໑໐. ສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐໕. ຊານປທິໂນຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໒.໙໕) ຊນປທວນ຺ໂຕ, ຊນປທສ຺ສ ວາ ອິສ຺ສຣາ ຣາຊກຸມາຣາ. ໂຄຕ຺ຕວເສນ ກຸຣູ ນາມ. ເຕສໍ ນິວາໂສ ຍທິ ເອໂກ ຊນປໂທ, ກຖໍ ພຫຸວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ເທນາ’’ຕິ. ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ ຫິ ອີທິເສສຸ ຐາເນສຸ ຍຸຕ຺ເຕ ວິຍ ສລິງ຺ຄວຈນານິ (ປາຓິນິ ໑.໒໕໑) ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍເມຕ຺ຖ ຣຸຬ຺ຫີ ຍຖາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ‘‘ອງ຺ເຄສຸ ວິຫຣຕິ, ມລ຺ເລສຸ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ຈ. ຕພ຺ພິເສສເນ ປນ ຊນປທ-ສທ຺ເທ ຊາຕິ-ສທ຺ເທ ເອກວຈນເມວ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ປນາຕິ ປນ-ສທ຺ໂທ ວິເສສຕ຺ຖໂຊຕໂນ. ເຕນ ປຸຖຸອຕ຺ຖວິສຍຕາຍ ເອວໍ ຕໍ ພຫຸວຈນນ຺ຕິ ‘‘ພຫຸເກ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ວກ຺ຂມານໍ ວິເສສໍ ທີເປຕິ. ສຸຕ຺ວາຕິ ມນ຺ຘາຕຸມຫາຣາຊສ຺ສ ອານຸຠາວທສ຺ສນານຸສາເຣນ ປຣມ຺ປຣາຄຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ. ອນຸສໍຍາຍນ຺ເຕນາຕິ ອນຸວິຈຣນ຺ເຕນ. ເອເຕສໍ ຐານນ຺ຕິ ຈນ຺ທິມສູຣິຍມຸເຂນ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກຠວນມາຫ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ອຄມາສີ’’ຕິອາທິ. ໂສຕິ ມນ຺ຘາຕຸມຫາຣາຊາ. ຕນ຺ຕິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກຣຊ຺ຊໍ. ຄເຫຕ຺ວາຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ. ປຸນ ປຸຈ຺ຉິ ປຣິຓາຍກຣຕນໍ. ໂທວາຣິກຠູມິຍໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ສຸຘມ຺ມາຍ ເທວສຠາຍ ເທວປຸຣສ຺ສ ຈ ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອາຣກ຺ຂາຍ ອຘິກຕຕ຺ຕາ. ທິພ຺ພຣຸກ຺ຂສຫສ຺ສປຏິມຓ຺ຑິຕນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕລຕາວນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາສີຕິ ຠສ຺ສິຕ຺ວາ ປຖວິຍາ ອາສນ຺ເນ ຐາເນ ອຏ຺ຐາສິ, ຐຕ຺ວາ ຈ ນຈິຣສ຺ເສວ ອນ຺ຕຣຘາຍິ ເຕນຕ຺ຕຠາເວນ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສຣິຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ‘‘ຈິຣຕຣໍ ກາລໍ ຐຕ຺ວາ’’ຕິ ອປເຣ. ເທວຠາໂວ ປາຕຸຣໂຫສິ ເທວໂລເກ ປວຕ຺ຕິວິປາກທາຍິໂນ ອປຣາປຣິຍາຍເວທນີຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກໂຕກາສຕ຺ຕາ. ອວຍເວ ສິທ຺ໂຘ ວິເສໂສ ສມຸທາຍສ຺ສ ວິເສສໂກ ໂຫຕີຕິ ເອກມ຺ປິ ຣຏ຺ຐໍ ພຫຸວຈເນນ ໂວຫຣີຍຕິ.

ທ-ກາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ. ກມ຺ມາໂສຕິ ກມ຺ມາສປາໂທ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ຍຖາ ‘‘ຣູປຠໂວ ຣູປ’’ນ຺ຕິ. ກຖໍ ປນ ໂສ ກມ຺ມາສປາໂທຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ກິຣາ’’ຕິອາທິ. ທມິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ກີທິສໍ ທມນໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂປຣິສາທຠາວໂຕ ປຏິເສຘິໂຕ’’ຕິ. ອິເມ ປນ ເຖຣາຕິ ມຊ຺ຌິມຠາຓເກ ວທຕິ, ເຕ ປນ ຈູຬກມ຺ມາສທມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍ ຕຖາ ວທນ຺ຕິ. ຍກ຺ຂິນິປຸຕ຺ໂຕ ຫິ ກມ຺ມາສປາໂທ ອລີນສຕ຺ຕຸກຸມາຣກາເລ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ຕຕ຺ຖ ທມິໂຕ, ສຸຕໂສມກາເລ ປນ ພາຣາຓສິຣາຊາ ໂປຣິສາທຠາວປຏິເສຘເນນ ຍຕ຺ຖ ທມິໂຕ, ຕໍ ມຫາກມ຺ມາສທມ຺ມໍ ນາມ. ປຸຕ຺ໂຕຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຣໂຊຕິ ວຈນໍ ໂອຣສປຸຕ຺ຕຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ.

ເຍຫິ ອາວສິຕປເທໂສ ກຸຣຸຣຏ຺ຐນ຺ຕິ ນາມໍ ລຠິ, ເຕ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸໂຕ ອາຄຕາ ມນຸສ຺ສາ ຕຕ຺ຖ ຣກ຺ຂິຕນິຍາເມເນວ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຣກ຺ຂິໍສຸ, ເຕສໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິຍາ ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາຕິ, ໂສ ເທສຘມ຺ມວເສນ ອວິຈ຺ເຉທໂຕ ວຕ຺ຕມາໂນ ກຸຣຸວຕ຺ຕຘມ຺ໂມຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ, ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ກຸຣຸຘມ຺ມຊາຕເກນ (ຊາ. ໑.໓.໗໖-໗໘) ທີເປຕພ຺ໂພ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ຍຕ຺ຖ ປຐມໍ ສໍກິລິຏ຺ໂຐ ຊາໂຕ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຸຣຸຣຏ຺ຐວາສີນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ວສໂນກາໂສ ໂກຈິ ວິຫາໂຣ ນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ເກວລໍ ໂຄຈຣຄາມກິຕ຺ຕນໍ ນິທານກຖາຍ ປກຕິ, ຍຖາ ຕໍສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ເທວທຫໍ ນາມ ສກ຺ການໍ ນິຄໂມຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອວສໂນກາສໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອຸທ຺ເທສວາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໖. ກສ຺ມາ ຠຄວາ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສີຕິ ອສາຘາຣຓສມຸຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ສາຘາຣຓໍ ປນ ປາກຏນ຺ຕິ ອນາມຏ຺ຐໍ, ເຕນ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປ ປຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ອິຕໂຣ ‘‘ກຸຣຸຣຏ຺ຐວາສີນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອປຣຊ຺ຌາສໂຍຍໍ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂໂປຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອເຕນ ພາຫິຣສມຸຏ຺ຐານໍ ວິຠາວິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ປນ ອສາຘາຣຓຎ຺ຈ ມູລປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕາທິຏີກາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກຸຣຸຣຏ຺ຐໍ ກິຣ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໒.໓໗໓) ຕທາ ຕນ຺ນິວາສີນໍ ສຕ຺ຕານໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ໂຍນິໂສມນສິກາຣວນ຺ຕຕາຍ ປຸພ຺ເພ ຈ ກຕປຸຎ຺ຎຕາພເລນ ອຸຕຸອາທິສມ຺ປນ຺ນເມວ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຕຸປຈ຺ຈຍາທິສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ໂຠຊນາທິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປຸພ຺ເພ ກຸຣຸວຕ຺ຕຘມ຺ມານຸຏ຺ຐານວາສນາຍ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸ ວິຍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຸຕຸອາທິສມ຺ປນ຺ນເມວ ໂຫນ຺ຕໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ສາຕິສຍໍ ອຸຕຸສປ຺ປາຍາທິຍຸຕ຺ຕໍ ຕໍ ຣຏ຺ຐໍ ອໂຫສີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕສຣີຣກລ຺ລຕາຍາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຣີຣສ຺ສ ຈ ອໂຣຄຕາຍ. ອນຸຄ຺ຄຫິຕປຎ຺ຎາພລາຕິ ລທ຺ຘຸປກາຣຎາຓານຸຠາວາ, ອນຸ ອນຸ ວາ ອາຈິຓ຺ຓປຎ຺ຎາເຕຊາ. ເອກວີສຕິຍາ ຐາເນສູຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາວເສນ ຈຸທ຺ທສສຸຐາເນສຸ, ເວທນານຸປສ຺ສນາວເສນ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ, ຕຖາ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາວເສນ, ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາວເສນ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສູຕິ ເອວໍ ເອກວີສຕິຍາ ຐາເນສຸ. ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຣຫຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຍຖາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປຕິ, ເອວໍ ເທສນາວເສນ ອຣຫຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ສຸວຓ຺ຓຈງ຺ໂກຏກສຸວຓ຺ຓມຎ຺ຊູສາສຸ ປກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ສຸມນຈມ຺ປກາທິນານາປຸປ຺ຜານິ ມຓິປຸຕ຺ຕາທິສຕ຺ຕຣຕນານິ ຈ ຍຖາ ຠາຊນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສວິເສສໍ ໂສຠນ຺ຕິ, ກິຈ຺ຈກຣານິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ມນຸຎ຺ຎາຠາວໂຕ, ເອວໍ ສີລທສ຺ສນາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຠາຊນວິເສສຠູຕາຍ ກຸຣຸຣຏ຺ຐວາສິປຣິສາຍ ເທສິຕາ ຈ ຠຄວໂຕ ອຍໍ ເທສນາ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ໂສຠຕິ, ກິຈ຺ຈກາຣີ ຈ ໂຫຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຍຖາ ຫິ ປຸຣິໂສ’’ຕິອາທິນາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ກຸຣຸຣຏ຺ເຐ.

ປກຕິຍາຕິ ສຣສໂຕ, ອິມິສ຺ສາ ສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕເທສນາຍ ປຸພ຺ເພປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຸ ເທສນານຸສາຣໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິສ຺ສຏ຺ຐອຕ຺ຕຠາວນາຕິ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣ ຈິຕ຺ຕໍ ອນິໂຍເຊຕ຺ວາ ຣູປາທິອາຣມ຺ມເຓ ອຠິຣຕິວເສນ ວິສ຺ສຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕນ ຠວິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ປມາທວິຫາຣໍ ປຫາຍ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເອກາຍໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍນ-ສທ຺ໂທ ມຄ຺ຄປຣິຍາໂຍ. ນ ເກວລມຍນເມວ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ມຄ຺ຄປຣິຍາຍາຕິ ປທຸທ຺ຘາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ມຄ຺ຄສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຕ຺ວາ ຍທິ ມຄ຺ຄປຣິຍາໂຍ ອຍນ-ສທ຺ໂທ, ກສ຺ມາ ປຸນ ມຄ຺ໂຄຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອກມຄ຺ໂຄຕິ ເອໂກ ເອວ ມຄ຺ໂຄ. ນ ຫິ ນິພ຺ພານຄາມີ ມຄ຺ໂຄ ອຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຖີຕິ. ນນຸ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ອິຘ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕທຎ຺ເຎ ຈ ພຫູ ມຄ຺ຄຘມ຺ມາ ອຕ຺ຖີຕິ? ສຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ປນ ສຕິປຏ຺ຐານຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕາ ຕທວິນາຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ຎາຓວີຣິຍາທໂຍ ນິທ຺ເທເສ ຄຫິຕາ. ອຸທ຺ເທເສ ປນ ສຕິຍາ ເອວ ຄຫຓໍ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວເສນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ທ຺ເວຘາປຖຠູໂຕຕິ ອິມິນາ ອິມສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອເນກມຄ຺ຄຕາຠາວໍ ວິຍ ອນິພ຺ພານຄາມິຠາວາຠາວຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ເອເກນາຕິ ອສຫາເຍນ. ອສຫາຍຕາ ຈ ທຸວິຘາ ອຕ຺ຕທຸຕິຍຕາຠາເວນ ວາ, ຍາ ‘‘ວູປກຏ຺ຐກາຍຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຓ຺ຫາທຸຕິຍຕາຠາເວນ ວາ, ຍາ ‘‘ປວິວິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວູປກຏ຺ເຐນ ປວິວິຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິ. ເສຏ຺ໂຐປິ ໂລເກ ‘‘ເອໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ຍາວ ປເຣ ເອກໂຕ ກໂຣສີ’’ຕິອາທີສູຕິ ອາຫ ‘‘ເອກສ຺ສາຕິ ເສຏ຺ຐສ຺ສາ’’ຕິ. ຍທິ ສໍສາຣໂຕ ນິສ຺ສຣຓຏ຺ໂຐ ອຍນຏ຺ໂຐ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນານໍ ສາຘາຣໂຓ ກຖໍ ຠຄວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິອາທິ. ອິມສ຺ມິໍ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຂ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣເຓ, ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ມິໍ ເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເທສນາເຠໂທເຍວ ເຫໂສ, ຍທິທໍ ມຄ຺ໂຄຕິ ວາ ອຍໂນຕິ ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ໂຖ ປເນໂກ’’ຕິ.

ນານາມຸຂຠາວນານຍປ຺ປວຕ຺ໂຕຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິມຸເຂນ ຕຕ຺ຖາປິ ອານາປານາທິມຸເຂນ ຠາວນານເຍນ ປວຕ຺ໂຕ. ເອກາຍນນ຺ຕິ ເອກຄາມິນໍ, ນິພ຺ພານຄາມິນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ອທຸຕິຍຕ຺ຕາ ເສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ເອກ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ເອກຎ຺ຫິ ສຈ຺ຈໍ ນ ທຸຕີຍມຕ຺ຖີ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໘໙໐) ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ ວາ ອສງ຺ຂຕາ ວາ, ວິຣາໂຄ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໓໔; ອິຕິວຸ. ໙໐) ຈ. ຂໂຍ ເອວ ອນ຺ໂຕຕິ ຂຍນ຺ໂຕ, ຊາຕິຍາ ຂຍນ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐວາຕິ ຊາຕິຂຍນ຺ຕທສ຺ສີ. ອວິຠາເຄນ ສພ຺ເພປິ ສຕ຺ເຕ ຫິເຕນ ອນຸກມ຺ປຕີຕິ ຫິຕານຸກມ຺ປີ. ອຕຣິໍສູຕິ ຕຣິໍສຸ. ປຸພ຺ເພຕິ ປຸຣິມກາ ພຸທ຺ຘາ, ປຸພ຺ເພ ວາ ອຕີຕກາເລ.

ຕນ຺ຕິ ຕໍ ເຕສໍ ວຈນໍ, ຕໍ ວາ ກິຣິຍາວຸຕ຺ຕິວາຈກຕ຺ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ນ ຫິ ສງ຺ເຂຍ຺ຍປ຺ປຘານຕາຍ ສຕ຺ຕວາຈິໂນ ເອກ-ສທ຺ທສ຺ສ ກິຣິຍາວຸຕ຺ຕິວາຈກຕາ ອຕ຺ຖິ. ‘‘ສກິມ຺ປິ ອຸທ຺ຘໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໗.໗໒) ວິຍ ‘‘ສກິໍ ອຍໂນ’’ຕິ ອິມິນາ ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ອຕ຺ຖໍ ໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ເອວໍ ປທຕ຺ຖໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ອຸຠຍຖາປີຕິ ປຸຣິມນເຍນ ປຈ຺ຉິມນເຍນ ຈ. ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕມຄ຺ຄສ຺ສ ອເນກວາຣໍ ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ອເນກວາຣມ຺ປິ ອຍຕີຕິ ປຸຣິມນຍສ຺ສ, ອເນກຎ຺ຈສ຺ສ ອຍນໍ ໂຫຕີຕິ ປຈ຺ຉິມນຍສ຺ສ ຈ ປຏິກ຺ເຂໂປ.

ອິມສ຺ມິໍ ປເທຕິ ‘‘ເອກາຍໂນ ອຍໍ ຠິກ຺ຂເວ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວາກ຺ເຍ, ອິມສ຺ມິໍ ວາ ‘‘ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ໂຄ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ສໍສຍຏ຺ຐາເນ. ມິສ຺ສກມຄ຺ໂຄຕິ ໂລກິເຍນ ມິສ຺ສໂກ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ. ວິສຸທ຺ຘິອາທີນໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍເຫຕຸໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອາຈຣິຍຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ມິສ຺ສກມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອາຫ, ອິຕໂຣ ປຣິຍາຍເຫຕຸ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ‘‘ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ໂຄ’’ຕິ.

ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາວາຕິ ‘‘ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍາ’’ຕິ ກາລາໂຣຈນສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ. ເອວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ. ເອວໍ ‘‘ມຘຸຣໍ ອິມໍ ກຸຫິໍ ຉຑ຺ເຑມາ’’ຕິ ອຉຑ຺ເຑນ຺ຕາ ອຸຈ຺ຉຸຠາຣໍ ວິຍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນ ວິຈຣນ຺ຕິ. ອາລຸເຬຕີຕິ ວິລຸຬິໂຕ ອາກຸໂລ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກາຍນມຄ຺ໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸພ຺ພຠາຄສຕິປຏ຺ຐານມຄ຺ໂຄຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຕ຺ເຖ ສິທ຺ເຘ ຕສ຺ເສວ ອລງ຺ກາຣຕ຺ຖໍ ໂສ ປນ ຍສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ໂຄ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຄ຺ຄານຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ’’ຕິອາທິກາ ຄາຖາປິ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄໂຕວ ອາເນຕ຺ວາ ຐປິຕາ.

ນິພ຺ພານຄມນຏ຺ເຐນາຕິ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ເອເຕນາຕິ ນິພ຺ພານຄມນໍ, ໂສ ເອວ ອວິປຣີຕສຠາວຕາຍ ອຕ຺ໂຖ, ເຕນ ນິພ຺ພານຄມນຏ຺ເຐນ, ນິພ຺ພານາຘິຄມຸປາຍຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຄ຺ຄນີຍຏ຺ເຐນາຕິ ຄເວສິຕພ຺ພຕາຍ, ‘‘ຄມນີຍຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣາຄາທີຫີຕິ. ອິມິນາ ຣາຄໂທສໂມຫານໍເຍວ ຄຫຓໍ ‘‘ຣາໂຄ ມລໍ, ໂທໂສ ມລໍ, ໂມໂຫ ມລ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໙໒໔) ວຈນໂຕ. ‘‘ອຠິຊ຺ຌາວິສມໂລຠາທີຫີ’’ຕິ ປນ ອິມິນາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຸປກ຺ກິເລສານໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ເຕ ວິສຸໍ ອຸທ຺ຘຏາ. ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ເອກນ຺ຕິກຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ກາມໍ ‘‘ວິສຸທ຺ຘິຍາ’’ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາ, ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ ເອວ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູປມລວເສນ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ເກວລໍ ອຏ຺ຐກຖາວຈນເມວ, ອຖ ໂຂ ອິທເມຕ຺ຖ ອາຫຈ຺ຈຠາສິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ສາ ປນາຍໍ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ ສິຊ຺ຌມານາ ຍສ຺ມາ ໂສກາທີນໍ ອນຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ໂສຈນໍ ຎາຕິພ຺ຍສນາທິນິມິຕ຺ຕໍ ເຈຕໂສ ສນ຺ຕາໂປ ອນ຺ໂຕນິຊ຺ຌານໍ ໂສໂກ. ຎາຕິພ຺ຍສນາທິນິມິຕ຺ຕເມວ ໂສກາຘິກຕາຍ ‘‘ກຫໍ, ເອກປຸຕ຺ຕກ, ກຫໍ, ເອກປຸຕ຺ຕກາ’’ຕິ ປຣິເທວວເສນ ລປນໍ ປຣິເທໂວ, ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໍ ອິຘ ສມຕິກ຺ກໂມຕິ ອາຫ ‘‘ປຫານາຍາ’’ຕິ. ຕໍ ປນສ຺ສ ສມຕິກ຺ກມາວຫຕໍ ນິທສ຺ສນວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ປຸພ຺ເພ ຕໍ ວິໂສເຘຫີຕິ ອຕີເຕສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສວິໂສຘນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຉາຕິ ປຣໂຕ. ເຕຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ. ມາຫູຕິ ມາ ອຫຸ. ກິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ຣາຄາທິກິຎ຺ຈນໍ. ເອເຕນ ອນາຄເຕສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ສໍກິເລສວິໂສຘນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຊ຺ເຌຕິ ຕທຸຠຍເວມຊ຺ເຌ. ໂນ ເຈ ຄເຫສ຺ສສີຕິ ນ ອຸປາທິຍິສ຺ສສິ ເຈ. ເອເຕນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຂນ຺ຘປພນ຺ເຘ ອຸປາທານປ຺ປວຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອຸປສນ຺ໂຕ ຈຣິສ຺ສສີຕິ ເອວໍ ອທ຺ຘຕ຺ຕຍຄຕສໍກິເລສວິໂສຘເນ ສຕິ ນິພ຺ພຸຕສພ຺ພປຣິຬາຫຕາຍ ອຸປສນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສສີຕິ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ຄາຖໍ ນິຏ຺ຐເປສິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມໍ ຄາຖ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ປຸຕ຺ຕາຕິ ໂອຣສາ, ອຎ຺ເຎປິ ວາ ເຍ ເກຈິ. ປິຕາຕິ ຊນໂກ. ພນ຺ຘວາຕິ ຎາຕກາ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ປຸຕ຺ຕາ ວາ ປິຕາ ວາ ພນ຺ຘວາ ວາ ອນ຺ຕເກນ ມຈ຺ຈຸນາ ອຘິປນ຺ນສ຺ສ ອຠິຠູຕສ຺ສ ມຣຓໂຕ ຕາຓາຍ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນຕ຺ຖິ ຎາຕີສຸ ຕາຓຕາຕິ. ນ ຫິ ຎາຕີນໍ ວເສນ ມຣຓໂຕ ອາຣກ຺ຂາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ປຏາຈາເຣ ‘‘ອຸໂຠ ປຸຕ຺ຕາ ກາລກຕາ’’ຕິອາທິນາ (ອປ. ເຖຣີ ໒.໒.໔໙໘) ມາ ນິຣຕ຺ຖກໍ ປຣິເທວິ, ຘມ຺ມໍເຍວ ປນ ຍາຖາວໂຕ ປສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ຍຖານຸໂລມໍ ປວຕ຺ຕິຕາຍ ສາມຸກ຺ກໍສິກາຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ປຣິໂຍສາເນ ສຫສ຺ສນຍປຏິມຓ຺ຑິເຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ກຖໍ ປນາຍໍ ສຕິປຏ຺ຐານມຄ຺ຄວເສນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສີຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ນ ຫິ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານກຖາຍ ວິນາ ສາວການໍ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄໂມ ອຕ຺ຖິ. ‘‘ອິມໍ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາ’’ຕິ ປນ ອິທໍ ໂສກວິໂນທນວເສນ ປວຕ຺ຕິຕາຍ ຄາຖາຍ ປຐມໍ ສຸຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອສ ນໂຍ ອິຕຣຄາຖາຍປິ. ຠາວນາຕິ ປຎ຺ຎາຠາວນາ. ສາ ຫິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຣູປາທີນໍ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ອນຸປສ຺ສນາປິ ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາ, ຕສ຺ມາ. ເຕປີຕິ ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ຕປຏາຈາຣາ.

ປຎ຺ຈສເຕ ໂຈເຣຕິ ສຕສຕໂຈຣປຣິວາເຣ ປຎ຺ຈ ໂຈເຣ ປຏິປາຏິຍາ ເປເສສິ. ເຕ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປຣິເຍສນ຺ຕາ ອນຸກ຺ກເມນ ເຖຣສ຺ສ ສມີເປ ສມາຄຈ຺ຉິໍສຸ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິໍສູ’’ຕິ. ເວທນໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຖຣສ຺ສ ຫິ ສີລໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ສຸປຣິສຸທ຺ຘໍ ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸຬາຣໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ອູຣຸຏ຺ຐິເຠທຊນິຕໍ ທຸກ຺ຂເວທນໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠສິ. ປາທານີຕິ ປາເທ. ສຎ຺ຎເປສ຺ສາມີຕິ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ອຑ຺ຑິຍາມີຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉາມິ. ຫຣາຍາມີຕິ ລຊ຺ຊາມິ. ວິປສ຺ສິສນ຺ຕິ ສມ຺ມສິໍ.

ປຈລາຍນ຺ຕານນ຺ຕິ ປຈລາຍນໍ ນິທ຺ທໍ ອຸປຄຕານໍ. ວຕສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ຘຸຕຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ. ປມາທນ຺ຕິ ປຈລາຍນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ໂອຣຸທ຺ຘມານໂສຕິ ອຸປຣຸທ຺ຘອຘິຈິຕ຺ໂຕ. ປຎ຺ຊຣສ຺ມິນ຺ຕິ ສຣີເຣ. ສຣີຣຎ຺ຫິ ນ຺ຫາຣຸສມ຺ພນ຺ຘອຏ຺ຐິສງ຺ຆາຕຕາຍ ອິຘ ‘‘ປຎ຺ຊຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປີຕວຓ຺ຓາຍ ປຏາກາຍ ປຣິຫຣຓໂຕ ມລ຺ລຍຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕກຕາຍ ຈ ປີຕມລ຺ໂລ. ຕີສຸ ຣຊ຺ເຊສູຕິ ປຓ຺ຑຸໂຈຬໂຄຬຣຊ຺ເຊສຸ. ມລ຺ລາ ສີຫຬທີເປ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປໍ ອາຄມ຺ມ. ຕໍເຍວ ອງ຺ກຸສໍ ກຕ຺ວາຕິ ‘‘ຣູປາທໂຍ ‘ມມາ’ຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພາ’’ຕິ ນ ຕຸມ຺ຫາກວຄ຺ເຄນ (ສໍ. ນິ. ໓.໓໓-໓໔) ປກາສິຕມຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕມຕ຺ຕຫຕ຺ຖິໂນ ອງ຺ກຸສໍ ກຕ຺ວາ. ຊຓ຺ຓຸເກຫິ ຈງ຺ກມຕິ ‘‘ນິສິນ຺ເນ ນິທ຺ທາຍ ອວສໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ. ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ສຜລຕາປເວທນມຸເຂນ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ. ຠາສິຕນ຺ຕິ ວຈນໍ. ກສ຺ສ ປນ ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ,ສພ຺ພໂລກຄ຺ຄວາທິໂນ’’ຕິ. ນ ຕຸມ຺ຫາກນ຺ຕິອາທິ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາຣທສ຺ສນໍ. ຕຍິທໍ ເມ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕວູປສມກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ ວຕາ’’ຕິ ຄາຖໍ ອາຫຣິ. ເຕນ ອິທານາຫໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ຂເຓ ຂເຓ ຠງ຺ຄສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂຣຄສ຺ສ ອຠາເວນ ອໂຣໂຄ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອສ຺ສາຕິ ສກ຺ກສ຺ສ. ອຸປປຕ຺ຕີຕິ ເທວູປປຕ຺ຕິ. ປຸນປາກຕິກາວ ອໂຫສິ ສກ຺ກຠາເວເນວ ອຸປປນ຺ນຕ຺ຕາ. ສຸພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ເອວໍ ນາໂມ. ອຈ຺ຉຣານໍ ນິຣຍູປປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ຕໂຕ ປຠຸຕິ ສຕຕໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ນິຈ຺ຈໍ ອຸຕ຺ຣສ຺ຕມິທໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຣສ຺ຕນ຺ຕິ ສນ຺ຕສ຺ຕໍ ຠີຕໍ. ອຸພ຺ພິຄ຺ຄນ຺ຕິ ສໍວິຄ຺ຄໍ. ອຸຕ຺ຣສ຺ຕນ຺ຕິ ວາ ສໍວິຄ຺ຄໍ. ອຸພ຺ພິຄ຺ຄນ຺ຕິ ຠຍວເສນ ສຫ ກາເຍນ ສຎ຺ຈລິຕໍ. ອນຸປ຺ປນ຺ເນສູຕິ ອນາຄເຕສຸ. ກິຈ຺ເຉສູຕິ ທຸກ຺ເຂສຸ. ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ຠາວີທຸກ຺ຂປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປ຺ປຕິເຕສູຕິ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ເຉສູຕິ ໂຍຊນາ, ຕທາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາຣສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນທຸກ຺ຂນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ໂພຊ຺ຌາຕິ ໂພຘິໂຕ, ອຣິຍມຄ຺ຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣາຕິ ຈ ປທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ໂພຘິໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ຕປສາຕິ ຕໂປກມ຺ມໂຕ. ເຕນ ມຄ຺ຄາຘິຄມສ຺ສ ອຸປາຍຠູຕໍ ຘຸຕງ຺ຄເສວນາທິສລ຺ເລຂປຏິປທໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣາຕິ ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສໍວຣຓໂຕ. ເອເຕນ ສຕິສໍວຣສີເສນ ສພ຺ພມ຺ປິ ສໍວຣສີລໍ, ລກ຺ຂຓຫາຣນເຍນ ວາ ສພ຺ພມ຺ປິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ພນິສ຺ສຄ຺ຄາຕິ ສພ຺ພຸປຘິນິສ຺ສຊ຺ຊນໂຕ ສພ຺ພກິເລສປ຺ປຫານໂຕ. ກິເລເສສຸ ຫິ ນິສ຺ສຏ຺ເຐສຸ ກມ຺ມວຏ຺ຏໍ ວິປາກວຏ຺ຏຎ຺ຈ ນິສ຺ສຏ຺ຐເມວ ໂຫຕີຕິ. ໂສຕ຺ຖິນ຺ຕິ ເຂມໍ ອນຸປທ຺ທວຕໍ.

ຎາຍຕິ ນິຈ຺ຉເຍນ ກມຕິ ນິພ຺ພານໍ, ຕໍ ວາ ຎາຍຕິ ປຏິວິຊ຺ຌີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ຎາໂຍ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄຕິ ອາຫ ‘‘ຎາໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ. ຕຓ຺ຫາວານວິຣຫິຕຕ຺ຕາຕິ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕວານວິວິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕຓ຺ຫາ ຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ຂນ຺ຘໍ, ກມ຺ມຸນາ ວາ ຜລໍ, ສຕ຺ເຕຫິ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວິນຕິ ສໍສິພ຺ພຕີຕິ ວານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຍິທໍ ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ວານໍ, ນ ວາ ເອຕສ຺ມິໍ ອຘິຄເຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວານນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ, ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ. ປຣປຈ຺ຈເຍນ ວິນາ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂຕາຍາ’’ຕິ.

ນນຸ ‘‘ວິສຸທ຺ຘິຍາ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິຍາ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ວິສຸທ຺ຘິຄ຺ຄຫເຓເນເວຕ຺ຖ ໂສກສມຕິກ຺ກມາທໂຍປິ ຄຫິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ປຸນ ກສ຺ມາ ຄຫິຕາຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາສນຍຸຕ຺ຕິໂກວິເທຕິ ສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິລກ຺ຂຓາຍໍ ຘມ຺ມນີຕິຍໍ ເຉເກ. ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຎາເປຕີຕິ ເຍ ເຍ ໂພຘເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລາ ສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣາທິວເສນ ຍຖາ ຍຖາ ໂພເຘຕພ຺ພາ, ອຕ຺ຕໂນ ເທສນາວິລາເສນ ຠຄວາ ເຕ ເຕ ຕຖາ ຕຖາ ໂພເຘນ຺ໂຕ ຕໍ ຕມຕ຺ຖໍ ຎາເປຕິ. ຕໍ ຕໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິໍ ອຄເຓນ຺ໂຕ ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ. ນ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິຎາປກາທິສາຘນີຍວຈນາຕິ. ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ຊາຍຕິ, ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕໂສກປຣິເທວສ຺ສ ນ ກທາຈິ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ ອຕ຺ຖິ ໂສກປຣິເທວສມຕິກ຺ກມມຸເຂເນວ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິຍາ ອິຊ຺ຌນໂຕ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກເມນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂທມນສ຺ສປຈ຺ຈເຍຫິ ທຸກ຺ຂຘມ຺ເມຫິ ປຸຏ຺ຐໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ໂສກາທໂຍ ອຠິຠວນ຺ຕິ, ປຣິຎ຺ຎາເຕສຸ ຈ ເຕສຸ ເຕ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກໂມ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄເມນາ’’ຕິ. ຎາຍສ຺ສາຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສ຺ສ ຕຕິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ. ຕທຘິຄເມນ ຫິ ຍຖາກ຺ກມໍ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ. ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມຍສຫຠາວີປິ ອິຕຣາຠິສມໂຍ ຕທວິນາຠາວໂຕ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມຍເຫຕຸໂກ ວິຍ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ຎາຍສ຺ສາຘິຄໂມ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາ’’ຕິ. ຜລຎາເຓນ ວາ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາ’’ຕິ. ສມ຺ປທານວຈນຎ຺ເຈຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ວຓ຺ຓຠຓນນ຺ຕິ ປສໍສາວຈນໍ. ຕຍິທໍ ນ ອິເຘວ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ສຕ຺ຖາ ອກາສິເຍວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍເຖວ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖອາທິມ຺ຫິ ກລ຺ຍາຓໍ, ອາທິ ວາ ກລ຺ຍາຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສາຕ຺ຖໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ສີລາທິປຎ຺ຈຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘປາຣິປູຣິໂຕ ອຸປເນຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວາ ຈ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ນິຣຸປກ຺ກິເລສໂຕ ອປເນຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວາ ຈ ປຣິສຸທ຺ຘໍ. ເສຏ຺ຐຈຣິຍຠາວໂຕ ສາສນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຎ຺ຈ ໂວ ປກາເສສ຺ສາມີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໔໗) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຣິຍວໍສາຕິ ອຣິຍານໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ວໍສາ ປເວຓິໂຍ. ອຄ຺ຄຎ຺ຎາຕິ ‘‘ອຄ຺ຄາ’’ຕິ ຊານິຕພ຺ພາ ສພ຺ພວໍເສຫິ ເສຏ຺ຐຠາວໂຕ. ຣຕ຺ຕຎ຺ຎາຕິ ‘‘ຈິຣຣຕ຺ຕາ’’ຕິ ຊານິຕພ຺ພາ. ວໍສຎ຺ຎາຕິ ‘‘ພຸທ຺ຘາທີນໍ ວໍສາ’’ຕິ ຊານິຕພ຺ພາ. ໂປຣາຓາຕິ ປຸຣາຕນາ ອນຘຸນາຕນຕ຺ຕາ. ອສໍກິຓ຺ຓາຕິ ອວິກິຓ຺ຓາ ອນປນີຕາ. ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພາຕິ ‘‘ກິໍ ອິເມຫີ’’ຕິ ອຣິເຍຫິ ນ ອປນີຕປຸພ຺ພາ. ນ ສໍກີຍນ຺ຕີຕິ ອິທານິປິ ເຕຫິ ນ ອປນີຍນ຺ຕິ. ນ ສໍກີຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອນາຄເຕປິ ເຕຫິ ນ ອປນີຍິສ຺ສນ຺ຕິ. ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐາ…ເປ… ວິຎ຺ຎູຫີຕິ ເຍ ໂລເກ ວິຎ຺ຎູ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ເຕຫິ ອປຈ຺ຈກ຺ຂຕາ ອນິນ຺ທິຕາ, ອຄຣຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສຸທ຺ຘິຍາຕິອາທີຫີຕິ ວິສຸທ຺ຘິອາທິທີປເນຫິ. ປເທຫີຕິ ວາກ຺ເຍຫິ, ວິສຸທ຺ຘິອຕ຺ຖຕາທິເຠທຠິນ຺ເນຫິ ວາ ຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາເສຫິ.

ອຸປທ຺ທເວຕິ ອນຕ຺ເຖ. ວິສຸທ຺ຘິນ຺ຕິ ວິສຸຊ຺ຌນໍ ສໍກິເລສປ຺ປຫານໍ. ວາຈຸຄ຺ຄຕກຣຓໍ ອຸຄ຺ຄໂຫ. ປຣິຍາປຸຓນໍ ປຣິຈໂຍ. ອຕ຺ຖສ຺ສ ຫທເຍ ຐປນໍ ຘາຣຓໍ. ປຣິວຕ຺ຕນໍ ວາຈນໍ. ຄນ຺ຘາຣໂກຕິ ຄນ຺ຘາຣເທເສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ປໂຫນ຺ຕີຕິ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ອນິຍ຺ຍານມຄ຺ຄາຕິ ມິຈ຺ຉາມຄ຺ຄາ, ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍຕານິຍຕມຄ຺ຄາປິ ວາ. ສຸວຓ຺ຓນ຺ຕິ ກູຏສຸວຓ຺ຓມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຓີຕິ ກາຈມຓິປິ. ມຸຕ຺ຕາຕິ ເວຬຸຊາປິ. ປວາຬນ຺ຕິ ປລ຺ລໂວປິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຣຕ຺ຕຊມ຺ພຸນທາທິປເທຫິ ເຕ ວິເສສິຕາ.

ນ ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາຕິ (ສໍ. ນິ. ຏີ. ໒.໕.໓໖໗; ທີ. ນິ. ຏີ. ໒.໓໗໓) ອິຘາຘິປ຺ເປຕກາຍາທີນໍ ເວທນາທິສຠາວຕ຺ຕາຠາວາ, ກາຍເວທນາຈິຕ຺ຕວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຕຠູມກຘມ຺ມສ຺ສ ວິສຸໍ ວິປລ຺ລາສວຕ຺ຖນ຺ຕຣຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຈ ເຫຏ຺ຐາຄຫເຓສຸ ວິປລ຺ລາສວຕ຺ຖູນໍ ອນິຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຎ຺ຈມສ຺ສ ປນ ວິປລ຺ລາສວຕ຺ຖຸໂນ ອຠາວາ ‘‘ນ ອຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອາຣມ຺ມຓວິຠາເຄນ ເຫຕ຺ຖ ສຕິປຏ຺ຐານວິຠາໂຄຕິ. ຕໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານາຕິ ສຕິປຏ຺ຐານສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣທສ຺ສນໍ, ນ ອິຘ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຕິປຏ຺ຐານສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖທສ຺ສນນ຺ຕິ. ອາທີສຸ ຫິ ສຕິໂຄຈໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ຜສ຺ສສມຸທຍາ ເວທນານໍ ສມຸທໂຍ, ນາມຣູປສມຸທຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ມນສິກາຣສມຸທຍາ ຘມ຺ມານໍ ສມຸທໂຍ’’ຕິ ສຕິປຏ຺ຐານາຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ສຕິໂຄຈຣານໍ ປກາສເກ ສຸຕ຺ຕປເທເສ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວໍ ປຏິສມ຺ຠິທາປາຬິຍມ຺ປິ (ປຏິ. ມ. ໓.໓໔) ອວເສສປາຬິປ຺ປເທສທສ຺ສນຕ຺ໂຖ ອາທິ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສຕິຍາ ປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສຕິຍາ ປຕິຏ຺ຐາຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ. ທານາທີນິ ສຕິຍາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຣູປາທີນິ ກສິຓາທີນິ ຈ ສຕິຍາ ຐານໍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕໍນິວາຣຓຕ຺ຖມາຫ ‘‘ປຘານໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ. ປ-ສທ຺ໂທ ຫິ ອິຘ ‘‘ປຓີຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໔ ຕິກມາຕິກາ) ວິຍ ປຘານຕ຺ຖທີປໂກຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຣິໂຍຕິ ອຣິຍໍ ສພ຺ພສຕ຺ຕເສຏ຺ຐໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘມາຫ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສຬາຍຕນວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໓.໓໑໑). ສຸຕ຺ເຕກເທເສນ ຫິ ສຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ –

‘‘ຕໂຍ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຍທຣິໂຍ…ເປ… ມຣຫຕີຕິ ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ເຈຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອນຸກມ຺ປໂກ ຫິເຕສີ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ອິທໍ ໂວ ຫິຕາຍ ອິທໍ ໂວ ສຸຂາຍາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ສາວກາ ນ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ, ນ ໂສຕໍ ໂອທຫນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ, ໂວກ຺ກມ຺ມ ຈ ສຕ຺ຖຸສາສນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ນ ເຈວ ອນຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອນຕ຺ຕມນຕໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ອນວສ຺ສຸໂຕ ຈ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐມໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ, ຍທຣິໂຍ…ເປ… ອຣຫຕິ.

ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖາ…ເປ… ອິທໍ ໂວ ສຸຂາຍາຕິ. ຕສ຺ສ ເອກຈ຺ເຈ ສາວກາ ນ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ…ເປ… ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ສາວກາ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ…ເປ… ນ ຈ ໂວກ຺ກມ຺ມ ສຕ຺ຖຸສາສນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ນ ເຈວ ອນຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອນຕ຺ຕມນຕໍ ປຏິສໍເວເທຕິ, ນ ເຈວ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອຕ຺ຕມນຕໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ອນຕ຺ຕມນຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຕມນຕຎ຺ຈ ຕທຸຠຍໍ ອຠິນິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຸເປກ຺ຂໂຕ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິຍໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ…ເປ… ອຣຫຕິ.

ປຸນ ຈປຣໍ…ເປ… ສຸຂາຍາຕິ. ຕສ຺ສ ສາວກາ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ…ເປ… ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອຕ຺ຕມໂນ ເຈວ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕມນຕຎ຺ຈ ປຏິສໍເວເທຕິ, ອນວສ຺ສຸໂຕ ຈ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິຍໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ…ເປ… ອຣຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໑໑) –

ເອວໍ ປຏິຆານຸນເຍຫິ ອນວສ຺ສຸຕຕາ, ນິຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິຕາຍ ຕທຸຠຍວີຕິວຕ຺ຕຕາ ‘‘ສຕິປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ຫິ ນິຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິຕາ ໂຫຕິ ອາເວຓິກຘມ຺ມຠາວໂຕ, ນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາທີນໍ. ປ-ສທ຺ໂທ ອາຣມ຺ຠໍ ໂຊເຕຕິ, ອາຣມ຺ໂຠ ຈ ປວຕ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ປວຕ຺ຕຍິຕພ຺ພໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ສຕິຍາ ກຣຓຠູຕາຍ ປຏ຺ຐານໍ ປຏ຺ຐເປຕພ຺ພໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ. ອນ-ສທ຺ໂທ ຫິ ພຫຸລວຈເນນ ກມ຺ມຕ຺ໂຖປິ ໂຫຕີຕິ.

ຕຖາສ຺ສ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ໂຖປິ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ ປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປ-ສທ຺ໂທ ຠູສຕ຺ຖວິສິຏ຺ຐໍ ປກ຺ຂນ຺ຘນໍ ທີເປຕີຕິ ‘‘ໂອກ຺ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ປຸນ ຠາວຕ຺ຖໍ ສຕິ-ສທ຺ທໍ ປຏ຺ຐານ-ສທ຺ທຎ຺ຈ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕນ ປຸຣິມວິກປ຺ເປ ສຕິ-ສທ຺ໂທ ປຏ຺ຐານ-ສທ຺ໂທ ຈ ກຕ຺ຖຸອຕ຺ໂຖຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ສຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ຈິຣກຕສ຺ສ ຈິຣຠາສິຕສ຺ສ ຈ ອນຸສ຺ສຣຓຏ຺ເຐນ. ອິທນ຺ຕິ ຍໍ ‘‘ສຕິເຍວ ສຕິປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ຕປເທເສ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

ຍທິ ເອວນ຺ຕິ ຍທິ ສຕິ ເອວ ສຕິປຏ຺ຐານໍ, ສຕິ ນາມ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກສ຺ມາ ‘‘ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ ພຫຸວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຕິພຫຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ຍທິ ພຫຸກາ ເອຕາ ສຕິໂຍ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ເອກວຈນນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ມຄ຺ຄຏ຺ເຐນາຕິ ນິຍ຺ຍານຏ຺ເຐນ. ນິຍ຺ຍານິໂກ ຫິ ມຄ຺ຄຘມ຺ໂມ, ເຕເນວ ນິຍ຺ຍານິກຠາເວນ ເອກຕ຺ຕຸປຄໂຕ ເອກນ຺ຕໂຕ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຕ຺ຖິເກຫິ ຈ ຕທຕ຺ຖໍ ມຄ຺ຄີຍຕີຕິ ອຕ຺ຕນາວ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕສ຺ໂສປິ ເຈຕາຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘາປິ ຈ ເອຕາ ສຕິໂຍ. ອປຣຠາເຄຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ. ກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ກາຍາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ສຸຠສຎ຺ຎາທິວິຘມເນນ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສກິໍເຍວ ຕຕ຺ຖ ຈຕຸພ຺ພິຘສ຺ສປິ ວິປລ຺ລາສສ຺ສ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຫານກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຈຕຸພ຺ພິຘກິຈ຺ຈສາຘເນເນວ ເຫຕ຺ຖ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສ. ເອວຎ຺ຈ ສຕີຕິ ມຄ຺ຄຏ຺ເຐນ ເອກຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ເອກວຈເນນ ອາຣມ຺ມຓເຠເທນ ຈຕຸພ຺ພິຘຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ສຕິວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ວຈນານຸສນ຺ຘິນາ ‘‘ເອກາຍໂນ ອຍ’’ນ຺ຕິອາທິກາ ເທສນາ ສານຸສນ຺ຘິກາວ, ນ ອນນຸສນ຺ຘິກາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ນິທສ຺ສເນນ ປຏິປາເທຕຸໍ ‘‘ມາຣເສນປ຺ປມທ຺ທນ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕປທໍ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໒໔) ອາເນຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິນາ ນິທສ຺ສນໍ ສໍສນ຺ເທຕິ. ຕສ຺ມາຕິອາທິ ນິຄມນໍ.

ວິເສສໂຕ ກາໂຍ ຈ ເວທນາ ຈ ອສ຺ສາທສ຺ສກາຣຓນ຺ຕິ ຕປ຺ປຫານຕ຺ຖໍ ເຕສຸ ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖູສຸ ໂອຬາຣິກສຸຂຸເມສຸ ອສຸຠທຸກ຺ຂຠາວທສ຺ສນານິ ມນ຺ທຕິກ຺ຂປຎ຺ເຎຫິ ຕຓ຺ຫາຈຣິເຕຫິ ສຸກຣານີຕິ ຕານິ ເຕສໍ ‘‘ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ ຕຖາ ‘‘ນິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຠິນິເວສວຕ຺ຖຸຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ວິເສສກາຣເຓສຸ ຈິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ອນິຈ຺ຈານຕ຺ຕຕາທສ຺ສນານິ ສຣາຄາທິວເສນ ສຎ຺ຎາຜສ຺ສາທິວເສນ ນີວຣຓາທິວເສນ ຈ ນາຕິປ຺ປເຠທອຕິປ຺ປເຠທຄເຕສຸ ເຕສຸ ຕປ຺ປຫານຕ຺ຖໍ ມນ຺ທຕິກ຺ຂປຎ຺ຎານໍ ທິຏ຺ຐິຈຣິຕານໍ ສຸກຣານີຕິ ເຕສໍ ຕານິ ‘‘ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ຈິຕ຺ຕຘມ຺ມານມ຺ປິ ຕຓ຺ຫາຍ ວຕ຺ຖຸຠາໂວ ສມ຺ຠວຕິ, ຕຖາ ກາຍເວທນານມ຺ປິ ທິຏ຺ຐິຍາຕິ ສຕິປິ ເນສໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຍາ ວຕ຺ຖຸຠາເວ ໂຍ ຍສ຺ສ ສາຕິສຍປຈ຺ຈໂຍ, ຕໍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎສມຖຍານິໂກ ໂອຬາຣິກາຣມ຺ມຓໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ເວທນໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ໂອຬາຣິກາຣມ຺ມເຓ ອສຓ຺ຐຫນໂຕ’’ຕິ. ວິປສ຺ສນາຍານິກສ຺ສ ປນ ສຸຂຸເມ ຈິຕ຺ເຕ ຘມ຺ເມສຸ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ຈິຕ຺ຕຘມ຺ມານຸປສ຺ສນານໍ ມນ຺ທຕິກ຺ຂປຎ຺ຎາວິປສ຺ສນາຍານິການໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ເຕສໍ ຕຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ-ສທ຺ທສ຺ສ ‘‘ປຫານຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ໂຍຊນາ. ປຣໂຕ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວນໂຍ. ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ສວິເສສາ ກາເຍ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ວິເສເສນ ກາໂຍ ກາໂມຆສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ, ຠເວສຸ ສຸຂຄ຺ຄຫຓວເສນ ຠວສ຺ສາໂທ ໂຫຕິ ຠໂວຆສ຺ສ ເວທນາ ວຕ຺ຖຸ, ສນ຺ຕຕິຆນຄຫຓວເສນ ວິເສສໂຕ ຈິຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕາຠິນິເວໂສ ໂຫຕີຕິ ທິຏ຺ໂຐຆສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸ, ຘມ຺ເມສຸ ວິນິພ຺ໂຠຄສ຺ສ ທຸກ຺ກຣຕ຺ຕາ ຘມ຺ມານໍ ຘມ຺ມມຕ຺ຕຕາຍ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌຕ຺ຕາ ສມ຺ໂມໂຫ ໂຫຕີຕິ ອວິຊ຺ໂຊຆສ຺ສ ຘມ຺ມາ ວຕ຺ຖຸ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ປຫານຕ຺ຖໍ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ວຸຕ຺ຕາ.

ຍທຄ຺ເຄນ ຈ ກາໂຍ ກາໂມຆສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ, ຕທຄ຺ເຄນ ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ຖສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ, ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ປຏິຆານຸສໂຍ ອນຸເສຕີຕິ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຠູຕາ ເວທນາ ວິເສເສນ ພ຺ຍາປາທກາຍຄນ຺ຖສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ, ຈິຕ຺ເຕ ນິຈ຺ຈຄ຺ຄຫຓວເສນ ສສ຺ສຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສີເລນ ສຸທ຺ຘີຕິອາທິ ປຣາມສນໍ ໂຫຕີຕິ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸ, ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉເທນ ຠູຕໍ ຠູຕໂຕ ອປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຠວວິຠວທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາໂຕ ອິທໍສຈ຺ຈາຠິນິເວໂສ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມາ ວຕ຺ຖຸ, ສຸຂເວທນາສ຺ສາທວເສນ ປຣໂລກນິຣເປກ຺ໂຂ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ປຣາມາສໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ທິຏ຺ຐຸປາທານສ຺ສ ເວທນາ ວຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕຕິຆນຄຫຓວເສນ ສຣາຄາທິຈິຕ຺ເຕ ສມ຺ໂມໂຫ ໂຫຕີຕິ ໂມຫາຄຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸ, ຘມ຺ມສຠາວານວໂພເຘນ ຠຍໍ ໂຫຕີຕິ ຠຍາຄຕິຍາ ຘມ຺ມາ ວຕ຺ຖຸ. ເຍ ປເນຕ຺ຖ ອວຸຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວຕ຺ຖຸຠາໂວ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ໂອເຆສຸ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວ ໂຍຄາສເວສຸປິ ໂຍຊນາ ອຕ຺ຖໂຕ ອຠິນ຺ນຕ຺ຕາ. ຕຖາ ປຐໂມຆຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖຄນ຺ຖໂຍຊນາຍ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວ ກາຍຈິຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອິຕຣູປາທານວຕ຺ຖຸຕາ ໂຍຊນາ, ຕຖາ ກາໂມຆພ຺ຍາປາທກາຍຄນ຺ຖໂຍຊນາຍ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວ ກາຍເວທນານໍ ຉນ຺ທໂທສາຄຕິ ວຕ຺ຖຸຕາ ໂຍຊນາ ວາ.

‘‘ອາຫາຣສມຸທຍາ ກາຍສມຸທໂຍ, ຜສ຺ສສມຸທຍາ ເວທນາສມຸທໂຍ, (ສໍ. ນິ. ໕.໔໐໘) ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໖; ອຸທາ. ໑; ວິຠ. ໒໒໕) ວຈນໂຕ ກາຍາທີນໍ ສມຸທຍຠູຕາ ກພຬີກາຣາຫາຣຜສ຺ສມໂນສຎ຺ເຈຕນາວິຎ຺ຎາຓາຫາຣາ ກາຍາທິປຣິຊານເນນ ປຣິຎ຺ຎາຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸພ຺ພິຘາຫາຣປຣິຎ຺ຎຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ປກຣຓນໂຍຕິ ເນຕ຺ຕິປກຣຓວເສນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕສໍວຓ຺ຓນານໂຍ.

ສຣຓວເສນາຕິ ກາຍາທີນໍ ກຸສລາທິຘມ຺ມານຎ຺ຈ ອຸປຘາຣຓວເສນ. ສຣນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ເອຕາຍາຕິ ສຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ເອກຕ຺ເຕ ເອກສຠາເວ ນິພ຺ພາເນ ສໂມສຣຓໍ ສມາຄໂມ ເອກຕ຺ຕສໂມສຣຓໍ. ເອຕເທວ ຫິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກນິພ຺ພານປເວສເຫຕຸຠູຕາ ວາ ສມານຕາ ເອໂກ ສຕິປຏ຺ຐານສ຺ສ ຠາໂວ ເອກຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ສໂມສຣຓໍ ຕໍສຠາຄຕາ ເອກຕ຺ຕສໂມສຣຓໍ. ເອກນິພ຺ພານປເວສເຫຕຸຠາວໍ ປນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ສຣເຓກຕ຺ຕສໂມສຣຓານິ ສເຫວ ສຕິປຏ຺ຐາເນກຠາວສ຺ສ ກາຣຓຕ຺ເຖນ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ, ປຸຣິມສ຺ມິໍ ວິສຸໍ. ສຣຓວເສນາຕິ ວາ ‘‘ຄມນວເສນາ’’ຕິ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ຕເທວ ຄມນໍ ສໂມສຣຓນ຺ຕິ, ສໂມສຣເຓ ວາ ສຕິສທ຺ທຕ຺ຖວເສນ ອວຸຈ຺ຈມາເນ ຘາຣຓຕາວ ສຕີຕິ ສຕິສທ຺ທຕ຺ຖນ຺ຕຣາຠາວາ ປຸຣິມໍ ສຕິຠາວສ຺ສ ກາຣຓໍ, ປຈ຺ຉິມໍ ເອກຠາວສ຺ສາຕິ ນິພ຺ພານສໂມສຣເຓປິ ສຫິຕາເນວ ຕານິ ສຕິປຏ຺ຐາເນກຠາວສ຺ສ ກາຣຓານິ ວຸຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຈຸທ຺ທສວິເຘນ,ນວວິເຘນ, ໂສຬສວິເຘນ, ປຎ຺ຈວິເຘນາຕິ ອິທໍ ອຸປຣິ ປາຬິຍໍ (ມ. ນິ. ໑.໑໐໗) ອາຄຕານໍ ອານາປານປພ຺ພາທີນໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕສໍ ປນ ອນ຺ຕຣເຠທວເສນ ຕທນຸຄຕເຠທວເສນ ຈ ຠາວນາຍ ອເນກວິຘຕາ ລພ຺ຠຕິເຍວ. ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ອຸຏ຺ຐານກຠຓ຺ຑສທິສຕາ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິຕໍຕໍສຕິປຏ຺ຐານຠາວນານຸຠາວສ຺ສ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

‘‘ໂຄຈເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຖ ສເກ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ທີ. ນິ. ໓.໘໐; ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໒) ຠິກ຺ຂຸໂຄຈຣາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ, ຍທິທໍ ກາຍານຸປສ຺ສນາທໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທິນາ ຠິກ຺ຂຸໍ ທສ຺ເສຕິ, ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ຕໍ ນິຍມໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸຠາວທສ຺ສນໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖຸ ຈຣິຍານຸວິຘາຍກຕ຺ຕາ ສກລສາສນສມ຺ປຏິຄ຺ຄາຫກຕ຺ຕາ ຈ ສພ຺ພປ຺ປກາຣາຍ ອນຸສາສນິຍາ ຠາຊນຠາໂວ.

ສມໍ ຈເຣຍ຺ຍາຕິ ກາຍາທິວິສມຈຣິຍໍ ປຫາຍ ກາຍາທີຫິ ສມໍ ຈເຣຍ຺ຍ. ຣາຄາທິວູປສເມນ ສນ຺ໂຕ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍທເມນ ທນ຺ໂຕ. ຈຕຸມຄ຺ຄນິຍາເມນ ນິຍໂຕ. ເສຏ຺ຐຈຣິຕາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ. ກາຍທຓ຺ຑາທິໂອໂຣປເນນ ນິຘາຍ ທຓ຺ຑໍ. ອຣິຍຠາເວ ຐິໂຕ ໂສ ເອວຣູໂປ ພາຫິຕປາປສມິຕປາປຠິນ຺ນກິເລສຕາຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສມໂຓ ຠິກ຺ຂູຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ອຍຎ຺ເຈວ ກາໂຍ ພຫິທ຺ໂຘ ຈ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໒.໓໗໓) ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ, ‘‘ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໗໑, ໒໘໗; ປາຣາ. ໑໑) ນາມກາໂຍ ກາໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຕໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ກາເຍຕິ ຣູປກາເຍ’’ຕິ ອາຫ.

ອສມ຺ມິສ຺ສໂຕຕິ ‘‘ເວທນາທໂຍປິ ເອຕ຺ຖ ສິຕາ ເອຕ຺ຖ ປຏິພທ຺ຘາ’’ຕິ ກາເຍ ເວທນາທິອນຸປສ຺ສນາປສງ຺ເຄປິ ອາປນ຺ເນ ຕໂຕ ອສມ຺ມິສ຺ສໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມູຫວິສຍຕາຍ ຈສ຺ສ ກາຍ-ສທ຺ທສ຺ສ ສມຸທາຍຸປາທານຕາຍ ຈ ອສຸຠາກາຣສ຺ສ ‘‘ກາເຍ’’ຕິ ເອກວຈນໍ, ຕຖາ ອາຣມ຺ມຓາທິວິຠາເຄນ ອເນກເຠທຠິນ຺ນມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕຠາວສາມຎ຺ເຎນ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຈິຕ຺ເຕ’’ຕິ ເອກວຈນໍ, ເວທນາ ປນ ສຸຂາທິເຠທຠິນ຺ນາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ເວທນາສູ’’ຕິ ພຫຸວຈເນນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕເຖວ ຈ ນິທ຺ເທໂສ ປວຕ຺ຕິໂຕ, ຘມ຺ມາ ຈ ປໂຣປຓ຺ຓາສເຠທາ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາກາເຣນ ຈ ອເນກເຠທາ ເອວາຕິ ເຕປິ ພຫຸວຈນວເສເນວ ວຸຕ຺ຕາ. ອວຍວີຄາຫ-ສມຎ຺ຎາຕິຘາວນ-ສາຣາທານາຠິນິເວສນິເສຘນຕ຺ຖໍ ກາຍໍ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ເຄຫິ, ຕານິ ຈ ເກສາທີຫິ, ເກສາທິເກ ຈ ຠູຕຸປາທາຍຣູເປຫິ ວິນິພ຺ຠຸຊ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາ ນ ກາເຍ’’ຕິອາທິມາຫ. ປາສາທາທິນຄຣາວຍວສມູເຫ ອວຍວີວາທິໂນປິ ອວຍວີຄາຫໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ນຄຣໍ ນາມ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖີຕິ ປນ ເກສຎ຺ຈິ ສມຎ຺ຎາຕິຘາວນໍ ສິຍາຕິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິສມຎ຺ຎາຕິຘາວເນ ນຄຣນິທສ຺ສນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄສມູໂຫ, ເກສໂລມາທິສມູໂຫ ຠູຕຸປາທາຍສມູໂຫ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕສມູເຫ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ໂຕ ກາໂຍປິ ນາມ ໂກຈິ ນຕ຺ຖິ, ປເຄວ ອິຕ຺ຖິອາທໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ກາໂຍ ວາ…ເປ… ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂກຈິ ຘມ຺ໂມຕິ ອິມິນາ ສຕ຺ຕຊີວາທິໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ອວຍວີ ປນ ກາຍປຏິກ຺ເຂເປເນວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ກາຍາທິສຎ຺ຎາຠິຘານານີຕິອາຫ ‘‘ຍຖາວຸຕ຺ຕ…ເປ… ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຍໍ ປສ຺ສຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ປຸຣິສໍ ວາ. ນນຸ ຈກ຺ຂຸນາ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສທສ຺ສນໍ ນຕ຺ຖີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ‘‘ອິຕ຺ຖິໍ ປສ຺ສາມິ, ປຸຣິສໍ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ປນ ປວຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ ວເສນ ‘‘ຍໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມິຈ຺ຉາທສ຺ສເນນ ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ຍໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ຕໍ ທິຏ຺ຐໍ, ຕໍ ຣູປາຍຕນໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ວິປຣີຕຄ຺ຄາຫວເສນ ມິຈ຺ຉາປຣິກປ຺ປິຕຣູປຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ຕໍ ເກສາທິຠູຕຸປາທາຍສມູຫສງ຺ຂາຕໍ ທິຏ຺ຐໍ ນ ໂຫຕິ ອຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ, ທິຏ຺ຐໍ ວາ ຕໍ ນ ໂຫຕິ. ຍໍ ທິຏ຺ຐໍ ຕໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ຍໍ ຣູປາຍຕນໍ ເກສາທິຠູຕຸປາທາຍສມູຫສງ຺ຂາຕໍ ທິຏ຺ຐໍ, ຕໍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ຠູຕໂຕ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປສ຺ສໍ ພຊ຺ຌເຕຕິ ອິມໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ໂຕ’’ຕິ ກິເລສພນ຺ຘເນນ ພຊ຺ຌຕິ.

ນ ອຎ຺ຎຘມ຺ມານຸປສ຺ສີຕິ ນ ອຎ຺ຎສຠາວານຸປສ຺ສີ, ອສຸຠາທິໂຕ ອຎ຺ຎາກາຣານຸປສ຺ສີ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກໂຣຕິ. ປຖວີກາຍນ຺ຕິ ເກສາທິໂກຏ຺ຐາສປຖວິໍ ຘມ຺ມສມູຫຕ຺ຕາ ‘‘ກາໂຍ’’ຕິ ວທຕິ, ລກ຺ຂຓປຖວິເມວ ວາ ອເນກປ຺ປເຠທໍ ສກລສຣີຣຄຕໍ ປຸພ຺ພາປຣິຍຠາເວນ ຈ ປວຕ຺ຕມານໍ ສມູຫວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ກາໂຍ’’ຕິ ວທຕິ. ອາໂປກາຍນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ເອວໍ ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສາຕິ ‘‘ອຫໍ ມມ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍຠາເວນ ອນ຺ຘພາເລຫິ ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສ. ອິທານິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອນຸປສ຺ສນາກາຣານມ຺ປິ ວເສນ ກາຍານຸປສ຺ສນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກກາຍໍ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອນຸປສ຺ສຕິ, ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ເອວໍ ຈສ຺ສ ອນິຈ຺ຈາກາຣມ຺ປິ ອນຸປສ຺ສຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຖາຠູຕສ຺ສ ຈສ຺ສ ນິຈ຺ຈຄ຺ຄາຫສ຺ສ ເລໂສປິ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂນ ນິຈ຺ຈໂຕ’’ຕິ ຕຖາເຫສ ‘‘ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໓໕) ວຸຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ເອວ ອນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວ-ກາໂຣ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ເຕນ ນິວຕ຺ຕິຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂນ ນິຈ຺ຈໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ເຈຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສນາທິນິວຕ຺ຕນມາສງ຺ກິຕພ຺ພໍ ປຏິໂຍຄີນິວຕ຺ຕນປຣຕ຺ຕາ ເອວ-ກາຣສ຺ສ, ອຸປຣິເທສນາຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ ຈ ຕາສໍ.

ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສຕີຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ອນິຈ຺ຈສ຺ສ ທຸກ຺ຂຕ຺ຕາ ຕເມວ ກາຍໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນຕ຺ຕໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຍໍ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ, ຕໍ ອນຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ, ນ ຕຕ຺ຖ ຣຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ ໂນ ນນ຺ທຕິ,ວິຣຊ຺ຊຕິ ໂນ ຣຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ອຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຣາຄໍ ນິໂຣເຘຕິ ໂນ ສມຸເທຕິ, ສມຸທຍໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ ໂນ ອາທິຍຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ອນິຈ຺ຈາທິອນຸປສ຺ສນາ ຕທງ຺ຄວເສນ ສທ຺ຘິໍ ກາຍຕນ຺ນິສ຺ສຍຂນ຺ຘາຠິສງ຺ຂາເຣຫິ ກິເລສານໍ ປຣິຈ຺ຈຊນໂຕ, ສງ຺ຂຕໂທສທສ຺ສເນນ ຕພ຺ພິປຣີເຕ ນິພ຺ພາເນ ຕນ຺ນິນ຺ນຕາຍ ປກ຺ຂນ຺ທນໂຕ ‘‘ປຣິຈ຺ຈາຄປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ເຈວ ປກ຺ຂນ຺ທນປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຈາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກິເລເສ ຈ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ນິພ຺ພາເນ ຈ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ, ຕຖາຠູໂຕ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕນວເສນ ກິເລເສ ນ ອາທິຍຕິ, ນາປິ ອໂທສທສ຺ສິຕາວເສນ ສງ຺ຂຕາຣມ຺ມຓໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ ໂນ ອາທິຍຕີ’’ຕິ. ອິທານິສ຺ສ ຕາຫິ ອນຸປສ຺ສນາຫິ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ ຕໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎນ຺ຕິ ‘‘ສງ຺ຂາຣາ ນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕວິປຣີຕສຎ຺ຎໍ. ທິຏ຺ຐິຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາສປຫານມຸເຂເນວ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາສປ຺ປຫານນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຄຫຓໍ, ສຎ຺ຎາສີເສນ ວາ ເຕສມ຺ປິ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນນ຺ທິນ຺ຕິ ສປ຺ປີຕິກຕຓ຺ຫໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເມວ.

ວິຫຣຕີຕິ ອິມິນາ ກາຍານຸປສ຺ສນາສມງ຺ຄິໂນ ອິຣິຍາປຖວິຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອິຣິຍຕີ’’ຕິ ອິຣິຍາປຖໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ອຠິພ຺ຍາປນໂຕ ‘‘ຕີສຸ ຠເວສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນ ປນ ກິເລສາ ປຣິຕ຺ຕຠູມກາ ເອວາຕິ. ຍທິປິ ກິເລສານໍ ປຫານໍ ອາຕາປນນ຺ຕິ ຕໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນມ຺ປິ ອຕ຺ເຖວ, ອາຕາປ-ສທ຺ໂທ ປນ ວີຣິເຍເຍວ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວີຣິຍສ຺ເສຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ປຏິປກ຺ຂປຫາເນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອພ຺ຠຸສ຺ສຫນວເສນ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ວີຣິຍສ຺ສ ສາຕິສຍໍ ຕທາຕາປນນ຺ຕິ ວີຣິຍເມວ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ອຎ຺ເຎ ຘມ຺ມາ. ອາຕາປີຕິ ຈາຍມີກາໂຣ ປສໍສາຍ, ອຕິສຍສ຺ສ ວາ ທີປໂກຕິ ອາຕາປີຄຫເຓນ ສມ຺ມປ຺ປຘານສມງ຺ຄິຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ສມ຺ມາ, ສມນ຺ຕໂຕ, ສາມຎ຺ຈ ປຊານນ຺ໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ, ອສມ຺ມິສ຺ສໂຕ ວວຕ຺ຖາເນ ອຎ຺ຎຘມ຺ມານຸປສ຺ສິຕາຠາເວນ ສມ຺ມາ ອວິປຣີຕໍ, ສພ຺ພາກາຣປຊານເນນ ສມນ຺ຕໂຕ, ອຸປຣູປຣິ ວິເສສາວຫຠາເວນ ປວຕ຺ຕິຍາ ສຍໍ ປຊານນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ປຎ຺ຎາຍ ອນຸປສ຺ສຕິ, ກຖໍ ສຕິປຏ຺ຐານຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ສພ຺ພຕ຺ຖິກນ຺ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຠວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ລີເນ ອຸທ຺ຘເຕ ຈ ຈິຕ຺ເຕ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ສພ຺ເພ ວາ ລີເນ ອຸທ຺ຘເຕ ຈ ຠາເວຕພ຺ພາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ອຕ຺ຖິກາ ເອຕາຍາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖິກາ. ສຕິຍາ ລທ຺ຘູປກາຣາຍ ເອວ ປຎ຺ຎາຍ ເອຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ກາເຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ. ອນ຺ໂຕສງ຺ເຂໂປ ອນ຺ໂຕ ໂອລີຍໂນ, ໂກສຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປາຍປຣິຄ຺ຄເຫຕິ ເອຕ຺ຖ ສີລວິໂສຘນາທິ ຄຓນາທິ ອຸຄ຺ຄຫໂກສລ຺ລາທິ ຈ ອຸປາໂຍ, ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ອນຸປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ຈ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຸປາຍໍ ນ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ອນຸປາຍຎ຺ຈ ນ ອຸປາທິຍຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ…ເປ… ອສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເຕນາຕິ ອຸປາຍານຸປາຍານໍ ປຣິຄ຺ຄຫປຣິວຊ຺ຊເນສຸ ອປຣິຈ຺ຈາຄາປຣິຄ຺ຄເຫສຸ ຈ ອສມຕ຺ຖຠາເວນ ອສ຺ສ ໂຍຄິໂນ.

ຍສ຺ມາ ສຕິເຍເວຕ຺ຖ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ ວີຣິຍາທໂຍ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ປໂຍຄງ຺ຄຎ຺ຈສ຺ສ ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ. ອງ຺ຄ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ກາຣຓປຣິຍາໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ສຕິຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຈຕ຺ຖ ສມາຘິສ຺ສຕິ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ຕສ຺ສາ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ເຘ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ວາ ສຕິສີເສນາຍໍ ເທສນາ. ນ ຫິ ເກວລາຍ ສຕິຍາ ກິເລສປ຺ປຫານໍ ໂຫຕິ, ນິພ຺ພານາຘິຄໂມ ວາ, ນ ຈ ເກວລາ ສຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ຌານເທສນາຍໍ ສວິຕກ຺ກາທິວຈນສ຺ສ ວິຍ ສມ຺ປໂຍຄງ຺ຄທສ຺ສນຕາຕິ ອງ຺ຄ-ສທ຺ທສ຺ສ ອວຍວປຣິຍາຍຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປຫານງ຺ຄນ຺ຕິ ‘‘ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໒໖; ມ. ນິ. ໑.໒໗໑, ໒໘໗; ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໒; ອ. ນິ. ໔.໑໒໓; ປາຣາ. ໑໑) ວິຍ ປຫາຕພ຺ພງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ຍສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ໂລກິຍມຄ຺ໂຄ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ນ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ພຠາຄິຍເມວ ວິນຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕທງ຺ຄວິນເຍນ ວາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິນເຍນ ວາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕສໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ເວທນາທິຘມ຺ມານໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣນເຍເນຕໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອວິເສເສນ ທ຺ວີຫິປິ ນີວຣຓປ຺ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ປຸນ ເອເກເກນ ວຸຕ຺ຕໍ ປຫານວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິເສເສນາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ວາ ‘‘ວິເນຍ຺ຍ ນີວຣຓານີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສວຈນສ຺ສ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິເສເສນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກາຍານຸປສ຺ສນາຠາວນາຍ ຫິ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີການໍ ອນຸໂຣຘາທີນໍ ປຫານໍ ທສ຺ສນໍ ເອຕສ຺ສ ປໂຍຊນນ຺ຕິ. ກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິມູລກສ຺ສາຕິ ຣູປ-ພລ-ໂຍພ຺ພນາໂຣຄ຺ຍາທິ-ສຣີຣສມ຺ປທາ-ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາຍໂຕ ກາຍວິປຕ຺ຕິມູລໂກ ວິໂຣໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກາຍຠາວນາຍາຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາຠາວນາຍ. ສາ ຫິ ອິຘ ‘‘ກາຍຠາວນາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕນາຕິ ອນຸໂຣຘາທິປ຺ປຫານວຈເນນ. ໂຍຄານຸຠາໂວ ຫີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ປາກຏກຣຓໍ.

ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນາຕິ ອຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎຄ຺ຄຫເຓນ. ສພ຺ພຕ຺ຖິກກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິ ເມຕ຺ຕາ ມຣຓສ຺ສຕິ ອສຸຠຠາວນາ ຈ. ອິທຎ຺ຫິ ຈຕຸກ຺ກໍ ໂຍຄິນາ ປຣິຫຣິຍມານໍ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖິກກມ຺ມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎພເລນ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຣິຫຣິຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ສຕິຍາ ວາ ສມໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ສມາທ຺ຘິກ຺ຂນ຺ເຘນ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ.

ເຕນາຕິ ສທ຺ທຕ຺ຖໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ຠາວຕ຺ຖສ຺ເສວ ວິຠຊນວເສນ ປວຕ຺ເຕນ ວິຠງ຺ຄປາເຐນ ສຫ. ອຏ຺ຐກຖານໂຍຕິ ສທ຺ທຕ຺ຖສ຺ສປິ ວິວຣຓວເສນ ຍຖາຣຫໍ ວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນານໂຍ. ຍຖາ ສໍສນ຺ທຕີຕິ ຍຖາ ອຕ຺ຖໂຕ ອຘິປ຺ປາຍໂຕ ຈ ອວິໂລເມນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕິ, ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເວທນາທີນໍ ປຸນ ວຈເນຕິ ເອຕ຺ຖ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠາວວເສນ ຈິຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ເວທນາສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ຣູປປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິໂຕ ຈ ເວທນາຍ ກາຍາທິອນຸປສ຺ສນາປສງ຺ເຄປິ ອາປນ຺ເນ ຕທສມ຺ມິສ຺ສໂຕ ວວຕ຺ຖານທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຆນວິນິພ຺ໂຠຄາທິທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ທຸຕິຍເວທນາຄຫຓໍ. ເຕນ ນ ເວທນາຍໍ ກາຍານຸປສ຺ສີ, ຈິຕ຺ຕຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວາ, ອຖ ໂຂ ເວທນານຸປສ຺ສີເຍວາຕິ ເວທນາສງ຺ຂາເຕ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ເວທນານຸປສ຺ສນາກາຣສ຺ເສວ ທສ຺ສເນນ ອສມ຺ມິສ຺ສໂຕ ວວຕ຺ຖານໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຸຂາ ເວທນາ, ນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ທຸກ຺ຂາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ວາ ເວທນາ. ຍສ຺ມິໍ ວາ ປນ ສມເຍ ທຸກ຺ຂາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ວາ ເວທນາ, ນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອິຕຣາ ເວທນາ’’ຕິ ເວທນາຠາວສາມຎ຺ເຎ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ເວທນໍ ວິນິພ຺ຠຸຊິຕ຺ວາ ທສ຺ສເນນ ຆນວິນິພ຺ໂຠໂຄ ຘຸວຠາວວິເວໂກ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ເຕນ ຕາສໍ ຂຓມຕ຺ຕາວຏ຺ຐານທສ຺ສເນນ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ຕໂຕ ເອວ ທຸກ຺ຂຕາຍ ອນຕ຺ຕຕາຍ ຈ ທສ຺ສນໍ ວິຠາວິຕໍ ໂຫຕິ. ຆນວິນິພ຺ໂຠຄາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຫິ ເວທນາຍໍ ເວທນານຸປສ຺ສີເຍວ, ນ ອຎ຺ຎຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ນາມ ພາໂລ ອມຓິສຠາເວປິ ອຸທກພຸພ຺ພຸຬເກ ມຓິອາກາຣານຸປສ຺ສີ ໂຫຕິ, ນ ເອວມຍໍ ຐິຕິຣມຓີເຍປິ ເວທຍິເຕ, ປເຄວ ອິຕຣສ຺ມິໍ ມນຸຎ຺ຎາກາຣານຸປສ຺ສີ, ອຖ ໂຂ ຂຓຠງ຺ຄຸຣຕາຍ ອວສວຕ຺ຕິຕາຍ ກິເລສາສຸຈິປຄ຺ຆຣຓຕາຍ ຈ ອນິຈ຺ຈອນຕ຺ຕອສຸຠາກາຣານຸປສ຺ສີ, ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາຍ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຍ ຈ ວິເສສໂຕ ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສີເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຈິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ປຸນ ວຈເນ ປໂຍຊນໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ເກວລໍ ປນິຘາ’’ຕິອາທິນາ ອິຘ ‘ເອຕ຺ຕກໍ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອສ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ຍຖາ ຈິຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມາ ຈ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາ, ຕຖາ ຕານິ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ, ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ.

ໂຍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ອທ຺ທາຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສຸຂເວທນໍ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາຍ ‘‘ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ອທ຺ທກ຺ຂິ. ທຸກ຺ຂມທ຺ທກ຺ຂິ ສລ຺ລໂຕຕິ ທຸກ຺ຂເວທນໍ ປີຬາຊນນໂຕ ອນ຺ໂຕຕຸທນໂຕ ທຸນ຺ນີຫຣຓໂຕ ຈ ສລ຺ລນ຺ຕິ ອທ຺ທກ຺ຂິ ປສ຺ສິ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂນ຺ຕິ ອຸເປກ຺ຂາເວທນໍ. ສນ຺ຕນ຺ຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂານິ ວິຍ ອໂນຬາຣິກຕາຍ ປຈ຺ຈຍວເສນ ວູປສນ຺ຕສຠາວຕາຍ ຈ ສນ຺ຕໍ. ອນິຈ຺ຈໂຕຕິ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍວນ຺ຕໂຕ ຕາວກາລິກໂຕນິຈ຺ຈປຏິກ຺ເຂປໂຕ ຈ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ໂຍ ອທ຺ທກ຺ຂິ. ສ ເວ ສມ຺ມທ຺ທໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເອກໍເສນ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕໍ ວາ ເວທນາຍ ສມ຺ມາ ປສ຺ສນໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸກ຺ຂາຕິປີຕິ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຍ ທຸກ຺ຂາ ອິຕິປິ. ສພ຺ພໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂສ຺ມິນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ເວທຍິຕໍ ທຸກ຺ຂສ຺ມິໍ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ປຣິຍາປນ຺ນໍ ວທາມິ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕານຕິວຕ຺ຕນໂຕ. ສຸຂທຸກ຺ຂໂຕປິ ຈາຕິ ສຸຂາທີນໍ ຐິຕິວິປຣິຓາມຎ຺ຎາຓສຸຂຕາຍ ວິປຣິຓາມຐິຕິອຎ຺ຎາຓທຸກ຺ຂຕາຍ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕິສ຺ໂສປິ ສຸຂໂຕ, ຕິສ຺ໂສປິ ຈ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຸປສ຺ສິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູປາທິ-ອາຣມ຺ມຓຉນ຺ທາທິ-ອຘິປຕິ-ຎາຓາທິ-ສຫຊາຕ- ກາມາວຈຣາທິ-ຠູມິນານຕ຺ຕເຠທານໍ ກຸສລາກຸສລ-ຕໍວິປາກກິຣິຍາ-ນານຕ຺ຕາທິເຠທານຎ຺ຈ, ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ຂາຣິກາສງ຺ຂາຣິກສ-ວຕ຺ຖຸກາວຕ຺ຖຸກາທິ-ນານຕ຺ຕເຠທານຎ຺ຈ ວເສນາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສຸຎ຺ຎຕຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ‘‘ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໑໒໑) ສຸຎ຺ຎຕວາເຣ ອາຄຕສຸຎ຺ຎຕສຠາວສ຺ສ ວເສນ. ‘‘ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິນາ ປຸພ຺ເພ ປຫີນຕ຺ຕາ ປຸນ ປຫານໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ທສ຺ເສຕິ, ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ວາ ເອກຕ຺ຖ ປຫີນໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຫີນເມວ ໂຫຕີຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມາຍ ໂຈທນາຍ ນານາປຸຄ຺ຄລປຣິຫາໂຣ, ປຈ຺ຉິມາຍ ນານາຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກປຣິຫາໂຣ. ໂລກິຍຠາວນາຍ ຫິ ກາເຍ ປຫີນໍ ນ ເວທນາທີສຸ ປຫີນໍ ໂຫຕິ ຍທິປິ ນ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ນ ປຏິປກ຺ຂຠາວນາຍ ຕຕ຺ຖ ສາ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ປຸນ ຕປ຺ປຫານໍ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວາຕິ. ເອກຕ຺ຖ ປຫີນໍ ເສເສສຸປິ ປຫີນໍ ໂຫຕີຕິ ມຄ຺ຄສຕິປຏ຺ຐານຠາວນໍ, ໂລກິຍຠາວນາຍ ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອປ຺ປວຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຎ຺ຈປິ ຂນ຺ຘາ ໂລໂກ’’ຕິ ຫິ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໓໖໒, ໓໖໔, ໓໖໖, ໓໗໓) ຈຕູສຸປິ ຐາເນສຸ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ອຸທ຺ເທສວາຣວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

ກາຍານຸປສ຺ສນາວຓ຺ຓນາ

ອານາປານປພ຺ພວຓ຺ຓນາ

໑໐໗. ພາຫິຣເກສຸປິ ອິໂຕ ເອກເທສສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ສພ຺ພປ຺ປກາຣຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ ‘‘ສພ຺ພປ຺ປກາຣກາຍານຸປສ຺ສນານິພ຺ພຕ຺ຕກສ຺ສາ’’ຕິ. ເຕນ ເຍ ອິເມ ອານາປານປພ຺ພາທິວເສນ ອາຄຕາ ຈຸທ຺ທສປ຺ປກາຣາ, ຕທນ຺ໂຕຄຘາ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາທິອນຸປສ຺ສນາ ປກາຣາ, ຕຖາ ກາຍຄຕາສຕິສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໓.໑໕໔) ວຸຕ຺ຕາ ເກສາທິວຓ຺ຓສຓ຺ຐານກສິຓາຣມ຺ມຓຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານປ຺ປກາຣາ, ໂລກິຍາທິປ຺ປກາຣາ ຈ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ອນວເສສໂຕ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອິເມ ຈ ປກາຣາ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ສາສເນ, ນ ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພປ຺ປກາຣ…ເປ… ປຏິເສຘໂນ ຈາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຖາຠາວປຏິເສຘໂນຕິ ສພ຺ພປ຺ປກາຣກາຍານຸປສ຺ສນານິພ຺ພຕ຺ຕກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຎ຺ຎສາສນສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠາວປຏິເສຘໂນ. ເອເຕນ ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຘ-ສທ຺ໂທ ອນ຺ໂຕຄຘເອວສທ຺ທຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສນ຺ຕິ ຫິ ເອກປທານິປິ ສາວຘາຣຓານິ ຍຖາ ‘‘ວາຍຸຠກ຺ໂຂ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໒.໓໗໔). ເຕນາຫ ‘‘ອິເຘວ ສມໂຓ’’ຕິອາທິ. ປຣິປຸຓ຺ຓສມຓກຣຓຘມ຺ໂມ ຫິ ໂສ, ໂຍ ສພ຺ພປ຺ປກາຣກາຍານຸປສ຺ສນານິພ຺ພຕ຺ຕໂກ. ປຣປ຺ປວາທາຕິ ປເຣສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ນານປ຺ປກາຣາ ວາທາ ຕິຕ຺ຖາຍຕນານິ.

ອຣຎ຺ຎາທິກສ຺ເສວ ຠາວນານຸຣູປເສນາສນຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິມສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸທ຺ທໂມ ທມຖໍ ອນຸປຄໂຕ ໂຄໂຓ ກູຏໂຄໂຓ. ໂທຫນກາເລ ຍຖາ ຖເນຫິ ອນວເສສໂຕ ຂີຣໍ ນ ປຄ຺ຆຣຕິ, ເອວໍ ໂທຫປຏິພນ຺ຘິນີ ກູຏເຘນຸ. ຣູປສທ຺ທາທິເກ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກອສ຺ສາໂທ ຣູປາຣມ຺ມຓາທິຣໂສ. ປຸພ຺ເພ ອາຈິຓ຺ຓາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາໂຕ ປຸພ຺ເພ, ອນາທິມຕິ ວາ ສໍສາເຣ ປຣິຈິຕາຣມ຺ມຓໍ.

ນິພນ຺ເຘຍ຺ຍາຕິ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ. ສຕິຍາຕິ ສມ຺ມເທວ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ປວຕ຺ຕາຍ ສຕິຍາ. ອາຣມ຺ມເຓຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຣມ຺ມເຓ. ທຬ຺ຫນ຺ຕິ ຖິຣໍ, ຍຖາ ສໂຕກາຣິສ຺ສ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠໂທ ສມາຘິ ອິຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ຖາມຄຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິເສສາຘິຄມທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ພຸທ຺ຘານໍ, ເອກຈ຺ຈານໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ, ພຸທ຺ຘສາວການຎ຺ຈ ວິເສສາຘິຄມສ຺ສ, ອຎ຺ເຎນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ ອຘິຄຕວິເສສານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣສ຺ສ ຈ ປທຏ຺ຐານຠູຕໍ. ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາຈຣິໂຍ ວິຍ ຠຄວາ ໂຍຄີນໍ ອນຸຣູປນິວາສຏ຺ຐານຸປທິສນໂຕ. ຠິກ຺ຂຸ ທີປິສທິໂສ ອຣຎ຺ເຎ ເອກາກີ ວິຫຣິຕ຺ວາ ປຏິປກ຺ຂນິມ຺ມຖເນນ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖສາຘນໂຕ. ຜລມຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎຜລໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ປຣກ຺ກມຊວໂຍຄ຺ຄຠູມິນ຺ຕິ ຠາວນຸສ຺ສາຫຊວສ຺ສ ໂຍຄ຺ຄກຣຓຠູມິຠູຕໍ.

ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ວເສນ ສິກ຺ຂໂຕຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ທີຆຣສ຺ສຕາປຊານນ-ສພ຺ພກາຍປຏິສໍເວທນ-ໂອຬາຣິໂກຬາຣິກປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນວເສນ ຠາວນານຸໂຍຄໍ ສິກ຺ຂໂຕ, ຕຖາຠູໂຕ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ປວຕ຺ຕຍໂຕ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາສນິມິຕ຺ເຕຕິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ອຸປຏ຺ຐິຕປຏິຠາຄນິມິຕ຺ເຕ. ອສ຺ສາສປສ຺ສາເສ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ຣູປມຸເຂນ ວິປສ຺ສນໍ ອຠິນິວິສນ຺ໂຕ, ໂຍ ‘‘ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກມ຺ມິໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຌານງ຺ຄານິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ອຣູປມຸເຂນ ວິປສ຺ສນໍ ອຠິນິວິສນ຺ໂຕ. ວຕ຺ຖຸ ນາມ ກຣຊກາໂຍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ໂຕ ວາ ປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ວິສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິ ‘‘ຕຍິທໍ ຘມ຺ມມຕ຺ຕໍ ນ ອເຫຕຸກໍ, ນາປິ ອິສ຺ສຣາທິວິສມເຫຕຸກໍ, ອຖ ໂຂ ອວິຊ຺ຊາທີຫິ ເອວ ສເຫຕຸກ’’ນ຺ຕິ ອທ຺ຘຕ຺ຕເຍປິ ກງ຺ຂາວິຕຣເຓນ ວິຕິຓ຺ຓກງ຺ໂຂ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໓໖໑; ມ. ນິ. ໒.໑໑໓; ມ. ນິ. ໓.໘໖; ອ. ນິ. ໔.໑໘໑; ປຏິ. ມ. ໑.໔໘) ກລາປສມ຺ມສນວເສນ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສນາທິວເສນ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ.

ປຣສ຺ສ ວາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາເຍຕິ ອິທໍ ສມ຺ມສນຈາຣວເສນາຍໍ ປາຬິ ປວຕ຺ຕາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ສມຖວເສນ ປນ ປຣສ຺ສ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາເຍ ອປ຺ປນານິມິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເອວ ນຕ຺ຖີຕິ. ອິທໍ ອຸຠຍໍ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ພຫິທ຺ຘາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ອິທໍ ຘມ຺ມທ຺ວຍຆຏິຕໍ ເອກໂຕ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ນ ລພ຺ຠຕິ.

ສມຸເທຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ສມຸທໂຍ, ໂສ ເອວ ກາຣຓຏ຺ເຐນ ຘມ຺ໂມຕິ ສມຸທຍຘມ຺ໂມ, ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ປວຕ຺ຕິເຫຕຸກຣຊກາຍາທິ. ຕສ຺ສ ອນຸປສ຺ສນສີໂລ ສມຸທຍຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ. ຕໍ ປນ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ ອຸປມາມຸເຂນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠສ຺ຕນ຺ຕິ ຣຸຕ຺ຕິໍ. ຄຄ຺ຄຣນາຬິນ຺ຕິ ອຸກ຺ກາປນາຬິໍ. ເຕຕິ ກຣຊກາຍາທິເກ. ຍຖາ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາໂຍ ກຣຊກາຍາທິສມ຺ພນ຺ຘີ ຜລຠາເວນ, ເອວໍ ເຕປິ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາຍສມ຺ພນ຺ຘິໂນ ເຫຕຸຠາເວນາຕິ ‘‘ສມຸທຍຘມ຺ມາ ກາຍສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມຸທຍ…ເປ… ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ປກຕິວາຈີ ວາ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ‘‘ຊາຕິຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໑; ມ. ນິ. ໓.໓໗໓; ປຏິ. ມ. ໑.໓໓) ວິຍາຕິ ກາຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນປກຕິການຸປສ຺ສີ ‘‘ສມຸທຍຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ – ‘‘ກຣຊກາຍຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ກາຍສ຺ມິນ຺ຕິ ຠຸມ຺ມວຈນຎ຺ຈ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ວຍຘມ຺ມານຸປສ຺ສີຕິ ເອຕ຺ຖ ອເຫຕຸກຕ຺ເຕປິ ວິນາສສ຺ສ ເຍສໍ ເຫຕຸຘມ຺ມານໍ ອຠາເວ ຍໍ ນ ໂຫຕິ, ຕທຠາໂວ ຕສ຺ສ ອຠາວສ຺ສ ໂຫຕຸ ວິຍ ໂວຫຣີຍຕີຕິ ອຸປຈາຣໂຕ ກຣຊກາຍາທິອຠາໂວ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາຍສ຺ສ ວຍກາຣຓໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ຠສ຺ຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ປຐມວິກປ຺ປວເສນ ອຕ຺ຖວິຠາວນາ. ທຸຕິຍວິກປ຺ປວເສນ ປນ ອຸປຈາເຣນ ວິນາເຍວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘານຸປສ຺ສນາ ວິຍ ຠິນ຺ນວຕ຺ຖຸວິສຍຕາຍ ສມຸທຍວຍຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາປິ ເອກກາເລ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກາເລນ ສມຸທຍໍ ກາເລນ ວຍໍ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ’’ຕິ.

ອຕ຺ຖິ ກາໂຍຕິ ເອວ-ສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ‘‘ກາໂຍວ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອວຘາຣເຓນ ນິວຕ຺ຖິຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ສຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ຣູປາທີສຸ ສຕ຺ຕວິສຕ຺ຕຕາຍ ປເຣສຎ຺ຈ ສຊ຺ຊາປນຏ຺ເຐນ, ສຕ຺ວຄຸຓໂຍຄໂຕ ວາ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປເຣຫິ ປຣິກປ຺ປິໂຕ. ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕນິກາຍສ຺ສ ປູຣຓໂຕ ຈ ຈວນຸປປຊ຺ຊນຘມ຺ມຕາຍ ຄລນໂຕ ຈ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ. ຖີຍຕິ ສໍຫຎ຺ຎຕິ ເອຕ຺ຖ ຄພ຺ໂຠຕິ ‘‘ອິຕ຺ຖີ’’ຕິ. ປຸຣິ ປຸເຣ ຠາເຄ ເສຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ‘‘ປຸຣິໂສ’’ຕິ. ອາຫິໂຕ ອຫໍມາໂນ ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຠາເວນ ‘‘ອຕ຺ຕນິຍ’’ນ຺ຕິ. ປໂຣ ນ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ, ມມ ສນ຺ຕກນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣວິນິມຸຕ຺ໂຕ ອຎ຺ໂຎຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂກຈີ’’ຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກຠາເວນ ‘‘ກສ຺ສຈີ’’ຕິ ປຣິກປ຺ເປຕພ຺ໂພ ໂກຈິ ນຕ຺ຖິ, ເກວລໍ ກາໂຍ ເອວ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍສຸຎ຺ຎຕເມວ ກາຍສ຺ສ ວິຠາເວຕິ. ເອວນ຺ຕິ ‘‘ກາໂຍວ ອຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ. ຎາຓປມາຓຕ຺ຖາຍາຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາຎາຓປຣໍ ປມາຓໍ ປາປນຕ຺ຖາຍ. ສຕິປມາຓຕ຺ຖາຍາຕິ ກາຍປຣິຄ຺ຄາຫິກສຕິປວຕ຺ຕໍ ສຕິປຣໍ ປມາຓໍ ປາປນຕ຺ຖາຍ. ອິມສ຺ສ ຫິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ‘‘ອຕ຺ຖິ ກາໂຍ’’ຕິ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ຠິຍ຺ໂຍໂສ ມຕ຺ຕາຍ ຕຕ຺ຖ ຎາຓສ຺ສ ສຕິຍາ ຈ ປຣິພ຺ຣູຫນາຍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎານໍ ວຑ຺ຒຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ.

ອິມິສ຺ສາ ຠາວນາຍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຄາຫານໍ ອຸຊຸປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຓ຺ຫາ…ເປ… ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ຕຖາຠູໂຕ ຈ ໂລເກ ກິຎ຺ຈິ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິ ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ກຸໂຕ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຈ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິອາທິ. ເອວມ຺ປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ໂທ ເຫຏ຺ຐາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ຕາທິສສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອວຸຕ຺ຕສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປຣິ ອຕ຺ຖໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິ ປນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາກາຣສ຺ສ ປຈ຺ຈາມສນໍ ນິຄມນວເສນ ກຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິມິນາ ປນ…ເປ… ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ປຸພ຺ພຠາຄສຕິປຏ຺ຐານສ຺ສ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ. ສາ ປນ ສຕິ ຍສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ, ຕສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐາປິກາ ຕຓ຺ຫາ ຕສ຺ສາປິ ສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເອວ ນາມ ໂຫຕິ ຕທຠາເວ ອຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສາ ສມຸຏ຺ຐາປິກາ ປຸຣິມຕຓ຺ຫາ’’ຕິ. ອປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ, ນ ປວຕ຺ຕຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ. ຈຕຸສຈ຺ຈວເສນາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນ. ອຸສ຺ສກ຺ກິຕ຺ວາຕິ ວິສຸທ຺ຘິປຣມ຺ປຣາຍ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ, ຠາວນໍ ອຸປຣິ ເນຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຍ຺ຍານມຸຂນ຺ຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິສ຺ສຣຓູປາໂຍ.

ອານາປານປພ຺ພວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິຣິຍາປຖປພ຺ພວຓ຺ຓນາ

໑໐໘. ອິຣິຍາປຖວເສນາຕິ ອິຣິຍນໍ ອິຣິຍາ, ກິຣິຍາ, ອິຘ ປນ ກາຍິກປໂຍໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຣິຍານໍ ປໂຖ ປວຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄຕິ ອິຣິຍາປໂຖ, ຄມນາທິສຣີຣາວຕ຺ຖາ. ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວາ ຫິ ສຕ຺ໂຕ ກາເຍນ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຣິຍໍ ກເຣຍ຺ຍ ຐິໂຕ ວາ ນິສິນ຺ໂນ ວາ ນິປນ຺ໂນ ວາຕິ. ເຕສໍ ວເສນ, ອິຣິຍາປຖວິຠາເຄນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸນ ຈປຣນ຺ຕິ ປຸນ ຈ ອປຣໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕອານາປານກມ຺ມຏ຺ຐານໂຕ ຠິຍ຺ໂຍປິ ອຎ຺ຎໍ ກາຍານຸປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖມິ, ສຸຓາຖາຕິ ວາ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວາຕິອາທິ ຄມນາທິມຕ຺ຕຊານນສ຺ສ ຄມນາທິຄຕວິເສສຊານນສ຺ສ ຈ ສາຘາຣຓວຈນໍ. ຕຕ຺ຖ ຄມນາທິມຕ຺ຕຊານນໍ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປຕໍ, ຄມນາທິຄຕວິເສສຊານນໍ ປນ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ຕໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກາມ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຕູປລທ຺ຘິນ຺ຕິ ສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸປລທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕຄ຺ຄາຫໍ ນ ຊຫຕິ ນ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ ‘‘ອຫໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ມມ ຄມນ’’ນ຺ຕິ ຄາຫສພ຺ຠາວໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອຕ຺ຕາ ກາຣໂກ ເວທໂກ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕໍ ວິປຣີຕສຎ຺ຎໍ ນ ອຸຄ຺ຆາເຏຕິ ນາປເນຕິ ອປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ, ອນນພ຺ຣູຫນໂຕ ວາ. ເອວໍ ຠູຕສ຺ສ ຈສ຺ສ ກຸໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານາທິຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວາ ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາ ວາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອິມສ຺ສ ປນາຕິອາທິສຸກ຺ກປກ຺ຂສ຺ສ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕເມວ ຫິ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ອິທໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຄມນກິຣິຍາຍ ກຕ຺ຕຸປຸຈ຺ຉາ, ສາ ກຕ຺ຕຸຠາວວິສິຏ຺ຐອຕ຺ຕປຏິກ຺ເຂປຕ຺ຖາ ຘມ຺ມມຕ຺ຕສ຺ເສວ ຄມນສິທ຺ຘິທສ຺ສນໂຕ. ກສ຺ສ ຄມນນ຺ຕິ ອກຕ຺ຕຸຕາວິສິຏ຺ຐອຕ຺ຕຄ຺ຄາຫປຏິກ຺ເຂປຕ຺ຖາ. ກິໍກາຣຓາຕິ ປນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕກຕ຺ຕຸກາຍ ຄມນກິຣິຍາຍ ອວິປຣີຕກາຣຓປຸຈ຺ຉາ ‘‘ຄມນນ຺ຕິ ອຕ຺ຕາ ມນສາ ສໍຍຸຊ຺ຊຕິ, ມໂນ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອຕ຺ເຕຫີ’’ຕິ ເອວມາທິຄມນກາຣຓປຏິກ຺ເຂປນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ.

ນ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຕ ວາ ປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ ຘມ຺ມມຕ຺ຕສ຺ເສວ ຄມນສິທ຺ຘິໂຕ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ກສ຺ສຈິ ອຠາວໂຕ. ອິທານິ ຘມ຺ມມຕ຺ຕສ຺ເສວ ຄມນສິທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕກິຣິຍວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາເຣນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍາ ຈ ສາ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ວິປ຺ຜາໂຣ ວິປ຺ຜນ຺ທນຎ຺ຈາຕິ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາໂຣ, ເຕນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍຄ຺ຄຫເຓນ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາຣໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ, ວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາຣຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕນາວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິເຠທໍ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ, ອຸຠເຍນ ປນ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ວິຠາເວຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍຖາ ປວຕ຺ຕມາເນ ກາເຍ ‘‘ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ໂວຫາໂຣ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕນ຺ຕິ ຄນ຺ຕຸກາມຕາວເສນ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ. ວາຍໍ ຊເນຕີຕິ ວາໂຍຘາຕຸອຘິກໍ ຣູປກລາປໍ ຊເນຕິ, ອຘິກຕາ ເຈຕ຺ຖ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ, ນ ປມາຓໂຕ. ຄມນຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິຕໍ ສຫຊາຕຣູປກາຍສ຺ສ ຖມ຺ຠນສນ຺ຘາຣຓຈລນານໍ ປຈ຺ຈຍຠູເຕນ ອາກາຣວິເສເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ວາໂຍຘາຕຸໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ວາໂຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຊເນຕີ’’ຕິ. ອຘິປ຺ປາຍສຫຠາວີ ຫິ ວິກາໂຣ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຍຖາວຸຕ຺ຕອຘິກຠາເວເນວ ຈ ວາໂຍຄຫຓໍ, ນ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ເອວ ຊນກຠາວໂຕ, ອຎ຺ຎຖາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຸປາທາຍຣູປຠາໂວ ທຸຣຸປປາໂທ ສິຍາ. ປຸຣໂຕ ອຠິນີຫາໂຣ ປຸຣໂຕຠາເຄນ ກາຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕນໍ, ໂຍ ‘‘ອຠິກ຺ກໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອຕິເທສວເສນ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຕ຺ວາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຣາປິ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ອຸສ຺ສິຕຠາໂວຕິ ອຸພ຺ພິທ຺ຘຠາໂວ.

ເອວໍ ປຊານໂຕຕິ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາເຣເນວ ຄມນາທິຠາໂວ ໂຫຕີຕິ ປຊານໂຕ ຕສ຺ສ ເອວໍ ປຊານນາຍ ນິຈ຺ຉຍຄມນຕ຺ຖໍ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວິຈາຣຓາ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂລເກ ຍຖາຠູຕໍ ອຊານນ຺ເຕຫິ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສວເສນ, ໂລກໂວຫາຣວເສນ ວາ. ອຕ຺ຖິ ປນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເອວ ວີມໍສນວເສນ ປຸຈ຺ຉາວຈນໍ. ນຕ຺ຖີຕິ ນິຈ຺ຉຍວເສນ ສຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂປວຈນໍ. ຍຖາ ປນາຕິອາທິ ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປມາຍ ວິຠາວນໍ.

ນາວາ ມາລຸຕເວເຄນາຕິ ຍຖາ ອເຈຕນາ ນາວາ ວາຕເວເຄນ ເທສນ຺ຕຣໍ ຍາຕິ, ຍຖາ ຈ ອເຈຕໂນ ເຕຊນໍ ກຓ຺ໂຑ ຊິຍາເວເຄນ ເທສນ຺ຕຣໍ ຍາຕິ, ຕຖາ ອເຈຕໂນ ກາໂຍ ວາຕາຫໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕວາຍຸນາ ນີໂຕ ເທສນ຺ຕຣໍ ຍາຕີຕິ ເອວໍ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ໂກຈິ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ຍຖາ ນາວາຍ ເຕຊນສ຺ສ ຈ ເປລ຺ລກສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ວເສນ ເທສນ຺ຕຣຄມນໍ, ເອວໍ ກາຍສ຺ສາປີ’’ຕິ, ໂຫຕຸ, ເອວໍ ອິຈ຺ຉິໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຫິ ນາວາ ເຕຊນານໍ ສໍຫຕລກ຺ຂຓສ຺ເສວ ປຸຣິສສ຺ສ ວເສນ ຄມນໍ, ນ ອສໍຫຕລກ຺ຂຓສ຺ສ, ເອວໍ ກາຍສ຺ສາປີຕິ ກາ ໂນ ຫານິ, ຠິຍ຺ໂຍປິ ຘມ຺ມມຕ຺ຕຕາວ ປຕິຏ຺ຐໍ ລຠຕິ, ນ ປຸຣິສວາໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ຍນ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕວເສນາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຄມນາທິກິຣິຍາວເສນ ປໂຍຊິຕໍ. ຐາຕີຕິ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ. ວິນາ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍຕິ ຄນ຺ຕຸກາມຕາຈິຕ຺ຕ-ຕໍສມຸຏ຺ຐານ-ວາໂຍຘາຕຸ-ອາທິເຫຕຸປຈ຺ຈເຍຫິ ວິນາ. ຕິຏ຺ເຐຕິ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ວເຊຕິ ວເຊຍ຺ຍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ໂກ ນາມາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຏິກ຺ເຂປຕ຺ໂຖ ເຈຕ຺ຖ ກິໍ-ສທ຺ໂທຕິ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍວິຣເຫນ ຐານຄມນປຏິກ຺ເຂປມຸເຂນ ສພ຺ພາຍປິ ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍາຘີນວຸຕ຺ຕິຕາວິຠາວເນນ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາ ວິຍ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂຕາປິ ວິຠາວິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ປຓິຫິໂຕຕິ ຍຖາ ຍຖາ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປກາຣໂຕ ນິຫິໂຕ ຐປິໂຕ. ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກວຈນນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ອິຣິຍາປຖານໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນວຈນໍ, ປຸພ຺ເພ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອິຣິຍາປຖານໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິທໍ ເຕສໍ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣິມນໂຍ ວາ ອິຣິຍາປຖປ຺ປຘາໂນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຕຕ຺ຖ ກາໂຍ ອປ຺ປຘາໂນ ອນຸນິປ຺ຜາທີຕິ ອິຘ ກາຍໍ ປຘານໍ ອປ຺ປຘານຎ຺ຈ ອິຣິຍາປຖໍ ອນຸນິປ຺ຜາທໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ທຸຕິຍນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ນຍານໍ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຐິໂຕຕິ ປວຕ຺ໂຕ.

ອິຣິຍາປຖປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນມ຺ປິ ອິຣິຍາປຖວໂຕ ກາຍສ຺ເສວ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ຕສ຺ສ ອວຕ຺ຖາວິເສສຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຣິຍາປຖປຣິຄ຺ຄຫເຓນ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘວເສເນວ ສມຸທຍາທໂຍ ອຸທ຺ຘຏາ. ເອສ ນໂຍ ເສສວາເຣສຸປິ. ອາທິນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຍຖາ ‘‘ຕຓ຺ຫາສມຸທຍາ ກມ຺ມສມຸທຍາ ອາຫາຣສມຸທຍາ’’ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຣຸປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕີຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ‘‘ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ຣູປນິໂຣຘາ’’ຕິອາທໂຍປິ ປຎ຺ຈ ອາກາຣາ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອິຣິຍາປຖປພ຺ພວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈຕຸສມ຺ປຊຎ຺ຎປພ຺ພວຓ຺ຓນາ

໑໐໙. ຈຕຸສມ຺ປຊຎ຺ຎວເສນາຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໒໘໔; ສໍ. ນິ. ໕.໓໖໘; ທີ. ນິ. ອຠິ. ຏີ. ໒.໒໑໔) ສມນ຺ຕໂຕ ປກາເຣຫິ, ປກຏ຺ຐໍ ວາ ສວິເສສໍ ຊານາຕີຕິ ສມ຺ປຊາໂນ, ສມ຺ປຊານສ຺ສ ຠາໂວ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ຕຖາປວຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ. ຈຕ຺ຕາຣິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎານິ ສມາຫຏານິ ຈຕຸສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ຕສ຺ສ ວເສນ. ອຠິກ຺ກມນໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຄມນ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ປຏິກ຺ກມນໍ ປຏິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິກ຺ກນ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ. ນິວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ຈ ນິວຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ, ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປນ ຄມນໍ ຄມນເມວ. ອຠິຫຣນ຺ໂຕຕິ ຄມນວເສນ ກາຍໍ ອຸປເນນ຺ໂຕ.

ສມ຺ມາ ປຊານນໍ ສມ຺ປຊານໍ, ເຕນ ອຕ຺ຕນາ ກາຕພ຺ພສ຺ສ ກຣຓສີໂລ ສມ຺ປຊານກາຣີຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສພ຺ພກິຈ຺ຈກາຣີ’’ຕິ. ສມ຺ປຊານສທ຺ທສ຺ສ ສມ຺ປຊຎ຺ຎປຣິຍາຍຕາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕາເຍວ. ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ກໂຣເຕວາຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາທີສຸ ອສມ຺ໂມຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ ເອວ. ສມ຺ປຊານສ຺ສ ວາ ກາໂຣ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ປຊານກາຣີ. ຘມ຺ມໂຕ ວຑ຺ຒິສງ຺ຂາເຕນ ສຫ ອຕ຺ເຖນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສາຕ຺ຖກໍ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕາທິ. ສາຕ຺ຖກສ຺ສ ສມ຺ປຊານນໍ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ສປ຺ປາຍສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣາວຫສ຺ສ ຫິຕສ຺ສ ສມ຺ປຊານນໍ ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ອຠິກ຺ກມາທີສຸ ຠິກ຺ຂາຈາຣໂຄຈເຣ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ຈ ປວຕ຺ເຕສຸ ອວິຊຫິເຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານສງ຺ຂາເຕ ໂຄຈເຣ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ອຠິກ຺ກມາທີສຸ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນເມວ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ.

ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎວເສນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕອຕ຺ເຖ. ອຕ຺ໂຖ ນາມ ຘມ຺ມໂຕ ວຑ຺ຒີຕິ ຍໍ ສາຕ຺ຖກນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ ຄມນໍ, ຕໍ ສປ຺ປາຍເມວາຕິ ສິຍາ ກສ຺ສຈິ ອາສງ຺ກາຕິ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ເຈຕິຍທສ຺ສນໍ ຕາວາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຈິຕ຺ຕກມ຺ມຣູປການິ ວິຍາຕິ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມກຕປຏິມາໂຍ ວິຍ, ຍນ຺ຕປໂຍເຄນ ວາ ວິຈິຕ຺ຕກມ຺ມປຏິມາໂຍ ວິຍ. ອສມເປກ຺ຂນໍ ເຄຫສິຕອຎ຺ຎາຓຸເປກ຺ຂາວເສນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອໂຍນິໂສ ຄຫຓໍ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຸເປກ຺ຂາ ພາລສ຺ສ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໘). ຫຕ຺ຖິອາທິສມ຺ມທ຺ເທນ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ, ວິສຠາຄຣູປທສ຺ສນາທິນາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາໂຍ.

ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸວຕ຺ຕນກຖາ ອາຈິຓ຺ຓາ, ອນນຸວຕ຺ຕນກຖາ ປນ ຕສ຺ສາ ທຸຕິຍາ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ເວ ກຖາ ນາມ ນ ກຖິຕປຸພ຺ພາ’’ຕິ.

ເອວນ຺ຕິ ‘‘ສເຈ ປນາ’’ຕິອາທິກໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕາກາຣໍ ປຈ຺ຈາມສຕິ, ນ ‘‘ປຸຣິສສ຺ສ ມາຕຸຄາມາສຸຠ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ວຸຈ຺ຈມານໍ. ໂຍຄກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ ຠາວນາຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານສງ຺ຂາຕໍ ໂຄຈຣ’’ນ຺ຕິ. ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ອຸຄ຺ຄຫໂກສລ຺ລສ຺ສ ສມ຺ປາທນວເສນ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ຫຣຕີຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປວຕ຺ເຕຕິ, ຍາວ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກມາ ອນຸຍຸຎ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນປຈ຺ຈາຫຣຕີຕິ ອາຫາຣູປໂຠຄໂຕ ຍາວ ທິວາຏ຺ຐານຸປສງ຺ກມນາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ປຏິເນຕິ.

ສຣີຣປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ມຸຂໂຘວນາທິສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ. ທ຺ເວ ຕໂຍ ປລ຺ລງ຺ເກຕິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ນິສຊ຺ຊາວາເຣ, ທ຺ເວ ຕີຓິ ອຸຓ຺ຫາສນານິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸສຸມໍ ຄາຫາເປນ຺ໂຕ’’ຕິ. ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານຄ຺ເຄເນວ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຘານໍ ກຕ຺ວາ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ປຕ຺ໂຕປິ ອເຈຕໂນ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໙) ວກ຺ຂມານໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ຍຖາປຣິຫຣິຍມານໍ ວາ ອວິຊຫິຕ຺ວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ປຣິໂຠຄເຈຕິຍໂຕ ສຣີຣເຈຕິຍໍ ຄຣຸຕຣ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ’’ຕິ ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍາວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໘໐໙; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໑໒໘; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໗໕) ‘‘ເຈຕິຍໍ ພາຘຍມານາ ໂພຘິສາຂາ ຫຣິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ຊນສງ຺ຄຫຕ຺ຖນ຺ຕິ ‘‘ມຍິ ອກເຖນ຺ເຕ ເອເຕສໍ ໂກ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄເຫນ ຊນສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ. ຕສ຺ມາຕິ. ຍສ຺ມາ ‘‘ຘມ຺ມກຖາ ນາມ ກເຖຕພ຺ພາເຍວາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕິ, ຍສ຺ມາ ຈ ຘມ຺ມກຖາ ກມ຺ມຏ຺ຐານວິນິມຸຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ. ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວາ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉເທເນວາຕິ ‘‘ປຣິຈິໂຕ ອປຣິຈິໂຕ’’ຕິອາທິວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕໂກຏິຍາວ. ຠເຍຕິ ປຣຈກ຺ກາທິຠເຍ.

ກມ຺ມຊເຕໂຊຕິ ຄຫຓິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ກມ຺ມຏ຺ຐານວີຖິໍ ນາໂຣຫຕິ ຂຸທາປຣິສ຺ສເມນ ກິລນ຺ຕກາຍຕ຺ຕາ ສມາຘານາຠາວໂຕ. ອວເສສຏ຺ຐາເນຕິ ຍາຄຸຍາ ອຄ຺ຄຫິຕຏ຺ຐາເນ. ໂປງ຺ຂານຸໂປງ຺ຂນ຺ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານຸປຏ຺ຐານສ຺ສ ອວິຈ຺ເຉທທສ຺ສນວຈນເມຕໍ, ຍຖາ ໂປງ຺ຂານຸໂປງ຺ຂປວຕ຺ຕາຍ ສຣປຏິປາຏິຍາ ອວິຈ຺ເຉໂທ, ເອວເມຕສ຺ສາປີຕິ.

ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ຠາວນານຸໂຍເຄ. ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອປູຣເຓນ ສພ຺ພວຕ຺ຖານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ. ‘‘ກາເມ ອວີຕຣາໂຄ ໂຫຕິ, ກາເຍ ອວີຕຣາໂຄ, ຣູເປ ອວີຕຣາໂຄ, ຍາວທຕ຺ຖໍ ອຸທຣາວເທຫກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເສຍ຺ຍສຸຂໍ ປສ຺ສສຸຂໍ ມິທ຺ຘສຸຂໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ປຓິຘາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໒໐; ມ. ນິ. ໑.໑໘໖) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕ ປຎ຺ຈວິຘເຈໂຕຂິລວິນິພນ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ. ຈຣິຕ຺ວາຕິ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ.

ອຕ຺ຕກາມາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕສຸຂໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕາ, ຘມ຺ມຈ຺ຉນ຺ທວນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ໂມຕິ ຫິ ຫິຕໍ, ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕກຎ຺ຈ ສຸຂນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ວິຎ຺ຎູນໍ ນິພ຺ພິເສສຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ ອຕ຺ຕາ ນາມ ຘມ຺ໂມ, ຕໍ ກາເມນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕກາມາ. ອຸສຠໍ ນາມ ວີສຕິ ຍຏ຺ຐິໂຍ. ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍາຕິ ຕາຍ ປາສາຓສຎ຺ຎາຍ, ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ອາຄຕາຕິ ຊານນ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂສເຍວ ນໂຍຕິ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິໂກ ໂຍ ຐາເນ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ເອວ ນິສຊ຺ຊາຍປິ ນໂຍ. ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ຉິນ຺ນຠຕ຺ຕຠາວຠເຍນປິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ປຣິພ຺ຣູເຫຕິ.

ພຫາປຘານໍ ປູເຊສ຺ສາມີຕິ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖາຍ ໂລກນາເຖນ ຉ ວສ຺ສານິ ກຕໍ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍໍ ເອວາຫໍ ຍຖາສຕ຺ຕິ ປູເຊສ຺ສາມີຕິ. ປຏິປຕ຺ຕິປູຊາ ຫິ ສຕ຺ຖຸປູຊາ, ນ ອາມິສປູຊາ. ຐານຈງ຺ກມນເມວາຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພອິຣິຍາປຖວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ໂຠຊນາທິກາເລສຸ ອວສ຺ສໍ ກຕ຺ຕພ຺ພນິສຊ຺ຊາຍ ປຏິກ຺ເຂປວເສນ.

ວີຖິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ປຐມເມວ ວີຖິໂຍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ວີຖິໂຍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ’’ຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ປາສາທິເກນ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນາ’’ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ຍທິ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອິໂຕ ປເຣສຸປິ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປທາ ກປ຺ປານໍ ທ຺ເວ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ຕຊ຺ຊໍ ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠຣຓໍ, ສາວກໂພຘິຍໍ ອຄ຺ຄສາວການໍ ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ, ມຫາສາວການໍ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສເມວ, ອິຕເຣສໍ ອຕີຕາສຸ ຊາຕີສຸ ວິວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສຍວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍໍ ກຸສລໍ. ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍຕິ ພຫິ ວິສເຍ ສຎ຺ຊາຕສໍວຑ຺ຒຕາຍ ພາຫິໂຍ, ທາຣຸຈີຣປຣິຫຣເຓນ ທາຣຸຈີຣິໂຍຕິ ຈ ສມຎ຺ຎາໂຕ. ໂສ ຫິ ອາຍສ຺ມາ –

‘‘ຕສ຺ມາ ຕິຫ ເຕ, ພາຫິຍ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຸເຕ… ມຸເຕ… ວິຎ຺ຎາເຕ ວິຎ຺ຎາຕມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍໂຕ ໂຂ ເຕ, ພາຫິຍ, ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຸເຕ… ມຸເຕ… ວິຎ຺ຎາເຕ ວິຎ຺ຎາຕມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ນ ເຕນ. ຍໂຕ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ນ ເຕນ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ນ ຕຕ຺ຖ. ຍໂຕ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ນ ຕຕ຺ຖ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ເນວິຘ ນ ຫຸຣໍ ນ ອຸຠຍມນ຺ຕເຣນ, ເອເສວນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂສ຺ສາ’’ຕິ (ອຸທາ. ໑໐) – ເອຕ຺ຕກາຍ ເທສນາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ.

ຕນ຺ຕິ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນໍ. ເອວນ຺ຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາກາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕາ ອຠິກ຺ກມຕີຕິ ອິມິນາ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາຫວເສນ ອຠິກ຺ກເມ ສມ຺ມຸຍ຺ຫນໍ ທສ຺ເສຕິ, ອຫໍ ອຠິກ຺ກມາມີຕິ ປນ ອິມິນາ ມານຄ຺ຄາຫວເສນ, ຕທຸຠຍໍ ປນ ຕຓ຺ຫາຍ ວິນາ ນ ໂຫຕີຕິ ຕຓ຺ຫາຄ຺ຄາຫວເສນປິ ສມ຺ມຸຍ຺ຫນໍ ທສ຺ສິຕເມວ ໂຫຕິ. ‘‘ຕຖາ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນໍ ເຍນ ຆນວິນິພ຺ໂຠເຄນ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຠິກ຺ກມາມີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ອນຸຄຕາ ເຕໂຊຘາຕຸ ອຸທ຺ຘຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ. ອຸທ຺ຘຣຓຄຕິກາ ຫິ ເຕໂຊຘາຕູຕິ ອຸທ຺ຘຣເຓ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ຕສ຺ສາ ອນຸຄຕຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ອິມາສໍ ທ຺ວິນ຺ນເມຕ຺ຖ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ອຘິມຕ຺ຕຕາ, ອິຕຣາສຎ຺ຈ ໂອມຕ຺ຕຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອເກກ…ເປ… ພລວຕິໂຍ’’ຕິ ອາຫ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ອນຸຄຕາ ວາໂຍຘາຕຸ ອຕິຫຣຓວີຕິຫຣຓານໍ ປຈ຺ຈໂຍ. ຕິຣິຍຄຕິກາຍ ຫິ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ອຕິຫຣຓວີຕິຫຣເຓສຸ ສາຕິສໂຍ ພ຺ຍາປາໂຣຕິ ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ຕສ຺ສາ ອນຸຄຕຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ອິມາສໍ ທ຺ວິນ຺ນເມຕ຺ຖ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ອຘິມຕ຺ຕຕາ, ອິຕຣາສຎ຺ຈ ໂອມຕ຺ຕຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາ ອຕິຫຣຓວີຕິຫຣເຓສູ’’ຕິ ອາຫ. ສຕິປິ ອນຸຄມນານຸຄນ຺ຕພ຺ພຕາວິເສເສ ເຕໂຊຘາຕຸ-ວາໂຍຘາຕຸ-ຠາວມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ຕຖາ-ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ. ຕຕ຺ຖ ອກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐານໂຕ ປາທສ຺ສ ອຸກ຺ຂິປນໍ ອຸທ຺ຘຣຓໍ, ຐິຕຏ຺ຐານໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຫຣຓໍ ອຕິຫຣຓໍ ຂາຓຸອາທິປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ, ປຕິຏ຺ຐິຕປາທຆຏ຺ຏນປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ວາ ປສ຺ເສນ ຫຣຓໍ ວີຕິຫຣຓໍ, ຍາວ ປຕິຏ຺ຐິຕປາໂທ, ຕາວ ອາຫຣຓໍ ອຕິຫຣຓໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ຫຣຓໍ ວີຕິຫຣຓນ຺ຕິ ອຍໍ ວາ ເອເຕສໍ ວິເສໂສ.

ຍສ຺ມາ ປຖວີຘາຕຸຍາ ອນຸຄຕາ ອາໂປຘາຕຸ ໂວສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ. ຄຣຸຕຣສຠາວາ ຫິ ອາໂປຘາຕູຕິ ໂວສ຺ສຊ຺ຊເນ ປຖວີຘາຕຸຍາ ຕສ຺ສາ ອນຸຄຕຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ຕາສໍ ທ຺ວິນ຺ນເມຕ຺ຖ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ອຘິມຕ຺ຕຕາ, ອິຕຣາສຎ຺ຈ ໂອມຕ຺ຕຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ໂວສ຺ສຊ຺ຊເນ…ເປ… ພລວຕິໂຍ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ອາໂປຘາຕຸຍາ ອນຸຄຕາ ປຖວີຘາຕຸ ສນ຺ນິກ຺ເຂປນສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ, ປຕິຏ຺ຐາຠາເວ ວິຍ ປຕິຏ຺ຐາປເນປິ ຕສ຺ສາ ສາຕິສຍກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ອາໂປຘາຕຸຍາ ຕສ຺ສາ ອນຸຄຕຠາໂວ, ຕຖາ ຆຏ຺ຏນກິຣິຍາຍ ປຖວີຘາຕຸຍາ ວເສນ ສນ຺ນິຣຸມ຺ຠນສ຺ສ ສິຊ຺ຌນໂຕ ຕຕ຺ຖາປິ ປຖວີຘາຕຸຍາ ອາໂປຘາຕຸອນຸຄຕຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຖາ ສນ຺ນິກ຺ເຂປນສນ຺ນິຣຸມ຺ຠເນສູ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຠິກ຺ກມເນ, ເຕສຸ ວາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ອຸທ຺ຘຣຓາທີສຸ ຉສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ. ອຸທ຺ຘຣເຓຕິ ອຸທ຺ຘຣຓກ຺ຂເຓ. ຣູປາຣູປຘມ຺ມາຕິ ອຸທ຺ຘຣຓາກາເຣນ ປວຕ຺ຕາ ຣູປຘມ຺ມາ, ຕໍສມຸຏ຺ຐາປກາ ອຣູປຘມ຺ມາ ຈ ອຕິຫຣຓໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ ຂຓມຕ຺ຕາວຏ຺ຐານໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ. ນ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ເທສນ຺ຕຣສງ຺ກມນໍ ອຕ຺ຖິ. ປພ຺ພໍ ປພ຺ພນ຺ຕິອາທິ ອຸທ຺ຘຣຓາທິໂກຏ຺ຐາເສ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຠາຄສນ຺ຕຕິວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຕິອິຕ຺ຕໂຣ ຫິ ຣູປຘມ຺ມານມ຺ປິ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂໂຓ ຄມນສ຺ສາທານໍ ເທວປຸຕ຺ຕານໍ ເຫຏ຺ຐຸປຣິເຍນ ປຏິມຸຂໍ ຘາວນ຺ຕານໍ ສິຣສິ ປາເທ ຈ ພທ຺ຘຘຸຣຘາຣາສມາຄມໂຕປິ ສີຆຕໂຣ. ຍຖາ ຕິລານໍ ຠຊ຺ຊິຍມານານໍ ປຏປຏາຍເນນ ເຠໂທ ລກ຺ຂີຍຕິ, ເອວໍ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປາເທນາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຏປຏາຍນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຫິ ເອກນ຺ຕໂຕ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ.

ສທ຺ຘິໍ ຣູເປນາຕິ ອິທໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິໂຣເຘນ ສທ຺ຘິໍ ນິຣຸຊ຺ຌນກຣູປຘມ຺ມານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍໍ ຕໂຕ ສຕ຺ຕຣສມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ອຎ຺ຎຖາ ຍທິ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ສມານກ຺ຂຓາ ສິຍຸໍ, ‘‘ຣູປໍ ຄຣຸປຣິຓາມໍ ທນ຺ຘນິໂຣຘ’’ນ຺ຕິອາທິວຈເນຫິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໖) ວິໂຣໂຘ ສິຍາ, ຕຖາ ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎໍ ເອກຘມ຺ມມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ຍໍ ເອວໍ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕໍ, ຍຖຍິທໍ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິປາຬິຍາ (ອ. ນິ. ໑.໔໘). ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຫິ ສາຣມ຺ມຓສຠາວາ ຍຖາພລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠູຕມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ຕໍສຠາວນິປ຺ຜຕ຺ຕິອນນ຺ຕຣໍ ນິໂຣໂຘ, ຣູປຘມ຺ມາ ປນ ອນາຣມ຺ມຓາ ປກາເສຕພ຺ພາ, ເອວໍ ເຕສໍ ປກາເສຕພ຺ພຠາວນິວຕ຺ຕິ ໂສຬສຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ໂຫຕີຕິ ຕງ຺ຂຓາຍຸກຕາ ເຕສໍ ອິຈ຺ຉິຕາ, ລຫຸວິຎ຺ຎາຓວິສຍສງ຺ຄຕິມຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຕາຍ ຕິຓ຺ຓໍ ຂນ຺ຘານໍ, ວິສຍສງ຺ຄຕິມຕ຺ຕຕາຍ ຈ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕາ, ທນ຺ຘມຫາຠູຕປຈ຺ຈຍຕາຍ ຣູປຘມ຺ມານໍ ທນ຺ຘປຣິວຕ຺ຕິຕາ, ນານາຘາຕຸຍາ ຍຖາຠູຕຎາຓໍ ໂຂ ປນ ຕຖາຄຕສ຺ເສວ, ເຕນ ຈ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ຣູປຘມ຺ໂມວ ວຸຕ຺ໂຕ, ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈໂຍ ຈ ຕສ຺ເສວາຕິ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ສມານກ຺ຂຓຕາ ນ ຍຸຊ຺ຊເຕວ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕ ຈິຕ຺ຕໍ,ອຎ຺ຎໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ຍໍ ປຸຣິມຸປ຺ປນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຎ຺ຎໍ, ຕໍ ປນ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕໍ ອປຣສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈຍຠາເວເນວ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ຕໂຕ ລທ຺ຘປຈ຺ຈຍໍ ອຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕ ຈິຕ຺ຕໍ. ຍທິ ເອວໍ ເຕສໍ ອນ຺ຕໂຣ ລພ຺ເຠຍ຺ຍາຕິ ໂນຕິ ອາຫ ‘‘ອວີຈິມນຸສມ຺ພນ຺ໂຘ’’ຕິ, ຍຖາ ວີຈິ ອນ຺ຕໂຣ ນ ລພ຺ຠຕິ, ຕເທເວຕນ຺ຕິ ອວິເສສວິທຸ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ເອວໍ ອນຸ ອນຸ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາໂນ ຣູປສນ຺ຕາໂນ ຈ ນທີໂສໂຕວ ນທິຍໍ ອຸທກປ຺ປວາໂຫ ວິຍ ວຕ຺ຕຕິ.

ອຠິມຸຂໍ ໂລກິຕໍ ອາໂລກິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຣໂຕເປກ຺ຂນ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ຍໍທິສາຠິມຸໂຂ ຄຈ຺ຉຕິ ຕິຏ຺ຐຕິ ນິສີທຕິ ວາ, ຕທຠິມຸຂໍ ເປກ຺ຂນໍ ອາໂລກິຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕທນຸຄຕໍ ວິທິສາໂລກນໍ ວິໂລກິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິໂລກິຕໍ ນາມ ອນຸທິສາເປກ຺ຂນ’’ນ຺ຕິ. ສມ຺ມຊ຺ຊນປຣິຠຓ຺ຑາທິກຣເຓ ໂອໂລກິຕສ຺ສ, ອຸລ຺ໂລກຫຣຓາທີສຸ ອຸລ຺ໂລກິຕສ຺ສ, ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕປຣິສ຺ສຍສ຺ສ ປຣິວຊ຺ຊນາທີສຸ ອປໂລກິຕສ຺ສ ສິຍາ ສມ຺ຠໂວຕິ ອາຫ ‘‘ອິມິນາ ວາ ມຸເຂນ ສພ຺ພານິປິ ຕານິ ຄຫິຕາເນວາ’’ຕິ.

ກາຍສກ຺ຂິນ຺ຕິ ກາເຍນ ສຈ຺ຉິກຕວນ຺ຕໍ, ປຈ຺ຈກ຺ຂກາຣິນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຫິ ອາຍສ຺ມາ ວິປສ຺ສນາກາເລ ເອວ ‘‘ຍເມວາຫໍ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕໍ ນິສ຺ສາຍ ສາສເນ ອນຠິຣຕິອາທິວິປ຺ປກາຣໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕເມວ ສຸຏ຺ຐຸ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫຊາໂຕ ພລວຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ໂປ, ຕຕ຺ຖ ຈ ກຕາຘິກາຣຕ຺ຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣ ອຸກ຺ກໍສປາຣມິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ເຕເນວ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣານໍ ຍທິທໍ ນນ຺ໂທ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໓໕) ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ.

ສາຕ຺ຖກຕາ ຈ ສປ຺ປາຍຕາ ຈ ອາໂລກິຕວິໂລກິຕສ຺ສ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕສ຺ມາຕິ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານາວິຊຫນສ຺ເສວ ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎຠາວໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ເຫຕຸຠາເວນ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມຏ຺ຐານວເສເນວ ອາໂລກນວິໂລກນໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຂນ຺ຘາທິກມ຺ມຏ຺ຐານາ ອຎ຺ໂຎ ອຸປາໂຍ ນ ຄເວສິຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາໂລກິຕາທິສມຎ຺ຎາປິ ຍສ຺ມາ ຘມ຺ມມຕ຺ຕສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕິວິເສໂສ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຍາຖາວໂຕ ຊານນໍ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ປຐມຊວເນປິ …ເປ… ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍໍ ‘‘ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ຣຊ຺ຊນາທີນໍ ອຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອາວຊ຺ຊນໂວຏ຺ຐພ຺ພນານໍ ອໂຍນິໂສ ອາວຊ຺ຊນໂວຏ຺ຐພ຺ພນວເສນ ອິຏ຺ເຐ ອິຕ຺ຖິຣູປາທິມ຺ຫິ ໂລໂຠ, ອນິຏ຺ເຐ ຈ ປຏິໂຆ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ‘‘ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ຣຊ຺ຊນາທິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣຊວນໍ ມູລໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວາ ສພ຺ພໍ ຠວງ຺ຄາທິ, ເອວໍ ມໂນທ຺ວາຣຊວນສ຺ສ ມູລວເສນ ມູລປຣິຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ. ອາຄນ຺ຕຸກຕາວກາລິກຕາ ປນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣຊວນສ຺ເສວ ອປຸພ຺ພຠາວວເສນ ອິຕ຺ຕຣຠາວວເສນ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍວເສນ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕິເຕສູຕິ ເຫຏ຺ຐິມສ຺ສ ອຸປຣິມສ຺ສ ຈ ອປຣາປຣໍ ຠງ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕິມາຫ. ຕນ຺ຕິ ຊວນໍ. ຕສ຺ສ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາຄນ຺ຕຸໂກ ອພ຺ຠາຄໂຕ. ອຸທຍພ຺ພຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຕາວຕໂກ ກາໂລ ເອເຕສນ຺ຕິ ຕາວກາລິການິ.

ເອຕໍ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວເສນ ອາໂລກນວິໂລກເນ ປຎ຺ຎາຍມາເນ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ໂຕ ໂກ ເອໂກ ອາໂລເກຕິ, ໂກ ວິໂລເກຕິ. ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນເຍນ ປຣິຍາຍໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຫຊາຕປຈ຺ຈໂຍຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎ-ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ-ອຕ຺ຖິອວິຄຕາທິປຈ຺ຈຍານມ຺ປິ ລພ຺ຠນໂຕ.

ມຓິສປ຺ໂປ ນາມ ເອກາ ສປ຺ປຊາຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ລຬນນ຺ຕິ ກມ຺ປນນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ລີຬາກຣຓໍ ວາ ລຬນໍ.

ອຸຓ຺ຫປກຕິໂກ ປຣິຬາຫພຫຸໂລ. ສີລສ຺ສ ວິທູສເນນ ອຫິຕາວຫຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາຊີວວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສປ຺ປາຍໍ. ຈີວຣມ຺ປິ ອເຈຕນນ຺ຕິອາທິນາ ຈີວຣສ຺ສ ວິຍ ‘‘ກາໂຍປິ ອເຈຕໂນ’’ຕິ ກາຍສ຺ສ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາວິຠາວເນນ ‘‘ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ອິຕຣີຕຣສນ຺ໂຕສສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ຈຕຸປຎ຺ຈຄຓ຺ຐິກາຫໂຕຕິ ອາຫຕຈຕຸປຎ຺ຈຄຓ຺ຐິໂກ, ຈຕຸປຎ຺ຈຄຓ຺ຐິກາຫິ ວາ ຫຕໂສໂຠ.

ອຏ຺ຐວິໂຘປິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອຏ຺ຐວິໂຘປິ ປໂຍຊນວິເສໂສ. ປຖວີສນ຺ຘາຣກຊລສ຺ສ ຕໍສນ຺ຘາຣກວາຍຸນາ ວິຍ ປຣິຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຫາຣສ຺ສ ວາໂຍຘາຕຸນາວ ອາສເຍ ອວຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວາໂຍຘາຕຸວເສເນວ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ. ອຕິຫຣຕີຕິ ຍາວ ມຸຂາ ອຠິຫຣຕິ. ວີຕິຫຣຕີຕິ ຕໂຕ ຍາວ ກຸຈ຺ຉິ, ຕາວ ຫຣຕິ. ອຕິຫຣຕີຕິ ວາ ມຸຂທ຺ວາຣໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ໂຕ ຫຣຕິ. ວີຕິຫຣຕີຕິ ກຸຈ຺ຉິຄຕໍ ປສ຺ສໂຕ ຫຣຕິ. ປຣິວຕ຺ເຕຕີຕິ ອປຣາປຣໍ ຈາເຣຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອາຫາຣສ຺ສ ຘາຣຓປຣິວຕ຺ຕນສໍຈຸຓ຺ຓນວິໂສສນານິ ປຖວີຘາຕຸສຫິຕາ ເອວ ວາໂຍຘາຕຸ ກໂຣຕິ, ນ ເກວລາຕິ ຕານິ ປຖວີຘາຕຸຍາປິ ກິຈ຺ຈຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານິ. ອລ຺ລຕ຺ຕຎ຺ຈ ອນຸປາເລຕີຕິ ວາຍຸອາທີຫິ ອຕິໂສສນໍ ຍຖາ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອນຸປາເລຕິ ອລ຺ລອາທີຫິ ອຕິໂສສນໍ ຍຖາ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ອນຸປາເລຕິ ອລ຺ລຠາວໍ. ເຕໂຊຘາຕູຕິ ຄຫຓີສງ຺ຂາຕາ ເຕໂຊຘາຕຸ. ສາ ຫິ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐໍ ອາຫາຣໍ ປຣິປາເຈຕິ. ອຎ຺ຊໂສ ໂຫຕີຕິ ອາຫາຣສ຺ສ ປເວສນາທີນໍ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ. ອາຠຸຊຕີຕິ ປຣິເຍສນຊ຺ໂຌຫຣຓຊິຓ຺ຓາຊິຓ຺ຓຕາທິໍ ອາວຊ຺ເຊຕິ, ວິຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍຕໍວິຊານນນິປ຺ຜາທໂກເຍວ ຫິ ປໂຍໂຄ ‘‘ສມ຺ມາປໂຍໂຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຍນ ຫິ ປໂຍເຄນ ປຣິເຍສນາທິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕພ຺ພິສຍວິຊານນມ຺ປິ ນິປ຺ຜາເທຕິ ນາມ ຕທວິນາຠາວໂຕ. ອຖ ວາ ສມ຺ມາປໂຍຄໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ອນ຺ວາຍ ອາຄມ຺ມ ອາຠຸຊຕິ ສມນ຺ນາຫຣຕິ. ອາໂຠຄປຸພ຺ພໂກ ຫິ ສພ຺ໂພປິ ວິຎ຺ຎາຓພ຺ຍາປາໂຣຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຄມນໂຕຕິ ຠິກ຺ຂາຈາຣວເສນ ໂຄຈຣຄາມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄມນໂຕ. ປຣິເຍສນໂຕຕິ ໂຄຈຣຄາເມ ຠິກ຺ຂຕ຺ຖໍ ອາຫິຓ຺ຑນໂຕ. ປຣິໂຠຄໂຕຕິ ອາຫາຣສ຺ສ ປຣິຠຸຎ຺ຊນໂຕ. ອາສຍໂຕຕິ ປິຕ຺ຕາທິອາສຍໂຕ. ອາສຍຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກຊ຺ຌໍ ປວຕ຺ຕມາໂນປິ ກມ຺ມພລວຕ຺ຖິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມຣິຍາທວເສນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ສຍຕິ ຕິຏ຺ຐຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາສໂຍ, ອາມາສຍສ຺ສ ອຸປຣິ ຕິຏ຺ຐນໂກ ປິຕ຺ຕາທິໂກ. ມຣິຍາທຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍມາກາໂຣ. ນິເຘຕິ ຍຖາຠຸຕ຺ໂຕ ອາຫາໂຣ ນິຈິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ນິຘານໍ, ອາມາສໂຍ. ຕໂຕ ນິຘານໂຕ. ອປຣິປກ຺ກໂຕຕິ ຄຫຓີສງ຺ຂາເຕນ ກມ຺ມຊເຕເຊນ ອວິປກ຺ກໂຕ. ປຣິປກ຺ກໂຕຕິ ຍຖາຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຫາຣສ຺ສ ວິປກ຺ກຠາວໂຕ. ຜລໂຕຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕ. ນິສ຺ສນ຺ທໂຕຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິສ຺ສນ຺ທນໂຕ. ສມ຺ມກ຺ຂນໂຕຕິ ສພ຺ພໂສ ມກ຺ຂນໂຕ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາຍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໑.໒໙໔) ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ອຎ຺ເຎ ຈ ໂຣຄາ ກຓ຺ຓສູລຠຄນ຺ທຣາທໂຍ. ອຏ຺ຐາເນຕິ ມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ອຍຸຕ຺ເຕ ຐາເນ ເຂຕ຺ຕເທວາຍຕນາທິເກ. ນິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເນວ ອຕ຺ຕໂນ ກສ຺ສຈິ ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຕ຺ຕາ ຈ ນ ປຣສ຺ສ. ອຸທກຕຸມ຺ພໂຕຕິ ເວຬຸນາຬິອາທິອຸທກຠາຊນໂຕ. ຕນ຺ຕິ ຉຑ຺ຑິຕອຸທກໍ.

ອທ຺ຘານອິຣິຍາປຖາ ຈິຣປ຺ປວຕ຺ຕິກາ ທີຆກາລິກາ ອິຣິຍາປຖາ. ມຊ຺ຌິມາ ຠິກ຺ຂາຈຣຓາທິວເສນ ປວຕ຺ຕາ. ຈຸຓ຺ຓິກອິຣິຍາປຖາ ວິຫາເຣ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຣິວຕ຺ຕນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຄເຕຕິ ຄມເນ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ອຠິກ຺ກມປຏິກ຺ກມຄ຺ຄຫເຓນ ຄມເນນປິ ປຸຣໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ກາຍສ຺ສ ອຕິຫຣຓໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຘ ຄມນເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເກຈິ.

ຍສ຺ມາ ມຫາສີວຕ຺ເຖຣວາເທ ອນນ຺ຕເຣ ອນນ຺ຕເຣ ອິຣິຍາປເຖ ປວຕ຺ຕຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ນິໂຣຘທສ຺ສນວເສນ ສມ຺ປຊານກາຣິຕາ ຄຫິຕາ, ອິທຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສມ຺ປຊຎ຺ຎວິປສ຺ສນາຈາຣວເສນ ອາຄຕໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຍິທໍ ມຫາສີວຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ ອສມ຺ໂມຫຘຸຣໍ ອິມສ຺ມິໍ ສຕິປຏ຺ຐານຠຸຕ຺ເຕ ອຘິປ຺ເປຕ’’ນ຺ຕິ. ສາມຎ຺ຎຜເລ (ທີ. ນິ. ໑.໒໑໔; ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໑໔; ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໒໑໔) ປນ ສພ຺ພມ຺ປິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ລພ຺ຠຕິ ຍາວເທວ ສາມຎ຺ຎຜລວິເສສທສ຺ສນປຣຕ຺ຕາ ຕສ຺ສາ ເທສນາຍ. ສຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ເສວາຕິ ອິທໍ ຍຖາ ສມ຺ປຊຎ຺ຎກິຈ຺ຈສ຺ສ ປຘານຕາ, ເອວໍ ສຕິກິຈ຺ຈສ຺ສາປີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ນ ສຕິຍາ ສພ຺ຠາວມຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ນ ຫິ ກທາຈິ ສຕິຣຫິຕາ ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ. ເອຕານິ ປທານີຕິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎປທານິ. ວິຠຕ຺ຕາເນວາຕິ ວິສຸໍ ວິຠຕ຺ຕາເນວ. ອິມິນາປິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎສ຺ສ ວິຍ ສຕິຍາປິ ປຘານຕໍເຍວ ວິຠາເວຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວິຕກ຺ເກນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອໂກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຖາ ເອໂກ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ນິສີທນ຺ໂຕ ສຍນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວິຕກ຺ເກນ຺ໂຕ ສຍຕິ, ເອໂກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ສຍຕິ, ເອຕ຺ຖເກນ ປນ ນ ປາກຏໍ ໂຫຕີຕິ ຈງ຺ກມເນນ ທີເປນ຺ຕິ. ໂຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ຈງ຺ກມນໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ຐິໂຕ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ‘‘ປາຈີນຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ປວຕ຺ຕາ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ປຈ຺ຉິມຈງ຺ກມນໂກຏິໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ, ປຈ຺ຉິມຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ປວຕ຺ຕາປິ ປາຈີນຈງ຺ກມນໂກຏິໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ທາ, ຈງ຺ກມນມຊ຺ເຌ ປວຕ຺ຕາ ອຸໂຠ ໂກຏິໂຍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ, ຈງ຺ກເມ ປວຕ຺ຕາ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ຐານໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ, ຐາເນ ປວຕ຺ຕາ ນິສຊ຺ຊໍ, ນິສຊ຺ຊາຍ ປວຕ຺ຕາ ສຍນໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວນິຣຸທ຺ຘາ’’ຕິ, ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕເຍວ ຈິຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣຕິ, ອຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຄຕາທີສຸ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ ໂຫຕິ, ເອວມ຺ປິ ສຸຕ຺ເຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິຠູຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຍາວ ສກ຺ໂກຕິ, ຕາວ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ຐຕ຺ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຍມາໂນ ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຍຕິ ‘‘ກາໂຍ ອເຈຕໂນ, ມຎ຺ໂຈ ອເຈຕໂນ, ກາໂຍ ນ ຊານາຕິ ‘‘ອຫໍ ມຎ຺ເຈ ສຍິໂຕ’ຕິ, ມຎ຺ໂຈ ນ ຊານາຕິ ‘‘ມຍິ ກາໂຍ ສຍິໂຕ’’ຕິ, ອເຈຕໂນ ກາໂຍ ອເຈຕເນ ມຎ຺ເຈ ສຍິໂຕ’’ຕິ, ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕເຍວ ຈິຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣຕິ, ປພຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ປພຸຊ຺ຌຕິ, ອຍໍ ສຸຕ຺ເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ ໂຫຕີຕິ.

ກາຍາທິກິຣິຍານິພ຺ພຕ຺ຕເນນ ຕມ຺ມຍຕ຺ຕາ ອາວຊ຺ຊນກິຣິຍາສມຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ຈ ຊວນໍ, ສພ຺ພມ຺ປິ ວາ ຉທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ກິຣິຍາມຍປວຕ຺ຕໍ ນາມ, ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ຊາຄຣິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຊາຄຣິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ. ອປິຈ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ຉ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ໂກຏ຺ຐາເສ ຊຄ຺ຄນ຺ໂຕປິ ຊາຄຣິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ ໂຫຕິ. ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນສີເສນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕປິ ພາຕ຺ຕິໍສຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ປຫາຍ ທສກຖາວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕໍ ສປ຺ປາຍກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕປິ ຠາສິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ. ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຍໍ ມນສິກາຣໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕປິ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ສມາປນ຺ໂນປິ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ. ທຸຕິຍຎ຺ຫິ ຌານໍ ວຈີສງ຺ຂາຣວິຣຫໂຕ ວິເສສໂຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ ນາມ. ຣູປຘມ຺ມສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວິເສສາ ອຠິກ຺ກມາທໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ເສວ ສມຸທໂຍ ຈ ວໂຍ ຈ ນີຫຣິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ຈຕຸສມ຺ປຊຎ຺ຎປພ຺ພວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຏິກູລມນສິກາຣປພ຺ພວຓ຺ຓນາ

໑໑໐. ປຏິກູລມນສິກາຣວເສນາຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໒.໓໗໗) ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຕາຍ. ປຏິກູລເມວ ປຏິກູລໍ ໂຍ ປຏິກູລສຠາໂວ ປຏິກູລາກາໂຣ, ຕສ຺ສ ມນສິກຣຓວເສນ. ອນ຺ຕເຣນປິ ຫິ ຠາວວາຈິນໍ ສທ຺ທໍ ຠາວຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ຍຖາ ‘‘ປຏສ຺ສ ສຸກ຺ກ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໘໒-໑໘໓) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຕໍສໍວຓ຺ຓນາຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຕ຺ຖາທີຫິ ປສິພ຺ພກາກາເຣນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຕໍ ອາວຏນໍ ປຸໂຕຬິ. ວິຠູຕາກາໂຣຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອສຸຠຠາວສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐິຕາກາໂຣ. ອິຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ອາກາຣຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ກາຣຓໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເກສາທິປຣິຄ຺ຄຫເຓນາ’’ຕິ ອາຫ.

ປຏິກູລມນສິກາຣປພ຺ພວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຘາຕຸມນສິກາຣປພ຺ພວຓ຺ຓນາ

໑໑໑. ຘາຕຸມນສິກາຣວເສນາຕິ ປຖວີຘາຕຸອາທິກາ ຈຕສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕຠາວນາມນສິກາຣວເສນ, ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘາຕຸມນສິກາໂຣ ຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ ຫິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ. ໂຄຆາຕໂກຕິ ຊີວິກຕ຺ຖາຍ ຄຸນ຺ນໍ ຆາຕໂກ. ອນ຺ເຕວາສິໂກຕິ ກມ຺ມກຣຓວເສນ ຕສ຺ສ ສມີປວາສີ. ຐິຕ-ສທ຺ໂທ ‘‘ຐິໂຕ ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໖໓; ອ. ນິ. ໕.໒໘) ຐານສງ຺ຂາຕອິຣິຍາປຖສມງ຺ຄິຕາຍ, ຐາ-ສທ຺ທສ຺ສ ວາ ຄຕິວິນິວຕ຺ຕິອຕ຺ຖຕາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຐເປຕ຺ວາ ຄມນໍ ເສສອິຣິຍາປຖສມງ຺ຄິຕາຍ ໂພຘໂກ, ອິຘ ປນ ຍຖາ ຕຖາ ຣູປກາຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາຣໂພຘໂກ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ອິຣິຍາປຖານໍ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ຐິຕຕ຺ຕາ ຍຖາຐິຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາກາເຣນາຕິ ຐານາທິນາ ຣູປກາຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາເຣນ. ຐານາທໂຍ ຫິ ອິຣິຍາປຖສງ຺ຂາຕາຍ ກາຍິກກິຣິຍາຍ ປໂຖ ປວຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄຕິ ‘‘ອິຣິຍາປໂຖ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍຖາຐິຕນ຺ຕິ ຍຖາປວຕ຺ຕໍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານເມເວຕ຺ຖ ‘‘ປຓິຘານ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາຐິຕຕ຺ຕາ ຈ ຍຖາປຓິຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ຐິຕນ຺ຕິ ວາ ກາຍສ຺ສ ຐານສງ຺ຂາຕອິຣິຍາປຖສມາໂຍຄປຣິທີປນໍ. ປຓິຫິຕນ຺ຕິ ຕທຎ຺ຎອິຣິຍາປຖສມາໂຍຄປຣິທີປນໍ. ຐິຕນ຺ຕິ ວາ ກາຍສງ຺ຂາຕານໍ ຣູປຘມ຺ມານໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສກິຈ຺ຈວເສນ ອວຏ຺ຐານປຣິທີປນໍ. ປຓິຫິຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍກິຈ຺ຈວເສນ ເຕຫິ ເຕຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປກາຣໂຕ ນິຫິຕໍ ປຓິຫິຕນ຺ຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕີຕິ ປຕິ ປຕິ ອເວກ຺ຂຕິ, ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ວິນິພ຺ຠຸຊິຕ຺ວາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປສ຺ສຕິ.

ອິທານິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ຠາວຕ຺ຖວິຠາວນວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ໂຄຆາຕກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂປເສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ມໍສູປຈຍປຣິພ຺ຣູຫນາຍ ກຸຓ຺ຑກຠຕ຺ຕກປ຺ປາສຏ຺ຐິອາທີຫິ ສໍວຑ຺ເຒນ຺ຕສ຺ສ. ວຘິຕໍ ມຕນ຺ຕິ ຫິໍສິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ມຕໍ. ມຕນ຺ຕິ ຈ ມຕມຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕາວເທວາ’’ຕິ. ຄາວີຕິ ສຎ຺ຎາ ນ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ຍານິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິ ຍຖາສນ຺ນິວິຏ຺ຐານິ ອຸປາທາຍ ຄາວີສມຎ຺ຎາ ມຕມຕ຺ຕາຍປິ ຄາວິຍາ, ເຕສໍ ຕໍສນ຺ນິເວສສ຺ສ ອວິນຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ວິລີຍນ຺ຕິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ ວິຠຸຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ພີລາ ຠາຄາ ວ-ກາຣສ຺ສ ພ-ກາຣໍ, ອິ-ກາຣສ຺ສ ອີ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ພີລໂສຕິ ພີລໍ ພີລໍ ກຕ຺ວາ. ວິຠຊິຕ຺ວາຕິ ອຏ຺ຐິສງ຺ຆາຏໂຕ ມໍສໍ ວິເວເຈຕ຺ວາ, ຕໂຕ ວາ ວິເວຈິຕມໍສໍ ຠາຄໂສ ກຕ຺ວາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ມໍສສຎ຺ຎາ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ປພ຺ພຊິຕສ຺ສປິ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ. ຆນວິນິພ຺ໂຠຄນ຺ຕິ ສນ຺ຕຕິສມູຫກິຈ຺ຈຆນານໍ ວິນິພ຺ຠຸຊນໍ ວິເວຈນໍ. ຘາຕຸໂສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕຕິ ຆນວິນິພ຺ໂຠຄກຣເຓນ ຘາຕຸໍ ຘາຕຸໍ ປຖວີອາທິຘາຕຸໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ. ສຕ຺ຕສຎ຺ຎາຕິ ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິວເສນ ປວຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາຕິ ວທນ຺ຕິ, ໂວຫາຣວເສນ ປວຕ຺ຕສຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍປິ ຕທາ ອນ຺ຕຣຘານໍ ຍຸຕ຺ຕເມວ ຍາຖາວໂຕ ຆນວິນິພ຺ໂຠຄສ຺ສ ສມ຺ປາທນໂຕ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂອປມ຺ມຕ຺ເຖນ ອຸປເມຍ຺ຍຕ຺ໂຖ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຘາຕຸວເສເນວ ຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ. ທກ຺ໂຂຕິ ເຉໂກ ຕໍຕໍສມຎ຺ຎາຍ ກຸສໂລ, ຍຖາຊາເຕ ສູນສ຺ມິໍ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐຂຸຣວິສາຓາທິວນ຺ເຕ ອຏ຺ຐິມໍສາທິອວຍວສມຸທາເຍ ອວິຠຕ຺ເຕ ຄາວີສມຎ຺ຎາ, ນ ວິຠຕ຺ເຕ, ວິຠຕ຺ເຕ ປນ ອຏ຺ຏິໍມໍສາທິອວຍວສມຎ຺ຎາຕິ ຊານນໂກ. ຈຕຸມຫາປໂຖ ວິຍ ຈຕຸອິຣິຍາປໂຖຕິ ຄາວິຍາ ຐິຕຈຕຸມຫາປໂຖ ວິຍ ກາຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕິມຄ຺ຄຠູໂຕ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ອິຣິຍາປໂຖ. ຍສ຺ມາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໐໖) ວິຕ຺ຖາຣິຕາ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຕໍສໍວຓ຺ຓນາຍຎ຺ຈ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໑.໓໐໖) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຘາຕຸມນສິກາຣປພ຺ພວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນວສິວຖິກປພ຺ພວຓ຺ຓນາ

໑໑໒. ສິວຖິກາຍ ອປວິທ຺ຘອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ ໂອຘິໂສ ປວຕ຺ຕານໍ ກຖານໍ ຕທຠິເຘຍ຺ຍານຎ຺ຈ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິອສຸຠຠາຄານໍ ສິວຖິກປພ຺ພານີຕິ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ຄຫິຕສມຎ຺ຎາ. ເຕນາຫ ‘‘ສິວຖິກປພ຺ເພຫິ ວິຠຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຸທ຺ຘໍ ຊີວິຕປຣິຍາທານາຕິ ຊີວິຕກ຺ຂຍໂຕ ອຸປຣິ ມຣຓໂຕ ປຣໍ. ສມຸຄ຺ຄເຕນາຕິ ອຸຏ຺ຐິເຕນ. ອຸທ຺ຘຸມາຕຕ຺ຕາຕິ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ຘຸມາຕຕ຺ຕາ ສູນຕ຺ຕາ. ເສຕຣຕ຺ເຕຫິ ວິປຣິຠິນ຺ນໍ ວິມິສ຺ສິຕໍ ນີລໍ ວິນີລໍ, ປຸຣິມວຓ຺ຓວິປຣິຓາມຠູຕໍ ວາ ນີລໍວິນີລໍ, ວິນີລເມວ ວິນີລກນ຺ຕິ ກ-ກາເຣນ ປທວຑ຺ຒນມາຫ ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣໂຕ ຍຖາ ‘‘ປີຕກໍ ໂລຫິຕກ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໖໑໖). ປຏິກູລກຕ຺ຕາຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຕ຺ຕາ. ກຸຈ຺ຉິຕໍ ວິນີລໍ ວິນີລກນ຺ຕິ ກຸຈ຺ຉນຕ຺ໂຖ ວາ ອຍໍ ກ-ກາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ‘‘ປາປໂກ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໑໖; ອ. ນິ. ໕.໒໑໓; ມຫາວ. ໒໘໕). ປຣິຠິນ຺ນຏ຺ຐາເນຫິ ກາກກງ຺ກາທີຫິ. ວິສ຺ສນ຺ທມານໍ ປຸພ຺ພນ຺ຕິ ວິສ຺ສວນ຺ຕໍ ປຸພ຺ພໍ, ຕຫໍ ຕຫໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາຠາວນ຺ຕິ ວິສ຺ສນ຺ທມານປຸພ຺ພຠາວໍ.

ໂສ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂຍ ‘‘ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສຣີຣໍ ສິວຖິກາຍ ຉຑ຺ຑິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ. ອຸປສໍຫຣຕິ ສທິສຕໍ. ອຍມ຺ປິ ໂຂຕິອາທິ ອຸປສໍຫຣຓາກາຣທສ຺ສນໍ. ອາຍູຕິ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓຄຕິກເມວ. ອຸສ຺ມາຕິ ກມ຺ມຊເຕໂຊ. ເອວໍປູຕິກສຠາໂວຕິ ເອວໍ ອຕິວິຍ ປູຕິກສຠາໂວ, ນ ອາຍຸອາທີນໍ ອວິຄເມ ວິຍ ມຕ຺ຕໂສຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອທິໂສ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍຠາວີຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍອຸທ຺ຘຸມາຕາທິເຠໂທ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ. ເສສາວເສສມໍສໂລຫິຕຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ອຂາທິຕຕ຺ຕາ ຕຫໍ ຕຫໍ ເສເສນ ອປ຺ປາວເສເສນ ມໍສໂລຫິເຕນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ເຎນ ຫຕ຺ຖຏ຺ຐິກນ຺ຕິ ອວິເສເສນ ຫຕ຺ຖຏ຺ຐິການໍ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕາ ໂຊຕິຕາຕິ ອນວເສສໂຕ ເຕສໍ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕຸສຏ຺ຐິເຠທມ຺ປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕໂຣວສ຺ສິການີຕິ ຕິໂຣວສ຺ສໍ ຄຕານິ. ຕານິ ປນ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ວີຕິວຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕິກ຺ກນ຺ຕສໍວຈ຺ຉຣານີ’’ຕິ. ປຸຣາຓຕາຍ ຆນຠາວວິຄເມນ ວິຈຸຓ຺ຓຕາ ອິຘ ປູຕິຠາໂວຕິ ໂສ ຍຖາ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອພ຺ໂຠກາເສ’’ຕິອາທິມາຫ. ຂຊ຺ຊມານຕາທິວເສນ ທຸຕິຍສິວຖິກປພ຺ພາທີນໍ ວວຕ຺ຖິຕຕ຺ຖາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຂຊ຺ຊມານາທີນໍ ວເສນ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ນວສິວຖິກປພ຺ພວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິມາເນວ ທ຺ເວຕິ ອວຘາຣເຓນ ອປ຺ປນາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຕຕ຺ຖ ນິຍເມຕິ ອຎ຺ຎປພ຺ເພສຸ ຕທຠາວໂຕ. ຍໂຕ ຫິ ເອວ-ກາໂຣ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນິຍເມຕິ, ເຕນ ປພ຺ພທ຺ວຍສ຺ສ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານຕາປິ ອປ຺ປຏິສິທ຺ຘາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ ອນິຈ຺ຈາທິທສ຺ສນໂຕ. ສງ຺ຂາເຣສຸ ອາທີນວວິຠາວນານິ ສິວຖິກປພ຺ພານີຕິ ອາຫ ‘‘ສິວຖິການໍ ອາທີນວານຸປສ຺ສນາວເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອິຣິຍາປຖປພ຺ພາທີນໍ ອນປ຺ປນາວຫຕາ ປາກຏາ ເອວາຕິ ‘‘ເສສານິ ທ຺ວາທສາປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ກາຍານຸປສ຺ສນາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເວທນານຸປສ຺ສນາວຓ຺ຓນາ

໑໑໓. ສຸຂໍ ເວທນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຂຍຕີຕິ ສຸຂາ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ກາຍຎ຺ຈ ລທ຺ຘສ຺ສາເທ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຏ຺ຐຸ ວາ ຂາທຕິ, ຂນຕິ ວາ ກາຍິກໍ ເຈຕສິກຎ຺ຈ ອາພາຘນ຺ຕິ ສຸຂາ. ສຸກຣໍ ໂອກາສທານໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ສຸຂາຕິ ອປເຣ. ເວທຍຕິ ອາຣມ຺ມຓຣສໍ ອນຸຠວຕີຕິ ເວທນາ. ເວທຍມາໂນຕິ ອນຸຠວມາໂນ. ກາມນ຺ຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອິຣິຍາປຖປພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕເມວ. ສມ຺ປຊານສ຺ສ ເວທິຍນໍ ສມ຺ປຊານເວທິຍນໍ.

‘‘ໂວຫາຣມຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ‘‘ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທຍມາໂນ ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທຍາມີ’’ຕິ ອິທໍ ໂວຫາຣມຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວຕ຺ຖຸອາຣມ຺ມຓາຕິ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓາ. ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓຎ຺ຫິ ເວທນາຍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ ‘‘ວຕ຺ຖູ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອສ຺ສາຕິ ຠເວຍ຺ຍ. ຘມ຺ມວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກຕ຺ຕຸ ອຠາວໂຕ ຘມ຺ມສ຺ເສວ ກຕ຺ຕຸຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເວທນາວ ເວທຍຕີ’’ຕິ ອາຫ. ນິຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕຕິ. ພລວໂຕ ເວທນາເວຄສ຺ສ ນິໂຣຘເນ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ອວສຣທານວເສນ ນິຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕ. ວີຣິຍສມຕໍ ໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ອຘິວາສນວີຣິຍສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຫາປນວເສນ ສມາຘິນາ ສມຣສຕາປາທເນນ ວີຣິຍສມຕໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫີຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ສຫ. ໂລກິຍານມ຺ປິ ວາ ສຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາເລ ຕຕ຺ຖ ສມຕ຺ຖຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫີ’’ຕິ. ສມສີສີຕິ ວາຣສມສີສີ ຫຸຕ຺ວາ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວາຣສ຺ສ ອນນ຺ຕຣວາເຣ ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍຖາ ຈ ສຸຂໍ, ເອວໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຍຖາ ‘‘ສຸຂໍ ເວທຍຕີ’’ຕິອາທິນາ ສມ຺ປຊານເວທິຍນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ທຸກ຺ຂມ຺ປິ. ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂຍຕີຕິ ທຸກ຺ຂາ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ກາຍຎ຺ຈ ປີເຬຕິ ວິພາຘຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຏ຺ຐຸໍ ວາ ຂາທຕິ, ຂນຕິ ວາ ກາຍິກໍ ເຈຕສິກຎ຺ຈ ສາຕນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂາ. ທຸກ຺ກຣໍ ໂອກາສທານໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ທຸກ຺ຂາຕິ ອປເຣ. ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຣູປປຣິຄ຺ຄຫໍ, ອຣູປຘມ຺ມມຸເຂນ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ ປນ ສມຖາຠິນິເວໂສປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ, ວິປສ຺ສນາຠິນິເວໂສ ປນ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ‘‘ຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ ອຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫຕິປິ ເອຕເທວ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານໍ ກເຖສີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນາ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຕທຸຠຍນ຺ຕິ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານສ຺ສ ສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣທ຺ວຍມາຫ. ສງ຺ເຂປມນສິກາຣວເສນ ມຫາສຕິປຏ຺ຐາເນ, ວິຕ຺ຖາຣມນສິກາຣວເສນ ຣາຫຸໂລວາທ- (ມ. ນິ. ໒.໑໑໕-໑໑໗) ຘາຕຸວິຠງ຺ຄາທີສຸ (ວິຠ. ໑໗໔-໑໗໕).

ເຍຠຸຍ຺ຍຄ຺ຄຫເຓນ ຕທຎ຺ຎຘມ຺ມວເສນປິ ອຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານກຖາຍ ອຕ຺ຖິຕາ ທີປິຕາຕິ ຕໍ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕິວິໂຘ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຠິນິເວໂສຕິ ອນຸປ຺ປເວໂສ, ອາຣມ຺ໂຠຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຣມ຺ເຠ ເອວ ຫິ ອຍໍ ວິຠາໂຄ, ສມ຺ມສນໍ ປນ ອນວເສສໂຕວ ຘມ຺ເມ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຕິ. ປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ຣູປກມ຺ມຏ຺ຐາເນຕິ ອິທໍ ຣູປມຸເຂນ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວສໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຣູປມຸເຂນ ປນ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວໂສ ເຍຠູຍ຺ເຍນ ສມຖຍານິກສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ໂສ ຈ ປຐມໍ ຌານງ຺ຄານິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ເສສຘມ຺ເມ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຐມາຠິນິປາໂຕຕິ ສພ຺ເພ ເຈຕສິກາ ຈິຕ຺ຕາຍຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍຠາເວນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ຜສ຺ໂສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຐມາຠິນິປາໂຕ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຸປ຺ປນ຺ນຜສ຺ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກຣາສິ ວາ ອາຣມ຺ມເຓນ ຜຸຏ຺ໂຐ ຜສ຺ສສຫຊາຕາຍ ເວທນາຍ ຕໍສມກາລເມວ ເວເທຕິ, ຜສ຺ໂສ ປນ ໂອຠາສສ຺ສ ວິຍ ປທີໂປ ເວທນາທີນໍ ປຈ຺ຈຍວິເສໂສ ໂຫຕີຕິ ປຸຣິມກາໂລ ວິຍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍາ ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓາຠິນິໂຣປນລກ຺ຂຓຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຜຸສນ຺ໂຕຕິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຜຸສນາກາເຣນ. ອຍຎ຺ຫິ ອຣູປຘມ຺ມຕາ ເອກເທເສນ ອນລ຺ລີຍມາໂນປິ ຣູປໍ ວິຍ ຈກ຺ຂຸ, ສທ຺ໂທ ວິຍ ຈ ໂສຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ຜຸສນ຺ໂຕ ວິຍ ສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຖາເຫສ ‘‘ສງ຺ຆຏ຺ຏນຣໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸຠວນ຺ຕີຕິ ອິສ຺ສຣວຕາຍ ວິສວິຕາຍ ສາມິຠາເວນ ອາຣມ຺ມຓຣສໍ ອນຸຠວນ຺ຕີ. ຜສ຺ສາທີນຎ຺ຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ອາຣມ຺ມເຓ ເອກເທເສເນວ ປວຕ຺ຕິ ຜຸສນາທິມຕ຺ຕຠາວໂຕ, ເວທນາຍ ປນ ອິຏ຺ຐາກາຣສມ຺ໂຠຄາທິວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອາຣມ຺ມເຓ ນິປ຺ປເທສໂຕ ປວຕ຺ຕິ. ຜຸສນາທິຠາເວນ ຫິ ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓໍ ເອກເທສານຸຠວນໍ, ເວທຍິຕາຠາເວນ ຄຫຓໍ ຍຖາກາມໍ ສພ຺ພານຸຠວນໍ ເອວສຠາວາເນວ ຕານິ ຄຫຓານີຕິ ນ ເວທນາຍ ວິຍ ຜສ຺ສາທີນມ຺ປິ ຍຖາສກໍ ກິຈ຺ຈກຣເຓນ ສາມິຠາວານຸຠວນໍ ໂຈເທຕພ຺ພໍ. ວິຊານນ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນວເສນ ວິເສສໂຕ ຊານນ຺ຕໍ. ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຫິ ມິນິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໍ ນາຬິຍາ ມິນນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ວິຍ ອາຣມ຺ມຓໍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ວິຠາເວນ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ສຎ຺ຎາ ວິຍ ສຎ຺ຊານນມຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ. ຕຖາ ຫິ ອເນນ ກທາຈິ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍວິຠາວນາປິ ໂຫຕິ. ອິເມສໍ ປນ ຜສ຺ສາທີນໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປາກຏຠາໂວ ປຈ຺ຈຍວິເສສສິທ຺ຘສ຺ສ ປຸພ຺ພາໂຠຄສ຺ສ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອວໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ປາກຏຠາເວປິ ‘‘ສພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໔໖; ປຏິ. ມ. ໑.໓) ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຊານ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໖) ຈ ເອວມາທິວຈນໂຕ ສພ຺ເພ ສມ຺ມສນຸປຄາ ຘມ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມເກເຍວາຕິ ອວຘາຣຓໍ ຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘານໍ. ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກຄ຺ຄຫຓຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສາຘາຣຓຠາວໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຈ ຜສ຺ສເຈຕນາຄ຺ຄຫເຓນ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຄໂຫ ເຈຕນາປຘານຕ຺ຕາ ເຕສໍ. ຕຖາ ຫິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໑໒) ‘‘ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເຈຕນາ’’ຕິອາທິນາ ເຈຕນາວ ວິຠຕ຺ຕາ, ອິຕເຣ ປນ ຂນ຺ຘາ ສຣູເປເນວ ຄຫິຕາ.

ວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ-ສທ຺ໂທ ກຣຊກາຍວິສໂຍຕິ ກຖມິທໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ກຕ຺ຖ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ? ສາມຎ຺ຎຜເລ. ໂສຕິ ກຣຊກາໂຍ. ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ຕໍ ນາມຣູປໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອິທໍ ອຘິກາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ຕມ຺ປິ ນາມໍ ອຕ຺ເຖວາຕິ. ອວິຊ຺ຊາທິເຫຕຸກາຕິ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫຸປາທານາທິເຫຕຸກາ. ວິປສ຺ສນາປຏິປາຏິຍາ…ເປ… ວິຈຣຕີຕິ ອິມິນາ ພລວວິປສ຺ສນໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕສ຺ສ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາປນໍ ວິເສສາຘິຄມນຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂສ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອິຘາຕິ ອິມິສ຺ສໍ ທຸຕິຍສຕິປຏ຺ຐານເທສນາຍໍ, ຕສ຺ສາ ປນ ເວທນານຸປສ຺ສນາວເສນ ກເຖຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຠຄວາ ເວທນາວເສນ ກເຖສິ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ຈ ຕີສຸ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິນິເວເສສຸ ເວທນາວເສນ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິນິເວໂສ ສຸກໂຣ ເວທນານໍ ວິຠູຕຠາວໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຜສ຺ສວເສນ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ປາກຏໍ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ຕາທິເສ ປຸຄ຺ຄເລ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຍສໍ ອາທິໂຕ ເວທນາວ ວິຠູຕຕຣາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຜສ຺ໂສ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ປາກຏໍ ໂຫຕີ’’ຕິ, ຕໍ ອວິໂຣຘິຕໍ ໂຫຕິ. ເວທນານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປາກຏຕາຍາຕິ ຈ ອິທໍ ສຸຂທຸກ຺ຂເວທນານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາສຎ຺ຫິ ປວຕ຺ຕິ ໂອຬາຣິກາ, ນ ອິຕຣາຍ. ຕທຸຠຍຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ ວາ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອິຕຣາຍປິ ປວຕ຺ຕິ ວິຎ຺ຎູນໍ ປາກຏາ ເອວາຕິ ‘‘ເວທນານ’’ນ຺ຕິ ອວິເສສຄ຺ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍທາ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິອາທິ ສຸຂເວທນາຍ ປາກຏຠາວວິຠາວນໍ. ເນວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ທຸກ຺ຂໍ ເວທນໍ ເວເທຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ສຸຂເວທນາສມງ຺ຄິສມເຍ ເນວ ທຸກ຺ຂໍ ເວທນໍ ເວເທຕິ ນິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ, ອນຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ ຍຖາກ຺ກມໍ ອຕີຕານາຄຕານໍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຍ ປນ ອສມ຺ຠໂວ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ສກິຈ຺ຈກ຺ຂຓມຕ຺ຕາວຏ຺ຐານໂຕ ອນິຈ຺ຈາ. ສເມຈ຺ຈສມ຺ຠຸຍ຺ຍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຂຕາ. ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓາທິປຈ຺ຈຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ຂຍວຍປລຸຊ຺ຊນນິຣຸຊ຺ຌນປກຕິຕາຍ ຂຍຘມ຺ມາ…ເປ… ນິໂຣຘຘມ຺ມາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ກິເລເສຫິ ອາມສິຕພ຺ພໂຕ ອາມິສໍ ນາມ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ, ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ສຫ ອາມິເສຫີຕິ ອາມິສາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຎ຺ຈກາມຄຸຓາມິສນິສ຺ສິຕາ’’ຕິ. ອິໂຕ ປຣນ຺ຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເວທນາ’’ຕິ ເອວມາທິປາຬິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ກາຍານຸປສ຺ສນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາ’’ຕິ.

ເວທນານຸປສ຺ສນາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາວຓ຺ຓນາ

໑໑໔. ສມ຺ປໂຍຄວເສນ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໒.໓໘໑) ປວຕ຺ຕມາເນນ ສຫ ຣາເຄນາຕິ ສຣາຄໍ. ເຕນາຫ ‘‘ໂລຠສຫຄຕ’’ນ຺ຕິ. ວີຕຣາຄນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ກາມໍ ສຣາຄປທປຏິໂຍຄິນາ ວີຕຣາຄວເສນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ສມ຺ມສນຈາຣສ຺ສ ປນ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ເຕຠູມກສ຺ເສວ ຄຫຓນ຺ຕິ ‘‘ໂລກິຍກຸສລາພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ຕເມວ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣຕິ. ເສສານິ ທ຺ເວ ໂທສມູລານິ, ທ຺ເວ ໂມຫມູລານີຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕານິ. ເຕສຎ຺ຫິ ຣາເຄນ ສມ຺ປໂຍຄາຠາວໂຕ ນຕ຺ເຖວ ສຣາຄຕາ, ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕກຕາຍ ປນ ສິຍາ ຕໍສຫິຕຕາເລໂສຕິ ນຕ຺ເຖວ ວີຕຣາຄຕາປີຕິ ທຸກວິນິມຸຕ຺ຕຕາ ເອເວຕ຺ຖ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເນວ ປຸຣິມປທໍ, ນ ປຈ຺ຉິມປທໍ ຠຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ປເທສິກໍ ປຊານນໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ ທຸກນ຺ຕຣປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ເຕສໍ. ອກຸສລມູເລສຸ ສຫ ໂມເຫເນວ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສໂມຫນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິຈິກິຈ຺ຉາສຫຄຕຎ຺ເຈວ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕຎ຺ຈາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ເຈຕ຺ຖ ສເຫວ ໂມເຫນາຕິ ສໂມຫນ຺ຕິ ປຸຣິມປທາວຘາຣຓມ຺ປິ ລພ຺ຠຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຍຖາ ປນ ອຕິມູຬ຺ຫຕາຍ ປາຏິປຸຄ຺ຄລິກນເຍນ ສວິເສສໍ ໂມຫວນ຺ຕຕາຍ ໂມມູຫຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕທ຺ວຍໍ ວິເສສໂຕ ‘‘ສໂມຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຕຖາ ເສສາກຸສລຈິຕ຺ຕານີຕິ ‘‘ວຏ຺ຏນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ຖິນມິທ຺ເຘນ ອນຸປຕິຕໍ ອນຸຄຕນ຺ຕິ ຖິນມິທ຺ຘານຸປຕິຕໍ ປຎ຺ຈວິຘໍ ສສງ຺ຂາຣິກາກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ສງ຺ກຸຏິຕຈິຕ຺ຕໍ. ສງ຺ກຸຏິຕຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ອາຣມ຺ມເຓ ສງ຺ໂກຈນວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ປຈ຺ຈຍວິເສສວເສນ ຖາມຊາເຕນ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ສຫຄຕໍ ປວຕ຺ຕໍ ສໍສຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕໍ, ອຎ຺ຎຖາ ສພ຺ພມ຺ປິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕເມວາຕິ. ປສຏຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ສາຕິສຍໍ ວິກ຺ເຂປວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ.

ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຕ຺ຖຕາຍ ວິປຸລຜລຕາຍ ທີຆສນ຺ຕານຕາຍ ຈ ມຫນ຺ຕຠາວໍ ຄຕໍ, ມຫນ຺ເຕຫິ ວາ ອຸຬາຣຈ຺ຉນ຺ທາທີຫິ ຄຕໍ ປຏິປນ຺ນນ຺ຕິ ມຫຄ຺ຄຕໍ. ຕໍ ປນ ຣູປາຣູປຠູມິກໍ ຕໂຕ ມຫນ຺ຕສ຺ສ ໂລເກ ອຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຣູປາຣູປາວຈຣ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເຈຕ຺ຖ ປຏິໂຍຄີ ປຣິຕ຺ຕເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ອມຫຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ກາມາວຈຣ’’ນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕານໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຸໍ ສມຕ຺ເຖຫິ ສຫ ອຸຕ຺ຕເຣຫີຕິ ສອຸຕ຺ຕຣໍ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂນ ອນຸຕ຺ຕຣໍ, ຕທຸຠຍໍ ອຸປາທາຍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ກາມາວຈຣ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປຏິປກ຺ຂວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຕ຺ເຖນ ສມາຘິນາ ສມ຺ມເທວ ອາຫິຕໍ ສມາຫິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ຍສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ສມາຘິນາ ນ ສມາຫິຕນ຺ຕິ ອສມາຫິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຠຍສມາຘິຣຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ຕທງ຺ຄວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ຕໍ, ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ. ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ຕໍ, ມຫຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ຕທຸຠຍໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນວິມຸຕ຺ຕີຫິ ວິມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ຕທຸຠຍວິມຸຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ອຸຠຍວິມຸຕ຺ຕິຣຫິຕນ຺ຕິ ຄຍ຺ຫມາເນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຈິຕ຺ເຕປິ ສິຍາ ອາສງ຺ກາຕິ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ສມຸຈ຺ເຉທ…ເປ… ໂອກາໂສວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ໂອກາສາຠາໂວ ຈ ສມ຺ມສນຈາຣສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ.

ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາວຓ຺ຓນາ

ນີວຣຓປພ຺ພວຓ຺ຓນາ

໑໑໕. ປຫາຕພ຺ພາທິຘມ຺ມວິຠາຄທສ຺ສນວເສນ ປຎ຺ຈຘາ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ປາຬິໂຕ ເອວ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ຕມຕ຺ຖໍ ອຸລ຺ລິງ຺ເຄນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຈວິເຘນ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນໍ ກເຖຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ນີວຣຓາທິວເສເນວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ? ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍໂຕ. ເຍສຎ຺ຫິ ເວເນຍ຺ຍານໍ ປຫາຕພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ປຐມໍ ນີວຣຓານິ ວິຠາເຄນ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ, ເຕສໍ ວເສເນຕ຺ຖ ຠຄວຕາ ປຐມໍ ນີວຣເຓສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາ ກຖິຕາ. ຕຖາ ຫິ ກາຍານຸປສ຺ສນາປິ ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ເທສິຕາ, ຕໂຕ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ອາຍຕເນສຸ, ຠາເວຕພ຺ເພສຸ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄສຸ ປຣິຎ຺ເຎຍາທິວິຠາເຄສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ຈ ອຸຕ຺ຕຣາ ເທສນາ ເທສິຕາ, ຕສ຺ມາ ເຈຕ຺ຖ ສມຖຠາວນາປິ ຍາວເທວ ວິປສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອິຈ຺ຉິຕາ, ວິປສ຺ສນາປຘານາ ວິປສ຺ສນາພຫຸລາ ຈ ສຕິປຏ຺ຐານເທສນາຕິ ຕສ຺ສາ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວສວິຠາເຄນ ເທສິຕຠາວໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຂນ຺ຘາຍຕນທຸກ຺ຂສຈ຺ຈວເສນ ມິສ຺ສກປຣິຄ຺ຄຫກຖນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘປຣິຄ຺ຄຫມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ສກລປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘປຣິຄ຺ຄຫໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ ອິຕເຣສໍ ຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ. ‘‘ກຓ຺ຫສຸກ຺ການໍ ຍຸຄນ຺ຘຕາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຊານນກາເລ ອຠາວາ ‘‘ອຠິຓ຺ຫສມຸທາຈາຣວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາຕິ ເຍນາກາເຣນ. ໂສ ປນ ‘‘ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ກາຣຓາກາໂຣວ, ອຕ຺ຖໂຕ ກາຣຓເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ເຍນ ກາຣເຓນາ’’ຕິ. ຈ-ສທ຺ໂທ ວກ຺ຂມານຕ຺ຖສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຍຖາ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປເທ. ສຸຠມ຺ປີຕິ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທປິ. ໂສ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຫຓາກາເຣນ ‘‘ສຸຠ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕນກສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ສຸຠນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ. ອິຏ຺ຐໍ, ອິຏ຺ຐາກາເຣນ ວາ ຄຍ຺ຫມານໍ ຣູປາທິ ສຸຠາຣມ຺ມຓໍ. ອາກງ຺ຂິຕສ຺ສ ຫິຕສຸຂສ຺ສ ອນຸປາຍຠູໂຕ ມນສິກາໂຣ ອນຸປາຍມນສິກາໂຣ. ຕນ຺ຕິ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ເພ ອາຣມ຺ມຓຠູເຕ ຈ ທຸວິເຘປິ ສຸຠນິມິຕ຺ເຕ. ອາຫາໂຣຕິ ປຈ຺ຈໂຍ.

ອສຸຠມ຺ປີຕິ ອສຸຠຊ຺ຌານມ຺ປິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ. ຕໍ ປນ ທສສຸ ອວິຎ຺ຎາຓກາສຸເຠສຸ, ເກສາທີສຸ ຈ ປວຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເກສາທີສຸ ຫິ ສຎ຺ຎາ ອສຸຠສຎ຺ຎາຕິ ຄິຣິມານນ຺ທສຸຕ຺ເຕ (ອ. ນິ. ໑໐.໖໐) ວຸຕ຺ຕາຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈຕຸພ຺ພິຘສ຺ສ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣສ຺ສ ໂຍນິໂສມນສິກາຣສ຺ສ ຈ ຄຫຓໍ ນິຣວເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕສຸ ປນ ອສຸເຠ ‘‘ສຸຠ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ອສຸຠ’’ນ຺ຕິ ຈ ມນສິກາໂຣ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ, ຕທນຸກູລຕ຺ຕາ ວາ ອິຕເຣປີຕິ.

ເອກາທສສຸ (ອ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.໑໖) ອສຸເຠສຸ ປຏິກູລາກາຣສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ, ຍຖາ ວາ ຕຕ຺ຖ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ປຏິປຕ຺ຕິ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄໂຫ. ອຸປຈາຣປ຺ປນາວຫາຍ ອສຸຠຠາວນາຍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນໍ ອສຸຠຠາວນານຸໂຍໂຄ. ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນ ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠວາຠາວາ ໂອຕາຣໍ ອລຠມາໂນ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ປຫີຍຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂຠຊນນິສ຺ສິຕໍ ປນ ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎໍ, ຕພ຺ພິປຣິຓາມສ຺ສ, ຕທາຘາຣສ຺ສ, ຕສ຺ສ ຈ ອຸທຣິຍຠູຕສ຺ສ ອສຸຠຕາທສ຺ສນໍ, ກາຍສ຺ສ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກຕາທສ຺ສນຎ຺ຈ ໂຍ ສມ຺ມເທວ ຊານາຕິ, ໂສ ວິເສສໂຕ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ນາມ, ຕສ຺ສ ຈ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ປຫີຍເຕວ. ອສຸຠກມ຺ມິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ທນ຺ຕຏ຺ຐິທສ຺ສາວີ. ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ (ຘ. ສ. ໑໑໕໙, ໑໕໐໓) ສພ຺ໂພປິ ໂລໂຠ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນາ’’ຕິ.

ປຏິຆມ຺ປິ ປຸຣິມຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຏິຆນິມິຕ຺ຕໍ ປຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກປຏິຆສ຺ສ ກາຣຓນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ເມຊ຺ຊຕິ ຫິຕຜຣຓວເສນ ສິນິຍ຺ຫຕີຕິ ມິຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ມິຕ຺ເຕ ຠວາ, ມິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ເອສາຕິ ເມຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສາ ເມຕ຺ຕາຍ.

ເມຕ຺ຕາຍນສ຺ສ ສຕ຺ເຕສຸ ຫິຕຜຣຓສ຺ສ ອຸປ຺ປາທນໍ ປວຕ຺ຕນໍ ເມຕ຺ຕານິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄໂຫ. ໂອຘິສກອໂນຘິສກທິສາຜຣຓານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕອຕິປິຍສຫາຍມຊ຺ຌຕ຺ຕເວຣີວເສນ ໂອຘິສກຕາ, ສີມາສມ຺ເຠເທ ກເຕ ອໂນຘິສກຕາ, ເອກາທິທິສາຜຣຓວເສນ ທິສາຜຣຓຕາ ເມຕ຺ຕາຍ ອຸຄ຺ຄຫເຓ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິຫາຣຣຈ຺ຉາຄາມາທິວເສນ ວາ ໂອຘິສກທິສາຜຣຓໍ, ວິຫາຣາທິອຸທ຺ເທສຣຫິຕໍ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິທິສາວເສນ ອໂນຘິສກທິສາຜຣຓນ຺ຕິ ເອວໍ ວາ ທ຺ວິຘາ ອຸຄ຺ຄຫຓໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂອຘິສກອໂນຘິສກທິສາຜຣຓານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຄ຺ຄໂຫ ຈ ຍາວ ອຸປຈາຣາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ອຸຄ຺ຄຫິຕາຍ ອາເສວນາ ຠາວນາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ, ປາຓາ, ຠູຕາ, ປຸຄ຺ຄລາ, ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ນາ’’ຕິ ເອເຕສໍ ວເສນ ປຎ຺ຈວິຘາ, ເອເກກສ຺ມິໍ ‘‘ອເວຣາ ໂຫນ຺ຕຸ, ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາ, ອນີຆາ, ສຸຂີ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣນ຺ຕູ’’ຕິ ຈຕຸຘາ ປວຕ຺ຕິໂຕ ວີສຕິວິຘາ ອໂນຘິສກຜຣຓາ ເມຕ຺ຕາ, ‘‘ສພ຺ພາ ອິຕ຺ຖິໂຍ, ປຸຣິສາ, ອຣິຍາ, ອນຣິຍາ, ເທວາ, ມນຸສ຺ສາ, ວິນິປາຕິກາ’’ຕິ ສຕ຺ໂຕຘິກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕວິຘາ ອຏ຺ຐວີສຕິວິຘາ ວາ, ທສຫິ ທິສາຫິ ທິໂສຘິກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕາ ທສວິຘາ ຈ, ເອເກກາຍ ວາ ທິສາຍ ສຕ຺ຕາທິອິຕ຺ຖາທິອເວຣາທິເຠເທນ ອສີຕາຘິກຈຕຸສຕປ຺ປເຠທາ ຈ ໂອຘິໂຠຜຣຓາ ເວທິຕພ຺ພາ.