕິ. (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑.ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣ);

ກິຎ຺ຈາປິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕວເສນ ອາຊີວວາເຣ ຠຍເຠຣວາວ຺ຫານໍ ໂຍຊິຕໍ, ‘‘ເຍ ໂຂ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ’’ຕິ ປນ ວຈນໂຕ ພາຫິຣກວເສນ ຄຫຏ຺ຐວເສນ ຈ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຄຫຏ຺ຐານມ຺ປິ ຫິ ຊາຕິຘມ຺ມກຸລຘມ຺ມເທສຘມ຺ມວິໂລມນວເສນ ອຎ຺ຎຖາປິ ມິຈ຺ຉາຊີໂວ ລພ຺ຠເຕວ, ຕາຍ ເອວ ຈ ອາຊີວວິປຕ຺ຕິຍາ ອຎ຺ຎຖາ ວາ ເນສໍ ອຣຎ຺ຎວາໂສ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍາຕິ.

໓໗. ເອວໍ ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລວເສນ ຠຍເຠຣວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ນີວຣຓປ຺ປຫານາທິວເສນ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ເທສນາ ວຑ຺ຒິຕາຕິ ຕທຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ອິໂຕ ປຣ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນີວຣຓວເສນ ປຸນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ເອວໍ ສີລວິສຸທ຺ຘິມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣໂຕ ຠຍເຠຣວາຠາວໍ ອາວຫຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ນີວຣຓານິ ປຫາຍ ອປ຺ປນາສມາຘິໍ, ອຸປຈາຣສມາຘິເມວ ວາ ສມ຺ປາທຍໂຕຕິ ສມາຘິສມ຺ປທາຍ ຠຍເຠຣວາຠາວເຫຕຸກໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຸປຣິ ເທສນາ ວຑ຺ຒິຕາຕິ ອກຸສລມໂນກມ຺ມນ຺ຕຠາເວນ ຄຫິຕາປິ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທາ ນີວຣຓວເສນ ປຸນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຠິ-ປຸພ຺ໂພ ຌາ-ສທ຺ໂທ ອຠິຊ຺ຌາຍນຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ປຣຠຓ຺ຑາທິອຠິຊ຺ຌາຍນສີລາ’’ຕິ. ວຕ຺ຖຸກາເມສູຕິ ຣູປາທີສຸ ກິເລສກາມສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠູເຕສຸ ກາເມສຸ. ພຫລກິເລສຣາຄາຕິ ຖິຣມູລທຸມ຺ໂມຈນີຍຕາຫິ ອຊ຺ໂຌສາເນ ປຠູຕກິເລສກາມາ. ອຠິຊ຺ຌາ ເຈຕ຺ຖ ອປ຺ປຕ຺ຕວິສຍປຕ຺ຖນາ, ຕິພ຺ພສາຣາໂຄ ສມ຺ປຕ຺ຕິວິສຍາຠິນິເວໂສ. ເຕ ຫິ ໂລຠາຠິຠູຕາ ປຸຄ຺ຄລາ ອຕ຺ຕນິ ຕິພ຺ພສາເປກ຺ຂຕາຍ ເອວ ໂລຠາຠິຠູຕຕາຍ ອວວຕ຺ຖິຕາຣມ຺ມຓາ ອວິນິຈ຺ຉິຕວິສຍາ ອຣຎ຺ເຎ ຕໍ ຕໍ ວິສຍໍ ອນຸປຘາຣິຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຣຊ຺ຊຸອາທີນິ ຍາຖາວໂຕ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອຸປຏ຺ຐາຕິ ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາກຸລຈິຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ອິທານິມ຺ຫ ນຏ຺ຐາ’’ຕິ ຕສນ຺ຕິ ວິຕສນ຺ຕິ, ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຘິຍມານາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕໍ ຠຍເຠຣວໍ ອຕ຺ຕນິ ສມາໂຣປນຏ຺ເຐນ ອວ຺ຫາຍນ຺ຕິ ປກ຺ໂກສນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເສສໍ ຕາທິສເມວາ’’ຕິ. ‘‘ອນຠິຊ຺ຌາລຸຫມສ຺ມີ’’ຕິ ປາຬິປເທ ຈິຣປຣິຈິຕອໂລຠຊ຺ຌາສຍຕາຍ ກມລທເລ ຊລພິນ຺ທຸ ວິຍ ອລຄ຺ຄມານສຕ຺ຕາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນເປກ຺ໂຂຫມສ຺ມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໘. ປກຕິຠາວວິຊຫເນນາຕິ ປຣິສຸທ຺ຘຠາວສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຈ ປກຕິຠາວສ຺ສ ວິຊຫເນນ. ສາວຊ຺ຊຘມ຺ມສມຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຫິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນວຊ຺ຊຠາໂວ ຊຫິໂຕ ໂຫຕີຕິ. ວິປນ຺ນຈິຕ຺ຕາຕິ ກິເລສາສຸຈິທູສິຕຕາຍ ກຸຖິຕຈິຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ກິເລສານຸຄຕໍ…ເປ… ປູຕິກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ປທຸຏ຺ຐມນສງ຺ກປ຺ປາຕິ ວິສສໍສຏ຺ຐມຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ໂທເສນ ປທູສິຕຈິຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ປາ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ‘‘ເຕ ອວວຕ຺ຖິຕາຣມ຺ມຓາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ອຠິຊ຺ຌາລຸວາເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ຍຖາ ຫິ ໂລຠວເສນ, ເອວໍ ໂທສາທິວເສນປິ ອວວຕ຺ຖິຕາຣມ຺ມຓາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ອຸປຣິ ຈາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຐາເນສຸ ວຓ຺ເຓຕພ຺ພາ.

໓໙. ‘‘ຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອກລ຺ລຕາ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຖິນໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເຄລຎ຺ຎຠາເວນ ຄຫຓໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕເຄລຎ຺ຎຠູເຕນ ຖິເນນາ’’ຕິ. ຕຖາ ‘‘ຍາ ກາຍສ຺ສ ອກລ຺ລຕາ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໑໖໓) ວຈນໂຕ ມິທ຺ຘໍ ວິເສສໂຕ ນາມກາຍສ຺ສ ເຄລຎ຺ຎຠາເວນ ຄຫຓໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເສສນາມກາຍເຄລຎ຺ຎຠູເຕນ ມິທ຺ເຘນາ’’ຕິ. ເສສຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ. ອິທຎ຺ຈ ມິທ຺ຘໍ ຣູປກາຍສ຺ສປິ ເຄລຎ຺ຎາວຫນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ນິທ຺ທາຍ ເຫຕຸຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ‘‘ນິທ຺ທາ ຈປລາຍິກາ’’ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕ ນິທ຺ທາພຫຸລາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

໔໐. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກຕິກາຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສີລາ ອນວຏ຺ຐິຕສຠາວາ. ອນວຏ຺ຐານຣສຎ຺ຫິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ. ເຕນາຫ ‘‘ວິປ຺ຜນ຺ທມານຈິຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ອິຘາຕິ ‘‘ອວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປເທ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ສໍວຓ຺ຓນາວເສນ ປຈ຺ຉານຸຕາປສ຺ສປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອວູປສມກຣຕ຺ຕາ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ປນ ສຣູເປເນວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໔໑. ເອກເມວິທໍ ປຎ຺ຈມໍ ນີວຣຓໍ ຍທິທໍ ກງ຺ຂາ ວິຈິກິຈ຺ຉາຕິ ຈ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ທ຺ວິຘາ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິອາທິ. ກງ຺ຂນໂຕຕິ ສໍສຍນໂຕ. ວິຈິກິຈ຺ຉາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ຘມ຺ມສຠາວໍ ວິຈິນນ຺ໂຕ ເອຕາຍ ກິຈ຺ຉຕິ, ວິຄຕາ ຕິກິຈ຺ຉາ ວາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ.

໔໒. ເອວໍ ນີວຣຓາຠາວກິຕ຺ຕນມຸເຂນ ສມາຘິສມ຺ປທາຍ ຠຍເຠຣວາຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນາທິອຠາວກິຕ຺ຕນມຸເຂນ ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາຍ ຠຍເຠຣວາຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຍ ໂຂ ເກຈີ’’ຕິອາທິນາ ອຸປຣິ ເທສນາ ວຑ຺ຒິຕາ, ຕທຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນກາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸກ຺ກໍເສນ຺ຕິ ມານວເສນ ປຄ຺ຄຓ຺ຫເນນ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຈ຺ເຈ ຐາເນ ຐເປນ຺ຕີ’’ຕິ. ຖິນມິທ຺ຘອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິຈິກິຈ຺ຉາວາເຣສຸ ຄຍ຺ຫມານໍ ອຠິຊ຺ຌາລຸວາຣສທິສນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສກວາເຣ ກິຎ຺ຈິ ວິສທິສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕ ກຖ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໓. ຉມ຺ຠນໍ ຉມ຺ໂຠ, ກາຍສ຺ສ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕເຫຕຸຠູໂຕ ພລວຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາໂສ. ໂສ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຉມ຺ຠີ. ເຕນາຫ ‘‘ກາຍຖມ຺ຠນາ’’ຕິອາທິ. ຠີຣຸກຊາຕິກາຕິ ຠາຍນກສີລາ. ເອກເມວ ເຈຕໍ ສາວຊ຺ຊຠຍໍ ກາເຍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕສ຺ສ, ຈິຕ຺ເຕ ຈ ກາເຍ ຈ ຖທ຺ຘຠາວສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນວເສນ ‘‘ຉມ຺ໂຠ ຠີຣຸຕາ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ຉມ຺ຠີ ຠີຣຸກຊາຕິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ອິຘ ຠຍເຠຣວໍ ສຣູເປເນວ ຄຫິຕໍ.

໔໔. ລພ຺ຠຕິ ປາປຸຓີຍຕີຕິ ລາຠສທ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມສາຘນຕ຺ຕມາຫ. ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ໂພ ທາຕພ຺ໂພຕິ ສກ຺ກາໂຣ. ຕທຕ຺ຖທີປກນ຺ຕິ ລາຠາທິໍ ປຫາຍ ອຣຎ຺ເຎ ວສໂຕ ຠຍເຠຣວາວ຺ຫາຍນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທີປກໍ. ໂສ ກິຣ ລາຠຄຣຸຕາເຍວ ປິໂຍ ຄາໂມ ເອຕສ຺ສາຕິ ‘‘ປິຍຄາມິໂກ’’ຕິ ນາມໍ ລຠຕິ. ກມ຺ມມຸຕ຺ໂຕຕິ ຊຣາຊິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ສາມິເກຫິ ວິສ຺ສຏ຺ໂຐ.

໔໕. ອລສຠາເວນ ສມ຺ມາວາຍາມສ຺ສ ອກຣຓໂຕ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ສີທນ຺ຕີຕິ ກຸສີຕາ. ວີຣສ຺ສ ຠາໂວ, ກມ຺ມໍ ວາ ວີຣິຍໍ, ວິຘິນາ ວາ ອີເຣຕພ຺ພໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ວີຣິຍໍ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ. ເຕນ ຫີນາ ຫີນວີຣິຍາ. ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສມຸຏ຺ຐານວເສນ ປວຕ຺ຕວີຣິຍໍ ກາຍິກວີຣິຍໍ, ວຕ຺ຕກຣຓຈງ຺ກມນາທີສຸ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນິສຊ຺ຊ ສຍິຕ຺ວາ ຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາຣວເສນ ປວຕ຺ຕວີຣິຍໍ ເຈຕສິກວີຣິຍໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມໍ ວິເສສໂຕ ໂກສຊ຺ຊປຏິປກ຺ຂຕາວເສນ, ທຸຕິຍໍ ວີຣິຍາຣມ຺ຠຕາວເສນ ປາກຏໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກຸສີຕາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕ ຫິ ຫີນວີຣິຍາ ອລສຕາເຍວ ອາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖານມຕ຺ຕມ຺ປິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ.

໔໖. ນຏ຺ຐສ຺ສຕີຕິ ອລພ຺ຠມານສ຺ສຕິ, ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ເລນ ວິຊ຺ຊມານາຍປິ ສຕິຍາ ສຕິກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ສມ຺ປຊານາຕິ ອສມ຺ປຊານາ. ຕໍໂຍຄນິວຕ຺ຕິຍຎ຺ຈາຍໍ ອ-ກາໂຣ ‘‘ອເຫຕຸກາ ຘມ຺ມາ (ຘ. ສ. ໒.ທຸກມາຕິກາ), ອຠິກ຺ຂຸໂກ ອາວາໂສ’’ຕິອາທີສຸ (ຈູຬວ. ໗໖) ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຎາຣຫິຕາ’’ຕິ. ນນຸ ໂສຬສໂມ ປຎ຺ຎາວາໂຣ, ອຍໍ ສຕິວາໂຣ, ຕຕ຺ຖ ກສ຺ມາ ສໍກິເລສປກ຺ເຂ ປຎ຺ຎາ ຄຫິຕາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອິມສ຺ສ ຈາ’’ຕິອາທິ. ສຕິຠາຊນີຍເມເວຕໍ, ຍທິທໍ ຈຸທ຺ທສໂມ ວາໂຣ, ປຎ຺ຎາ ປເນຕ຺ຖ ຈຸທ຺ທສເມ ວາເຣ ເກວລາ ສຕິ ທຸພ຺ພລາຕິ ສຕິທຸພ຺ພລ຺ຍທີປນຕ຺ຖໍ ‘‘ອສມ຺ປຊານາ’’ຕິ ປຏິກ຺ເຂປມຸເຂນ ວຸຕ຺ຕາ. ອິທານິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ທຸວິຘາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໔໗. ອປ຺ປນາສມາຘິນາ, ອຸປຈາຣສມາຘິນາ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມເຓ ສມໍ, ສມ຺ມາ ວາ ອາຫິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນາຎ຺ຎຖາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອສມາຫິຕາຕິ ອຸປຈາຣປ຺ປນາສມາຘິວິຣຫິຕາ’’ຕິ ອາຫ. ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕາຕິ ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາ. ປຸພ຺ເພ ນີວຣຓຠາວສາມຎ຺ເຎນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ຄຫິຕໍ ‘‘ອຸທ຺ຘຕາ ອວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ’’ຕິ, ອິຘ ສມາຘານາຠາເວນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈເຫຕຸໂກ ຈິຕ຺ຕວິພ຺ຠໂມ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອສມາຫິຕາ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ’’ຕິ, ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ປຸພ຺ເພ ‘‘ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ຫິ ເອກາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປ຺ຜນ຺ທຕິ ຘຊຍຏ຺ຐິຍໍ ວາເຕນ ປຏາກາ ວິຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໐) ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ສພ຺ພໍ ປຸພ຺ພສທິສເມວາຕິ ຠຍເຠຣວາວ຺ຫາຍນສ຺ສ ອຠິຊ຺ຌາລຸວາເຣ ວຸຕ຺ຕສທິສຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

໔໘. ທຸປ຺ປຎ຺ຎາຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸ-ສທ຺ໂທ ‘‘ທຸສ຺ສີໂລ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ອຠາວຕ຺ໂຖ, ນ ‘‘ທຸຄ຺ຄຕິ, ທຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ຄຣຫຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນິປ຺ປຎ຺ຎານເມຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຎາ ປນ ທຸຏ຺ຐາ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕຕິ ທຸປ຺ປຎ຺ຎາ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ຈຕູສຸປິ ປາຐວິກປ຺ເປສຸ. ເອລນ຺ຕິ ວາ ໂທໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍາ ສາ ວາຈາ ເນລາ ກຓ຺ຓສຸຂາ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ສີລໍ ‘‘ເນລງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸປ຺ປຎ຺ຎາ ຈ ກເຖນ຺ຕາ ສໂທສເມວ ກຖໍ ກເຖນ຺ຕິ ອປຓ຺ຑິຕຠາວໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ທຸພ຺ຠາສິຕຠາສີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອລສພ຺ຠາວໂຕ ເອລໍ ມຸຂໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ເອລມູຄາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເອວມ຺ປິ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍາຍ ປຎ຺ຎາຍ ວເສນ ‘‘ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂນ ຈ ໂຂ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນນຸ ຈ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ພຫຸລວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ໂຫນ຺ຕິ, ຕທາ ປນ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ນ ວິປສ຺ສນາຣມ຺ໂຠ ກໂຕ, ໂນ ຈ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂນ ຈ ໂຂ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ.

ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ສທ຺ຘາວິຣຫິຕາ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມນ຺ຕາທໂຍ ວິຍ ຠຍເຠຣວາວ຺ຫາຍນສ຺ສ ວິເສສກາຣຓໍ, ນາປິ ສທ຺ຘາລຸຕາ ປລ຺ໂລມຕາຍາຕິ ສທ຺ຘາວາໂຣ ອນຸທ຺ຘໂຏ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອກາຣຓໍ. ກມ຺ມຜເລ ຫິ ສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ກມ຺ມປຏິສຣຓຕໍເຍວ ນິສ຺ສາຍ ຠຍເຠຣວໍ ຕິຓາຍປິ ອມຎ຺ຎມາໂນ ປລ຺ໂລມຕມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ວີຣິຍາທໂຍ ສທ຺ຘາຍ ວິນາ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕາ ສຫຊາຕາ ຈ ສາ ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕາ ໂຫຕີຕິ ວິສຸໍ ນ ອຸທ຺ຘຏາ. ຕຖາ ຫິ ສາ ຌານສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຍມ຺ປິ ນ ອຸທ຺ຘຏາ, ກິໍ ວາ ເອຕາຍ ສທ຺ຘາຍ, ອທ຺ຘາ ສາ ອິມສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມຓປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ຐາເນ ນ ຄເຫຕພ຺ພາວ, ຕໂຕ ຘມ຺ມສ຺ສາມິນາ ອິຘ ນ ອຸທ຺ຘຏາ, ເອວໍ ອຎ຺ເຎສຸປິ ເອທິເສສຸ ຐາເນສຸ ນິຈ຺ຉໂຍ ກາຕພ຺ໂພ. ຍຖານຸໂລມເທສນາ ຫິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕກຖາຕິ.

ວຈີກມ຺ມນ຺ຕວາຣາທິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂສຬສຏ຺ຐານາຣມ຺ມຓປຣິຄ຺ຄໂຫ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ຠຍເຠຣວເສນາສນາທິວຓ຺ຓນາ

໔໙. ໂສຬສາຣມ຺ມຓານີຕິ ໂສຬສຏ຺ຐານານິ ອາຣມ຺ມຓານິ. ເອວຣູປາສຸ ຣຕ຺ຕີສູຕິ ຈາຕຸທ຺ທສີອາທິກາ ອຸປຣິ ວກ຺ຂມານາ ຣຕ຺ຕິໂຍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ເອວຣູເປ ເສນາສເນຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍາຕິ ອນິຍມໂຕ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐານໍ ປຸນ ‘‘ຕາ’’ຕິ ວຈນໍ ນິທ຺ເທໂສ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍາ ຕາຕິ ອຸຠຍເມຕໍ ຣຕ຺ຕີນໍເຍວ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທສວຈນ’’ນ຺ຕິ. ອຠີຕິ ລກ຺ຂຓຕ຺ເຖ ‘‘ອຎ຺ເຎ ຈ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ກຖໍ ປເນຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓຕ຺ຖຕາ ເວທິຕພ຺ພາ? ລກ຺ຂີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈນ຺ທປາຣິປູຣິຍາ’’ຕິອາທິ. ປຸຓ຺ຓມາສິຍໍ ຈນ຺ທປາຣິປູຣິຍາ ອມາວາສິຍໍ ຈນ຺ທປຣິກ຺ຂເຍນ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຈນ຺ທສ຺ສ ອຸປຑ຺ຒມຓ຺ຑລຕາຣາຫຸຄ຺ຄຫຕາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຸປສຄ຺ຄມຕ຺ຕເມວ ອຠິ-ສທ຺ໂທ ລກ຺ຂິຕສທ຺ເທເນວ ລກ຺ຂຓຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປຐມທິວສໂຕ ປຠຸຕີຕິ ປຐມປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ຍສ຺ມາ ໂຈທໂກ ຠຄວໂຕ ກາເລ ອນຠິລກ຺ຂິຕາປິ ອປຣຠາເຄ ອຠິລກ຺ຂິຕາ ຊາຕາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອຠິລກ຺ຂຓີຍຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ສພ຺ພທສ຺ສິນາ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຈມີ ກສ຺ມາ ນ ຄຫິຕາ’’ຕິ ໂຈເທຕິ, ອິຕໂຣ ສພ຺ພກາລິກາສຸ ຈາຕຸທ຺ທສີອາທີສຸ ຄຍ຺ຫມານາສຸ ອສພ຺ພກາລິກາຍ ກຖໍ ຄຫຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ອສພ຺ພກາລິກຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຣິຫຣຕິ.

ຕຖາວິຘາສູຕິ ‘‘ອຠິຎ຺ຎາຕາ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາວິຘາສຸ. ເທວຕາຘິຏ຺ຐິຕຠາເວນ ອາຣາມາທີນໍ ໂລກສ຺ສ ເຈຕິຍຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ປູຊນີຍຏ຺ເຐນາ’’ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຄາມາທີນໍ ທ຺ວາເຣສຸ ຕຖາຣູເປ ຣຸກ຺ເຂ ເຈຕິຍຏ຺ຐານິເຍ ກຕ຺ວາ ໂວຫຣນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຄາມນິຄມາທິທ຺ວາເຣສູ’’ຕິອາທິ. ທສ຺ສນມຕ຺ເຕນປິ ສວນມຕ຺ເຕນປິ ຠຍຸປ຺ປາທເນນ ປາກຕິກສຕ຺ເຕ ຠິໍເສນ຺ຕີຕິ ຠິໍສນການິ. ເຕນາຫ ‘‘ຠຍຊນການີ’’ຕິອາທິ. ຠາຍຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ຠຍໍ, ອຕິວິຍ ສປ຺ປຏິຠຍໍ ເຠຣວໍ.

ອາຍາຈນອຸປຫາຣກຣຓາຣຫນ຺ຕິ ຕໍຕໍພລິກມ຺ມປຓິຘິກມ຺ມກຣຓໂຍຄ຺ຄໍ. ປຸປ຺ຜຘູປ…ເປ… ຘຣຓິຕລນ຺ຕິ ອິທໍ ຍຖາປຏິສູເຕນ ສຸປ຺ປາທິນາ ອຸປຫາຣກຣຓທສ຺ສນໍ. ໂກຏ຺ເຏນ຺ໂຕຕິ ປຫຣນ຺ໂຕ, ສິງ຺ຄປ຺ປຫາຣຂຸຣປ຺ປຫາເຣຫິ ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສພ຺ພຈຕຸປ຺ປທານໍ ອິຘ ມໂຄຕິ ນາມໍ, ນ ‘‘ອຈ຺ຉຈມ຺ມໍ ມິຄຈມ຺ມໍ ເອຬກຈມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໒໕໙) ວິຍ, ໂຣຫິໂຕຕິອາທິ ມິຄວິເສສານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈາເລຕ຺ວາຕິ ອຄ຺ຄມທ຺ທເນນ ຈາເລຕ຺ວາ. ໂມຣຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຸປລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອິຘ ສພ຺ພປກ຺ຂິຄຫຓໍ ອຘິປ຺ເປຕ’’ນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍຕິ ອິທໍ ຍຖາ ‘‘ໂມໂຣ ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ໂທ ອວຸຕ຺ຕວິກປ຺ປນຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ‘‘ມິໂຄ ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປີຕິ ມິຄສທ຺ທສ຺ສ ວິເສສຕ຺ຖວຸຕ຺ຕິຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອິໂຕ ປຠູຕີຕິ ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ຍາ ຕາ ຣຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິອາທິນາ ຠຍເຠຣວສ຺ສ ຄເວສນຈິນ຺ຕນໂຕ ປຠຸຕິ, ນ ຄເວສນາຣມ຺ຠໂຕ ປຠຸຕິ. ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມາຫໍ ຠຍເຠຣວໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຫິ ອາຣມ຺ມຓເມວ ຠຍເຠຣວໍ. ສຸຂາຣມ຺ມຓໍ ຣູປໍ ສຸຂມິວ ‘‘ຣູປໍ ສຸຂໍ ສຸຂານຸປຕິຕໍ ສຸຂາວກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໓.໖໐). ກຖໍ ຠຍຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ຣູປາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິຕ຺ຕສ຺ສ ຈາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຄເວສນາຣມ຺ຠໂຕ ປຠຸຕິ ‘‘ເອຕໍ ຠຍ’’ນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ເກຈິ ‘‘ຕໍ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸນາ ທສ຺ສນສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຠຍໍ ອາກງ຺ຂມາໂນຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂນວເສນ ອຫໍ ຠຍວຕ຺ຖຸໍ ອາກງ຺ຂນ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ, ຕໍ ກິມຕ຺ຖິຍໍ, ເອຕ຺ຕໂກປິ ຠຍສມນ຺ນາຫາໂຣ ມຍ຺ຫໍ ອຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຍໍ ປກາຣໍ ຠູໂຕ ຍຖາຠູໂຕ, ໂສ ປເນຕ຺ຖ ປກາໂຣ ອິຣິຍາປຖວເສນ ຍຸຕ຺ໂຕ ປາຬິຍໍ ຕຖາ ອາຄຕຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເຍນ ເຍນ ອິຣິຍາປເຖນ ຠູຕສ຺ສາ’’ຕິ. ຠວິຕສ຺ສາຕິ ອິທໍ ‘‘ຠູຕສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ຖໍ ປທນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ສມງ຺ຄີຠູຕສ຺ສາ’’ຕິ ປທໍ ປຸຣິມປທໂລເປນ ຠູຕສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສມງ຺ຄີຠູຕສ຺ສ ວາ’’ຕິ ອາຫ. ຠຍເຠຣວາຣມ຺ມເຓຕິ ຠຍເຠຣວາຠິມເຕ ອາຣມ຺ມເຓ. ເນວ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕີຕິອາທິ ‘‘ຕຖາຠູໂຕ ຈ ຕໍ ປຏິວິເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຍຖາ ຈິນ຺ຕິຕໍ, ຕຖາ ປຏິປນ຺ນຠາວທສ຺ສນໍ. ອິຣິຍາປຖປຏິປາຏິ ນາມ ຐານຄມນນິສຊ຺ຊານິປຊ຺ຊາຕິ ວທນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປຏິປາຏິ ປນ ປຐມໍ ນິປຊ຺ຊາ, ປຸນ ນິສຊ຺ຊາ, ປຸນ ຐານໍ, ປຈ຺ຉາ ຄມນນ຺ຕິ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາ. ອາສນ຺ນປຏິປາຏິຍາຕິ ຄມນສ຺ສ ຕາວ ຐານໍ ອາສນ຺ນໍ, ຐານສ຺ສ ນິສຊ຺ຊາ ຄມນຎ຺ຈ, ນິສຊ຺ຊາຍ ນິປຊ຺ຊາ ຐານຎ຺ຈ, ນິປຊ຺ຊາຍ ນິສຊ຺ຊາ ອາສນ຺ນາ. ອິຘ ປນ ຄມນສ຺ສ ຐານໍ, ຐານສ຺ສ ຈ ຄມນໍ, ນິສຊ຺ຊາຍ ຈ ນິປຊ຺ຊາ, ນິປຊ຺ຊາຍ ຈ ນິສຊ຺ຊາ ອາສນ຺ນຠາເວນ ຄຫິຕາ, ອິຕເຣ ປຣມ຺ປຣາວເສນາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປນ ອິຣິຍາປຖາ ສມ຺ປຕ຺ຕປຏິປາຏິຍາ ວິຍ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ຠຍເຠຣວເສນາສນາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອສມ຺ໂມຫວິຫາຣວຓ຺ຓນາ

໕໐. ອຍຎ຺ຈ ເມ ສພ຺ພໂສ ຠຍເຠຣວາຠາໂວ ວິເສສໂຕ ອສມ຺ໂມຫຘມ຺ມຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ອຸປຣິ ເທສນາ ວຑ຺ຒິຕາຕິ ອຍໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອນຸສນ຺ຘິ. ຌາຍີນໍ ສມ຺ໂມຫຏ຺ຐາເນສູຕິ ອິມິນາ ອຊ຺ຌາຍີນໍ ສມ຺ໂມຫຏ຺ຐາເນສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ຖີຕິ ອິທໍ ນິປາຕປທໍ ປຸຖຸວຈນມ຺ປິ ໂຫຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ເກສາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໓-໓໗໔; ມ. ນິ. ໑.໑໑໐; ໓.໑໕໔; ສໍ. ນິ. ໔.໑໒໗; ຂຸ. ປາ. ໓.ທ຺ວຕິໍສາກາຣ) ວິຍາຕິ ‘‘ສນ຺ຕີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິໍ ຂຓຕ຺ຕຍສມງ຺ຄິຕາຍ ເຕ ອຕ຺ຖິ, ໂນຕິ ອາຫ ‘‘ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ, ມຫຕິ ໂລກສນ຺ນິວາເສ ເອທິສາປິ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ຎາເຓນ ຄເຫຕພ຺ພຕາຍ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ. ໂອທາຕກສິຓລາຠີຕິ ອປ຺ປມາຓໂອທາຕກສິຓລາຠີ. ເອວໍ ຫິສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ອາໂລໂກ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ສມາປຕ຺ຕິປຸພ຺ພຠາຄມາຫ. ເອຕ຺ຕກໍ ສູຣິເຍ ຄເຕ ວຸຏ຺ຐຫາມີຕິ,ໂນ ຈ ໂຂ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉເທ ກຸສໂລ ໂຫຕິ, ເກວລໍ ‘‘ທິວາ ເອວ ວຸຏ຺ຐຫາມີ’’ຕິ ມນສິກາຣໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ວິສທໍ ໂຫຕິ ສພ຺ພໍ ອາຣມ຺ມຓຊາຕໍ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ວິຠູຕໍ. ອວິສທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍສຎ຺ຎິໂນຕິ ຣຕ຺ຕິໍ ‘‘ທິວາ’’ຕິ, ທິວາ ຈ ‘‘ຣຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎິໂນ.

ອນ຺ໂຕເສນາສເນ ຣຕ຺ຕິໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ຣຕ຺ຕິ-ສທ຺ໂທ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ໂພ. ປຣິຕ຺ຕາສນາທີຫິ, ອຎ຺ເຎຫິ ວາ ກາຣເຓຫິ. ຄມ຺ຠີຣາຍ ຠູມິຄພ຺ຠສທິສາຍ ຆນວນປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ພຫລຕຣຊາລວນປຏລປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ. ອນ຺ຕຣຫິຕສູຣິຍາໂລເກ ກາເລຕິ ເອເຕເນວ ທິວາຕິ ອວຸຕ຺ຕສິທ຺ໂຘ. ສມ຺ໂມຫວິຫາໂຣ ນາມ ພຫຸວິໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ໂມຫວິຫາຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣ’’ນ຺ຕິ.

ປາກໂຏ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວປຣິຈ຺ເຉໂທ ອນ຺ຕມໂສ ລວຕຸຏິຂຓສ຺ສປິ ອຸປາທາຍ ສຸວວຕ຺ຖິຕຕ຺ຕາ, ຕຖາ ຣຕ຺ຕິທິວສໂກຏ຺ຐາສປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຕ຺ຕນາ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ຈວເສນ ກາລຎາຓວເສນ ຈ.

ກາລຖມ຺ເຠ ລທ຺ຘພ຺ພຉາຍາວເສນ ທ຺ວງ຺ຄຸລກາເລ. ຍາມຆຓ຺ຏິກໍ ປຫຣຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຕໍຕໍວຕ຺ຕກຣຓຕ຺ຖໍ. ມຸຄ຺ຄຣນ຺ຕິ ຆຓ຺ຏິກປ຺ປຫຣຓມຸຄ຺ຄຣໍ. ຍາມຍນ຺ຕໍ ປຕຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ໂຍຊິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍາວ ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ໂຠຊນສາລໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕາວ ທິວາວິຫາຣຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຕິ.

ຍໍ ໂຂ ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ອນິຍມຸທ຺ເທໂສ, ໂຂຕິ ອວຘາຣເຓ, ຍເມວ ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາກາຣວຈນໍ. ມເມວາຕິ ມໍ ເອວ. ອສມ຺ໂມຫສຠາໂວຕິ ສຠາວຠູຕອສມ຺ໂມໂຫ. ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ມນຸສ຺ສໂລເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຎາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ຍາຖາວໂຕ ຫິຕສ຺ສ ຊານນສມຕ຺ເຖນ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎາຄຸເຓນ, ນ ເກວລໍ ອຊ຺ຌາສເຍເນວ ຫິເຕສິຕາ, ອຖ ໂຂ ປໂຍເຄນາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຫິຕູປເທສໂກ’’ຕິ ອາຫ. ອຊ຺ຌາສເຍນ ປນ ຫິເຕສິຕາ ‘‘ໂລການຸກມ຺ປາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ທສ຺ສິຕາ. ອຸປກຣເຓຫິ ວິນາ ນ ກທາຈິ ໂຠຄສຸຂໍ ອຸປກຣຓທານຎ຺ຈ ຈາຄສມ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈາຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ…ເປ… ທາຍໂກ’’ຕິ. ເມຕ຺ຕາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຫິຕູປສໍຫາເຣນ ຣກ຺ຂິຕາ. ກຣຸຓາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ຂາປນຍເນນ ໂຄປາຍິຕາ. ນນຸ ຈ ປຸພ຺ເພປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ປຸນ ຕໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອິຘ ເທວມນຸສ຺ສຄ຺ຄຫເຓນາ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ປຸພ຺ເພ ອວິເສສໂຕ ຫິຕາທີນິ ທສ຺ສິຕານິ, ອິທານິ ວິເສສໂຕ ສຫ ປໂຍຊເນນ ຕານິ ທສ຺ສິຕານີຕິ ທີເປຕິ. ນິພ຺ພານໂຕ ປໂຣ ປຣໂມ ອຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣມຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ. ຫິໂນຕິ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຫິຕໍ, ມຄ຺ໂຄ. ອຸກ຺ກໍສໂຕ ສຸຂຕ຺ຖໍ ອຣິຍຜລນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ສຸຂາຠາວໂຕ’’ຕິ.

ອສມ຺ໂມຫວິຫາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາທິວຓ຺ຓນາ

໕໑. ອສມ຺ໂມຫວິຫາຣນ຺ຕິ ອສມ຺ໂມຫວຸຕ຺ຕິໍ, ອສມ຺ໂມຫສມ຺ໂພຘິນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນາສງ຺ຂາຕໍ ປຏິປທໍ. ປຸພ຺ພຠາຄໂຕ ປຠຸຕີຕິ ຠາວນາຍ ປຸພ຺ພຠາຄວີຣິຍາຣມ຺ຠາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ເກຈີຕິ ອຸຕ຺ຕຣວິຫາຣວາສິໂນ.

ໂພຘິມຓ຺ເຑຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.໑໑.ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ; ອ. ນິ. ຏີ. ໓.໘.໑໑) ໂພຘິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ມຓ຺ຑຠາວປ຺ປຕ຺ເຕ ຐາເນ. ຈຕຸຣງ຺ຄນ຺ຕິ ‘‘ກາມໍ ຕໂຈ ຈ ນ຺ຫາຣຸ ຈ, ອຏ຺ຐິ ຈ ອວສິສ຺ສຕູ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໒.໑໘໔; ສໍ. ນິ. ໒.໒໓໗; ອ. ນິ. ໒.໕; ໘.໑໓; ມຫານິ. ໑໗, ໑໙໖) ວຸຕ຺ຕຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ. ປຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຣມ຺ຠໍ ສິຖິລໍ ອກຕ຺ວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກມສງ຺ຂາຕຸສ຺ສຫນຠາເວນ ຄຫິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອສິຖິລປ຺ປວຕ຺ຕິຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອສລ຺ລີນນ຺ຕິ ອສງ຺ກຸຈິຕໍ ໂກສຊ຺ຊວເສນ ສງ຺ໂກຈໍ ອນາປນ຺ນໍ.

ອຸປຏ຺ຐິຕາຕິ ໂອຄາຫນສງ຺ຂາເຕນ ອປິລາປນຠາເວນ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂີຠາເວນາ’’ຕິ. ສມ຺ໂມສສ຺ສ ວິທ຺ຘໍສນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ນ ສມ຺ມຸຏ຺ຐາຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ. ກິຎ຺ຈາປິ ຈິຕ຺ຕມິວ ຈິຕ຺ຕປສ຺ສທ຺ຘິວເສນ ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິວເສເນວ ກາໂຍ ປສ຺ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ຍສ຺ມາ ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຈິຕ຺ຕປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ສເຫວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ວິນາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຍຈິຕ຺ຕປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ຠເວນາ’’ຕິ. ຣູປກາໂຍປິ ປສ຺ສທ຺ໂຘເຍວ ໂຫຕິ ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ກາຍານໍ ປສ຺ສມ຺ຠນາວຫຕ຺ຕາ. ໂສ ຈ ໂຂ ກາໂຍ. ວິຄຕທຣໂຖຕິ ວິຄຕກິເລສທຣໂຖ. ນາມກາເຍ ຫິ ວິຄຕທຣເຖ ຣູປກາໂຍປິ ວູປສນ຺ຕທຣຖປຣິຬາໂຫ ໂຫຕິ. ສມ຺ມາ ອາຫິຕນ຺ຕິ ນານາຣມ຺ມເຓສຸ ວິຘາວນສງ຺ຂາຕວິກ຺ເຂປໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອາຣມ຺ມເຓ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາວາປາທາເນນ ສມ຺ມເທວ ອາຫິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ຐປິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອເນກຄ຺ຄຠາໂວ ວິກ຺ເຂປວເສນ ຈຎ຺ຈລຕາ, ສາ ສຕິ ເອກຄ຺ຄຕາຍ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອກຄ຺ຄໍ ອຈລໍ ນິປ຺ຜນ຺ທນ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ‘‘ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ວີຣິຍສຕິປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘີນໍ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິທສ຺ສເນນ. ນນຸ ຈ ສທ຺ຘາປຎ຺ຎານມ຺ປິ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິ ຌານສ຺ສ ປຸພ຺ພປຏິປທາຍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ? ສຈ຺ຈໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ສາ ປນ ນານນ຺ຕຣິຍຠາເວນ ອວຸຕ຺ຕສິທ຺ຘາຕິ ນ ຄຫິຕາ. ອສຕິ ຫິ ສທ຺ຘາຍ ວີຣິຍາຣມ຺ຠາທີນໍ ອສມ຺ຠໂວເຍວ, ປຎ຺ຎາປຣິຄ຺ຄເຫ ຈ ເນສໍ ອສຕິ ປຎ຺ຎາຍາຣມ຺ຠາທິຠາໂວ ນ ສິຍາ. ຕຖາ ອສລ຺ລີນາສມ຺ໂມສຕາທໂຍ ວີຣິຍາທີນນ຺ຕິ ອສລ຺ລີນຕາທິຄ຺ຄຫເຓເນເວຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິ ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຌານຠາວນາຍໍ ວາ ສມາຘິກິຈ຺ຈໍ ອຘິກໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສມາຘິປຣິໂຍສານາວ ຌານສ຺ສ ປຸພ຺ພປຏິປທາ ກຖິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ ຫິ ອິມິສ຺ສາ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ເອກເທສຠູໂຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖຕິ. ວິຫຣຕີຕິ ອາຄຕໍ ປຣຸທ຺ເທສິກຕ຺ຕາ ວິຫາຣສ຺ສ. ອິຘ ວິຫາສິນ຺ຕິ ອາຄຕໍ ອຕ຺ຖຸທ຺ເທສິກຕ຺ຕາ. ອິທໍ ກິຣ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອວິຊຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອານາປານສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ຣູປວິຣາຄຠາວນາວເສນ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.໑໒.ເນຣຎ຺ຊກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ) ປວຕ຺ໂຕ ຈຕຸພ຺ພິໂຘປິ ອຣູປຊ຺ຌານວິເສໂສ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສງ຺ຄໂຫ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານີ’’ຕິ. ຍຸຕ຺ຕໍ ຕາວ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ຠໂວກ຺ກມນຕ຺ຖຕາ ວິຍ ວິປສ຺ສນາປາທກຕາປິ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ສາຘາຣຓາຕິ ເຕສໍ ວເສນ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານີ’’ຕິ ວຈນໍ, ອຠິຎ຺ຎາປາທກຕາ ປນ ນິໂຣຘປາທກຕາ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ເສວ ຌານສ຺ສ ອາເວຓິກາ, ສາ ກຖໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ສາຘາຣຓາ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ປຣມ຺ປຣາຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ປທຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານມ຺ປິ ຫິ ປທຏ຺ຐານນ຺ເຕວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ກາຣຓກາຣຓມ຺ປິ ກາຣຓນ຺ຕິ ຍຖາ ‘‘ຕິເຓຫິ ສຕ຺ຕໍ ສິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ, ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປໂຍຊນນິທ຺ເທເສ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕຕ຺ຖານີຕິ ຈິຕ຺ຕສມາຘານຕ຺ຖານິ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາສີເສນ ຫິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກຂີຓາສວວເສນ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ ສຸຂໍ ທິວສໍ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຠໂວກ຺ກມນຕ຺ຖານີຕິ ຠເວສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິອຕ຺ຖານິ.

ຍສ຺ມາ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.໑໒.ເນຣຎ຺ຊກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ) ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ໂພຘິມຓ຺ຑູປສງ຺ກມນໂຕ ປຸພ຺ເພປິ ຈຣິມຠເວ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕປຸພ຺ພໍ, ຕທາ ປນ ຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕມຕ຺ຕເມວ ອໂຫສິ, ນ ວິປສ຺ສນາທິປາທກໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ’’ນ຺ຕິ ຕໂຕ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປສ຺ສນາປາທກນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຣມ຺ເຠ ວິປສ຺ສນາຍ ປາທກໍ. ອຠິຎ຺ຎາປາທກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ປຐມາຣມ຺ເຠ ເອວ ປາທກຊ຺ຌາເນນ ປໂຍຊນໍ ອໂຫສິ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ ອຸປຣິມຄ຺ຄາຘິຄມຜລສມາປຕ຺ຕິອຠິຎ຺ຎາວຬຎ຺ຊນາທິອຕ຺ຖໍ. ອຠິສມ຺ໂພຘິສມຘິຄມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ສພ຺ພໍ ຎາຓສມາຘິກິຈ຺ຈໍ ອາກງ຺ຂມຕ຺ຕປຏິພທ຺ຘເມວາຕິ. ສພ຺ພກິຈ຺ຈສາຘກນ຺ຕິ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣາທິສພ຺ພກິຈ຺ຈສາຘກໍ. ສພ຺ພໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓທາຍກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາຠິຎ຺ຎາປາທກຕ຺ຕາ ເອວ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ຌານສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓທາຍກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປທຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ມຄ຺ຄຎາຓໍ, ມຄ຺ຄຎາຓປທຏ຺ຐານຎ຺ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ອຠິສມ຺ໂພຘິ, ຕທຘິຄມສມກາລເມວ ຠຄວໂຕ ສພ຺ເພ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ຫຕ຺ຖຄຕາ ອເຫສຸໍ, ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ຈ ມຄ຺ຄາຘິຄໂມຕິ.

ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຸພ຺ເພນິວາສກຖາວຓ຺ຓນາ

໕໒. ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິຊ຺ຊານນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓສງ຺ຂາຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິຊ຺ຊານໍ. ອນຸປທວຓ຺ຓນາຕິ ຕາສໍ ວິຊ຺ຊານໍ ນິທ຺ເທສປາຬິຍາ ອນຸປທວຓ຺ຓນາ. ຠາວນານໂຍຕິ ອຸປ຺ປາທນວິຘິ. ‘‘ໂສ’’ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນສ຺ສ ອຫໍ-ສທ຺ເທນ ສມ຺ພນ຺ຘເນ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຠິນິນ຺ນາເມສິ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຬິຍໍ ວາ ‘‘ອຠິນິນ຺ນາເມສິ’’ນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິສສ຺ສ ໂຍໂຄຕິ ອຫໍ-ສທ຺ເທນ ອາເນຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມາເນ ຕທຕ຺ໂຖ ປາກໂຏ ໂຫຕີຕິ ‘‘ໂສ ອຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິນີຫຣິນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ຌານາຣມ຺ມຓໂຕ ອປເນຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພນິວາສາຠິມຸຂໍ ເປເສສິໍ, ປຸພ຺ເພນິວາສນິນ຺ນໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໂປຓໍ ປຸພ຺ເພນິວາສປພ຺ຠາຣໍ ອກາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຸພ຺ເພອຕີຕຊາຕີສຸ ນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘາ ປຸພ຺ເພນິວາໂສ. ນິວຸຕ຺ຖາຕິ ຈ ອຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖາ ອນຸຠູຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘາ, ໂຄຈຣນິວາເສນ ນິວຸຕ຺ຖຘມ຺ມາ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຎ຺ຎາເຓນວິຎ຺ຎາຕາ, ປຣວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕາປິ ວາ ຉິນ຺ນວຏຸມການຸສ຺ສຣຓາທີສຸ, ຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ຍາຍ ສຕິຍາ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ຕາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎ຺ຎາຓໍ. ປຏິນິວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຓວເສນ ຍາວທິຈ຺ຉກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ. ຕສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣຓຠາເວນ ປຈ຺ຈາມສນໍ, ປຏິນິວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິຘູປປຕ຺ຕິຍາຕິ ອິຘ ຈຣິມຠເວ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ. ອນນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຕີຕານນ຺ຕຣມາຫ. ອມຸຕ຺ຣາຕິ ອມຸກສ຺ມິໍ ຠເວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທປາທິນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍ. ຕາຫິ ເທວຕາຫີຕິ ຕຸສິຕາເທວຕາຫິ. ເອກໂຄຕ຺ໂຕຕິ ຕຸສິຕໂຄຕ຺ເຕນ ເອກໂຄຕ຺ໂຕ. ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຕານສ຺ສ ປຣິໂຍສານາວຕ຺ຖາຍ ເທວໂລກູປປຕ຺ຕິຊນກໍ ນາມ ອກຸສເລນ ກມ຺ມຸນາ ອນຸປທ຺ທຸຕເມວ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ປນ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາປຸຎ຺ຎານມ຺ປິ ປນ ເທວປຸຕ຺ຕານໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິກາລາທີສຸ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓສມາໂຍໂຄ ໂຫຕິເຍວາຕິ ‘‘ກທາຈິ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂສ຺ສປິ ສມ຺ຠໂວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສ…ເປ… ປຣິຍນ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ມນຸສ຺ສານໍ ວສ຺ສຄຓນາວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເທວານໍ ວສ຺ສຄຓນາຍ ປນ ຈຕຸສຫສ຺ສເມວ.

ອຕີຕຠເວ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.໑໒.ປຸພ຺ເພນິວາສກຖາຍໍ) ຂນ຺ຘາ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘນາມໂຄຕ຺ຕານິ ຈ ສພ຺ພໍ ປຸພ຺ເພນິວາສນ຺ເຕວ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກິໍ ວິທິຕໍ ກໂຣຕິ? ປຸພ຺ເພນິວາສ’’ນ຺ຕິ. ໂມໂຫ ປຏິຈ຺ຉາທກຏ຺ເຐນ‘‘ຕໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ຕໂມ ວິຍາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ໂອຠາສກຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ກາຕພ຺ພໂຕ ກຣຓໍ, ໂອຠາໂສວ ກຣຓໍ, ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍນ ໂອຠາສຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ປສໍສາວຈນນ຺ຕິ ປຏິປກ຺ຂວິຘມນປວຕ຺ຕິວິເສສານໍ ໂພຘນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາຕິ ເອເຕນ ວິຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ວິຊ຺ຊາຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ເອເຕນ ວິຊ຺ຊາປຏິປກ຺ຂາ ອວິຊ຺ຊາ, ປຏິປກ຺ຂຕາ ຈສ຺ສາ ປຫາຕພ຺ພຠາເວນ ວິຊ຺ຊາຍ ຈ ປຫາຍກຠາເວນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອສ ນໂຍ ອິຕຣສ຺ມິມ຺ປິ ປທທ຺ວເຍຕິ ອິມິນາ ຕໂມ ວິຫໂຕ ວິນຏ຺ໂຐ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ເປສິຕຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສິທ຺ຘິໍ ປຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ຍຖາ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສປິ ກສ຺ສຈິ ມາທິສສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປຸພ຺ເພນິວາສກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໕໓. ອິຘາຕິ ຠຍເຠຣວສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ອຍໍ ວິເສໂສຕິ ໂຍຊນາ. ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ ‘‘ເມຕິ ມຍາ’’ຕິອາທິນາ. ປຣິກມ຺ມກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ‘‘ອຠິຎ຺ຎາປາທກຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມາ ນິສຊ຺ຊາ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ, ກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ອຠິຎ຺ຎາປາທກຊ຺ຌານໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ອຠິນີຫາຣກ຺ຂມໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ຈ ວຸຕ຺ເຕນ ປຣິກມ຺ເມນ ກິຈ຺ຈໍ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ. ນ ເຕນ ອິຘ ອຕ຺ໂຖຕິ ເຕນ ຠາວນານເຍນ ອິຘ ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍໍ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ ຕຖາຠາວນາຍ ອິຘ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາສວກ຺ຂຍຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໕໔. ວິປສ຺ສນາປາທກນ຺ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.໑໔.ອາສວກ຺ຂຍຎາຓກຖາຍໍ; ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໒໔໘; ອ. ນິ. ຏີ. ໒.໓.໕໙) ວິປສ຺ສນາຍ ປທຏ຺ຐານຠູຕໍ. ວິປສ຺ສນາ ຈ ຕິວິຘາ ວິປສ຺ສນກປຸຄ຺ຄລເຠເທນ. ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ປຈ຺ເຈກໂພຘິສຕ຺ຕານຎ຺ຈ ວິປສ຺ສນາ ຈິນ຺ຕາມຍຎາຓສໍວທ຺ຘິຕຕ຺ຕາ ສຍມ຺ຠຸຎາຓຠູຕາ, ອິຕເຣສໍ ສຸຕມຍຎາຓສໍວທ຺ຘິຕຕ຺ຕາ ປໂຣປເທສສມ຺ຠູຕາ, ສາ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອວເສສຣູປາຣູປຊ຺ຌານານໍ ອຎ຺ຎຕຣໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິນາ ອເນກຘາ ອຣູປມຸຂວເສນ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖາເນ ວຸຕ຺ຕານໍ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘາຕຸປຣິຄ຺ຄຫມຸຂານໍ ອຎ຺ຎຕຣມຸຂວເສນ ອເນກຘາວ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໐໖) ນານານຍໂຕ ວິຠາວິຕາ. ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ປນ ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສມຸເຂນ ປເຠທຄມນໂຕ ນານານຍໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສນ຺ນິສ຺ສຍສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠູຕໍ ປຸພ຺ພຠາຄຎາຓຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ຕໍ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປຣມຄມ຺ຠີຣສຓ຺ຫສຸຂຸມຕຣໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ໂຫຕິ, ຍໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ມຫາວຊິຣຎາຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ສ ຈ ປວຕ຺ຕິວິຠາເຄນ ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສປ຺ປເຠທສ຺ສ ປາທກຠາເວນ ສມາປຊ຺ຊິຍມານາ ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂາ ເທວສິກໍ ສຕ຺ຖຸ ວຬຎ຺ຊນກສມາປຕ຺ຕິໂຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ສ຺ວາຍໍ ພຸທ຺ຘານໍ ວິປສ຺ສນາຈາໂຣ ປຣມຕ຺ຖມຎ຺ຊູສາຍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາຍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໑.໑໔໔) ອຸທ຺ເທສໂຕ ທສ຺ສິໂຕ, ອຕ຺ຖິເກຫິ ຕໂຕ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ.

ອາສວານໍ ເຂປນໂຕ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ ອາສວກ຺ຂໂຍ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທສວເສນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຄ຺ຄຫຓໍ. ອາສວານໍ ຂເຍ ຎາຓໍ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຣ ເຈຕໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຂເຍຕິ ຈ ອາຘາເຣ ຠຸມ຺ມໍ, ນ ວິສເຍຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕປ຺ປຣິຍາ ປນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຣິຍສຈ຺ຈສ຺ສ ຕທາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຄຫິຕຠາວທສ຺ສນໍ. ເອຕ຺ຕກໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຣິຍສຈ຺ຈສ຺ສ ຕທາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຄຫິຕຠາວທສ຺ສນໍ. ເອຕ຺ຕກໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຄຫິຕຠາວທສ຺ສນໍ. ນ ອິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍຕິ ອນວເສເສຕ຺ວາ ຄຫິຕຠາວທສ຺ສນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ພມ຺ປິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສຣສລກ຺ຂຓປຏິເວເຘນາຕິ ສຠາວສງ຺ຂາຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌເນນ. ອສມ຺ໂມຫປຏິເວໂຘຕິ ຈ ຍຖາ ຕສ຺ມິໍ ຎາເຓ ປວຕ຺ເຕ ປຈ຺ຉາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສຣູປາທິປຣິຈ຺ເຉເທ ສມ຺ໂມໂຫ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ປວຕ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ’’ນ຺ຕິ. ຍໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາຕິ ຍໍ ນິພ຺ພານໍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ ກາຣຓຠູຕໍ ອາຄມ຺ມ. ຕທຸຠຍວໂຕ ຫິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຕ຺ຕິ ຕທຸຠຍສ຺ສ ປຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຕ຺ວາຕິ ວາ ປາປຸຓນເຫຕຸ. ອປ຺ປວຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ. ເຕ ວາ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ, ນິພ຺ພານໍ. ຕສ຺ສາຕິ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘສ຺ສ. ສມ຺ປາປກນ຺ຕິ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາວເສນ ສມ຺ມເທວ ປາປກໍ.

ກິເລສວເສນາຕິ ອາສວສງ຺ຂາຕກິເລສວເສນ. ຍສ຺ມາ ອາສວານໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈປຣິຍາໂຍ ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ, ເສສສຈ຺ຈານຎ຺ຈ ຕໍສມຸທຍາທິປຣິຍາໂຍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຣິຍາຍໂຕ’’ຕິ. ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຈ຺ຈານີຕິ ໂຍຊນາ. ອາສວານໍເຍວ ເຈຕ຺ຖ ຄຫຓໍ ‘‘ອາສວານໍ ຂຍຎາຓາຍາ’’ຕິ ອາຣທ຺ຘຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ອາສວວິມຸຕ຺ຕິ ສີເສເນວ ສພ຺ພສໍກິເລສວິມຸຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ມິສ຺ສກມຄ຺ໂຄ ອິຘ ກຖິໂຕຕິ ‘‘ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ໂກຏິປ຺ປຕ຺ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ກເຖຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຈ຺ຈປຏິເວຘສ຺ສ ຕທາ ອຕີຕກາລິກຕ຺ຕາ ‘‘ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາປິ ອຠິສມຍກາເລ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕມານກາເລນ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ໂສ ຈ ກາມໍ ມຄ຺ຄກ຺ຂຓໂຕ ປຣໍ ຍາວຊ຺ຊຕນາ ອຕີຕກາລິໂກ ເອວ, ສພ຺ພປຐມໍ ປນສ຺ສ ອຕີຕກາລິກຕ຺ຕໍ ຜລກ຺ຂເຓນ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖາຕິ ອິມິນາ ຜລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ຊານໂຕ ປສ຺ສໂຕຕິ ວາ ເຫຕຸນິທ຺ເທໂສຍໍ. ຊານນເຫຕຸ ທສ຺ສນເຫຕຸ ກາມາສວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖາຕິ ໂຍຊນາ. ຠວາສວຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຈຕ຺ຖ ຠວຣາຄສ຺ສ ວິຍ ຠວທິຏ຺ຐິຍາປິ ສມວໂຣໂຘຕິ ທິຏ຺ຐາສວສ຺ສປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຂີຓາຊາຕີຕິອາທີຫິ ປເທຫິ. ຕສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓສ຺ສ. ຠູມີນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ. ນ ຕາວສ຺ສ ອຕີຕາ ຊາຕິ ຂີຓາ ມຄ຺ຄຠາວນາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພວ ຂີຓຕ຺ຕາ’’ຕິ. ນ ອນາຄຕາ ອສ຺ສຊາຕິ ຂີຓາຕິ ໂຍຊນາ. ນ ອນາຄຕາຕິ ຈ ອນາຄຕຕ຺ຕສາມຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເລເສນ ໂຈເທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນາຄເຕ ວາຍາມາຠາວໂຕ’’ຕິ, ອນາຄຕວິເສໂສ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຕສ຺ສ ຈ ເຂປເນ ວາຍາໂມປິ ລພ຺ຠເຕວ. ເຕນາຫ ‘‘ຍາ ປນ ມຄ຺ຄສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ເອກຈຕຸປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວສູຕິ ຠວຕ຺ຕຍຄ຺ຄຫຓໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອນວເສສໂຕ ຊາຕິຍາ ຂີຓຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຊາຕິໍ. ໂສຕິ ຠຄວາ.

ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ນາມ ອິຘ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ປຣິຎ຺ຎາທິກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ປວຕ຺ຕມານາຍ ສມ຺ມາ ສງ຺ກປ຺ປາທີນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍານຸຄຸຓາ ປວຕ຺ຕິ, ອິຕຣສຈ຺ເຈສຸ ຈ ເນສໍ ປຫານາຠິສມຍາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິ ປາກຏາ ເອວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຣິຎ຺ຎາປຫານສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠາວນາວເສນາ’’ຕິ. ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ອິເມ ປກາຣາ ອິຕ຺ຖໍ, ຕພ຺ຠາໂວ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ, ຕທຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕ ປນ ປກາຣາ ອຣິຍມຄ຺ຄພ຺ຍາປາຣຠູຕາ ປຣິຎ຺ຎາທໂຍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍໂສຬສກິຈ຺ຈຠາວາຍາ’’ຕິ. ເຕ ຫິ ມຄ຺ຄໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ມຄ຺ຄານຸຠາເວນ ປາກຏາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ປຣິຎ຺ຎາທີສຸ ຈ ປຫານເມວ ປຘານໍ ຕທຕ຺ຖຕ຺ຕາ ອິຕເຣສນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກິເລສກ຺ຂຍາຍວາ’’ຕິ. ປຫີນກິເລສປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ ວາ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ນິສ຺ສກ຺ເກ ສມ຺ປທານວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິຕ຺ຖຠາວໂຕ’’ຕິ. ອປຣໍ ອນາຄຕໍ. ອິເມ ປນ ຈຣິມຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ. ປຣິຎ຺ຎາຕາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ເອເຕນ ເຕສໍ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອປຣິຎ຺ຎາມູລກາ ຫິ ປຕິຏ຺ຐາ. ຍຖາຫ ‘‘ກພຬີກາເຣ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາເຣ ອຕ຺ຖິ ຣາໂຄ ອຕ຺ຖິ ນນ຺ທີ ອຕ຺ຖິ ຕຓ຺ຫາ, ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຣູຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໒.໖໔; ມຫານິ. ໗; ກຖາ. ໒໙໖). ເຕເນວາຫ ‘‘ຉິນ຺ນມູລກາ ຣຸກ຺ຂາ ວິຍາ’’ຕິອາທິ.

ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ນ ປຐມທຸຕິຍຎາຓທ຺ວຍາຘິຄມໍ ວິຍ ເກວລນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ນິຄມນວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຣູປໂຕ ຫິ ຕໍ ປຸພ຺ເພ ທສ຺ສິຕເມວາຕິ. ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນ ອຕີຕາຣມ຺ມຓສຠາຄຕາຍ ຕພ຺ຠາວີຠາວໂຕ ຈ ອຕີຕໍສຎາຓໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ອຕີຕໍສຎາຓນ຺ຕິ ອຕີຕຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸສງ຺ຂາເຕ ອຕີຕໂກຏ຺ຐາເສ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຎາຓໍ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາຕິ ສປຣິຠຓ຺ເຑນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓນ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍໂສ ຈ ອນາຄຕໍໂສ ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານາຄຕໍສໍ, ຕຕ຺ຖ ຎາຓໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານາຄຕໍສຎາຓໍ. ສກລໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓນ຺ຕິ ເອເຕນ ສພ຺ພໍ ໂລກໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ຐິຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິຍ ເສສາສາຘາຣຓຎາຓສ຺ສ ພລຎາຓອາເວຓິກພຸທ຺ຘຘມ຺ມາທີນມ຺ປິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓານໍ ພຸທ຺ຘຄຸຓານໍ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ເພປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸເຓ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ.

ອາສວກ຺ຂຍຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຣຎ຺ຎວາສກາຣຓວຓ຺ຓນາ

໕໕. ສິຍາ ໂຂ ປນ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ເອຕ຺ຖ ສິຍາຕິ ‘‘ອປ຺ເປວາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ໂຖ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອປ຺ເປວ ໂຂ ປນ ເຕ ເອວມສ຺ສາ’ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ກທາຈີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ອິມເມວຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ອກາຣຓໍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ປຣິກປ຺ປິຕມຕ຺ຖໍ ປຏິປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ເປຕໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ. ອຕ຺ໂຖວ ຜລໍ ຕທຘີນວຸຕ຺ຕິຕາຍ ວໂສ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຖວໂສ, ເຫຕູຕິ ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕໂນ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣນ຺ຕິ ເອເຕນ ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕໂນ ວິເວກາຠິຣຕິໍ ປກາເສຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິຣິຍາປຖວິຫາຣານນ຺ຕິ ອິຣິຍາປຖປວຕ຺ຕີນໍ. ຕປ຺ປວຕ຺ຕິໂຍ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ອິຣິຍາປເຖ ອຸປ຺ປນ຺ນທຸກ຺ຂໍ ອຎ຺ເຎນ ອິຣິຍາປເຖນ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຫຣຓໂຕ ວິຫາຣາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉິມຎ຺ຈ ຊນຕໍ ອນຸກມ຺ປມາໂນຕິ ເອເຕນ ໂຍ ອາທິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ‘‘ຠວໍ ເຕສໍ ໂຄຕໂມ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ…ເປ… ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂຍ ຈ ຕຖາ ‘‘ເອວເມຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໂຕ, ຕເມວ ອຕ຺ຖໍ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ສຕ຺ຖາ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ.

ອຣຎ຺ຎວາສກາຣຓວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເທສນານຸໂມທນາວຓ຺ຓນາ

໕໖. ເອວໍ ນິຏ຺ຐາປິຕາຍ ເທສນາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕຕ຺ຖ ຠຄວຕິ ປສາທໍ ປເວເທນ຺ໂຕ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.໑໕.ເທສນານຸໂມທນກຖາ; ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໒໕໐; ສໍ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.໑; ອ. ນິ. ຏີ. ໒.໒.໑໖) ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ, ວິຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຂເຍ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຕເນວ ຫິ ‘‘ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຐໂມ ຍາໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣຕິ ອຕິວິຍ ກນ຺ຕຕໂຣ ມໂນຣໂມ. ຕາທິໂສ ຈ ສຸນ຺ທໂຣ ຠທ຺ທໂກ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸນ຺ທເຣ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ໂກຕິ ເທວນາຄຍກ຺ຂຄນ຺ຘພ຺ພາທີສຸ ໂກ ກຕໂມ. ເມຕິ ມມ. ປາທານີຕິ ປາເທ. ອິທ຺ຘິຍາຕິ ອິມາຍ ເອວຣູປາຍ ເທວິທ຺ຘິຍາ. ຍສສາຕິ ອິມິນາ ເອທິເສນ ປຣິວາເຣນ ປຣິຊເນນ. ຊລນ຺ຕິ ວິຊ຺ໂຊຕມາໂນ. ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນາຕິ ອຕິວິຍ ກນ຺ເຕນ ກມນີເຍນ ອຠິຣູເປນ. ວຓ຺ເຓນາຕິ ຉວິວຓ຺ເຓນ ສຣີຣວຓ຺ຓນິຠາຍ. ສພ຺ພາ ໂອຠາສຍໍ ທິສາຕິ ທສປິ ທິສາ ໂອຠາເສນ຺ໂຕ ປຠາເສນ຺ໂຕ, ຈນ຺ໂທ ວິຍ ສູຣິໂຍ ວິຍ ຈ ເອໂກຠາສໍ ເອກາໂລກໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຄາຖາຍ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຣູເປຕິ ອຸຬາຣຣູເປ ສມ຺ປນ຺ນຣູເປ.

‘‘ໂຈໂຣ ໂຈໂຣ, ສປ຺ໂປ ສປ຺ໂປ’’ຕິອາທີສຸ ຠເຍ ອາເມຑິຕໍ. ‘‘ວິຊ຺ຌ ວິຊ຺ຌ, ປຫຣ ປຫຣາ’’ຕິອາທີສຸ ໂກເຘ, ‘‘ສາຘຸ ສາຘູຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໒໗; ສໍ. ນິ. ໒.໑໒໗; ໓.໓໕; ໕.໑໐໘໕) ປສໍສາຍໍ, ‘‘ຄຈ຺ຉ ຄຈ຺ຉ, ລຸນາຫິ ລຸນາຫີ’’ຕິອາທີສຸ ຕຸຣິເຕ, ‘‘ອາຄຈ຺ຉ ອາຄຈ຺ຉາ’’ຕິອາທີສຸ ໂກຕູຫເລ, ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ພຸທ຺ໂຘຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ພຸ. ວໍ. ໒.໔໔) ອຈ຺ຉເຣ, ‘‘ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໒໐; ອ. ນິ. ໙.໑໑) ຫາເສ, ‘‘ກຫໍ ເອກປຸຕ຺ຕກ, ກຫໍ ເອກປຸຕ຺ຕກາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໓໕໓; ສໍ. ນິ. ໒.໖໓) ໂສເກ, ‘‘ອໂຫ ສຸຂໍ ອໂຫ ສຸຂ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໒໐; ທີ. ນິ. ໓.໓໐໕; ຈູຬວ. ໓໓໒) ປສາເທ. ຈ-ສທ຺ໂທ ອວຸຕ຺ຕສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຄຣຫາອສມ຺ມານາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປາໂປ ປາໂປ’’ຕິອາທີສຸ ຄຣຫາຍໍ. ‘‘ອຠິຣູປກ ອຠິຣູປກາ’’ຕິອາທີສຸ ອສມ຺ມາເນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ນຍິທໍ ອາເມຑິຕວເສນ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ອຕ຺ຖທ຺ວຍວເສນາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ວຈນໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ນປຸໍສກລິງ຺ຄວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ເທສນາຕິ ກຕ຺ວາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖມຕ຺ຕທສ຺ສນໍ ວາ ເອຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຖວເສນ ລິງ຺ຄວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂທສນາສນໂຕຕິ ຣາຄາທິກິເລສໂທສວິຘມນໂຕ, ຄຸຓາຘິຄມນໂຕຕິ ສີລາທິຄຸຓານໍ ສມ຺ປາປນໂຕ. ເຍ ຄຸເຓ ເທສນາ ອຘິຄເມຕິ, ເຕສຸ ປຘານຠູຕາ ທສ຺ເສຕພ຺ພາຕິ ເຕ ປຘານຠູເຕ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສທ຺ຘາຊນນໂຕ ປຎ຺ຎາຊນນໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສທ຺ຘາປມຸຂາ ຫິ ໂລກິຍາ ຄຸຓາ, ປຎ຺ຎາປມຸຂາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ. ສີລາທິອຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສາຕ຺ຖໂຕ, ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ. ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສທ຺ທປໂຍຄຕາຍ ອຸຕ຺ຕານປທໂຕ, ສຓ຺ຫສຸຂຸມຠາເວນ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຖຕາຍ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖໂຕ. ສິນິທ຺ຘມຸທຸມຘຸຣສທ຺ທປໂຍຄຕາຍ ກຓ຺ຓສຸຂໂຕ, ວິປຸລວິສຸທ຺ຘເປມນີຍຕ຺ຖຕາຍ ຫທຍງ຺ຄມໂຕ. ມານາຕິມານວິຘມເນນ ອນຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນໂຕ, ຖມ຺ຠສາຣມ຺ຠມທ຺ທເນນ ອປຣວມ຺ຠນໂຕ. ຫິຕາຘິປ຺ປາຍປວຕ຺ຕິຍາ ປເຣສໍ ຣາຄປຣິຬາຫາທິວູປສມເນນ ຈ ກຣຸຓາສີຕລໂຕ, ກິເລສນ຺ຘກາຣວິຘມເນນ ປຎ຺ຎາວທາຕໂຕ. ກຣວີກຣຸຕມຎ຺ຊຸຕາຍ ອາປາຖຣມຓີຍໂຕ, ປຸພ຺ພາປຣາວິຣຸທ຺ຘສຸວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖຕາຍ ວິມທ຺ທກ຺ຂມໂຕ. ອາປາຖຣມຓີຍຕາຍ ເອວ ສຸຍ຺ຍມານສຸຂໂຕ, ວິມທ຺ທກ຺ຂມຕາຍ ຫິຕຊ຺ຌາສຍປ຺ປວຕ຺ຕິຕຕາຍ ຈ ວີມໍສິຍມານຫິຕໂຕ. ເອວມາທີຫີຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ສໍສາຣຈກ຺ກນິວຕ຺ຕນໂຕ, ສທ຺ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ, ມິຈ຺ຉາວາທວິຘມນໂຕ, ສມ຺ມາວາທປຕິຏ຺ຐາປນໂຕ, ອກຸສລມູລສມຸທ຺ຘຣຓໂຕ, ກຸສລມູລສໍໂຣປນໂຕ, ອປາຍທ຺ວາຣປິຘານໂຕ, ສຄ຺ຄມຄ຺ຄທ຺ວາຣວິວຣຓໂຕ, ປຣິຍຸຏ຺ຐານວູປສມນໂຕ, ອນຸສຍສມຸຄ຺ຆາຕນໂຕຕິ ເອວມາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອໂຘມຸຂຏ຺ຐປິຕນ຺ຕິ ເກນຈິ ອໂຘມຸຂໍ ຐປິຕໍ. ເຫຏ຺ຐາມຸຂຊາຕນ຺ຕິ ສຠາເວເນວ ເຫຏ຺ຐາມຸຂຊາຕໍ. ອຸຄ຺ຆາເຏຍ຺ຍາຕິ ວິວຏໍ ກເຣຍ຺ຍ. ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ, ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸໂຂ ວາ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິອາທີນິ ອວຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ນິສ຺ສນ຺ເທຫໍ ເອສ ມຄ຺ໂຄ, ເອວໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ກາຬປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທສີຕິ ກາຬປກ຺ເຂ ຈາຕຸທ຺ທສີ.

ນິກຸຊ຺ຊິຕໍ ອາເຘຍ຺ຍສ຺ສ ອນາຘາຣຠູຕໍ ຠາຊນໍ ອາຘາຣຠາວາປາທນວເສນ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເຫຏ຺ຐາມຸຂຊາຕຕາຍ ສທ຺ຘມ຺ມວິມຸຂໍ, ອໂຘມຸຂຏ຺ຐປິຕຕາຍ ອສທ຺ຘມ຺ເມ ປຕິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ປທທ຺ວຍໍ ຍຖາຣຫໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ນ ຍຖາສງ຺ຂ຺ຍໍ. ກາມໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທໂຍປິ ປຏິຈ຺ຉາທກາ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ປນ ສວິເສສໍ ປຏິຈ຺ຉາທິກາຕິ ອາຫ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຄຫນປຏິຈ຺ຉນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຣມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຊ຺ຊໍ ວທາມີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໓໑໐). ສພ຺ໂພ ອປາຍຄາມິມຄ຺ໂຄ ກຸມ຺ມຄ຺ໂຄ ‘‘ກຸຈ຺ຉິໂຕ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ອຸຊຸປຏິປກ຺ຂຕາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ອຏ຺ຐ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕຘມ຺ມາ ມິຈ຺ຉາມຄ຺ໂຄ. ເຕເນວ ຫິ ຕທຸຠຍປຏິປກ຺ຂຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສປ຺ປິອາທິສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ປທີໂປ ນ ຕຖາ ອຸຊ຺ຊໂລ, ຍຖາ ເຕລສນ຺ນິສ຺ສໂຍຕິ ເຕລປຊ຺ໂຊຕຄ຺ຄຫຓໍ. ເອເຕຫິ ປຣິຍາເຍຫີຕິ ເອເຕຫິ ນິກຸຊ຺ຊິຕຸກ຺ກຸຊ຺ຊນປຏິຈ຺ຉນ຺ນວິວຣຓາທິອຸປໂມປມິຕພ຺ພປກາເຣຫິ, ເອເຕຫິ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ໂສຬສາຣມ຺ມຓປຣິຄ຺ຄຫອສມ຺ໂມຫວິຫາຣທິພ຺ພວິຫາຣວິຠາວນປຣິຍາເຍຫິ ວິຊ຺ຊາຕ຺ຕຍວິຠາວນາປເທເສນ ອຕ຺ຕໂນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸຓວິຠາວນປຣິຍາເຍຫິ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ’’ຕິ.

ເທສນານຸໂມທນາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປສນ຺ນກາຣວຓ຺ຓນາ

ປສນ຺ນກາຣນ຺ຕິ ປສນ຺ເນຫິ ກາຕພ຺ພໍ ສກ຺ກາຣໍ. ສຣຓນ຺ຕິ ປຏິສຣຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣາຍຓ’’ນ຺ຕິ. ປຣາຍຓຠາໂວ ຈ ອນຕ຺ຖນິເສຘເນນ ອຕ຺ຖສມ຺ປຏິປາທເນນ ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຆສ຺ສ ຕາຕາ ຫິຕສ຺ສ ຈ ວິຘາຕາ’’ຕິ. ອຆສ຺ສາຕິ ທຸກ຺ຂໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ, ປາປໂຕຕິ ປນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ນິສ຺ສກ຺ເກ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນາຍໍ ຄມິ-ສທ຺ໂທ ນີ-ສທ຺ທາທໂຍ ວິຍ ທ຺ວິກມ຺ມໂກ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ‘‘ອຊໍ ຄາມໍ ເນຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ‘‘ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ‘‘ສຣຓນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ຕສ຺ສ ຈາຍມຕ຺ໂຖ – ຄມນຎ຺ຈ ຕທຘິປ຺ປາເຍນ ຠຊນໍ, ຕຖາ ຊານນໍ ວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠຊາມີຕິອາທີສຸ ປຸຣິມສ຺ສ ປຸຣິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມໍ ປຈ຺ຉິມໍ ອຕ຺ຖວຈນໍ. ຠຊນໍ ວາ ສຣຓາຘິປ຺ປາເຍນ ອຸປສງ຺ກມນໍ, ເສວນໍ ສນ຺ຕິກາວຈຣຕາ, ປຍິຣຸປາສນໍ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕກຣເຓນ ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ອນຎ຺ຎສຣຓຕໍເຍວ ທີເປຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ກຖໍ ‘‘ພຸຊ຺ຌາມີ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຍສຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ.

ອຘິຄຕມຄ຺ເຄ,ສຈ຺ຉິກຕນິໂຣເຘຕິ ປທທ຺ວເຍນປິ ຜລຏ຺ຐາ ເອວ ທສ຺ສິຕາ, ນ ມຄ຺ຄຏ຺ຐາຕິ ເຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາເນ ຈາ’’ຕິ ອາຫ. ນນຸ ຈ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊໂນປິ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ? ກິຎ຺ຈາປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປນ ມຄ຺ຄຏ຺ຐາ ເອວ ຕຖາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ນ ອິຕເຣ ນິຍາໂມກ຺ກມນາຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ເຕ ເອວ ‘‘ອປາເຍສຸ ອປຕມາເນ ຘາເຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາໂມກ຺ກມເນນ ຫິ ອປາຍວິນິມຸຕ຺ຕິສມ຺ຠໂວ. ອກ຺ຂາຍຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ປກາຣຕ຺ໂຖ ວາ. ເຕນ ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ ວາ ອສງ຺ຂຕາ ວາ, ວິຣາໂຄ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕປທໍ (ອ. ນິ. ໔.໓໔; ອິຕິວຸ. ໙໐) ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ວິຕ຺ຖາໂຣຕິ ວາ ອິມິນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ນິຍ຺ຍານິກຕາຍ, ນິພ຺ພານໍ ຕສ຺ສ ຕທຕ຺ຖສິທ຺ຘິເຫຕຸຕາຍາຕິ ອຸຠຍເມເວຕ຺ຖ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ຕທຕ຺ຖສິທ຺ຘິ, ອຣິຍຜລານໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ຕາຍ ສທ຺ຘາຍ ອວູປສນ຺ຕາຍາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນານໍ ກິເລສານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປຫານກິຈ຺ຈຕາຍ ນິຍ຺ຍານານຸຄຸຓຕາຍ ນິຍ຺ຍານປຣິໂຍສານຕາຍ ຈ. ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມສ຺ສ ປນ ນິຍ຺ຍານຘມ຺ມສມຘິຄມເຫຕຸຕາຍາຕິ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ມຠາໂວ ລພ຺ຠຕິ ເອວ, ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ປາຐາຣຸຬ຺ໂຫ ເອວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ເກວລ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ກາມຣາໂຄ ຠວຣາໂຄຕິ ເອວມາທິເຠໂທ ສພ຺ໂພປິ ຣາໂຄ ວິຣຊ຺ຊຕິ ປຫີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ຣາຄວິຣາໂຄຕິ ມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ. ເອຊາສງ຺ຂາຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ອນ຺ໂຕນິຊ຺ຌານລກ຺ຂຓສ຺ສ ໂສກສ຺ສ ຈ ຕທຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ສພ຺ພໂສ ປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ ອເນຊມໂສກນ຺ຕິ ຜລໍ ກຖິຕໍ. ອປ຺ປຏິກູລນ຺ຕິ ອວິໂຣຘທີປນໂຕ ເກນຈິ ອວິຣຸທ຺ຘໍ, ອິຏ຺ຐໍ ປຓີຕນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ປຄຸຓຣູເປນ ປວຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ, ປກຏ຺ຐຄຸຓວິຠາວນໂຕ ວາ ປຄຸຓໍ. ຍຖາຫ ‘‘ວິຫິໍສສຎ຺ຎີ ປຄຸຓໍ ນ ຠາສິໍ, ຘມ຺ມໍ ປຓີຕໍ ມນຸເຊສຸ ພ຺ຣຫ຺ເມ’’ຕິ. ສພ຺ພຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘາ ກຖິຕາຕິ ໂຍຊນາ.

ທິຏ຺ຐິສີລສງ຺ຆາເຕນາຕິ ‘‘ຍາຍໍ ທິຏ຺ຐິ ອຣິຍາ ນິຍ຺ຍານິກາ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ, ຕຖາຣູປາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐິສາມຎ຺ຎຄໂຕ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໒໔, ໓໕໖; ມ. ນິ. ໑.໔໙໒; ໓.໕໔) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ, ‘‘ຍານິ ຕານິ ສີລານິ ອຂຓ຺ຑານິ ອຈ຺ຉິທ຺ທານິ ອສພລານິ ອກມ຺ມາສານິ ຠຸຊິສ຺ສານິ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖານິ ອປຣາມຏ຺ຐານິ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການິ, ຕຖາຣູເປຫິ ສີເລຫິ ສີລສາມຎ຺ຎຄໂຕ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໒໔; ມ. ນິ. ໑.໔໙໒; ໓.໕໔; ອ. ນິ. ໖.໑໒; ປຣິ. ໒໗໔) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ສີລານຎ຺ຈ ສໍຫຕຠາເວນ, ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ເຎນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍຫໂຕຕິ ຆຏິໂຕ. ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ ຫິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ທູເຣ ຐິຕາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓສາມຄ຺ຄິຍາ ສໍຫຕາ ເອວ. ອຏ຺ຐ ຈ ປຸຄ຺ຄລ ຘມ຺ມທສາ ເຕຕິ ເຕ ປຸຣິສຍຸຄວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປຸຄ຺ຄລວເສນ ອຏ຺ເຐວ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂທສ຺ສາວິຕາຍ ຘມ຺ມທສາ. ຕີຓິ ວຕ຺ຖູນິ ສຣຓນ຺ຕິ ຄມເນນ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຄມເນນ ຈ ຕີຓິ ສຣຓຄມນານິ. ປຏິເວເທສີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຫທຍຄຕໍ ວາຈາຍ ປເວເທສິ.

ປສນ຺ນກາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຣຓຄມນກຖາວຓ຺ຓນາ

ສຣຓຄມນສ຺ສ ວິສຍປເຠທຜລສໍກິເລສເຠທານໍ ວິຍ ກຕ຺ຕຸ ຈ ວິຠາວນາ ຕຕ຺ຖ ໂກສລ຺ລາຍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ສຣຓຄມເນສຸ ໂກສລ຺ລຕ຺ຖໍ ສຣຓໍ…ເປ… ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ເຕນ ວິນາ ສຣຓຄມນສ຺ເສວ ອສມ຺ຠວໂຕ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ໂວທານໍ ນ ຄຫິຕໍ, ນນຸ ໂວທານວິຠາວນາປິ ຕຕ຺ຖ ໂກສລ຺ລາວຫາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕໍ ປນ ສໍກິເລສຄ຺ຄຫເຓເນວ ອຕ຺ຖໂຕ ທີປິຕໍ ໂຫຕີຕິ ນ ຄຫິຕໍ. ຍານິ ຫິ ເຕສໍ ສໍກິເລສກາຣຓານິ ອຎ຺ຎາຓາທີນິ, ເຕສໍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອນຸປ຺ປາທເນນ, ອຸປ຺ປນ຺ນານຎ຺ຈ ປຫາເນນ ໂວທານໍ ໂຫຕີຕິ. ຫິໍສຕ຺ຖສ຺ສ ສຣ-ສທ຺ທສ຺ສ ວເສເນຕໍ ປທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ຫິໍສຕີຕິ ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ປນ ຫິໍສນໍ ເກສໍ, ກຖໍ, ກສ຺ສ ວາຕິ ໂຈທນໍ ໂສເຘນ຺ໂຕ ‘‘ສຣຓຄຕານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠຍນ຺ຕິ ວຏ຺ຏຠຍໍ. ສນ຺ຕາສນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສໍ. ເຕເນວ ເຈຕສິກທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອິຘ ກາຍິກໍ ທຸກ຺ຂໍ. ທຸຄ຺ຄຕິປຣິກິເລສນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິປຣິຍາປນ຺ນໍ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ. ຕຍິທໍ ສພ຺ພໍ ປຣໂຕ ຜລກຖາຍໍ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ປທໍ.

ເອວໍ ອວິເສສໂຕ ສຣຓສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວິເສສໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫິເຕ ປວຕ຺ຕມາເນນາຕິ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນສີລາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຫຣຖາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໖໔, ໖໙) ອຕ຺ເຖ ນິໂຍຊເນນ. ອຫິຕາ ຈ ນິວຕ຺ຕເນນາຕິ ‘‘ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ໂຂ ປາປໂກ ວິປາໂກ ປາປກໍ ອຠິສມ຺ປຣາຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອາທີນວທສ຺ສນາທິມຸເຂນ ອນຕ຺ຖໂຕ ວິນິວຕ຺ຕເນນ. ຠຍໍ ຫິໍສຕີຕິ ຫິຕາຫິເຕສຸ ອປ຺ປວຕ຺ຕິປວຕ຺ຕິເຫຕຸກໍ ພ຺ຍສນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣເຓນ ວິນາເສຕິ. ຠວກນ຺ຕາຣາ ອຸຕ຺ຕາຣເຓນ ມຄ຺ຄສງ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ອິຕໂຣ ອສ຺ສາສທາເນນ ສຕ຺ຕານໍ ຠຍໍ ຫິໍສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ກາຣານນ຺ຕິ ທານວເສນ ປູຊາວເສນ ຈ ອຸປນີຕານໍ ສກ຺ກາຣານໍ. ວິປຸລຜລປຏິລາຠກຣເຓນ ສຕ຺ຕານໍ ຠຍໍ ຫິໍສຕິ ອນຸຕ຺ຕຣທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິມິນາປິ ປຣິຍາເຍນາຕິ ອິມິນາປິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕນ ກາຣເຓນ.

‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ, ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ປສາໂທ ຕປ຺ປສາໂທ, ຕເທວ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ຄຣຸ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕຄ຺ຄຣຸ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຕຄ຺ຄຣຸຕາ, ຕປ຺ປສາໂທ ຈ ຕຄ຺ຄຣຸຕາ ຈ ຕປ຺ປສາທຕຄ຺ຄຣຸຕາ, ຕາຫິ. ວິຘຸຕທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາສມ຺ໂມຫອສ຺ສທ຺ຘິຍາທິຕາຍ ວິຫຕກິເລໂສ. ‘‘ຕເທວ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ປຣາຍຓໍ ຄຕິ ຕາຓໍ ເລຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອາກາເຣນ ປວຕ຺ຕິຍາ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາກາຣປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ສຣຓຄມນໍ ‘‘ສຣຓນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ເອເຕນາ’’ຕິ. ຕໍສມງ຺ຄີຕິ ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ເອວໍ ອຸເປຕີຕິ ເອວໍ ຠຊຕິ ເສວຕິ ປຍິຣຸປາສຕິ, ເອວໍ ວາ ຊານາຕິ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປສາທຄ຺ຄຫເຓນ ໂລກິຍສຣຓຄມນມາຫ. ຕຎ຺ຫິ ປສາທປ຺ປຘານໍ, ນ ຎາຓປ຺ປຘານໍ. ຄຣຸຕາຄຫເຓນ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ. ອຣິຍາ ຫິ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ຄຸຓາຠິຎ຺ຎາຕາຍ ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ວິຍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕປ຺ປສາເທນ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ວິຫຕກິເລໂສ ຕຄ຺ຄຣຸຕາຍ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕປ຺ປຣາຍຓຕາ ປເນຕ຺ຖ ຕຄ຺ຄຕິກຕາຕິ ຕາຍ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ວກ຺ຂມານໍ ສຣຓຄມນໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອວິເສເສນ ວາ ປສາທຄຣຸຕາ ໂຊຕິຕາຕິ ປສາທຄ຺ຄຫເຓນ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາທສ຺ສ ອິຕຣສ຺ສ ຈ ຄຫຓໍ, ຕຖາ ຄຣຸຕາຄຫເຓນາຕິ ອຸຠເຍນປິ ອຸຠຍໍ ສຣຓຄມນໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ໂຍຊນາ. ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ເອເຕນ ອຕ຺ຖໂຕ ຈຕຸສຈ຺ຈາຘິຄໂມເຍວ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ສຣຓຄມນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ນິພ຺ພານຘມ຺ໂມ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມຍວເສນ, ມຄ຺ຄຘມ຺ໂມ ຠາວນາຠິສມຍວເສນ ປຏິວິຊ຺ຌິຍມາໂນເຍວ ສຣຓຄມນຕ຺ຕໍ ສາເຘຕິ, ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ປນ ສາວກໂຄຈຣຠູຕາ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍວເສນ, ຕຖາ ອຣິຍສງ຺ຆຄຸຓາ. ເຕນາຫ ‘‘ກິຈ຺ຈໂຕ ສກເລປິ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ອິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ, ອິຊ຺ຌນ຺ຕຎ຺ຈ ສເຫວ ອິຊ຺ຌຕິ, ນ ໂລກິຍໍ ວິຍ ປຏິປາຏິຍາ ອສມ຺ໂມຫປຏິເວເຘນ ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຍ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ນ ສຣຓຄມນໍ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ, ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ປນ ອຘິຄຕເມວ ໂຫຕິ ເອກຈ຺ຈານໍ ເຕວິຊ຺ຊາທີນໍ ໂລກິຍວິຊ຺ຊາທໂຍ ວິຍາ’’ຕິ, ເຕສໍ ໂລກິຍເມວ ສຣຓຄມນໍ ສິຍາ, ນ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ, ຕຎ຺ຈ ອຍຸຕ຺ຕໍ ທຸວິຘສ຺ສປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ຕນ຺ຕິ ໂລກິຍສຣຓຄມນໍ. ສທ຺ຘາປຏິລາໂຠ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ. ສທ຺ຘາມູລິກາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສທ຺ຘາປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ພຸທ຺ຘສຸພຸທ຺ຘຕໍ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕໍ ສງ຺ຆສຸປ຺ປຏິປຕິຎ຺ຈ ໂລກິຍາວໂພຘວເສເນວ ສມ຺ມາ ຎາເຍນ ທສ຺ສນໂຕ. ‘‘ສທ຺ຘາມູລິກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ເອເຕນ ສທ຺ຘູປນິສ຺ສຍາ ຍຖາວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓາ ປຎ຺ຎາ ໂລກິຍສຣຓຄມນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ‘‘ທິຏ຺ຐິ ເອວ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸຊຸໍ ກຣີຍຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ທິຏ຺ຐິ ວາ ອຸຊຸໍ ກຣີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມໍ, ຕຖາ ປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕປ຺ປຣາຍຓຕາກາຣປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ວຈນໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ສທ຺ຘາປຸພ຺ພງ຺ຄມສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຄ຺ຄຫຓໍ ປນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ຕປ຺ປຘານຕາຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ສທ຺ຘາປຏິລາໂຠ’’ຕິ ອິມິນາ ມາຕາທີຫິ ອຸສ຺ສາຫິຕທາຣກາທີນໍ ວິຍ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕສຣຓຄມນໍ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ອິມິນາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສຣຓຄມນໍ.

ຕຍິທໍ ໂລກິຍໍ ສຣຓຄມນໍ. ອຕ຺ຕາ ສນ຺ນິຍ຺ຍາຕີຍຕິ ອປ຺ປີຍຕິ ປຣິຈ຺ຈຊີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມໍ. ຕໍ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ປຣາຍຓໍ ປຏິສຣຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕປ຺ປຣາຍໂຓ, ປຸຄ຺ຄໂລ, ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ວາ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາ, ຍຖາວຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມເມວ. ສຣຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ສິສ຺ສຠາວໍ ອນ຺ເຕວາສິກຠາວໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ເອເຕນາຕິ ສິສ຺ສຠາວູປຄມນໍ. ສຣຓຄມນາຘິປ຺ປາເຍເນວ ປຓິປຕຕິ ເອເຕນາຕິ ປຓິປາໂຕ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມວເສເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕປຣິຈ຺ຈຊນນ຺ຕິ ສໍສາຣທຸກ຺ຂນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຊນໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ພຸທ຺ຘາທີນໍເຍວາຕິ ອວຘາຣຓໍ ອິຕເຣສຸປິ ສຣຓຄມນວິເສເສສຸ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ຕທຎ຺ຎນິວຕ຺ຕນໍ ກຕໍ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍາຕນາທີນິ ເອເກນ ປກາເຣນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອປເຣຫິປິ ປກາເຣຫິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ເຕນ ປຣິຍາຍນ຺ຕເຣຫິປິ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນາທິ ກຕເມວ ໂຫຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຠິນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອາຬວກາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສາຕາຄິຣິເຫມວຕາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນນຸ ເຈເຕ ອາຬວກາທໂຍ ມຄ຺ເຄເນວ ອາຄຕສຣຓຄມນາ, ກຖໍ ເຕສໍ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາສຣຓຄມນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ມຄ຺ເຄນາຄຕສຣຓຄມເນຫິປິ ‘‘ໂສ ອຫໍ ວິຈຣິສ຺ສາມິ ຄາມາ ຄາມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖) ເຕຫິ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາກາຣສ຺ສ ປເວທິຕຕ຺ຕາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຎາຕິ…ເປ… ວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຎາຕິວເສນ ຠຍວເສນ ອາຈຣິຍວເສນ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍວເສນາຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ‘‘ວເສນາ’’ຕິ ປທໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຎາຕິວເສນາຕິ ຎາຕິຠາວວເສນ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍປຓິປາເຕນາຕິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຕາເຫຕຸເກນ ປຓິປາເຕນ. ອິຕເຣຫີຕິ ຎາຕິຠາວາທິວສປ຺ປວຕ຺ເຕຫິ ຕີຫິ ປຓິປາເຕຫິ. ອິຕເຣຫີຕິອາທິນາ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວນ຺ທຕີຕິ ປຓິປາຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓວຈນໍ. ເອວຣູປນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ສມ຺ປຣາຍິກຎ຺ຫິ ນິຍ຺ຍານິກໍ ວາ ອນຸສາສນໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ໂຕ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍປຓິປາຕເມວ ກໂຣຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຣຓຄມນປ຺ປເຠໂທຕິ ສຣຓຄມນວິຠາໂຄ.

ອຣິຍມຄ຺ໂຄເຍວ ໂລກຸຕ຺ຕຣສຣຓຄມນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ວິປາກຜລ’’ນ຺ຕິ. ສພ຺ພທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍຕິ ສກລສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ, ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໙໐) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອຣິຍສຈ຺ຈທສ຺ສນໍ.

ນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປຄມນາທິວເສນາຕິ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຄ຺ຄຫຓາທິວເສນ. ອຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເຫຕຸປຏິກ຺ເຂໂປ. ອນວກາໂສຕິ ປຈ຺ຈຍປຏິກ຺ເຂໂປ. ອຸຠເຍນປິ ກາຣຓເມວ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຍນ຺ຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ. ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ມຄ຺ຄທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ປນ຺ໂນ ໂສຕາປນ຺ໂນ. ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ຈຕຸຠູມເກສຸ ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາເຣສຸ ເອກສງ຺ຂາຣມ຺ປິ. ນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ‘‘ນິຈ຺ໂຈ’’ຕິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ສຸຂໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ‘‘ເອກນ຺ຕສຸຂີ ອຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ອໂຣໂຄ ປຣໍ ມຣຓາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໗໖) ເອວໍ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິວເສນ ສຸຂໂຕ ຄາຫໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ປນ ອຣິຍສາວໂກ ປຣິຬາຫວູປສມນຕ຺ຖໍ ມຕ຺ຕຫຕ຺ຖິປຣິຕ຺ຕາສິໂຕ ວິຍ ໂຈກ຺ຂພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຸກ຺ກາຣຠູມິໍ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ສຸຂໂຕ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ອຕ຺ຕວາເຣ ກສິຓາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕິສງ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ‘‘ສງ຺ຂາຣ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິເມສຸປິ ວາເຣສຸ ຈຕຸຠູມກວເສເນວ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ ເຕຠູມກວເສເນວ ວາ. ຍໍ ຍຎ຺ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຄາຫວເສນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໂຕ ຕໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ຄາຫໍ ວິນິເວເຐຕິ. ມາຕຣນ຺ຕິອາທີສຸ ຊນິກາ ມາຕາ, ຊນໂກ ປິຕາ, ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ຂີຓາສໂວ ອຣຫາຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ກິໍ ປນ ອຣິຍສາວໂກ ອຎ຺ຎໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍາຕິ? ເອຕມ຺ປິ ອຏ຺ຐານໍ, ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວສ຺ສ ປນ ມຫາສາວຊ຺ຊຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຜລທີປນຕ຺ຖຎ຺ເຈວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ວຘກຈິຕ຺ເຕນ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ. ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍາຕິ ຊີວມານກສຣີເຣ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາຍ ປິວນມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ. ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ສມານສໍວາສກໍ ສມານສີມາຍໍ ຐິຕໍ ສງ຺ຆໍ ‘ກມ຺ເມນ ອຸທ຺ເທເສນ ໂວຫຣນ຺ໂຕ ອນຸສ຺ສາວເນນ ສລາກຄ຺ຄາເຫນາ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໕໘) ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ. ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຖາຣນ຺ຕິ ອຎ຺ຎໍ ຕິຕ຺ຖກຣໍ ‘‘ອຍໍ ເມ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອວໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນ ເຕ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ ອປາຍຠູມິນ຺ຕິ ເຕ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຕາ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕໍ ອປາຍຠູມິໍ ນ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ເທວກາຍໍ ປນ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທສຫິ ຐາເນຫີຕິ ທສຫິ ກາຣເຓຫິ. ອຘິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອຘິຠວນ຺ຕິ. ເວລາມສຸຕ຺ຕາທິວເສນາປີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສສງ຺ຂານໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຣູປິຍປາຕິກໍສປາຕີນໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ຣູປິຍສຸວຓ຺ຓຫິຣຎ຺ຎປູຣານໍ ກຣີສສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຠາວປ຺ປມາຓານໍ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕານໍ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ຫຕ຺ຖິສຫສ຺ສານໍ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ອສ຺ສສຫສ຺ສານໍ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ຣຖສຫສ຺ສານໍ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ເຘນຸສຫສ຺ສານໍ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ກຎ຺ຎາສຫສ຺ສານໍ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປລ຺ລງ຺ກສຫສ຺ສານໍ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ວຕ຺ຖໂກຏິສຫສ຺ສານໍ ອປຣິມາຓສ຺ສ ຈ ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊາທິເຠທສ຺ສ ອາຫາຣສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຊນວເສນ ສຕ຺ຕມາສາຘິການິ ສຕ຺ຕ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕເວລາມມຫາທານໂຕ ເອກສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ທິນ຺ນທານໍ ມຫປ຺ຜລຕຣໍ, ຕໂຕ ສຕໍ ໂສຕາປນ຺ນານໍ ທິນ຺ນທານໂຕ ເອກສ຺ສ ສກທາຄາມິສ຺ສ, ຕໂຕ ເອກສ຺ສ ອນາຄາມິສ຺ສ, ຕໂຕ ເອກສ຺ສ ອຣຫໂຕ, ຕໂຕ ເອກສ຺ສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ, ຕໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ, ຕໂຕ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນທານໍ ມຫປ຺ຜລຕຣໍ, ຕໂຕ ຈາຕຸທ຺ທິສໍ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫາຣກຣຓໍ, ຕໂຕ ສຣຓຄມນໍ ມຫປ຺ຜລຕຣ’’ນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປນ຺ຕສ຺ສ ເວລາມສຸຕ຺ຕສ຺ສ (ອ. ນິ. ໙.໒໐) ວເສນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຍໍ ຄຫປຕິ, ເວລາໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທານໍ ອທາສິ ມຫາທານໍ, ໂຍ ເອກໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ນໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ, ອິທໍ ຕໂຕ ມຫປ຺ຜລຕຣ’’ນ຺ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໙.໒໐). ເວລາມສຸຕ຺ຕາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຄ຺ຄປ຺ປສາທສຸຕ຺ຕາທີນໍ (ອ. ນິ. ໔.໓໔; ອິຕິວຸ. ໙໐) ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຎ຺ຎາຓໍ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕຍສ຺ສ ຄຸຓານໍ ອຊານນໍ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ໂມໂຫ, ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ສໍສໂຍ,ມິຈ຺ຉາຎາຓໍ ຕສ຺ສ ຄຸຓານໍ ອຄຸຓຠາວປຣິກປ຺ປເນນ ວິປຣີຕຄ຺ຄາໂຫ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອນາທຣາຄາຣວາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ນ ມຫາຊຸຕິກນ຺ຕິ ນ ອຸຊ຺ຊລໍ, ອປຣິສຸທ຺ຘໍ ອປຣິໂຍທາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ມຫາວິປ຺ຜາຣນ຺ຕິ ອນຸຬາຣໍ. ສາວຊ຺ໂຊຕິ ທິຏ຺ຐິຕຓ຺ຫາທິວເສນ ສໂທໂສ. ໂລກິຍໍ ສຣຓຄມນໍ ສິກ຺ຂາສມາທານໍ ວິຍ ອຄ຺ຄຫິຕກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຂນ຺ຘເຠເທນ ເຠໂທຕິ ອາຫ ‘‘ອນວຊ຺ໂຊ ກາລກິຣິຍາຍາ’’ຕິ. ໂສຕິ ອນວຊ຺ໂຊ ສຣຓຄມນເຠໂທ. ສຕິປິ ອນວຊ຺ຊຕ຺ເຕ ອິຏ຺ຐຜໂລປິ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຜໂລ’’ຕິ.

ສຣຓຄມນກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸປາສກວິຘິກຖາວຓ຺ຓນາ

ໂກ ອຸປາສໂກຕິ ສຣູປປຸຈ຺ຉາ, ຕສ຺ມາ ກິໍລກ຺ຂໂຓ ອຸປາສໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາຕິ ເຫຕຸປຸຈ຺ຉາ. ເຕນ ເກນ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ເຕນ ອຸປາສກສທ຺ໂທ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກິມສ຺ສ ສີລນ຺ຕິ ກີທິສໍ ອສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ສີລໍ, ກິຕ຺ຕເກນ ສີເລນາຍໍ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກ ອາຊີໂວຕິ ໂກ ອສ຺ສ ສມ຺ມາອາຊີໂວ, ໂສ ປນ ມິຈ຺ຉາຊີວສ຺ສ ປຣິວຊ຺ຊເນນ ໂຫຕີຕິ ໂສປິ ວິຠຊີຍຕີຕິ. ກາ ວິປຕ຺ຕີຕິ ກາ ອສ຺ສ ສີລສ຺ສ, ອາຊີວສ຺ສ ວາ ວິປຕ຺ຕິ. ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ຫິ ວິຘິ ວາ ປຏິເສໂຘ ວາ. ກາ ສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ໂຍ ໂກຈີຕິ ຂຕ຺ຕິຍາທີສຸ ໂຍ ໂກຈິ. ເຕນ ສຣຓຄມນເມເວຕ຺ຖ ກາຣຓໍ, ນ ຊາຕິອາທິວິເສໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປາສນໂຕຕິ ເຕເນວ ສຣຓຄມເນນ ຕຕ຺ຖ ຈ ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣິຕາຍ ອາທຣຄາຣວພຫຸມານາທິໂຍເຄນ ປຍິຣຸປາສນໂຕ. ເວຣມຓິໂຍຕິ ເວຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ, ຕສ຺ສ ມຓນໂຕ ຫນນໂຕ ວິນາສນໂຕ ເວຣມຓິໂຍ, ປຎ຺ຈ ວິຣຕິໂຍ ວິຣຕິປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ສີລສ຺ສ. ເຕເນວາຫ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ມິຈ຺ຉາວຓິຊ຺ຊາຕິ ນ ສມ຺ມາວຓິຊ຺ຊາ ອຍຸຕ຺ຕວຓິຊ຺ຊາ ອສາຣຸປ຺ປວຓິຊ຺ຊາ. ປຫາຍາຕິ ອກຣເຓເນວ ປຊຫິຕ຺ວາ. ຘມ຺ເມນາຕິ ຘມ຺ມໂຕ ອນເປເຕນ. ເຕນ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຘມ຺ມິກໍ ຊີວິກໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ສເມນາຕິ ອວິສເມນ. ເຕນ ກາຍວິສມາທິທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກາຍສມາທິນາ ສຸຈຣິເຕນ ຊີວນໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຕ຺ຖວຓິຊ຺ຊາຕິ ອາວຸຘຠຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ວາ ກາເຣຕ຺ວາ ວາ ຍຖາກຕໍ ວາ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິກ຺ກໂຍ. ສຕ຺ຖວຓິຊ຺ຊາຕິ ມນຸສ຺ສວິກ຺ກໂຍ. ມໍສວຓິຊ຺ຊາຕິ ສູນກາຣາທໂຍ ວິຍ ມິຄສູກຣາທິເກ ໂປເສຕ຺ວາ ມໍສໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ວິກ຺ກໂຍ. ມຊ຺ຊວຓິຊ຺ຊາຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມຊ຺ຊໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິກ຺ກໂຍ. ວິສວຓິຊ຺ຊາຕິ ວິສໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ, ວິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ຕສ຺ສ ວິກ຺ກໂຍ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຖວຓິຊ຺ຊາ ປໂຣປໂຣຘນິມິຕ຺ຕຕາຍ ອກຣຓີຍາ ວຸຕ຺ຕາ, ສຕ຺ຕວຓິຊ຺ຊາ ອຠຸຊິສ຺ສຠາວກຣຓໂຕ, ມໍສວິສວຓິຊ຺ຊາ ວຘເຫຕຸໂຕ, ມຊ຺ຊວຓິຊ຺ຊາ ປມາທຏ຺ຐານໂຕ.

ຕສ຺ເສວາຕິ ປຎ຺ຈເວຣມຓິລກ຺ຂຓສ຺ສ ສີລສ຺ສ ເຈວ ປຎ຺ຈມິຈ຺ຉາວຓິຊ຺ຊາລກ຺ຂຓສ຺ສ ອາຊີວສ຺ສ ຈ. ວິປຕ຺ຕີຕິ ເຠໂທ ປໂກໂປ ຈ. ຍາຍາຕິ ຍາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ. ຈຓ຺ຑາໂລຕິ ອຸປາສກຈຓ຺ຑາໂລ. ມລນ຺ຕິ ອຸປາສກມລໍ. ປຕິກິຏ຺ໂຐຕິ ອຸປາສກນິຫີໂນ. ພຸທ຺ຘາທີສຸ ກມ຺ມກມ຺ມຜເລສຸ ຈ ສທ຺ຘາວິປຣິຍາໂຍ ອສ຺ສທ຺ຘິຍໍ ມິຈ຺ຉາຘິໂມກ຺ໂຂ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອສ຺ສທ຺ຘິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສທ຺ໂຘ. ຍຖາວຸຕ຺ຕ ສີລວິປຕ຺ຕິ ອາຊີວວິປຕ຺ຕິວເສນ ທຸສ຺ສີໂລ. ‘‘ອິມິນາ ທິຏ຺ຐາທິນາ ອິທໍ ນາມ ມງ຺ຄລໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ພາລຊນປຣິກປ຺ປິຕໂກຕູຫລສງ຺ຂາເຕນ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕມງ຺ຄເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂກຕູຫລມງ຺ຄລິໂກ. ມງ຺ຄລໍ ປຈ຺ເຈຕີຕິ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລາທິເຠທໍ ມງ຺ຄລເມວ ປຕ຺ຕິຍາຍຕິ. ໂນ ກມ຺ມນ຺ຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕໍ ໂນ ປຕ຺ຕິຍາຍຕິ. ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາຕິ ອິໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສາສນໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ພາຫິຣກສມເຍ. ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ປຣິເຍສຕີຕິ ທຸປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ທກ຺ຂິຓາຣຫສຎ຺ຎີ ຄເວສຕິ. ປຸພ຺ພກາຣໍ ກໂຣຕີຕິ ທານມານນາທິກໍ ກຸສລກິຣິຍໍ ປຐມໍ ກໂຣຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍປຣິເຍສນປຸພ຺ພກາເຣ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ວິປຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຎາຕພ຺ພາ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ປຣິສານໍ ຣຕິຊນນຏ຺ເຐນ ອຸປາສໂກວ ຣຕນໍ ອຸປາສກຣຕນໍ. ຄຸຓໂສຠາກິຕ຺ຕິສທ຺ທສຸຄນ຺ຘຕາຫິ ອຸປາສໂກວ ປທຸມໍ ອຸປາສກປທຸມໍ. ຕຖາ ອຸປາສກປຸຓ຺ຑຣີໂກ.

ອາທິມ຺ຫີຕິ ອາທິອຕ຺ເຖ. ໂກຏິຍນ຺ຕິ ປຣິຍນ຺ຕໂກຏິຍໍ. ວິຫາຣຄ຺ເຄນາຕິ ໂອວຣກໂກຏ຺ຐາເສນ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຄພ຺ເຠ ວສນ຺ຕານໍ ອິທໍ ນາມ ປນສຜລໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິອາທິນາ ຕໍຕໍວສນຏ຺ຐານໂກຏ຺ຐາເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ຊຕນ຺ຕິ ອຊ຺ຊອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ.

ປາເຓຫິ ອຸເປຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ສ ສຣຓຄມນສ຺ສ ອາປາຓໂກຏິກຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍາວ ເມ ຊີວິຕໍ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຊີວິເຕນ ຕໍ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕຍໍ ປຏິປູເຊນ຺ໂຕ ‘‘ສຣຓຄມນໍ ຣກ຺ຂາມີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອຫຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ປາເຓຫິ ອຸເປຕນ຺ຕິ ຫິ ຍາວ ເມ ປາຓາ ຘຣນ຺ຕິ, ຕາວ ສຣຓໍ ອຸເປຕໍ, ອຸເປນ຺ໂຕ ຈ ນ ວາຈາມຕ຺ເຕນ, ນ ເອກວາຣໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທນມຕ຺ເຕນ, ອຖ ໂຂ ປາເຓ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາປິ ຍາວຊີວໍ ອຸເປຕນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ອຸປາສກວິຘິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຠຍເຠຣວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.