໙. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໙. ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ ເອວາຕິ ອວຘາຣເຓນ ອິຕຣາ ຈຕສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາ ນິວຕ຺ເຕຕິ ອິຕຣາສໍ ອສມ຺ຠວໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຍຖາປຸຈ຺ຉິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໂຕ ຈ ‘‘ອຍໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ຍາຖາວໂຕ ອຊານນ຺ຕາປິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ພາຫິຣກຕາປສາທໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ສມານສີເລ ຐິຕໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ວທນ຺ຕິ. ອນຸສ຺ສວາທິວເສນາປີຕິ ອນຸສ຺ສວາກາຣປຣິວິຕກ຺ກທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິວເສນປິ. ຍຖາສມງ຺ຄິຕາກາຣສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ເອວເມຕນ຺ຕິ ນິຊ຺ຌານກ຺ຂມາປນໂຕ ເອກນ຺ຕໂຕ ຍາຖາວຄ຺ຄາໂຫ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ເຂນປີ’’ຕິ, ຍາຖາວໂຕ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຫຸນ຺ນໍ ວຈນໍ ອຸປາທາຍາຕິ ອິມິນາ ສາສເນ ໂລເກ ຈ ນິຣຸຬ຺ຫຕາຍ ອຍໍ ອາເມຑິຕປໂຍໂຄຕິ ສາສນສ຺ສ ນິຣຸຬ຺ຫຕາຍ ຈ ສມ຺ປສາທໍ ອຸປາທາຍປິ ຕທຸຠຍິໂກ ອາເມຑິຕປໂຍໂຄ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຈນຕ຺ຖໍ. ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ສຠາວໍ. ອຸປາທາຍາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ. ໂສຠນາຍາຕິ ສຸນ຺ທຣາຍ. ປສຕ຺ຖາຍາຕິ ປສໍສາຍ. ເຕສຸ ປຸຣິເມນ ຘມ຺ມານໍ ຍຖາສຠາວາວໂພຘສງ຺ຂາຕໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນ ຫິ ສາ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ໂສຠຕິ. ທຸຕິເຍນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ປຣິຓາຍິກຠາວໍ. ເຕນ ຫິ ສາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຎາຓມເຍ ວິຍ ຕໍສມງ຺ຄິນຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລໍ ຎາຓປິຓ຺ຑໍ ວິຍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ ນິປຸໂຓ ເຉໂກ ວິຎ຺ຎູ ວິຠາວີ’’ຕິອາທິນາ ທິສາສຸ ປສໍສາ ປຕ຺ຖຣຕິ.

ກມ຺ມສ຺ສກຕາຎາຓນ຺ຕິ ກມ຺ມໍ ສໂກ ເອຕສ຺ສາຕິ ກມ຺ມສ຺ສໂກ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ກມ຺ມສ຺ສກຕາ, ຕຕ຺ຖ ຎາຓໍ ‘‘ອິທໍ ກມ຺ມໍ ສຕ຺ຕານໍ ສກໍ, ອິທໍ ໂນ ສກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຊານນຎາຓໍ. ສຈ຺ຈານຸໂລມິກຎາຓນ຺ຕິ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ປຏິເວຘສ຺ສ ອນຸໂລມໂຕ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກໍ ຎາຓໍ, ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ. ໂນ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກາຍາຕິ ພາຫິຣໂກ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ໂນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິປຣາມາສກຕ຺ຕາ’’ຕິ. ກມ຺ມສ຺ສ ກຕາທິຏ຺ຐິ ປນ ພາຫິຣກສ຺ສ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິໍ ອນຸຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ ປວຕ຺ຕຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ. ສາສນິໂກ ທ຺ວີຫິປີຕິ ສາສນິໂກ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກມ຺ມສ຺ສກຕາຎາຓາທີຫິ ທ຺ວີຫິປິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ໂອກ຺ກນ຺ຕສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມຕ຺ຕາ ‘‘ເສກ຺ໂຂ ນິຍຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອເສກ຺ຂາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ຕີສຸປິ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ເສກ຺ໂຂ ອິຘ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນິຍຕາຍ ນິຍ຺ຍານິກາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາຬິຍາ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ເຕເນວາຫາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນ຺ຕທ຺ວຍນ຺ຕິ ‘‘ສສ຺ສຕໍ, ອຸຈ຺ເຉທໍ, ກາມສຸຂໍ, ອຕ຺ຕກິລມຖ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ອນ຺ຕທ຺ວຍໍ. ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈປຕິຏ຺ຐານາຍູຫນນ຺ຕທ຺ວຍສ຺ສ ອນຸປຄມນໍ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘເມວ. ອຸຊຸຠາເວນາຕິ ອຸຊຸສຠາເວນ ມຄ຺ເຄນ, ມຊ຺ຌິມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ເມ ປສາທຄ຺ຄຫເຓນ ສຕ຺ຖຣິ ສງ຺ເຆ ຈ ປສາໂທປິ ຄຫິໂຕເຍວ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຘມ຺ເມ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ໂຕ ຕທວິນາຠາວໂຕ. ຍສ຺ມາ ເອສ ນິຍຕາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຕຎ຺ຈ ວຏ຺ຏໂຕ ນິຍ຺ຍານໍ ວິວຏ຺ຏາຘິຄເມນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອາຄໂຕ ອິມໍ ສທ຺ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ສນ຺ໂຕ ສທາ ວິຊ຺ຊມາໂນ ຘມ຺ໂມຕິ ກຕ຺ວາ ສທ຺ຘມ຺ໂມຕິ ອິມໍ ຜເລຫິ ອສາຘາຣເຓນ ປຣິຍາເຍນ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕິ. ຕຍິທມສ຺ສ ອາຄມໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມໂຍ, ໂສ ຈ ປຫານາຠິສມຍາທີຫິ ສເຫວ ອິຘ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ພທິຏ຺ຐິຄຫນານີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພທິຏ຺ຐິຄຫນານິ ວິນິພ຺ເພເຐນ຺ໂຕ ສພ຺ພກິເລເສ ປຊຫນ຺ໂຕຕິ ປທທ຺ວເຍນ ປນ ປຫານາຠິສມຍມາຫ, ຊາຕິສໍສາຣາ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍໍ. ສມຕິກ຺ກມຕ຺ໂຖ ຫິ ປຣິຎ຺ຎຕ຺ໂຖ. ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຣິນິຏ຺ຐເປນ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ຠາວນາຠິສມຍນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ກາລປຣິຈ຺ເຉທວຈນນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີຕິ ປຣິຈ຺ເຉໂທ, ກາໂລ ເອວ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ກາລປຣິຈ຺ເຉໂທ, ໂຍ ໂສ ອກຸສລປຊານນາທິນາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ມຄ຺ຄວຸຏ຺ຐານກາໂລ ມຄ຺ຄກ຺ຂໂຓ, ຕສ຺ສ ວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ກາເລ’’ຕິ. ອກຸສລຎ຺ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ເຕນ ວກ຺ຂມານໍ ອກຸສລມູລາທິໍ ສມຸຈ຺ຈິໂນຕິ. ທສາກຸສລກມ຺ມປຖນ຺ຕິ ກຸໂຕຍໍ ວິເສໂສ, ຍາວຕາ ອນິທ຺ຘາຣິຕວິເສສໍ ອກຸສລໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ? ນ ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາຍ ວິເສເສ ອວຏ຺ຐານໂຕ. ກິໍ ວາ ອິມາຍ ຍຸຕ຺ຕິຈິນ຺ຕາຍ, ຍສ຺ມາ ປຐມວາເຣນ ອຸທ຺ເທສວເສນ ເທສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣເທສນາ ທຸຕິຍວາໂຣ. ເຕເນວາຫ ‘‘ກຕມໍ ປນາວຸໂສ’’ຕິອາທິ. ຍສ຺ມາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕສ຺ມາ ນິໂຣຘາຣມ຺ມຓາຍ ປຊານນາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ກິຈ຺ຈວເສນ ສມ຺ໂມຫໂຕ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ທສອກຸສລກມ຺ມປຖໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ‘‘ອກຸສລໍ ປຊານາຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສາຕິ ອກຸສລກມ຺ມປຖສງ຺ຂາຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ. ເຕເນວ ປກາເຣນາຕິ ‘‘ນິໂຣຘາຣມ຺ມຓາຍ ປຊານນາຍ ກິຈ຺ຈວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ.

ກຸສລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ກຸຈ຺ຉິເຕ ປາປຘມ຺ເມ ສລຍຕິ ຈລຍຕິ ກມ຺ເປຕີຕິ ກຸສລໍ, ກຸຈ຺ຉິເຕນ ວາ ອາກາເຣນ ສຍນ຺ຕີຕິ ກຸສາ, ປາປກາ ຘມ຺ມາ. ເຕ ກຸເສ ລຸນາຕິ ຉິນ຺ທຕີຕິ ກຸສລໍ. ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ວາ ສານໂຕ ຕນຸກຣຓໂຕ ຎາຓໍ ກຸສໍ ນາມ, ເຕນ ລາຕພ຺ພໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ກຸສລໍ. ຍຖາ ວາ ກຸໂສ ອຸຠຍຠາຄຄຕໍ ຫຕ຺ຖປເທສໍ ລຸນາຕິ, ເອວມິທໍ ອຸປ຺ປນ຺ນານຸປ຺ປນ຺ນວເສນ ອຸຠຍຠາຄຄຕໍ ສໍກິເລສປກ຺ຂໍ ລຸນາຕິ ຉິນ຺ທຕິ, ຕສ຺ມາ ກຸໂສ ວິຍ ລຸນາຕີຕິ ກຸສລໍ. ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ວາ ສາວຊ຺ຊຘມ຺ມານໍ ສລນໂຕ ສໍວຣຓໂຕ ກຸສລໍ. ກຸສລຘມ຺ມວເສນ ຫິ ອກຸສລາ ມນຈ຺ຉຏ຺ເຐສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ສໍວຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ກຸຈ຺ຉິເຕ ວາ ປາປຘມ຺ເມ ສລຍຕິ ຄເມຕິ ອປເນຕີຕິ ກຸສລໍ. ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ວາ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ສານໂຕ ນິສານໂຕ ເຕຊນໂຕ ກຸສາ, ໂທສໂລຠາທໂຍ. ສາທີນວວເສນ ເຈຕນາຍ ຕິກ຺ຂຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາ. ເຕ ກຸເສ ລຸນາຕິ ຉິນ຺ທຕີຕິ ກຸສລໍ. ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ວາ ສານໂຕ ອນ຺ຕກຣຓໂຕ ວິນາສນໂຕ ກຸສານິ, ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວເສນ ປວຕ຺ຕານິ ສທ຺ຘາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ເຕຫິ ລາຕພ຺ພໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ກຸສລໍ. ‘‘ກຸ’’ອິຕິ ວາ ຠູມິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຘິຏ຺ຐານຠາເວນ ຕໍສທິສສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍຠູຕສ຺ສ ຣູປາຣູປປພນ຺ຘສ຺ສ ສມ຺ປຕິ ອາຍຕິຎ຺ຈ ອນຸທເຫນ ວິນາສນໂຕ ກຸໍ ສສນ຺ຕີຕິ ກຸສາ, ຣາຄາທໂຍ. ເຕ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍສ຺ສ ລວນໂຕ ຉິນ຺ທນໂຕ ກຸສລໍ. ປໂຍຄສມ຺ປາທິຕາ ຫິ ກຸສລຘມ຺ມາ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣເຓນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ກຸສລສ຺ສ ມູລນ຺ຕິ ກຸສລມູລໍ, ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສາຘເນນ ກຸສລສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາ ນິທານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກຸສລມູລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອກຸສລນ຺ຕິ ປນ ນ ກຸສລໍ ອກຸສລໍ, ກຸສລຘມ຺ມານໍ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ອກຸສລນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຫິ ອາໂຣຄ຺ຍານວຊ຺ຊສຸຂວິປາກໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນ ກຸສລໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ຍຖາ ຍໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ນ ອໂຣຄໍ ນ ອວຊ຺ຊໍ ນ ສຸຂວິປາກໍ ນ ຈ ໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕໍ, ຕໍ ອກຸສລນ຺ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຍໍ ນ ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ສລນສຠາວໍ, ນ ກຸເສນ, ກຸເສຫິ ວາ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ, ນ ຈ ກຸໂສ ວິຍ ລວນກໍ, ຕໍ ອກຸສລໍ ນາມາຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຕ຺ຖຸປຊານນາຕິ ທຸກ຺ຂາທິວຕ຺ຖຸໂນ ປຊານນາ ປຏິເວໂຘ. ຕຖາ ພຸຊ຺ຌນກປຸຄ຺ຄລານໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອກຸສລາທິປຊານເນນາປີ’’ຕິ. ເຕເນວ ຈ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາ. ຠາວນາມນສິກາໂຣ ປນ ‘‘ສພ຺ພໍ ຠິກ຺ຂເວ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໔໖; ປຏິ. ມ. ໑.໓) ວຈນໂຕ ອນວເສສໂຕ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ປຣິຄ຺ຄຫວເສເນວ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເທສນາເຍວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ມນສິກາຣປຏິເວໂຘຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປວຕ຺ຕວິປສ຺ສນາມນສິກາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ຄປຏິເວໂຘ ຈ. ກສ຺ສຈິ ອໂກປນໂຕ ວິຕ຺ຖາຣວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕາ ມຄ຺ຄໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕາປິ ວິຕ຺ຖາຣນເຍເນວ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ວິສຸທ຺ຘິກ຺ກມສ຺ສ ອຠາວໂຕ.

ຠິກ຺ຂູຕິ ມຫາວິຫາເຣ ຘມ຺ມສງ຺ຄີຕິວເສນ ປຎ຺ຈນິກາຍມຓ຺ຑເລ ນິສິນ຺ນຠິກ຺ຂູ. ເຖໂຣຕິ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣຕິ ວທນ຺ຕິ. ວຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປນ ມຫາສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິກຠິກ຺ຂູ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອາຫໍສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຖໂຣຕິ ປນ ມຫາສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖໂຣ. ໂສ ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ມຊ຺ຌິມນິກາເຍ ຕໍ ຕໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ກເຖສິ. ຣາສິໂຕຕິ ປິຓ຺ຑໂຕ, ເອກຊ຺ຌນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອກຸສລກມ຺ມປຖວຓ຺ຓນາ

ອໂກສລ຺ລປ຺ປວຕ຺ຕິຍາຕິ ໂກສລ຺ລປຏິປກ຺ຂໂຕ ອໂກສລ຺ລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຎ຺ຎາຓໍ, ຕໂຕ ປວຕ຺ຕນໂຕ, ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎາຓປຏິປກ຺ໂຂ ອຎ຺ຎາຓໍ ມິຕ຺ຕປຏິປກ຺ໂຂ ອມິຕ຺ໂຕ ວິຍ ກຸສລປຏິປກ຺ໂຂ ອກຸສລໍ ກຸສເລນ ປຫາຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ນ ປນ ກຸສລານໍ ປຫາຍຕຕ຺ຕາ. ກຸສລເມວ ຫິ ປໂຍຄສມ຺ປາທິຕໍ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ. ສຫ ອວຊ຺ເຊຫິ ໂລຠາທີຫິ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສາວຊ຺ຊໍ. ທຸກ຺ໂຂ ອນິຏ຺ໂຐ ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘ-ສງ຺ຂາໂຕ ວິປາໂກ ເອຕສ຺ສາຕິ ທຸກ຺ຂວິປາກໍ. ຕຕ຺ຖ ສາວຊ຺ຊວຈເນນ ອກຸສລານໍ ປວຕ຺ຕິທຸກ຺ຂຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ທຸກ຺ຂວິປາກວຈເນນ ວິປາກທຸກ຺ຂຕໍ. ປຸຣິມຎ຺ຫິ ປວຕ຺ຕິສມ຺ຠວວເສນ ອກຸສລສ຺ສ ລກ຺ຂຓວຈນໍ, ປຈ຺ຉິມໍ ຕາລນ຺ຕເຣ ວິປາກຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາວເສນ. ຕຖາ ປຸຣິເມນ ອກຸສລສ຺ສ ອວິສຸທ຺ຘສຠາວຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ປຈ຺ຉິເມນ ອວິສຸທ຺ຘວິປາກຕໍ. ປຸຣິເມນ ອກຸສລໍ ກຸສລສຠາວໂຕ ນິວຕ຺ເຕຕິ, ປຈ຺ຉິເມນ ອພ຺ຍາກຕສຠາວໂຕ ສວິປາກຕ຺ຕທີປກຕ຺ຕາ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ. ປຸຣິເມນ ວາ ອວຊ຺ຊວນ຺ຕຕາທສ຺ສນໂຕ ກິຈ຺ຈຏ຺ເຐນ ຣເສນ ອນຕ຺ຖຊນນຣສຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ປຈ຺ຉິເມນ ສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ອນິຏ຺ຐວິປາກຣສຕໍ. ປຸຣິເມນ ຈ ອຸປຏ຺ຐານາກາຣຏ຺ເຐນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເນນ ສໍກິເລສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຕໍ, ປຈ຺ຉິເມນ ຜລຏ຺ເຐນ ທຸກ຺ຂວິປາກປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຕໍ. ປຸຣິເມນ ຈ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ອກຸສລສ຺ສ ປທຏ຺ຐານໍ ປກາເສຕິ. ຕໂຕ ຫິ ຕໍ ສາວຊ຺ຊໍ ຊາຕໍ, ປຈ຺ຉິເມນ ອກຸສລສ຺ສ ອຎ຺ເຎສໍ ປທຏ຺ຐານຠາວໍ ວິຠາເວຕິ. ຕຎ຺ຫິ ທຸກ຺ຂວິປາກສ຺ສ ກາຣຓນ຺ຕິ. ສໍກິລິຏ຺ຐນ຺ຕິ ສໍກິເລເສຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ, ທສຫິ ກິເລສວຕ຺ຖູຫິ ວິພາຘິຕໍ, ອຸປຕາປິຕໍ ວາ ເຕຫິ ວິທູສິຕໍ ມລີນກຕຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທຎ຺ຈສ຺ສ ທຸກ຺ຂວິປາກຕຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ເຖ ອິທຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂວິປາກຕໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂຕາຍ ອສທ຺ທຫນ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອາທີນວທສ຺ສເນນ ສໍເວຊນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາຘາຣຓາ ສພ຺ພສ຺ສປິ ອກຸສລສ຺ສ.

ສຣເສເນວ (ຘ. ສ. ມູລຏີ. ໑) ປຕນສຠາວສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ ເອວ ອຕີວ ປາຕນໍ ອຕິປາໂຕ, ສຓິກໍ ປຕິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ສີຆໍ ປາຕນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕິກ຺ກມ຺ມວາ ສຕ຺ຖາທີຫິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປາຕນໍ ອຕິປາໂຕ. ປໂຍຄວຕ຺ຖຸມຫນ຺ຕຕາທີຫິ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາ ເຕຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ເຈຕນາຍ ພລວຠາວໂຕ. ເອກສ຺ສ ຫິ ປໂຍຄສ຺ສ ສຫສາ ນິປ຺ຜາທນວເສນ ສກິຈ຺ຈສາຘິກາຍ ພຫຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ຕຊວເນຫິ ລທ຺ຘາເສວນາຍ ຈ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາຍ ວເສນ ປໂຍຄສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາໂວ. ສຕິປິ ກທາຈິ ຂຸທ຺ທເກ ເຈວ ມຫນ຺ເຕ ຈ ປາເຓ ປໂຍຄສ຺ສ ສມຠາເວ ມຫນ຺ຕໍ ຫນນ຺ຕສ຺ສ ເຈຕນາ ຕິພ຺ພາກາຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາໂວ. ອິຕິ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ເຈຕນາຍ ພລວຠາເວເນວ ໂຫຕີຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍປຣິຍາເຍປິ ຕໍຕໍປຈ຺ຈເຍຫິ ເຈຕນາຍ ພລວຕາຍ ເອວ ມຫາສາວຊ຺ຊຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປໂຍຄວຕ຺ຖຸອາທິປຈ຺ຈຍານຎ຺ຫິ ອມຫຕ຺ເຕປິ ຫນ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ຄຸຓວນ຺ຕຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາ, ຕພ຺ພິປຣິຍາເຍນ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊຕາ ຈ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ມຫຕ຺ຕາມຫຕ຺ເຕສຸ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ກິເລສານໍ ອຸປກ຺ກມານໍ ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຈ ມຸທຸຕາຍ ຕິພ຺ພຕາຍ ຈ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊຕາ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາປິ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ປາໂຓ ປາຓສຎ຺ຎິຕາ ວຘກຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຸພ຺ພຠາຄິຍາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸປກ຺ກໂມ ວຘກເຈຕນາສມຸຏ຺ຐາປິໂຕ. ປຎ຺ຈ ສມ຺ຠາຣາ ຫິ ປາຓາຕິປາຕເຈຕນາຕິ ສາ ປຎ຺ຈສມ຺ຠາຣວິນິມຸຕ຺ຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຍຎ຺ຈ ວິຈາໂຣ ອທິນ຺ນາທານາທີສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ວິຊ຺ຌນປຫຣຓາທິວເສນ ສຫຕ຺ເຖນນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ສາຫຕ຺ຖິໂກ, ອາຓາປນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ອາຓຕ຺ຕິໂກ, ອຸສຸສຕ຺ຕິຍນ຺ຕປາສາຓາທິນິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ, ອທຸຫລສຊ຺ຊນາທິວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ຖາວໂຣ, ອາຖພ຺ພຓິກາທີນໍ ວິຍ ມນ຺ຕປຣິຊປ຺ປນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ວິຊ຺ຊາມໂຍ, ກມ຺ມວິປາກຊິທ຺ຘິມໂຍ ອິທ຺ຘິມໂຍ ທາຐາໂກຏນາທີນິ ວິຍ.

ຍທິ ‘‘ມມ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປເຣນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ອທິນ຺ນໍ, ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍກທາຣກສນ຺ຕເກ ກຖໍ ຕສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄຫສຎ຺ຎາຍ ເອວ ອຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖ ປໂຣ’’ຕິອາທິ. ປໂຣ ນາມ ວິຎ຺ຎູ ວາ ອວິຎ຺ຎູ ວາ ອຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ສາມິໂກ. ອວິຎ຺ຎູປິ ຫິ ວິຎ຺ຎຸກາເລ ຍຖາກາມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອທຓ຺ຑາຣໂຫຕິ. ມນ຺ຕປຣິຊປ຺ປເນນ ປຣສນ຺ຕກຫຣຓໍ ວິຊ຺ຊາມໂຍ, ວິນາ ມນ຺ເຕນ ປຣສນ຺ຕກສ຺ສ ກາຍວຈີປໂຍເຄຫິ ປຣິກຑ຺ຒນໍ ຕາທິເສນິທ຺ຘິວເສນ ອິທ຺ຘິມໂຍ ປໂຍໂຄຕິ ອທິນ຺ນາທາເນ ຉ ປໂຍຄາສາຫຕ຺ຖິກາທໂຍ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖານຸຣູປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສາຫຕ຺ຖິໂກ ຕາວ ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ອວຫາຣານໍ ວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕຖາ ອາຓຕ຺ຕິໂຍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ ຈ. ຖາວໂຣ ເຖຍ຺ຍາວຫາຣປສຍ຺ຫາວຫາຣປຏິຈ຺ຉນ຺ນາວຫາຣວເສນ. ຕຖາ ເສສາປີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເມຖຸນສມາຈາເຣສູຕິ ສທາຣາສນ຺ໂຕສ-ປຣທາຣຄມນວເສນ ທຸວິເຘສຸ ເມຖຸນສມາຈາເຣສຸ. ອຍເມວຫິ ເຠໂທ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ. ໂຄຕ຺ຕຣກ຺ຂິຕາ ສໂຄຕ຺ເຕຫິ ຣກ຺ຂິຕາ. ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕາ ສຫຘມ຺ມິເກຫິ ຣກ຺ຂິຕາ. ສາຣກ຺ຂາ ສສາມິກາ. ຍສ຺ສາ ຄມເນ ຣຎ຺ຎາ ທຓ຺ໂຑ ຐປິໂຕ, ສາ ສປຣິທຓ຺ຑາ. ຠຣິຍຠາວຕ຺ຖໍ ຘເນນ ກີຕາ ຘນກ຺ກີຕາ. ຉນ຺ເທນ ວສນ຺ຕີ ຉນ຺ທວາສິນີ. ໂຠຄຕ຺ຖໍ ວສນ຺ຕີ ໂຠຄວາສິນີ. ປຏຕ຺ຖໍ ວສນ຺ຕີ ປຏວາສິນີ. ອຸທກປຕ຺ຕໍ ອາມສິຕ຺ວາ ຄຫິຕາ ໂອທປຕ຺ຕກິນີ. ຈຸມ຺ພຏກໍ ອປເນຕ຺ວາ ຄຫິຕາ ໂອຠຏຈຸມ຺ພຏາ. ກຣມຣານີຕາ ຘຊາຫຕາ. ຕງ຺ຂຓິກາ ມຸຫຸຕ຺ຕິກາ. ອຠິຠວິຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກເມ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ, ນ ຕຖາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສມານຉນ຺ທຕາຍ. ອຠິຠວິຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກມເນ ສຕິປິ ມຄ຺ເຄນມຄ຺ຄປຏິປຕ຺ຕິອຘິວາສເນ ປຸຣິມຸປ຺ປນ຺ນເສວນາຠິສນ຺ຘິປໂຍຄາຠາວໂຕ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ນ ໂຫຕິ ອຠິຠຸຍ຺ຍມານສ຺ສາຕິ ວທນ຺ຕິ. ເສວນາຈິຕ຺ເຕ ສຕິ ປໂຍຄາຠາໂວ ອປ຺ປມາຓໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອິຕ຺ຖິຍາ ເສວນາປໂຍຄສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຕຖາ ສຕິ ປຸເຣຕຣໍ ເສວນາຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາເນປິ ຕສ຺ສາ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ນ ສິຍາ, ຕຖາ ປຸຣິສສ຺ສປິ ເສວນາປໂຍຄາຠາເວຕິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ປວຕ຺ຕິຕສ຺ສ ວເສນ ຕໂຍ, ພລກ຺ກາເຣນ ປວຕ຺ຕິຕສ຺ສ ວເສນ ຕໂຍຕິ ສພ຺ເພປິ ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ຠາຣາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊໂກຕິ ກມ຺ມປຖວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມປຖກຖາ ເຫສາຕິ. ອສ຺ສາຕິ ວິສໍວາທກສ຺ສ. ມຸສາ ວທຕິ ເອເຕນາຕິ ເຈຕນາ ມຸສາວາໂທ, ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ອຕຖາກາເຣນ ວຕ຺ຖຸໂນ ວິຎ຺ຎາປນປໂຍໂຄ ມຸສາ, ຕໍສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາມຸສາວາໂທຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ອປໂຣ ນໂຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ອທາຕຸກາມຕາຍາຕິອາທິ ມຸສາວາທສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫສາຘິປ຺ປາເຍນປິ ວິສໍວາທນປຸຣກ຺ຂາຣສ຺ສ ມຸສາວາໂທ. ປຣສ຺ສາຕິ ວິສໍວາທນວເສນ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ພສ຺ສ. ໂສຕິ ມຸສາວາທປໂຍໂຄ.

ສຸຎ຺ຎຠາວນ຺ຕິ ປີຕິວິຣຫິຕຕາຍ ຣິຕ຺ຕຠາວໍ. ຜຣຸສສທ຺ທຕາຍ ເນວ ກຓ຺ຓສຸຂາ. ອຕ຺ຖວິປນ຺ນຕາຍ ນ ຫທຍສຸຂາ. ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂທເສນ, ໂລເຠນ ວາ ທູສິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ.

ເອກນ຺ຕຜຣຸສາ ເຈຕນາຕິ ເອເຕນ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕຕໍເຍວ ວິຠາເວຕິ, ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕຕາ ຈສ຺ສ ອມຣຓາຘິປ຺ປາຍວເສນ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ສຕິ ຫິ ມຣຓາຘິປ຺ປາເຍ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິ, ຕທຠາເວ ປາຓາຕິປາຕພ຺ຍາປາທາ ສິຍຸນ຺ຕິ. ຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ຜຣຸສວາຈາ ປຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາວ ສີສໍ ເອຕິ. ປຣມ຺ມຸຂາປິ ສີສໍ ເອຕິ ເອວາຕິ ອປເຣ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຍຸຕ຺ໂຕ ສິຍາ – ສມ຺ມຸຂາ ປໂຍເຄ ອຄາຣວາທີນໍ ພລວຠາວໂຕ ສິຍາ ເຈຕນາ ພລວຕີ, ປຣສ຺ສ ຈ ຕທຕ຺ຖວິຎ຺ຎາປນໍ, ນ ຕຖາ ອສມ຺ມຸຂາຕິ. ຍຖາ ຈ ອກ຺ໂກສິເຕ ມເຕ ອາຬຫເນ ກຕາ ຂມາປນາ ອຸປວາທນ຺ຕຣາຍໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ, ເອວໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ປຍຸຕ຺ຕາ ຜຣຸສວາຈາ ໂຫຕິເຍວາຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ຕສ຺ສາຕິ ເອກນ຺ຕຜຣຸສເຈຕນາຍ ເອວ ຜຣຸສວາຈາຠາວສ຺ສ ອາວິຠາວຕ຺ຖໍ. ມມ຺ມຈ຺ເຉທໂກ ສວນຜຣຸສຕາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈິຕ຺ຕສຓ຺ຫາຕາຍ ຜຣຸສວາຈາ ນ ໂຫຕິ ກມ຺ມປຖາ’ປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ກມ຺ມຠາວໍ ປນ ນ ສກ຺ກາ ວາເຣຕຸໍ. ເອວໍ ອນ຺ວຍວເສນ ເຈຕນາຜຣຸສຕາຍ ຜຣຸສວາຈໍ ສາເຘຕ຺ວາ ອິທານິ ຕເມວ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ສາເຘຕຸໍ ‘‘ວຈນສຓ຺ຫຕາຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອສາຕິ ຜຣຸສວາຈາ. ກມ຺ມປຖຠາວໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊາ, ອິຕຣາ ມຫາສາວຊ຺ຊາ. ຕຖາ ກິເລສານໍ ມຸທຸຕິພ຺ພຕາເຠເທຫິ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມສທິສໍ.

ອາເສວນໍ ພຫຸລີກຣຓໍ. ຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໂຕ, ເຕນ ອຄ຺ຄຫິເຕ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ຄຫິເຕ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ໂຍ ໂກຈິ ປນ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ທ຺ວີຫິ ສມ຺ຠາເຣຫິ ສິຊ຺ຌຕິ. ກິເລສານໍ ມຸທຸຕິພ຺ພຕາວເສນປິ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊມຫາສາວຊ຺ຊຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມນໍ ຈິຕ຺ເຕເນວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຫິຕສຸຂໍ ພ຺ຍາປາທຍຕີຕິ ໂຍ ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ຕສ຺ສ ຫິຕສຸຂໍ ວິນາເສຕິ. ອໂຫ ວຕາຕິ ອິມິນາ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິນາສຈິນ຺ຕນໍ ທີເປຕິ. ເອວໍ ຫິສ຺ສ ທາຣຸຓປວຕ຺ຕິຍາ ກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕິ. ຍຖາຠຸຈ຺ຈຄຫຓາຠາເວນາຕິ ຍາຖາວຄ຺ຄາຫສ຺ສ ອຠາເວນ ອນິຈ຺ຈາທິສຠາວສ຺ສ ນິຈ຺ຈາທິໂຕ ຄຫເຓນ. ມິຈ຺ຉາ ປສ຺ສຕີຕິ ວິຕຖໍ ປສ຺ສຕິ. ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປ ວິຍາຕິ ອິມິນາ ອາເສວນສ຺ສ ມນ຺ທຕາຍ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊຕໍ, ມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫາສາວຊ຺ຊຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຄຫິຕາກາຣວິປຣີຕຕາຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ຄຫິຕາກາຣສ຺ສ ວິປຣີຕຠາໂວ. ວຕ຺ຖຸໂນຕິ ຕສ຺ສາ ອຍຖາຠູຕສຠາວມາຫ. ຕຖາຠາເວນາຕິ ຄຫິຕາກາເຣເນວ ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຄຕິກສ຺ສ, ຕສ຺ສ ວາ ວຕ຺ຖຸໂນ ອຸປຏ຺ຐານໍ ເອວເມຕໍ, ນ ອິໂຕ ອຎ຺ຎຖາຕິ.

ຘມ຺ມໂຕຕິ ສຠາວໂຕ. ໂກຏ຺ຐາສໂຕຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກາທີສຸ ຈິຕ຺ຕງ຺ຄໂກຏ຺ຐາເສສຸ ຍໍ ໂກຏ຺ຐາສາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຈຕນາຘມ຺ມາຕິ ເຈຕນາສຠາວາ.

ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ນນຸ ເຈຕນາ ອຠິຘມ຺ເມ ກມ຺ມປເຖສຸ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ກມ຺ມປຖຠາໂວ ນ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ? ນ, ອວຈນສ຺ສ ອຎ຺ຎເຫຕຸກຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ເຈຕນາຍ ອກມ຺ມປຖຕ຺ຕາ ກມ຺ມປຖຣາສິມ຺ຫິ ອວຈນໍ, ກທາຈິ ປນ ກມ຺ມປໂຖ ໂຫຕິ, ນ ສພ຺ພທາຕິ ກມ຺ມປຖຠາວສ຺ສ ອນິຍຕຕ຺ຕາ ອວຈນໍ. ຍທາ ປນ ກມ຺ມປໂຖ ໂຫຕິ, ຕທາ ກມ຺ມປຖຣາສິສງ຺ຄໂຫ ນ ນິວາຣິໂຕ. ເອຕ຺ຖາຫ – ຍທິ ເຈຕນາຍ ສພ຺ພທາ ກມ຺ມປຖຠາວາຠາວໂຕ ອນິຍໂຕ ກມ຺ມປຖຠາໂວຕິ ກມ຺ມປຖຣາສິມ຺ຫິ ອວຈນໍ, ນນຸ ອຠິຊ຺ຌາທີນໍ ກມ຺ມປຖຠາວໍ ອປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ອນິຍໂຕ ກມ຺ມປຖຠາໂວຕິ ເຕສມ຺ປິ ກມ຺ມປຖຣາສິມ຺ຫິ ອວຈນໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ ກມ຺ມປຖຕາຕໍສຠາຄຕາຫິ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍທິ ເອວໍ ເຈຕນາປິ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ສາ ປນ ປາຓາຕິປາຕາທິກາຕິ ປາກໂຏ, ຕສ຺ສາ ກມ຺ມປຖຠາໂວຕິ ນ ວຸຕ຺ຕາ ສິຍາ. ເຈຕນາຍ ຫິ – ‘‘ເຈຕນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມໍ ວທາມິ (ອ. ນິ. ໖.໖໓; ກຖາ. ໕໓໙), ຕິວິຘາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍສຎ຺ເຈຕນາ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ກຖາ. ໕໓໙) ກມ຺ມຠາໂວ ປາກໂຏ, ກມ຺ມໍເຍວ ຈ ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕີນໍ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຸຂທຸກ຺ຂານຎ຺ຈ ປຖຠາເວນ ປວຕ຺ຕໍ ກມ຺ມປໂຖຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ປາກໂຏ ຕສ຺ສາ ກມ຺ມປຖຠາໂວ, ອຠິຊ຺ຌາທີນໍ ປນ ເຈຕນາສມີຫນຠາເວນ ສຸຈຣິຕທຸຈ຺ຈຣິຕຠາໂວ ເຈຕນາຊນິຕປິຏ຺ຐິວຏ຺ຏກຠາເວນ ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕິຕທຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ປຖຠາໂວ ຈາຕິ ນ ຕຖາ ປາກໂຏ ກມ຺ມປຖຠາໂວຕິ ເຕເຍວ ເຕນ ສຠາເວນ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຠິຘມ຺ເມ ເຈຕນາ ກມ຺ມປຖຣາສິຠາເວນ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ອຕຖາຊາຕິຍກຕ຺ຕາ ວາ ເຈຕນາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມູລໍ ປຕ຺ວາຕິ ມູລເທສນໍ ປຕ຺ວາ, ມູລສຠາເວສຸ ຘມ຺ເມສຸ ວຸຈ຺ຈມາເນສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອທິນ຺ນາທານໍ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອິທໍ ‘‘ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທາ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ ເອວ ວາ’’ຕິ ອິມາຍ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉກປາຬິຍາ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຍຎ຺ຫິ ປາຓາຕິປາຕາທິທຸສ຺ສີລ຺ຍສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ, ຕເທວ ຕໍ ເວຣມຓິຍາ ອາຣມ຺ມຓໍ. ວີຕິກ຺ກມິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໂຕ ເອວ ຫິ ວິຣຕີຕິ. ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ວາ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓເມວ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນາຍໍ ວິໂຣໂຘ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໗໑໔) ‘‘ຍານິ ສິກ຺ຂາປທານິ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓານີຕິ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ຍສ຺ມາ ສຕ຺ໂຕຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕໍ ສງ຺ຂາຣເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ວິສຠາຄວຕ຺ຖຸໂນ ‘‘ອິຕ຺ຖີ, ປຸຣິໂສ’’ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓຕິ ເອເກ. ‘‘ເອໂກ ທິຏ຺ໂຐ, ທ຺ເວ ສຸຕາ’’ຕິອາທິນາ ສມ຺ຜປ຺ປລປເນ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາຕວເສນ. ຕຖາ ອຠິຊ຺ຌາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຖາ-ສທ຺ໂທ ‘‘ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາຕວເສນາ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ອຸປສໍຫຣຕິ, ນ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓຕໍ ເອວ ທສ຺ສນາທິວເສນ ອຠິຊ຺ຌາຍນໂຕ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕມານາປິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ເຕຠູມກຘມ຺ມວິສຍາວາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນສ຺ສາ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ກຖໍ ປນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ສພ຺ເພ ເຕຠູມກຘມ຺ມາ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ສາຘາຣຓໂຕ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏານໍ ກມ຺ມານໍ ຜລໍ ວິປາໂກ’’ຕິ ຫິ ປວຕ຺ຕມານາຍ ອຕ຺ຖໂຕ ຣູປາຣຸປາວຈຣຘມ຺ມາປິ ຄຫິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ສຸຂພຫຸລຕາຍ ຣາຊາໂນ ຫສມານາປິ ‘‘ໂຈຣໍ ຆາເຕຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຫາໂສ ປນ ເຕສໍ ອຎ຺ຎວິສໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ.

ເກສຎ຺ຈີຕິ ສຫຊາຕານໍ ອທິນ຺ນາທານາທີນໍ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຠາວກຏ຺ເຐນາຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາທກຏ຺ເຐນ. ເກສຎ຺ຈີຕິ ອສຫຊາຕານໍ. ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນາຕິ ເອເຕນ ມູລຏ຺ເຐນ ໂລຠສ຺ສ ອຸປກາຣຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສາຘນຏ຺ໂຐ ຫິ ມູລຏ຺ໂຐ, ໂສ ຈ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຕາອວິນາຠາວີ, ເຕນ ເຈຕ຺ຖ ມູລມິວ ມູລນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ປນ ປຸພ຺ເພ ‘‘ເກສຎ຺ຈີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ສຫຊາຕານໍ ມູລຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຣຕ຺ໂຕ ໂຂຕິອາທິນາ ສຸຕ຺ຕປເທນປິ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ອກຸສລານໍ ໂລຠສ຺ສ ມູລກາຣຓຕໍ ວິຠາເວຕິ, ນ ມູລຏ຺ເຐນຸປກາຣຕ຺ຖໍ ອວິເສສໂຕ ເຕສໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຠາວໂຕ.

ອກຸສລກມ຺ມປຖວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກຸສລກມ຺ມປຖວຓ຺ຓນາ

ເວຣນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິປາປຘມ຺ມໍ. ໂສ ຫິ ເວຣເຫຕຸຕາຍ ‘‘ເວຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ມຓຕິ ‘‘ມຍິ ອິຘ ຐິຕາຍ ກຖມາຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ຕຊ຺ເຊນ຺ຕີ ວິຍ ນິວາເຣຕີຕິ ເວຣມຓີ. ເຕນາຫ ‘‘ປຊຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ວິຣມຓີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ເອວ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໗໐໓, ໗໐໔) ເອວ ນິທ຺ທິສນວເສນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ. ອສມາທິນ຺ນສີລສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕໂຕ ຍຖາອຸປຏ຺ຐິຕວີຕິກ຺ກມິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໂຕ ວິຣຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິ, ສມາທານວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວິຣຕິ ສມາທານວິຣຕິ, ສມາທານວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ວິຣຕິ ສມາທານວິຣຕິ, ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນວເສນ ປວຕ຺ຕາວິຣຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວິຣຕິ.

ຊີວມານສສສ຺ສ ມໍສຣຸຘິຣສມ຺ມິສ຺ສຕາຍ ອລ຺ລສສມໍສໍ. ມຸຎ຺ຈິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມກຣຸຓຕາຍ. ສຈ຺ຈໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ເອເຕນ ສຈ຺ຈວຊ຺ເຊນ ມຍ຺ຫໍ ມາຕຸ ໂຣໂຄ ສມ຺ມຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ.

ມຫາສປ຺ໂປຕິ ອຊຄໂຣ. ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຄມາສິ ສີລເຕເຊນ.

ໂກສລ຺ລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຎາຓໍ, ໂກສລ຺ເລນ, ໂກສລ຺ລໂຕ ວາ ປວຕ຺ຕິຍາ ອຸປຄມນໂຕ. ກຸຈ຺ຉິຕສຍນໂຕຕິ ກຸຈ຺ຉິເຕນາກາເຣນ ສຍນໂຕ ອນຸສຍນໂຕ, ປວຕ຺ຕນໂຕ ວາ. ‘‘ເວຣມຓິກຸສລາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາປິ ປຸຈ຺ຉານຸຣູປໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ‘‘ກຸສລາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ‘‘ກຸສລ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕາ.

ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ວິຣຕິໂຍວ ອາຄຕາ, ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໗໐໔) ປນ ເຈຕນາປິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທີປິຕາຕິ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ເຈຕນາປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ວິຣຕິໂຍປີ’’ຕິ ອາຫ.

ອນຠິຊ຺ຌາ ຫິ ມູລໍ ປຕ຺ວາ ກມ຺ມປຖໂກຏ຺ຐາສໍ ປຕ຺ວາ ອນຠິຊ຺ຌາຕິ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ມູລໂຕ ອໂລໂຠ ກຸສລມູລໍ ໂຫຕີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ທຸສ຺ສີລ຺ຍາຣມ຺ມຓາ ຕທາຣມ຺ມຓາ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທິອາຣມ຺ມຓາ ກຖໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍານິ ປຊຫນ຺ຕີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນຠິຊ຺ຌາ …ເປ… ວິຣມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຠິຊ຺ຌໍ ປຊຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໂຕ ວິຣຕິ ອຕ຺ຖິ ອນຠິຊ຺ຌາທີເຫວ ຕປ຺ປຫານສິທ຺ຘິໂຕ. ເຕສຸ ອໂລໂຠຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອກຸສລມູເລສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອປ຺ປນາວາຣນ຺ຕິ ນິຄມນວາຣໍ. ເອເກນ ນເຍນາຕິ ເວທນາທິວເສນ ອຣູປມຸເຂເນວ ອເນກວິເຘສຸ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ເອເກນ ກມ຺ມຏ຺ຐານນເຍນ. ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ອຠິຊ຺ຌໍ ນວ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ທສາຕິ ວາ ອິທໍ ‘‘ກຸສລກມ຺ມປຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ ‘‘ອກຸສລກມ຺ມປຖາ ຈ ທສ ກຸສລກມ຺ມປຖາ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ອຠິຊ຺ຌ’’ນ຺ຕິ ຫິ ອິມິນາວ ອກຸສລກມ຺ມປຖານໍ ນວຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ທສາຕິ ອິທໍ ອຸຠຍຖາປິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ອຠິຊ຺ຌາ ຫິ ປຫາຕພ຺ພາປິ ສຕິ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕີຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູປຕຓ຺ຫາ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິ, ຕສ຺ມາ ສາ ຕາຍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາຍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈປິ ສງ຺ຄຫໍ ລຠເຕວ, ປຫາຕພ຺ພໍ ປນ ອຸປາທາຍ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ອຠິຊ຺ຌ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປຣິຍາເຍນ ປນ ສພ຺ເພປິ ກມ຺ມປຖາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ. ອຠິຊ຺ຌາໂລຠານໍ ປວຕ຺ຕິອາກາຣສິທ຺ຘເຠທໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນເຍນ ຕຓ຺ຫາ ‘‘ສມຸທຍສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ສມຸທຍສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ. ອປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕມາຫ ຍຖາ ‘‘ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໑໔). ສປ຺ປຈ຺ຈຍຕາຍ ສງ຺ຂຕສຠາເວ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈ ຄຫິເຕ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຕາຍ ອສງ຺ຂຕໍ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອາວຕ຺ຕຕິ, ເອກນ຺ຕສາວຊ຺ເຊ ອາຈຍຄາມິລກ຺ຂເຓ ສມຸທຍສຈ຺ເຈ ຄຫິເຕ ສາວຊ຺ຊາ ວິຄມນໍ ອປຈຍຄາມິລກ຺ຂຓໍ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍປຏິປກ຺ຂໂຕ ອາວຕ຺ຕຕີຕິ ທ຺ເວ ອາວຕ຺ຕຫາຣວເສນ ເວທິຕພ຺ພານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ເນຕ຺ຕິຍໍ (ເນຕ຺ຕິ. ໔.ນິທ຺ເທສວາຣ) –

‘‘ເອກມ຺ຫິ ປທຏ຺ຐາເນ, ປຣິເຍສຕິ ເສສກໍ ປທຏ຺ຐານໍ;

ອາວຕ຺ຕຕິ ປຏິປກ຺ເຂ, ອາວຕ຺ໂຕ ນາມ ໂສ ຫາໂຣ’’ຕິ.

ສພ຺ພາກາເຣນາຕິ ກາມຣາຄຣູປຣາຄາທິສພ຺ພປ຺ປກາເຣຫິ, ສພ຺ພໂຕ ວາ ອປາຍຄມນີຍາທິອາກາຣໂຕ, ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິປິ ອນວເສເສຕ຺ວາ ວາ. ສພ຺ພາກາເຣເນວາຕິ ສພ຺ພາກາຣໂຕ. ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ອປເນຕ຺ວາ, ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ. ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ອນວກາຣີກຣິຕ຺ວາຕິ ຣູປເວທນາທີສຸ ກຎ຺ຈິ ເອກຘມ຺ມມ຺ປິ ອວິນິພ຺ໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ, ເອເກກໂຕ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສມູຫໂຕວ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ມີຕິ ອຫມສ຺ມີຕິ ມານຄ຺ຄາຫວເສນ. ໂສ ປນ ຍສ຺ມາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ນິຣວເສສໂຕ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມູຫຄ຺ຄຫຓາກາເຣນາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ເຈຕ຺ຖ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐິສທິສໍ ມານານຸສຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍໍ ຣູປໍ ຕໍ ອຫ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຍຖາ ທິຏ຺ຐິ ຣູປາທິໍ ‘‘ອຫມສ຺ມີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ມາໂນປິ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິອາທິນາຕິ ອາຫ ‘‘ມານານຸສໂຍ ອສ຺ມີຕິ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິສທິໂສ’’ຕິ. ປຣິຈ຺ເຉທກໂຣຕິ ໂອສານປຣິຈ຺ເຉທກໂຣ ອິໂຕ ປຣໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສາຠາວກຣຓໂຕ. ກມ຺ມປຖເທສນາຍາຕິ ກມ຺ມປຖມຸເຂນ ປວຕ຺ຕຈຕຸສຈ຺ຈເທສນາຍ. ມນສິກາຣປ຺ປຏິເວຘວເສນາຕິ ວິປສ຺ສນາມນສິກາຣມຄ຺ຄປ຺ປຏິເວຘວເສນ.

ກຸສລກມ຺ມປຖວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາຫາຣວາຣວຓ຺ຓນາ

໙໐. ອາຫຣຕີຕິ (ສໍ. ນິ. ຏີ. ໒.໒.໑໑) ອາເນຕິ, ອຸປ຺ປາເທຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ປສຸຕາ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ໂລເກ ຊາຕໂວຫາໂຣ. ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມນໍ, ຕາວ ສມ຺ຠເວສິໂນ. ເອສ ຕາວ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍເກສຸ ຠູຕສມ຺ຠເວສິວິຠາໂຄ, ອິຕເຣສຸ ປນ ປຐມຈິຕ຺ຕາທິວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ສມ຺ຠວ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ວເສນ ປສູຕິປຣິຍາໂຍ, ອິຕເຣສໍ ວເສນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປຣິຍາໂຍ. ປຐມຈິຕ຺ຕປຐມອິຣິຍາປຖກ຺ຂເຓສຸ ຫິ ເຕ ສມ຺ຠວໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ເອສນ຺ຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ນາມ, ນ ຕາວ ຠູຕາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ. ຠູຕາເຍວ ສພ຺ພໂສ ຠເວສນາຍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ນ ປຸນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອວຘາຣເຓນ ນິວຕ຺ຕິຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ໂຍ ຈ ກາລຆໂສ ຠູໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໒.໑໙໐) ຠູຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ຂີຓາສວວາຈິຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ວາ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ ‘‘ອຄ຺ຄິນາ ວາ ອຸທເກນ ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໗໖) ວິຍ.

ຍຖາສກໍ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປຏ຺ຐປນເມເວຕ຺ຖອາຫາເຣຫິ ກາຕພ຺ພອນຸຄ຺ຄໂຫຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ວຈນເຠໂທ…ເປ… ເອໂກເຍວາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມານນ຺ຕິ ສຕ຺ຕສ຺ສສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມານໍ. ຍຖາ ‘‘ວສ຺ສສຕໍ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຐິຕິຍາຕິ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ສາ ປນ ອວິຈ຺ເຉໂທຕິ ອາຫ ‘‘ອວິຈ຺ເຉທາຍາ’’ຕິ. ອນຸປ຺ປພນ຺ຘຘມ຺ມຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕ຺ຕສນ຺ຕາໂນ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຸປ຺ປາທາຍາ’’ຕິ. ເອຕານີຕິ ຐິຕິອນຸຄ຺ຄຫປທານິ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ, ນ ຍຖາສງ຺ຂ຺ຍໍ.

ວຕ຺ຖຸຄຕາ ໂອຊາ ວຕ຺ຖຸ ວິຍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອາຫຣິຕພ຺ພຕໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຊ຺ໂຌຫຣິຕພ຺ພໂຕ ອາຫາໂຣ’’ຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໂອຊໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ໂອຊຏ຺ຐມກຣູປານິ ອາຫຣຕີ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ໂອຬາຣິກຕາ ອປ຺ໂປຊຕາຍ, ນ ວຕ຺ຖຸໂນ ຖູລຕາຍ, ກຖິນຕາຍ ວາ, ຕສ຺ມາ ຍສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຣິຕ຺ຕາ ໂອຊາ ໂຫຕິ, ຕໍ ໂອຬາຣິກໍ. ສປ຺ປາທໂຍ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທກຕາຍ ໂອຬາຣິກາເວທິຕພ຺ພາ. ວິສາຓາທີນໍ ຕິວສ຺ສຉຑ຺ຑິຕານໍ ປູຕິຠູຕ຺ຕຕາ ມຸທຸກຕາຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕຣຈ຺ຉເຂຬເຕມິກຕາຍ ປນ ຕຖາຠູຕານໍ ເຕສໍ ມຸທຸກຕາ. ຘມ຺ມສຠາໂວ ເຫສ. ສສານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ ຕຣຸຓຕິຓສສ຺ສຂາທນໂຕ. ສກຸຓານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ ຕິຓພີຊາທິຂາທນໂຕ. ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສີນໍ ສຸຂຸໂມ, ເຕສຎ຺ຫິ ສາກປຓ຺ຓສຸກ຺ຂກຸຣປທຸມປຕ຺ຕມ຺ປິ ອາຫາໂຣຕິ. ເຕສໍ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ. ສຸຂຸໂມຕ຺ເວວາຕິ ນ ກິຎ຺ຈິ ອຸປາທາຍ, ອຖ ໂຂ ສຸຂຸໂມ ອິຈ຺ເຈວ ນິຏ຺ຐໍ ປຕ຺ໂຕ ຕໂຕ ປຣໍ ສຸຂຸມສ຺ສ ອຠາວໂຕ.

ວຕ຺ຖຸວເສນ ປເນຕ຺ຖ ອາຫາຣສ຺ສ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ຈສ຺ສ ອປ຺ໂປຊມໂຫຊຕາຫິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິສ຺ສມນ຺ຕິ ຂຸທາວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສຣີຣເຂທໍ. ວິໂນເທຕີຕິ ວຕ຺ຖຸ ຕສ຺ສ ວິໂນທນມຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ນ ປນ ສກ຺ໂກຕິ ປາເລຕຸນ຺ຕິ ສຣີຣໍ ຍາເປຕຸໍ ນປ຺ປໂຫຕິ ນິສ຺ສາຣຕ຺ຕາ. ນ ສກ຺ໂກຕິ ປຣິສ຺ສມໍ ວິໂນເທຕຸໍ ອາມາສຍສ຺ສ ອປູຣຓໂຕ.

ຉພ຺ພິໂຘປີຕິ ອິມິນາ ກສ຺ສຈິປິ ຜສ຺ສສ຺ສ ອນວເສສິຕພ຺ພຕມາຫ. ອາຫາຣສ຺ສເທສນາກ຺ກເມເນເວຕ຺ຖ ຜສ຺ສາທີນໍ ທຸຕິຍາທິຕາ, ນ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນາຕິ ອາຫ ‘‘ເທສນານໂຍ ເອວາ’’ຕິອາທິ. ມນໂສ ສຎ຺ເຈຕນາ, ນ ສຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ມໂນຄຫຓໍ ຍຖາ ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິ (ຘ. ສ. ໑໑), ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຈາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໖໙) ອາຫ ‘‘ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຕິ ເຈຕນາ ເອວາ’’ຕິ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຈິຕ຺ຕໍ, ນ ວິປາກວິຎ຺ຎາຓເມວ.

ປຸພ຺ເພ ‘‘ອາຫາຣນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຍທິ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ ອາຫາຣຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທິນາ ໂຈເທຕິ. ອຖ ກສ຺ມາ ອິເມເຍວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຖ ກສ຺ມາ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ວຸຕ຺ຕາ, ອິເມ ເອວ ຈ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ. ວິເສສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາຕິ ເອເຕນ ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາວ ໂຫນ຺ຕິ, ອິເມ ປນ ຕຖາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຖາ ຈາຕິ ສມາເນປິ ປຈ຺ຈຍຕ຺ເຕ ອຕິເຣກປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຫາຣາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິທານິ ຕໍ ອຕິເຣກປຈ຺ຈຍຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ ຫີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ ຣູປກາຍສ຺ສ ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໐໘; ປຏ຺ຐາ. ອຏ຺ຐ. ປຈ຺ຈຍຸທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ) ‘‘ຣູປາຣູປານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ເຕນ ອຸປກາຣກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ ອາຫາຣປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສຕິປິ ຊນກຕ຺ເຕ ອຣູປີນໍ ອາຫາຣານໍ ອາຫາຣຊຣູປສມຸຏ຺ຐາປກຣູປາຫາຣສ຺ສ ຈ ໂຫຕິ, ອສຕິ ປນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ເຕ ອາຫາຣານໍ ຊນກຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຕ຺ຕໍ ປຘານໍ. ຊນຍມາໂນປິ ຫິ ອາຫາໂຣ ອວິຈ຺ເຉທວເສນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠຍມາໂນ ເອວ ຊເນຕີຕິ ອຸປຕ຺ຕມ຺ຠກຠາໂວ ເອວ ອາຫາຣຠາໂວ. ເວທນາຍ ຜສ຺ໂສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ. ‘‘ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ເວທນາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ອຸທາ. ໑; ມ. ນິ. ໓.໑໒໖) ວຈນໂຕ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສມໂນສຎ຺ເຈຕນາ. ‘‘ເຈຕນາ ຕິວິຘໍ ຠວໍ ຊເນຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ວິຎ຺ຎາຓປຈ຺ຈຍາ ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ ປນ ວຈນໂຕ ນາມຣູປສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິເສສປຈ຺ຈຍາ. ນ ຫິ ໂອກ຺ກນ຺ຕິວິຎ຺ຎາຓາຠາເວ ນາມຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຕສມ຺ຠໂວ. ຍຖາຫ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ຫິ, ອານນ຺ທ, ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນ ໂອກ຺ກມິສ຺ສຖ, ອປິ ນຸ ໂຂ ນາມຣູປໍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ສມຸຈ຺ຈິສ຺ສຖາ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໑໕). ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ເຕນ ສາເຘຕຸໍ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວໍ ຍທິປິ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ ອາຫາຣຏ຺ໂຐ, ວິເສສປຈ຺ຈຍຕາຍ ປນ ອິເມ ເອວ ອາຫາຣາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຕໍ ເນສໍ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕໍ ອວິຠາຄໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວິຠາຄໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂກ ປເນຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ມຸເຂ ຐປິຕມຕ຺ໂຕເຍວ ອສງ຺ຂາທິໂຕ, ຕຕ຺ຕເກນປິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣສ຺ສ ອາຫາຣສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ເອວ. ເຕນາຫ ‘‘ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ. ສຸຂເວທນາຍ ຫິໂຕ ສຸຂເວທນິໂຍ. ສພ຺ພຖາປີຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິວເສນ. ຍຕ຺ຕກາ ຜສ຺ສສ຺ສ ປກາຣເຠທາ, ເຕສໍ ວເສນ ສພ຺ພປ຺ປກາໂຣປິ ຜສ຺ສາຫາໂຣ. ຍຖາຣຫໍ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ ອາຫຣຕິ, ອນາຫາຣໂກ ນຕ຺ຖິ.

ສພ຺ພຖາປີຕິ ອິຘາປິ ຜສ຺ສາຫາເຣ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕິສນ຺ຕຕິວເສນາຕິ ກາຍທສກໍ ຠາວທສກໍ ວຕ຺ຖຸທສກນ຺ຕິ ຕິວິຘສນ຺ຕຕິວເສນ. ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍນເຍນາຕິ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍວິຘິນາ. ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕນາ ສຫຊາຕນາມສ຺ສ ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍວິປາກິນ຺ທ຺ຣິຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ໂຕເຍວ ອາຫາຣປຈ຺ຈຍຕາຍ ຕໍ ອາຫາເຣຕີ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຫຊາຕຣູເປສຸ ປນ ວຕ຺ຖຸໂນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍນ, ເສສຣູປສ຺ສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ຕານີຕິ ນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ ອນປຸໍສການມ຺ປິ ນປຸໍສເກຫິ ສຫ ວຈນໂຕ.

ສາສວາ ກຸສລາກຸສລເຈຕນາວ ວຸຕ຺ຕາ. ວິເສສປຈ຺ຈຍຠາວທສ຺ສນໍ ເຫຕນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອວິເສເສນ ປນາ’’ຕິອາທິ. ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍຖາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຜລສ຺ສ ວິເສສໂຕ ປຈ຺ຈຍຕາຍ ເອເຕສໍ ອາຫາຣຏ຺ໂຐ, ເອວໍ ອວິເສສໂຕປີຕິ ທສ຺ສນ຺ເຕນ ‘‘ອວິເສເສນ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕໍສມຸຏ຺ຐານຘມ຺ມານນ຺ຕິ ເຕຫິ ຜສ຺ສາທີຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານຎ຺ເຈວ ຕໍສມຸຏ຺ຐານຣູປຘມ຺ມານຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ຍຖາຣຫໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ສມຸຏ຺ຐານຄ຺ຄຫຓໍ ປນ ອວິເສສໂຕ.

ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ຺ໂຕ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕີຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ຺ໂຕເຍວ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ໂອຊຏ຺ຐມກຣູປສມຸຏ຺ຐາປເນເນວ ປນສ຺ສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິ. ຜຸສນ຺ໂຕເຍວາຕິ ຜຸສນກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອວ. ອາຍູຫມານາວາຕິ ເຈຕຍມານາ ເອວ ອຠິສນ຺ທຫນ຺ຕີ ເອວ. ວິຊານນ຺ຕເມວາຕິ ອຸປປຕ຺ຕິປຣິກປ຺ປນວເສນ ວິຊານນ຺ຕເມວ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາຫາຣກິຈ຺ຈສາຘນຎ຺ຈ ເຕສໍ ເວທນາທິອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຕາຍ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປວຕ຺ຕນເມວ.

ກາຍຏ຺ຐປເນນາຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ? ນນຸ ກມ຺ມຊາທິຣູປໍ ກມ຺ມາທິນາວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ກມ຺ມຊນິໂຕປີ’’ຕິອາທິ. ອຸປາທິນ຺ນຣູປສນ຺ຕຕິຍາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠເນເນວ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕຊຣູປສນ຺ຕຕີນມ຺ປິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນສິທ຺ຘິ ໂຫຕີຕິ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣູປສນ຺ຕຕີນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອນຸປາລໂກ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປກາຍສ຺ສ ຐິຕິເຫຕຸຕາ ຫິ ຍາປນາ ອນຸປາລນາ.

ສຸຂາທິວຕ຺ຖຸຠູຕນ຺ຕິ ສຸຂາທີນໍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູຕໍ. ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຫິ ວສຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ຕທາຣມ຺ມຓາ ຘມ຺ມາຕິ ວຕ຺ຖູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຜຸສນ຺ໂຕເຍວາຕິ ອິທໍ ຜສ຺ສສ຺ສ ຜຸສນສຠາວຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ສຠາເວນ ວິນາ ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ. ເວທນາປວຕ຺ຕິຍາ ວິນາ ສຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາວນຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຂາທິ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ, ນ ເຈຕ຺ຖ ສຎ຺ຎີຠວກຖາຍໍ ອສຎ຺ຎີຠໂວ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ສາປິ ວາ ກາຣຓຠູຕເວທນາປວຕ຺ຕິວເສເນວ ຐິຕິຍາ ເຫຕຸໂນ ອພ຺ຍາປິຕາ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ…ເປ… ຠວມູລນິປ຺ຜາທນໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ຐິຕິຍາ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ເອວ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຊານນ຺ຕເມວາຕິ ອຸປປຕ຺ຕິປຣິກປ຺ປນວເສນ ວິຊານນ຺ຕເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖຕິ.

ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຍານິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ ອາທີນວວິຠາວນໂຕ. ນິກນ຺ຕີຕິ ນິກາມນາ. ຣສຕຓ຺ຫໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ສາ ຫິ ກພຬີກາເຣ ອາຫາເຣ ພລວຕີ. ເຕເນວ ຕຕ຺ຖ ອວຘາຣຓໍ ກຕໍ. ຠາຍຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ຠຍໍ, ນິກນ຺ຕິເຍວຠຍໍ ມຫານຕ຺ຖເຫຕຸໂຕ. ອຸປຄມນໍ ວິສຍິນ຺ທ຺ຣິຍວິຎ຺ຎາເຓສຸ ວິສຍວິຎ຺ຎາເຓສຸ ເອວ ຈ ສງ຺ຄຕິວເສນ ປວຕ຺ຕິ, ຕໍ ເວທນາທິອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຕາຍ ‘‘ຠຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວຘາຣເຓ ປໂຍຊນໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ເສສທ຺ວເຍປິ ເອເສວນໂຍ. ອາຍູຫນໍ ອຠິສນ຺ທຫນໍ, ສໍວິຘານນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ຠວູປປຕ຺ຕິເຫຕຸຕາຍ ‘‘ຠຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິນິປາໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ຠວູປປຕ຺ຕິເຫຕຸການໍ ສພ຺ເພສໍ ອນຕ຺ຖານໍ ມູລກາຣຓຕ຺ຕາ ‘‘ຠຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິທານິ ນິກນ຺ຕິອາທີນໍ ສປ຺ປຏິຠຍຕໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກິໍກາຣຓາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ນິກນ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາຕິ ອາລຍໍ ຊເນຕ຺ວາ, ຕຓ຺ຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຜສ຺ສ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕາຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິເຠທໍ ຜສ຺ສໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕາ. ຜສ຺ສສ຺ສາທິໂນຕິ ກາຍສມ຺ຜສ຺ສວເສນ ໂຜຏ຺ຏພ຺ພສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ອສ຺ສາທນສີລາ. ກາຍສມ຺ຜສ຺ສວເສນ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຕຓ຺ຫາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຜສ຺ສາຫາຣາທີນວທສ຺ສເນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ອຸທ຺ຘຏໍ ‘‘ປເຣສໍ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິເຕສູ’’ຕິອາທິນາ. ຜສ຺ສສ຺ສາທິໂນຕິ ວາ ຜສ຺ສາຫາຣສ຺ສາທິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕິ ຫິ ຜສ຺ສາຫາເຣ ສຕ຺ຕານໍ ຜສ຺ສາຣມ຺ມເຓ ອສ຺ສາໂທ, ນາສຕີຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຜສ຺ສສ຺ສາທມູລກ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຊາຕິນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ຠຍສ຺ສ ອຠິນິປາຕສຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕມ຺ມູລກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກມ຺ມາຍູຫນນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຠິນິປຕຕີຕິ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ປຐມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອງ຺ຄາຣກາສຸສທິເສ ຠເວ ອຠິນິປາຕສທິສີຕິ. ຕມ຺ມູລກຕ຺ຕາຕິ ນາມຣູປນິພ຺ພຕ຺ຕິມູລກຕ຺ຕາ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ຕາສຸ ອຸປມາສຸ. ຠູຕມຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາຕິ ນ ປຣິກປ຺ປິຕມຕ຺ຖໍ, ອຖ ໂຂ ຠູຕໍ ຠູຕປຸພ຺ພໍ ອຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ. ປາເຖຍ຺ຍຫຕ຺ເຖສຸ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ປາເຖຍ຺ຍໍ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາເຖຍ຺ຍໍ ນິຏ຺ຐາສີ’’ຕິ. ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ວາຄມນເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂຸປ຺ປິປາສາຕຸຣຕາຍ ຆນຈ຺ຉາຍໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາ ວິຣຬ຺ຫຈ຺ຉາຍາຍໍ ນິສີທິໍສຸ. ນ ທານິ ສກ຺ກາ ຕໍ ມຍາ ກາຕຸໍ ອຕິທຸພ຺ພລຠາວໂຕ. ປຣິກ຺ຂລິຕຄຕິຕຣຸຓທາຣໂກ ຂຸປ຺ປິປາສາຠິຠູໂຕ ຈ, ຕສ຺ມາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕເຍວ ມໂຕ.

ສຊາຕິມໍສຕາຍາຕິ (ສໍ. ນິ. ຏີ. ໒.໒.໖໓) ສມານຊາຕິມໍສຕາຍ, ມນຸສ຺ສມໍສຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ມນຸສ຺ສມໍສໍ, ຕຎ຺ຫິ ໂລເກ ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຕ຺ຕາ ປຏິກຸລໍ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ວິຎ຺ຎູຫິ ວຊ຺ຊິຕໍ, ມນຸສ຺ສມໍເສສຸປິ ຎາຕິມໍສໍ ອຍຸຕ຺ຕປຣິໂຠຄຕາຍ ປຏິກູລໍ, ຕຕ຺ຖາປິ ປຸຕ຺ຕມໍສໍ, ຕຕ຺ຖາປິ ປິຍປຸຕ຺ຕມໍສໍ, ຕຕ຺ຖາປິ ຕຣຸຓມໍສໍ, ຕຕ຺ຖາປິ ອາມກມໍສໍ, ຕຕ຺ຖາປິ ອໂຄຣສາຠິສງ຺ຂຕໍ, ຕຕ຺ຖາປິ ອໂລຓໍ, ຕຕ຺ຖາປິ ອຘູປິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ເຫຏ຺ຐິມໂຕ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ປຏິກູລຕຣຠາວກາຣຓຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປຸຕ຺ຕມໍສສທິສນ຺ຕິ ປຏິກູລຕາອຸປຏ຺ຐາປເນນ ປຸຕ຺ຕມໍສສທິສໍ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິກນ຺ຕິໍ ປຣິຍາທິຍຕີຕິ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ອາຫາເຣ ສາເປກ຺ຂໍ ເຂເປຕິ.

ສາ ຄາວີຕິ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠິກ຺ຂເວ ຄາວີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໖໓) ເອວໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕຄາວີ. ອຸທ຺ທາເລຕ຺ວາຕິ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ. ນິສ຺ສາຍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ປຏິຈ຺ຈປຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາທິວເສນ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ເວທຍິຕານໍ ທຸກ຺ຂຠາວໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເວທຍິຕທຸກ຺ຂສ຺ສາ’’ຕິ.

ສາຘຸສມ຺ມຕາປິ ຄຕິ ວິປຣິຓາມສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາວເສນ ກິເລສທຸກ຺ຂວເສນ ຈ ມຫາປຣິຬາຫາເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຫາປຣິຬາຫຏ຺ເຐນ ຕໂຍ ຠວາ’’ຕິ. ຍຖາ ອຸປກຑ຺ຒກາ ທ຺ເວ ປຸຣິສາ, ເອວໍ ກຸສລາກຸສລວເສນ ທ຺ເວ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ. ຍຖາ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ ນ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ນິກນ຺ຕິໍ ປຣິຍາທິຍຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສຕ຺ຕິສເຕນ ຫຕາ ເອວ ອຸປມາ ສຕ຺ຕິສຕຫຕູປມາ, ຕສ຺ສໍ ສຕ຺ຕິສຕຫຕູປມາຍໍ. ຕໍ ສຕ຺ຕິສຕໍ. ອສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ. ປຕິໂຕກາເສຕິ ປຸຣິມສຕ຺ຕີຫິ ປຕິຕປ຺ປເທເສ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປມາຓໍ ນຕ຺ຖິ ອເນກສ຺ສ ອປຣາປຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ຂນ຺ຘຊນນນ຺ຕິ ຂນ຺ຘານໍ ອປຣາປຣຸປ຺ປາໂທ, ປຐມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ປນ ປຏິສນ຺ຘິ ເອວ. ອາຄຸຈາຣີ ປຸຣິໂສ ວິຍ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓໍ ນານປ຺ປກາຣທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທສນ຺ນິສ຺ສຍໂຕ, ເຕຫິ ຈ ທຸກ຺ເຂຫິ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ປມຸຂຠາເວນ ປວຕ຺ຕິຍາ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປາໂທຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑, ໒) ຍຖາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອາຍຕິໍ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ນ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ກຣຓໍ ຕຕ຺ຖ ນິກນ຺ຕິປຣິຍາທານໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປຣິຎ຺ຎາຕໍ ວຕ຺ຖູຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈມາຫ. ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ ຣາໂຄຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓາຣມ຺ມໂຓ ຣາໂຄ. ປຣິຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕີຕິ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຊານເນນ ສມຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຣສຕຓ຺ຫາຍ ຫິ ສມ຺ມເທວ ວິຄຕາຍ ຣູປຕຓ຺ຫາທໂຍປິ ວິຄຕາເຍວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ກາມຣາຄສໍໂຍຊນໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກຣຓໍ ຕຕ຺ຖ ນິກນ຺ຕິປຣິຍາທານໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຣິຎ຺ຎາຠິສມເຍ ຫິ ສິທ຺ເຘ ປຫານາຠິສມໂຍ ສິທ຺ໂຘ ເອວາຕິ. ປຫີເນ ຈ ກາມຣາຄສໍໂຍຊເນ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນານໍ ເລໂສປິ ນາວສິສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນຕ຺ຖິ ຕໍ ສໍໂຍຊນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເຕນ ກພຬີກາຣາຫາຣປຣິຎ຺ຎາ ອນາຄາມິຕໍ ປາເປຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເສສາຫາຣປຣິຎ຺ຎາ ປນ ອຣຫຕ຺ຕນິຏ຺ຐາ ເອວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຜສ຺ເສ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕິສ຺ໂສ ຕຓ຺ຫາຕິ ກາມຕຓ຺ຫາ ຣູປຕຓ຺ຫາ ອຣູປຕຓ຺ຫາຕິ ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ຕຓ຺ຫາ.

‘‘ປຸຣິມຕຓ຺ຫາສມຸທຍາ’’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ປຸຣິມຕຓ຺ຫາສມຸທຍາ ອາຫາຣານໍ ສມຸທຍທສ຺ສເນເນວ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓປິ ອຸປາທິນ຺ນກອາຫາຣສມຸທໂຍ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ອນຸປາທິນ຺ນການໍ ຕຓ຺ຫາສມຸທຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ມິສ຺ສິຕ຺ວາ ກຖິຕາ ອວິເສສິຕຕ຺ຕາ. ສຫຊາຕຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ສຫຊາຕຄ຺ຄຫຓໍ ອສຫຊາຕຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍນິພ຺ພຕ຺ໂຕປິ ອນຸປາທິນ຺ນກອາຫາໂຣ ລພ຺ຠຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ໂສ ປນ ອສຫຊາຕຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍນິພ຺ພຕ຺ຕຕາສາມຎ຺ເຎນປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຸປາທິນ຺ນກາຫາເຣນ ສໍສຍໍ ຊເນຍ຺ຍາຕິ ນ ອຸທ຺ຘໂຏ, ນ ຈ ເອຕໍ ກາຣຓໍ ‘‘ຣາຄໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ, ຕຓ຺ໂຫປນິສ຺ສຍປຏິຆຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາຍ ຈ ໂອຊາຍ ວເສນ ອນຸປາທິນ຺ນກອາຫາຣສ຺ສ ລພ຺ຠນໂຕ. ກຖໍ ປນ ຕຓ຺ຫາ ໂອຊາຍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ; ນ ຫິ ປຏ຺ຐາເນ ກຕ຺ຖຈິ ຣູປສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖີຕິ. ນາຍໍ ວິໂຣໂຘ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສຕິ ຍໍ ໂຫຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນຍສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕຕ຺ຖສມ຺ຠວໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອິມິສ຺ສາ…ເປ… ຕຓ຺ຫາຍ ນິໂຣເຘນາ’’ຕິ.

ກາຣເຓ ສພ຺ພໂສ ນິຣຸທ຺ເຘ ຜລມ຺ປິ ສພ຺ພໂສ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອາຫາຣນິໂຣໂຘ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ. ອາຫາຣານໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈກເທສຕ຺ຕາ ອາຫາຣຄ຺ຄຫຓໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຄ຺ຄຫຓເມວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອິຘ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ສຈ຺ຈານິ ສຣູເປເນວ ວຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ. ສຈ຺ຈເທສນາ ທຸກ຺ຂາທີນໍ ຍາວເທວ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິຠາວສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖາ, ຕສ຺ມາ ຊຣາມຣຓາທີສຸ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິຠາໂວ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ເຕນ ສຈ຺ຈານິ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພານີ’’ຕິ ອາຫ.

ອາຫາຣວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຈ຺ຈວາຣວຓ຺ຓນາ

໙໑. ເຍນ ເຍນ ປຣິຍາເຍນ ພ຺ຍາກໂຣຕີຕິ ເຍນ ເຍນ ທຸກ຺ຂາທິຊຣາມຣຓາທິປຣິຍາເຍນ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ສງ຺ເຂປໂຕ ຈ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ກເຖຕິ. ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ທຸກ຺ຂມຕ຺ຕໍ.

ສຈ຺ຈວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຊຣາມຣຓວາຣວຓ຺ຓນາ

໙໒. ເຕສໍ ເຕສນ຺ຕິ ພ຺ຍາປນິຈ຺ຉາວເສນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ‘‘ຄາໂມ ຄາໂມ ຣມຓີໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຣມຓີຍຕາຍ ຕາທິສາ ສພ຺ເພປິ ຄາມາ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ‘‘ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຊາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຊາຕິສງ຺ຂາຕວິກາຣວເສນ ສພ຺ເພປິ ສຕ຺ຕາ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສງ຺ເຂປໂຕ ອເນເກສໍ ສຕ຺ຕານໍ ສາຘາຣຓນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ.

ຄຕິຊາຕິວເສນາຕິ (ສໍ. ນິ. ຏີ. ໒.໑.໒) ປຎ຺ຈຄຕິວເສນ, ຕຕ຺ຖາປິ ເອເກກາຍ ຄຕິຍາ ຂຕ຺ຕິຍາທິຠຸມ຺ມເທວາທິຫຕ຺ຖິອາທິຊາຕິວເສນ ຈ. ນິກິຍ຺ຍນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນ ວາຕິ ນິກາໂຍ, ໂຄຕ຺ຕຈຣຓາທິວິຠາໂຄ. ຊຣາຍ ສຠາໂວ ນາມ ວໂຍຫານິ, ຕສ຺ມາ ຊຣາຕິ ວໂຍຫານິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສຠາວສ຺ສ ນິທ຺ເທໂສ, ປາກຏຊຣາວເສນ ນິທ຺ເທໂສ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທິວເສນ ຄຫຓໂຕ. ຊີຣຓເມວ ຊີຣຓຕາ, ຊີຣນ຺ຕສ຺ສ ວາ ອາກາໂຣ ຕາ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍໍ ອາກາຣນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ. ທນ຺ຕາທີນໍ ວເສນ ຂຓ຺ຑໍ ຊາຕໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຂຓ຺ຑິໂຕ, ປຸຄ຺ຄໂລ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈໍ. ປລິຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ປລິໂຕ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປາລິຈ຺ຈໍ. ວລິ ຕໂຈ ເອຕສ຺ສາຕິ ວລິຕ຺ຕໂຈ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ວລິຕ຺ຕຈຕາ. ອິເມ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທໂຍ ຊຣາ. ວິກາຣານໍ ທສ຺ສນວເສນາຕິ ວິປຕ຺ຕິທສ຺ສນວເສນ. ວາຕສ຺ສາຕິ ມຫໂຕ ວາຕກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ. ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທິວເສນ ຄຕມຄ຺ໂຄ ປາກໂຏ, ຕສ຺ມາ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທິຄ຺ຄຫຓໍ ຊຣາຍ ກິຈ຺ຈນິທ຺ເທໂສຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຈ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທີເນວ ຊຣາຕິ ກລລກາລໂຕ ປຠຸຕິ ປຸຣິມຣູປານໍ ຊຣາປຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານິ ປຈ຺ຉິມຣູປານິ ປຣິປກ຺ກຣູປານຸຣູປານິ ປຣິຓຕປຣິຓຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ສຸປຣິຓຕຣູປານໍ ປຣິປາກກາເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານິ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທິສຠາວານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕານິ ອຸທກາທິມຄ຺ເຄສຸ ຕິຓຣຸກ຺ຂສໍຠຄ຺ຄຕາທໂຍ ວິຍ ປຣິປາກຄຕມຄ຺ຄສງ຺ຂາເຕສຸ ປຣິປກ຺ກຣູເປສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ‘‘ຊຣາຍ ຄໂຕ ມຄ຺ໂຄ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ຊຣາຕິ.

ປກຕິຍາຕິ ຜລວິປຈ຺ຈນປກຕິຍາ, ຊຣາຍ ວາ ປາປຸຓິຕພ຺ພໍ ຜລເມວປກຕິ, ຕາຍ ຊຣາ ທີປິຕາ. ສຸປ຺ປສນ຺ນານີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປສນ຺ນານິ. ຕເມວ ສຸປ຺ປສນ຺ນຕໍ ກິຈ຺ຈໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸຂຸມມ຺ປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິກ຺ຂວິສທຕາ ຫິ ເຕສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສຸປ຺ປສນ຺ນຕາ. ອາລຸຬິຕານີຕິ ອາກຸລານິ. ອວິສທານີຕິ ອພ຺ຍຕ຺ຕານິ.

ກາມໍ ຣູປຘມ຺ເມສຸປິ ຂຓິກຊຣາ ທຸຣຸປລກ຺ຂິຕາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາວ, ສາ ປນ ຍສ຺ມາ ສນ຺ຕານວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕາວ ໂຫຕີຕິ ‘‘ປາກຏຊຣາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕາ. ອວີຈິ ນິຣນ຺ຕຣາ ຊຣາ ອວີຈິຊຣາ ສຕິ ສນ຺ຕາເນ ສຕ຺ຕານໍ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘໂຕ. ຕໂຕ ອຎ຺ເຎສູຕິ ມນ຺ທທສກາທີສຸ ປຸພ຺ພທສກາທິປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ອຎ຺ເຎສຸ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ. ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາຕິ ເຕສຸ ເອວ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣສຸ ປຸຣິມທສກາທິໂຕ ປຈ຺ຉິມທສກາທີນໍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ. ວຓ຺ຓວິເສສາທີນນ຺ຕິ ວຓ຺ຓວິເສສສຓ຺ຐານວິເສສສມ຺ຜສ຺ສວິເສສາທີນໍ.

ວຈນກວເສນາຕິ ກ-ກາເຣນ ຫິ ປທໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຈວນໍ ຈຸຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ປນ ເອກຈຕຸປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວສຸ ຈຸຕິຍາ ອວິເສສໂຕ ຄຫຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອກຈຕຸປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘານໍ ສາມຎ຺ຎວຈນ’’ນ຺ຕິ. ຈວນກວເສນາຕິ ວາ ຈວນກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈວນເມວ ຈວນຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຠາວວຈເນນາ’’ຕິ. ລກ຺ຂຓນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ວຍສງ຺ຂາຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ນິທສ຺ສນໍ. ຈວນ຺ຕສ຺ສ ວາ ອາກາໂຣ ຕາ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ຈວນຕາ’’ຕິ. ຠິຊ຺ຊນໍ ເຠໂທຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຸຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ຠງ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິປຣິທີປນ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາ ຠິນ຺ນສ຺ສ ຆຏສ຺ສ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ຆນຆຏຠາເວນ ຐານໍ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ຠິນ຺ນານໍ ຂນ຺ຘານນ຺ຕິ ຈວນໍ ອນ຺ຕຣຫິຕໍ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ອນ຺ຕຣຘານນ຺ຕິ…ເປ… ປຣິທີປນ’’ນ຺ຕິ. ໂຍ ມຈ຺ຈູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຠໂທ, ຍຎ຺ຈ ມຣຓໍ ປາຓຈາໂຄ, ຕທຸຠຍໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຈ຺ຈຸ ມຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ກາລສ຺ສ ອນ຺ຕກສ຺ສ ກິຣິຍາຕິ ຍາ ໂລເກ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສາ ຈຸຕິ, ມຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈວນກາໂລ ເອວ ວາ ອນຕິກ຺ກມນີຍຕ຺ຕາ ວິເສເສນ ກາໂລຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ສ ກິຣິຍາ ອຕ຺ຖໂຕ ຈຸຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ເຠທປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ. ‘‘ຈຸຕິ ຈວນຕາ’’ຕິອາທິນາ ປຸພ຺ເພ ໂວຫາຣມິສ຺ສເກນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ.

ອິທານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕປຣມຕ຺ຖນເຍເນວ ນິທ຺ເທໂສຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຣມຕ຺ເຖນ ທີເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຈວນກວເສນາ’’ຕິອາທິນາ ຫິ ປຸຄ຺ຄລວເສນ ຈ ໂວຫາຣາຘິຏ຺ຐານາ ສໍວຓ຺ຓນາ ກຕາ. ນ ກິຎ຺ຈິ ກເຬວຣໍ ນິກ຺ຂິປກິ ໂອປປາຕິການໍ ຈຸຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອນ຺ຕຣຘານເມວໂຫຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານຣູປສນ຺ຕຕິ ນ ປວຕ຺ຕຕິ. ‘‘ຊາຕິສມຸທຍາ’’ຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ‘‘ຕຓ຺ຫາສມຸທຍາ’’ຕິອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນຍເນວ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຊຣາມຣຓວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຊາຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໙໓. ຊາຍນຏ຺ເຐນາຕິອາທິ ອາຍຕນວເສນ ໂຍນິວເສນ ຈ ທ຺ວີຫິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ຊາຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍໍ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໑໙໑) ປນ ‘‘ຊາຍມານກວເສນ ຊາຕິ, ສຎ຺ຊາຍນວເສນ ສຎ຺ຊາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ເອເກເກເນວ ປເທນ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ຊາຕິໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສມ຺ປຸຓ຺ຓາ ຊາຕິ ສຎ຺ຊາຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ສາ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນວເສນ ຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕເນວ ເກວລໍ ຊາຕິສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕາຍ ຊາຕິຍາ ອປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ປາກຏາ ນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ…ເປ… ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕີ’’ຕິ ສຕ຺ຕວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂວຫາຣເທສນາ.

ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕຸໂວກາຣຠເວ ທ຺ວິນ຺ນໍ, ເອກໂວກາຣຠເວ ທ຺ວິນ຺ນໍ, ເສສຣູປຘາຕຸຍໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ, ກາມຘາຕຸຍໍ ວິກລາວິກລິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ນວນ຺ນໍ ທສນ຺ນໍ, ປຸນ ທສນ຺ນໍ, ເອກາທສນ຺ນຎ຺ຈ ອາຍຕນານໍ ວເສນ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍທິປິ ຈຸຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ອນນ຺ຕຣານໍ ປຏິສນ຺ຘິກຘມ຺ມານໍ ອນນ຺ຕຣາທິນາ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຍ ປນ ສມຸທຍາ ອຊນກາ, ເຕ ເອຕ຺ຖ ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຊນໂກ ເອວ ຠໂວຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຊາຕິຍາ ປຈ຺ຈຍຠູໂຕ ກມ຺ມຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ.

ຊາຕິວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຠວວາຣວຓ຺ຓນາ

໙໔. ຠາວນຠວນຏ຺ເຐນ ຠໂວ ທຸວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມຠໂວ ‘‘ຠວຕິ ເອຕສ຺ມາ ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ’’ຕິ ຠາວນຏ຺ເຐນ ຠໂວ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອຸປປຕ຺ຕິຠວໍ ‘‘ຠວຕີຕິ ຠໂວ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກາຣຓຕ຺ຕາ ກມ຺ມໍ ຜລູປຈາເຣນ ຠໂວຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ອຸປປຕ຺ຕິຠວເຫຕຸຠາວເນຕ຺ຖ ກມ຺ມສ຺ສ ກມ຺ມຠວປຣິຍາໂຍຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ສພ຺ພຖາປີຕິ ຠາວນຠວນກຸສລາກຸສລອຸປປຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຠວຫີນປຓີຕາທິນາ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນປິ. ກາມຠໂວຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ກາມຕຓ຺ຫາເຫຕຸກໂຕ ກາມຕຓ຺ຫາຍ ອາຣມ຺ມຓຠາວໂຕ ຈ. ຣູປຠວູປຄກມ຺ມໍ ຣູປຠໂວ, ຕຖາ ອຣູປຠວູປຄກມ຺ມໍ ອຣູປຠໂວ, ຕໍຕໍນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘາ ຣູປາຣູປຸປຕ຺ຕິຠວາ, ຣູປາຣູປຠວຠາໂວ ປນ ເຕສໍ ‘‘ກາມຠໂວ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຠວວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸປາທານວາຣວຓ຺ຓນາ

໙໕. ອຸປາທານນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ອຸປາທານໍ. ຍຖາ ຫິ ກາມສ຺ສາທວເສນ, ຠວສ຺ສາທວເສນ ວາ ຕໍຕໍສຸຄຕິຠວູປຄໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາມຸປາທານໍ, ເອວໍ ອຸຈ຺ເຉທາທິມິຈ຺ຉາຠິນິເວສວເສນາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ອຸປາທານານິ ຍຖາຣຫໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກຸສລກມ຺ມຠວສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍວເສເນວ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ອກຸສລກມ຺ມຠວສ຺ສ ອສຫຊາຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນປິ ອາຣມ຺ມຓວເສນປິ. ສຫຊາຕສ຺ສ ກາມຸປາທານໍ ສຫຊາຕ-ອຎ຺ຎມຎ຺ຎ-ນິສ຺ສຍ-ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ-ອຕ຺ຖິ-ອວິຄຕ-ເຫຕຸ-ວເສນ ສຕ຺ຕຘາ, ເສສອຸປາທານານິ ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຠາວໍ ປຫາຍ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຘາວ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ປນ ອນນ຺ຕຣສມນນ຺ຕຣອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສຍນຕ຺ຖິວິຄຕາເສວນວເສນ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ສິທມ຺ປິ ສຫຊາຕາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວຕ຺ຖຸກາມໍ ອຸປາທິຍຕິ ຈິຕ຺ຕໍ, ປຸຄ຺ຄໂລ ວາ ເອເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸກາມໍ. ກາເມຕີຕິ ກາໂມ ຈ ໂສ ອຸປາທິຍຕີຕິ ອຸປາທານຎ຺ຈາຕິ ໂຍຊນາ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ອຠິຘມ຺ເມ ວຸຕ຺ຕນເຍນ.

ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ປຸຣິມທິຏ຺ຐິໍ ອຸປາທິຍມານໍ ອຸຕ຺ຕຣທິຏ຺ຐິໍ ນິທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ເອສາ ທິຏ຺ຐິ ທຬ຺ຫີກຣຓວເສນ ປຸຣິມໍ ປຸຣິມໍ ອຸຕ຺ຕຣາ ອຸຕ຺ຕຣາ ອຸປາທິຍຕິ, ເອວໍ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິກາປີຕິ. ອຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ປນ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານນ຺ຕິ ນຍິທໍ ທິຏ຺ຐຸປາທານທສ຺ສນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂລໂກ ຈາຕິ ອຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓວິນິມຸຕ຺ຕຄຫຓໍ ທິຏ຺ຐຸປາທານຠູຕໍ ອິຘ ປຸຣິມທິຏ຺ຐິອຸຕ຺ຕຣທິຏ຺ຐິວຈເນຫິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພທິຏ຺ຐິຄຕສ຺ສ ‘‘ທິຏ຺ຐຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ ‘‘ສພ຺ພາປິ ທິຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ.

ສີລພ຺ພຕໍ ອຸປາທິຍນ຺ຕີຕິ ສີລພ຺ພຕໍ ‘‘ສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອຸປາທິຍນ຺ຕິ. ເອເຕນ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວເສນ. ສຍໍ ວາ ຕໍ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສສຫຄຕໍ. ສີລພ຺ພຕສຫຈຣຓໂຕ ສີລພ຺ພຕຎ຺ຈ ຕໍ ທຬ຺ຫຄ຺ຄາຫຠາວໂຕ ອຸປາທານຎ຺ຈາຕິ ສີລພ຺ພຕຸປາທານໍ. ເອວໍ ສຸທ຺ຘີຕິ ອຠິນິເວສໂຕຕິ ເອວໍ ໂຄສີລໂຄວຕາທິຈຣເຓນ ສໍສາຣສຸທ຺ຘີຕິ ອຠິນິເວສຠາວໂຕ. ເອເຕນ ຕໍ ສຫຈຣຓໂຕ ອຠິນິເວສສ຺ສ ຕໍສທ຺ທາຣຫຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ວທນ຺ຕີຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ເອເຕນ ທິຏ຺ຐິຄເຕນ. ອຕ຺ຕວາທມຕ຺ຕເມວາຕິ ອຕ຺ຕາຕິ ວາຈາມຕ຺ຕເມວ. ເອເຕນ ວາຈາວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕເມຕໍ, ຍທິທໍ ພາຫິຣກປຣິກປ຺ປິໂຕ ອຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຕຓ຺ຫາ ກາມຸປາທານສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ກາມຸປາທານໍ? ໂຍ ກາເມສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ກາມຣາໂຄ ກາມນນ຺ທີ ກາມຕຓ຺ຫາ ກາມສ຺ເນໂຫ ກາມປຣິຬາໂຫ ກາມມຸຈ຺ຉາ ກາມຊ຺ໂຌສານໍ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາມຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ຕຓ຺ຫາທຬ຺ຫຕ຺ຕໍ ກາມຸປາທານໍ. ຕຓ຺ຫາທຬ຺ຫຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ປຸຣິມຕຓ຺ຫາອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍໂຕ ທຬ຺ຫຠູຕາ ອຸຕ຺ຕຣຕຓ຺ຫາ ເອວ. ເກຈິ ປນາຫຸ –

‘‘ອປ຺ປຕ຺ຕວິສຍປຕ຺ຖນາ ຕຓ຺ຫາ ອນ຺ຘກາເຣ ໂຈຣສ຺ສຫຕ຺ຖປ຺ປສາຣຓໍ ວິຍ, ສມ຺ປຕ຺ຕວິສຍຄ຺ຄຫຓໍ ອຸປາທານໍ ຕສ຺ເສວ ຠຓ຺ຑຄ຺ຄຫຓໍ ວິຍາ’’ຕິ. ອປ຺ປິຈ຺ຉສນ຺ຕຸຏ຺ຐິປຏິປກ຺ຂາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ ປຣິເຍສນາຣກ຺ຂທຸກ຺ຂມູລານິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓາ ຕຓ຺ຫາ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓສ຺ເສວ ອຸປາທານສ຺ສ ອນານນ຺ຕຣສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ ປຈ຺ຈໂຍ, ອາຣມ຺ມຓາທິວເສນປິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິເຍວ, ອນນ຺ຕຣາທີນໍ ປນ ອນນ຺ຕຣາທິວເສນ ປຈ຺ຈໂຍ. ສພ຺ພສ຺ສປິ ຫິ ໂລຠສ຺ສ ຕຓ຺ຫາປຣິຍາໂຍປິ ກາມຸປາທານປຣິຍາໂຍປິ ລພ຺ຠເຕວາຕິ. ອວເສສານນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຸປາທານາທີນໍ. ສຫຊາຕາທິວເສນາຕິ ສຫຊາຕານໍ ສຫຊາຕາທິວເສນ, ອສຫຊາຕານໍ ອນນ຺ຕຣອຸປນິສ຺ສຍາທິວເສນາຕິ ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຸປາທານວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕຓ຺ຫາວາຣວຓ຺ຓນາ

໙໖. ‘‘ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ’’ຕິອາທິ ຜສ຺ສສ຺ສ ມາຕິໂຕ ນາມໍ ວິຍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂຕ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠາເວນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຕ຺ຕາ, ອາຣມ຺ມຓໍ ປນ ເກວລໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເສຏ຺ຐິ…ເປ… ນາມ’’ນ຺ຕິ. ກາມຣາຄຠາເວນາຕິ ວຕ຺ຖຸກາມສ຺ສ ຣຊ຺ຊນວເສນ. ຣູປໍ ອສ຺ສາເທນ຺ຕີຕິ ຣຸປາຣມ຺ມຓໍ ຕຓ຺ຫາຠິນນ຺ທນາວເສນ ອຠິຣມມານາ ເອວ ອສ຺ສາເທນ຺ຕີ. ນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິນາ ທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນາມຸເຂນ ຣູປໍ ອຠິຣມນ຺ຕີ. ເປຈ຺ຈ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນ ໂຫຕິ ປຸນ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ຕຖາ ສທ຺ທກຓ຺ຫາທໂຍປີຕິ ຍຖາ ຣູປຕຓ຺ຫາ ກາມຣາຄຠາເວນ ສສ຺ສຕຣາຄວເສນ ອຸຈ຺ເຉທຣາຄວເສນາຕິ ຈ ປວຕ຺ຕິຍາ ຕິສ຺ໂສ ຕຓ຺ຫາ, ຕຖາ ສທ຺ທຕຓ຺ຫາ ຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພຘມ຺ມຕຓ຺ຫາປິ. ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານີຕິ ຕຓ຺ຫາສມຸທາຈາຣາ, ສມຸທາຈາຣວເສນ ປວຕ຺ຕຕຓ຺ຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສຸປາທາຍາຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໙໗໓; ສໍ. ນິ. ຏີ. ໒.໒.໒) ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ອຸປາທາຍ. ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ສາມິວຈນໍ. ອສ຺ມີຕິ ໂຫຕີຕິ ຍເທຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ອຸປາທາຍ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິວເສນ ສມູຫຄາຫໂຕ ອສ຺ມີຕິ ເອວໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕ຺ຖສ຺ມີຕິ ໂຫຕີຕິ ຂຕ຺ຕິຍາທີສຸ ‘‘ອິທໍປກາໂຣ ອຫ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິວເສນ ໂຫຕີຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ອນຸປນິຘາຍ ຄຫຓໍ. ເອວມາທິນາຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ເອວໍສ຺ມີຕິ, ອຎ຺ຎຖາສ຺ມີຕິ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິຕ຺ຖໍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອສສ຺ມີຕິ, ສຕສ຺ມີຕິ, ສິຍນ຺ຕິ, ອິຕ຺ຖໍ ສິຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ສິຍນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ສິຍນ຺ຕິ, ອປາຫໍ ສິຍນ຺ຕິ, ອປາຫໍ ອິຕ຺ຖໍ ສິຍນ຺ຕິ, ອປາຫໍ ເອວໍ ສິຍນ຺ຕິ, ອປາຫໍ ອຎ຺ຎຖາ ສິຍ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໙໗໓) ອິເມສໍ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານໍ ຄຫຓໍ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍສ຺ມີຕິ ອິທໍ ສມໂຕ ອຸປນິຘາຍ ຄຫຓໍ, ຍຖາ ອຍໍ ຂຕ຺ຕິໂຍ, ຍຖາ ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ເອວໍ ອຫມ຺ປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຖາສ຺ມີຕິ ອິທໍ ອສມໂຓ ອຸປນິຘາຍ ຄຫຓໍ, ຍຖາ ອຍໍ ຂຕ຺ຕິໂຍ, ຍຖາ ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ອຫໍ ຫີໂນ ວາ ອຘິໂກ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ອິມານິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕານິ ທ຺ເວຕິ ເອຕານິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ. ຠວິສ຺ສນ຺ຕິອາທີນິ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອນາຄຕວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ເຕສໍ ປຸຣິມຈຕຸກ຺ເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອສສ຺ມີຕິ ອສຕີຕິ ອສໍ. ນິຈ຺ຈສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ສສ຺ສໂຕ ອສ຺ມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕສ຺ມີຕິ ສີທຕີຕິ ສຕໍ. ອນິຈ຺ຈສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ອສສ຺ສໂຕ ອສ຺ມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ອິມານິ ທ຺ເວ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິໂຕ ປຣານິ ສິຍນ຺ຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສໍສຍປຣິວິຕກ຺ກວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ປຸຣິມຈຕຸກ຺ເກ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ຖໂຕ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອປາຫໍ ສິຍນ຺ຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ‘‘ອປິ ນາມາຫໍ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຕ຺ຖນາກປ຺ປນວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ປຸຣິມຈຕຸກ຺ເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທວເສນ ວຸຕ຺ຕາ ທ຺ເວ ທິຏ຺ຐິສີສາ ນາມ, ອສ຺ມິ, ຠວິສ຺ສໍ, ສິຍໍ, ອປາຫໍ ສິຍນ຺ຕິ ເອເຕ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຸທ຺ຘສີສາ ເອວ, ‘‘ອິຕ຺ຖສ຺ມີ’’ຕິອາທໂຍ ຕໂຍ ຕໂຍຕິ ທ຺ວາທສ ສີສມູລກາ ນາມ. ເອວເມຕານິ ທ຺ເວ ທິຏ຺ຐິສີສາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຸທ຺ຘສີສາ, ທ຺ວາທສ ສີສມູລກາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສຸປາທາຍ ອຏ຺ຐາຣສ຺ສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ພາຫິຣສ຺ສຸປາທາຍາຕິ ພາຫິຣໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ອຸປາທາຍ. ອິທມ຺ປິ ຫິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ອິມິນາຕິ ອິມິນາ ຣຸເປນ ວາ…ເປ… ວິຎ຺ຎາເຓນ ວາຕິ ເອວໍ ຣູປາທີສຸ ເອກເມວ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ, ອິຕຣໍ ກິຎ຺ຈນປລິໂພຘຠາເວນ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາທິວເສນ ‘‘ອສ຺ມີ’’ຕິ ອຠິນິວິສຕິ, ‘‘ອິມິນາ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ອສ຺ມີຕິ ອິມິນາ ຂຄ຺ເຄນ ວາ ຉຕ຺ເຕນ ວາ ອຠິເສເກນ ວາ ‘‘ຂຕ຺ຕິໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິ ອຠິນິວິສຕິ. ພາຫິຣຣູປາທິນິສ຺ສິຕານີຕິ ພາຫິຣານິ ປຣສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນານິ ຣູປເວທນາທີນິ ນິສ຺ສິຕານິ. ອຏ຺ຐາຣສາຕິ ອິມິນາ ‘‘ອສ຺ມີ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕານິ ອຏ຺ຐາຣສ, ຕານິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ‘‘ອິມິນາ’’ຕິ ຫິ ອຍເມເວຕ຺ຖ ວິເສໂສ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທ຺ເວ ທິຏ຺ຐິສີສາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຸຠຍໍ ປນ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຉຕ຺ຕິໍສາ’’ຕິ.

ນິທ຺ເທສຕ຺ເຖນາຕິ ‘‘ຉຍິເມ ອາວຸໂສ ຕຓ຺ຫາກາຍາ’’ຕິອາທິນິທ຺ເທສປາຬິຍາ ອຕ຺ຖວຈເນນ. ນິທ຺ເທສວິຕ຺ຖາຣາຕິ ຕສ຺ສ ຈ ນິທ຺ເທສສ຺ສ ອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕວເສນ ວິຕ຺ຖາເຣນ. ວິຕ຺ຖາຣສ຺ສ ຈ ປຸນ ສງ຺ຄຫໂຕຕິ ທ຺ວີຫິ ອາກາເຣຫິ ວິຕ຺ຖາຣິຕສ຺ສ ອຏ຺ຐາຣສຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕປເຠທສ຺ສ ຉເຬວ ຕິສ຺ໂສເຍວາຕິ ຈ ປຸນ ສງ຺ຄຫຓໂຕ ຈ.

ວິປາກເວທນາ ອຘິປ຺ເປຕາ ວິເສສໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ອສ຺ສາເທຕພ຺ພໂຕ. ຕເມວ ຫິສ຺ສາ ອສ຺ສາເທຕພ຺ພຕໍ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສ຺ສາທເນນາຕິ ອຠິຣຕິຍາ. ມມາຍນ຺ຕາຕິ ຘນາຍນ຺ຕາ. ຈິຕ຺ຕກາຣາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອິຏ຺ຐວຓ຺ຓາຣມ຺ມຓທາຍການໍ ສງ຺ຄໂຫ. ສິປ຺ປສນ຺ທສ຺ສນກາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເວຊ຺ຊາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ເວຊ຺ຊາ ຫິ ຣສາຍຕໂນຊາວເສນ ຕທຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕວເສນ ຈ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓສ຺ສ ທາຍກາ. ສ຺ວາຍໍ ອາທິ-ສທ຺ໂທ ‘‘ວີຓາວາທກາທີ’’ຕິອາທິນາ ປຈ຺ເຈກຎ຺ຈ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ປຸຕ຺ຕໍ ມມາຍນ຺ຕາຕິ ປຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ປິຍາຍນ຺ຕາ. ປຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ເຈຕ຺ຖ ເວທນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ສປ຺ປາຍສປ຺ປິຂີຣາທີນິ ວິຍ ເວທນາຍ ປຈ຺ຈຍຠູຕານິ ອິຏ຺ຐຣູປາທິອາຣມ຺ມຓານິ, ຘາຕິ ວິຍ ຣູປາທິຉຬາຣມ຺ມຓທາຍກາ ຈິຕ຺ຕກາຣາທໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ຕຓ຺ຫາວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເວທນາວາຣວຓ຺ຓນາ

໙໗. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເອວ ເວທນາ ອຕີຕາທິເຠທຠິນ຺ນາ ຣາສິວເສນ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອໂກ ເວທນາກາໂຍ ຍຖາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເອວໍ ໂສຕສມ຺ຜສ຺ສຊາທິກາຕິ ປາຬິຍໍ ‘‘ຉຍິເມ ອາວຸໂສ ເວທນາກາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເວທນາກາຍາຕິ ເວທນາສມູຫາ’’ຕິ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສໂຕ ຊາຕາ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ເວທນາ. ສາ ປນ ອຸປາທິນ຺ນາປິ ອນຸປາທິນ຺ນາປິ, ຕທຸຠຍສ຺ສປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍ ກຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກກຖາ’’ຕິ. ອິທານິ ‘‘ວິປາກວິຘິ ອຍ’’ນ຺ຕິ ອຸປາທິນ຺ນເຍວ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ວິປາກວເສນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ມໂນທ຺ວາເຣ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ ຕທາຣມ຺ມຓມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ.

ອວເສສານນ຺ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນາທິເວທນານໍ. ອຸປນິສ຺ສຍາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອນນ຺ຕຣາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອນນ຺ຕຣານຎ຺ຫິ ອນນ຺ຕຣາທິວເສນ, ອິຕເຣສໍ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ ຜສ຺ໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ຕທາຣມ຺ມຓເວທນານໍ ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນ ປຈ຺ຈໂຍ. ອທ຺ວາຣິການນ຺ຕິ ທ຺ວາຣຣຫິຕານໍ. ນ ຫິ ປຏິສນ຺ຘິອາທິເວທນານໍ ກິຎ຺ຈິ ທ຺ວາຣໍ ອຕ຺ຖິ. ສຫຊາຕມໂນສມ຺ຜສ຺ສສມຸທຍາຕິ ເອເຕນສ຺ສ ຕາສໍ ສຫຊາຕໂກຏິຍາ ປຈ຺ຈຍຠາວມາຫ.

ເວທນາວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຜສ຺ສວາຣວຓ຺ຓນາ

໙໘. ຈກ຺ຂຸໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ສມ຺ຜສ຺ໂສ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ. ປຎ຺ຈວຕ຺ຖຸກາຕິ ຈກ຺ຂາທິປຎ຺ຈວຕ຺ຖຸກາ ຈກ຺ຂາທິປຎ຺ຈວຕ຺ຖຸສນ຺ນິສ຺ສຍາ. ‘‘ອຸປາທິນ຺ນກກຖາ ເອສາ’’ຕິ ພາວີສຕິຄ຺ຄຫຓໍ, ປວຕ຺ຕິກຖາຠາວໂຕ ໂລກິຍຄ຺ຄຫຓໍ. ວິປາກມນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຜສ຺ສາຕິ ວິປາກມໂນວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຜສ຺ສາ. ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ເນນ ວິຍ ປຈ຺ຈເຍນປິ ອຸປາທິນ຺ນເກເນວ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ຉນ຺ນໍ ຈກ຺ຂາທີນໍ ອາຍຕນານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຜສ຺ສວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຬາຍຕນວາຣວຓ຺ຓນາ

໙໙. ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ເອຕ຺ຖ ອຣູປໂລກາເປກ຺ຂາຍ ຉຏ຺ຐາຍຕນຎ຺ຈ ສຬາຍຕນຎ຺ຈ ສຬາຍຕນນ຺ຕິ ເອກເສໂສ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ເຍສໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຸປາທິນ຺ໂນ, ປຈ຺ຈໂຍ ປນ ອນຸປາທິນ຺ໂນຕິປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ເຕສໍ ມເຕນ ພາຫິຣາຍຕນວເສນປິ ເອກເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ ‘‘ຉຏ຺ຐາຍຕນຎ຺ຈ ສຬາຍຕນຎ຺ຈ ສຬາຍຕນຎ຺ຈ ສຬາຍຕນ’’ນ຺ຕິ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄປິ ອິມສ຺ສ ອາຄມສ຺ສ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຕິ ອາຫ ‘‘ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ…ເປ… ວຸຕ຺ຕນຍເມວາ’’ຕິ. ເອສ ນໂຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄຄ຺ຄຫເຓ.

ສຬາຍຕນວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນາມຣູປວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໐໐. ນມນລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂໍ ນມນສຠາວໍ ເຕນ ວິນາ ອປວຕ຺ຕນໂຕ. ຣຸປ຺ປນໍ ສີຕາທິວິໂຣຘິປຈ຺ຈຍສນ຺ນິປາເຕ ວິສທິສຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ອິເມ ປນ ຕໂຍຕິອາທິນາ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສາຘາຣຓວເສເນວ ຕໍສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘຄ຺ຄຫຓໍ, ຕສ຺ມາ ເຍ ຍຕ຺ຖ ອສາຘາຣຓາ, ເຕປິ ອຕ຺ຖໂຕ ຄຫິຕາເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອຸປາທິຍິຕ຺ວາຕິ ປຈ຺ຈເຍ ກຕ຺ວາ. ປຈ຺ຈຍກຣຓເມວ ຫິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕຘມ຺ມານໍ ອຸປາທິຍນໍ. ສມູຫສມ຺ພນ຺ເຘ ສາມິວຈນໍ ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ສມູຫຕ຺ເຖ ເອຕໍ ສາມິວຈນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ເຕນ ວິນາ ສມ຺ພນ຺ຘສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ເຕນາຕິ ຕສ຺ມາ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ຕໍ ຠູຕຸປາທາຍປເຠທໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ສຕ຺ຕວີສຕິວິຘໍ. ຍສ຺ສ ນາມສ຺ສາຕິ ຈຕຸໂວກາຣຠເວ ນາມສ຺ສ. ວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນເມວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຣູປສ຺ສາຕິ ເອກໂວກາຣຠເວ ຣູປສ຺ສ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ປນ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓເມວ. ຍສ຺ສ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ນາມຣູປສ຺ສ. ຕສ຺ສ ວເສນາຕິ ສຫຊາຕສ຺ສ ສຫຊາຕາທິວເສນ, ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາທິວເສນ, ອິຕຣສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍາທິວເສນ ຕສ຺ສ ນາມສ຺ສ ຍຖາຣຫໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ນາມຣູປວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວິຎ຺ຎາຓວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໐໑. ເຕຠູມກວິປາກຄ຺ຄຫເຓ ກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ສງ຺ຂາໂຣ ຍສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐວິໂຘປິ ກາມາວຈຣປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ໂສຬສວິຘສ຺ສ ກາມາວຈຣວິປາກວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ, ປຎ຺ຈວິໂຘປິ ຣູປາວຈຣປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ປຎ຺ຈວິຘສ຺ສ ຣູປາວຈຣວິປາກວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ, ທ຺ວາທສວິໂຘປິ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ສຕ຺ຕວິຘສ຺ສ ອກຸສລວິປາກວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ, ຈຕຸພ຺ພິໂຘປິ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ກາໂຣ ຈຕຸພ຺ພິຘສ຺ສ ອຣູປາວຈຣວິປາກວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຍຖາຣຫໍ ປຏິສນ຺ຘິປວຕ຺ຕີສຸ ກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ ເຈວ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໒໐) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວິຎ຺ຎາຓວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສງ຺ຂາຣວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໐໒. ອຠິສງ຺ຂຣຓລກ຺ຂໂຓຕິ ອຠິສຎ຺ເຈຕຍິຕສຠາໂວ, ອາຍູຫນລກ຺ຂໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຈປນວເສນາຕິ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໂຈປນວເສນ. ເຕນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກເຈຕນາ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ວຈນເຠທວເສນາຕິ ວາຈານິຈ຺ຉາຣຓວເສນ. ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປນວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ວີສຕິ, ນວ ມຫຄ຺ຄຕກຸສລເຈຕນາ ຈາຕິ ເອກູນຕິໍສ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ. ‘‘ກຸສລານໍ ອຸປນິສ຺ສຍວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອກຈ຺ຈານໍ ອາຣມ຺ມຓວເສນປີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສຫຊາຕາທິວເສນາຕິ ສຫຊາຕ-ອຎ຺ຎມຎ຺ຎ-ນິສ຺ສຍ-ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕ-ອຕ຺ຖິ-ອວິຄຕເຫຕຸວເສນ, ອນນ຺ຕຣານໍ ອນນ຺ຕຣສມນນ຺ຕຣອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສຍນຕ຺ຖິວິຄຕາເສວນເສນ ປຈ຺ຈໂຍ. ອປິ-ສທ຺ເທນ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ສງ຺ຂາຣວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອວິຊ຺ຊາວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໐໓. ‘‘ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈອຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຓໍ. ສຕິປິ ປຫາຕພ຺ພຕ຺ເຕ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕວເສນ ອນ຺ໂຕຄຘໍ. ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຎ຺ຈສ຺ສາຕິ ວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາຕໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຂນ຺ຘສງ຺ຂາຕຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ອສ຺ສ ອຎ຺ຎາຓສ຺ສ. ຕໍ ຫິສ຺ສ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ. ຍາຖາວລກ຺ຂຓປຏິເວຘນິວາຣເຓນາຕິ ສງ຺ຂຕອວິປຣີຕສຠາວປຏິວິຊ຺ຌນສ຺ສ ນິວາຣເຓນ. ເອເຕນສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄປຏິເວຘສ຺ສ ວິພນ຺ຘກຠາວມາຫ. ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິຍາຕິ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ອນຸພຸຊ຺ຌນາກາຣາຍ ປຸພ຺ພຠາຄຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈ. ອປ຺ປທາເນນາຕິ ອວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ. ເອເຕນສ຺ສາ ອນຸໂພຘຎາຓສ຺ສປິ ວິພນ຺ຘກຕມາຫ.

ຕີຫິ ກາຣເຓຫິ ເວທິຕພ຺ພໍ ອນ຺ໂຕຄຘາຠາວໂຕ. ອິຘ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຂນ຺ຘວເສເນວ ວຕ຺ຖຸໂຕ ສມຸທເຍ ອຎ຺ຎາຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອເກເນວາຕິ ອິຕຣໍ ກາຣຓຕ຺ຕຍໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຍທິປິ ອຎ຺ຎາຓໍ ນິໂຣຘມຄ຺ເຄ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ກໂຣຕິ, ກຸໂຕ ຕທນ຺ໂຕຄຘຕພ຺ພຕ຺ຖຸຕາ, ເຕ ປນ ຊານິຕຸກາມສ຺ສ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນວເສນ ອນິໂຣຘມຄ຺ເຄສຸ ນິໂຣຘມຄ຺ຄຄ຺ຄາຫເຫຕຸຕາວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕມານໍ ‘‘ນິໂຣເຘ ປຏິປທາຍຎ຺ຈ ອຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຏິຈ຺ຉາທນໂຕ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາຕິ ສຠາເວເນວ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ. ອຄາຘອປຕິຏ຺ຐາຠາເວນ ຕໍວິສຍສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ທຸທ຺ທສໍ. ປຸຣິມໍ ປນ ສຈ຺ຈທ຺ວຍໍ. ວຎ຺ຈນີຍຏ຺ເຐນາຕິ ວຎ຺ຈກຠາເວນ ອຍາຖາວຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ ທຸທ຺ທສຕ຺ຕາ ຄມ຺ຠີຣໍ, ນ ສຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕໍວິສຍໍ ອຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຸຣິມສຈ຺ຈທ຺ວເຍ ອນິຈ຺ຈາທິສຠາວລກ຺ຂຓສ຺ສ ທຸທ຺ທສຕ຺ຕາ ເອວ ນິຈ຺ຈາທິວິປລ຺ລາສວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ ອຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ.

ອິທານິ ນິທ຺ເທສວິຠາເຄນປິ ອວິຊ຺ຊາຍ ສຈ຺ເຈສຸ ປວຕ຺ຕິວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ເຂຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ຠຸມ຺ມນິທ຺ເທເສນ. ສງ຺ຄຫໂຕຕິ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາຍ ທຸກ຺ເຂນ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພໂຕ. ເຕນ ນິທ຺ຘາຣຓຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ທຸກ຺ຂສ຺ມິຎ຺ຫິ ອວິຊ຺ຊາ ນິທ຺ຘາຣີຍຕິ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ. ວຕ຺ຖຸໂຕຕິ ອາຘາຣຕ຺ຖໍ. ທຸກ຺ຂສນ຺ນິສ຺ສຍາ ຫິ ອວິຊ຺ຊາ. ອາຣມ຺ມຓໂຕຕິ ວິສຍຕ຺ຖໍ ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ກິຈ຺ຈໂຕຕິ ພ຺ຍາປນຕ຺ຖໍ ຉາທນວເສນ ຕໍ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສເສສຸປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອວິເສສໂຕຕິ ວິເສສາຠາວໂຕ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວິເສສໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຠາວໂຕຕິ ສຣສລກ຺ຂຓໂຕ. ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ສຈ຺ຈານໍ ອຊານນສຠາວາ ຫິ ອວິຊ຺ຊາ. ກາມຣາຄຠວຣາຄາ ກາມາສວຠວາສວາຕິ ອາຫ ‘‘ສຫຊາຕາທິວເສນາ’’ຕິ. ນນຸ ອວິຊ຺ຊາ ເອວ ອວິຊ຺ຊາສໂວ, ໂສ ກຖໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ພຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິອາທິ.

ອວິຊ຺ຊາວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາສວວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໐໔. ອາສວວາເຣ ອາສວ-ສທ຺ທຕ຺ໂຖ ອາສວວິຈາໂຣ ຈ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ກສ຺ມາ ປນາຍໍ ວາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ, ນນຸ ອວິຊ຺ຊາທິກາວ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທເທສນາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຍໍ ວາໂຣ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທປເທສູຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໂກຏ຺ຐາເສສຸ. ທ຺ວາທສໂກຏ຺ຐາສາ ຫິ ສຕ຺ຖຸ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທເທສນາ. ຕສ຺ສາປິ ປຈ຺ຈຍທສ຺ສນວເສນາຕິ ນາຍໍ ກາປິລານໍ ມູລປກຕິ ວິຍ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ, ອຖ ໂຂ ສປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ອວິຊ຺ຊາຍປິ ປຈ຺ຈຍທສ຺ສນວເສນ. ອາສວສມຸທເຍນາຕິ ອຕີຕຠເວ ອາສວານໍ ສມຸທເຍນ ເອຕຣຫິ ອວິຊ຺ຊາຍ ສມຸທໂຍ, ເອຕຣຫິ ອວິຊ຺ຊາຍ ສມຸທເຍນ ອນາຄເຕ ອາສວສມຸທໂຍຕິ ເອວໍ ອາສວາວິຊ຺ຊານໍ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນກຠາເວນ ອປຣາປຣໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ອາທິໂກຏິອຠາເວເນວ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ສໍສາຣສ຺ສ ອາທິໂກຏິອຠາວໂຕ ອນມຕຄ຺ຄຕາສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ຐານານີຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘກາຣຓານິ, ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ວາ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານານິ. ອິມມ຺ຫາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສຸຕ຺ຕາຕິ ຍາຍ ອຣິຍສາວໂກ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ນາມ ໂຫຕິ, ສາ ອຣິຍາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສຸຕ຺ຕໍ, ອິໂຕ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສຸຕ຺ຕໂຕ.

ຈຕຸສຈ຺ຈປຣິຍາເຍຫີຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈາຘິຄມກາຣເຓຫິ. ອຣຫຕ຺ຕປຣິຍາເຍຫີຕິ ‘‘ໂສ ສພ຺ພໂສ ຣາຄານຸສຍໍ ປຫາຍາ’’ຕິອາທິນາ ອຣຫຕ຺ຕາຘິຄມກາຣເຓຫິ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕຸສຏ຺ຐິຍາ ກາຣເຓຫີ’’ຕິ.

ອາສວວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.